1 Дәрістер №1 дәріс Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалаудың жалпы ережелері



жүктеу 0.52 Mb.
Дата25.05.2018
өлшемі0.52 Mb.

1 Дәрістер

№1 дәріс


Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалаудың жалпы ережелері
Сапа аудиті - аудиттің келісілген шарттарын орындау дәрежесін белгілеу мақсатында аудит куәлігін және оларды объективті бағалаудағы жүйелі тәуелсіз және объективті процесс.

Сонымен қатар, бірнеше авторлар стандарттардан бас тартып және аудит түсінігіне бірнеше анықтамалар берді.

И. И. Мазур сапа аудитіне «қойылған мақсатқа жетуге арналған талаптарды жүзеге асыру және тиімді орындауға сапа аймағындағы талаптарды жоспарлау қызметтерінің сәйкестігін орнатудағы жүйелі және тәуелсіз сынау» деп анықтама береді.

В. В. Мишин өз жұмысында қаржы аймағындағы аудит және сапа менеджмент контекстінде аудитке әртүрлі анықтамалар қарастырылады.

В. В. Мишин аудит түсінігіне келесідей бірнеше анықтама береді:

- аудиттелген (тексерілген) үшінші жақтағы ұйымнан бастап еркін тексерілген тәуелсіз тексері бойынша кәсіпорын қызметтерінің аудиттерін мойындау ғана емес, сонымен қатар:

а) бейкоммерциялық жұмыс түрлерін (өткізетін, мысалы, тұтынушы одағының үшінші жағынан және т.с.с);

б) ішкі еріктегі жұмыс (өткізетін, жеке ұйым немесе басқа ұйым атынан бөлінген және анықталған жұмыскерлері) және т.б.

Барлық әдебиеттерде сапа аудитіне ішкі аудит түсінігін жеке бөлмей жалпы анықтама береді.

В. В. Бурцев мақалада «Бірлестіктің ішкі аудиті: ұйым және басқару сұрақтары» келесідей анықтама береді:

Ішкі аудит - ұйымды басқару органдарының көмегімен арнайы бақылау уәкілетті органымен әртүрлі аспектідегі жұмыс істеу және бақылау бойынша бөлімдерді басқару қызметтерінің ішкі құжаттарын регламенттеу.

МЕСТ Р ИСО 19011-2003 стандартына сәйкес «Экологиялық менеджмент жүйесі және СМЖ аудиті бойынша басқару нұсқаулығы» аудитті келесідей категорияларға бөлуге болады:



  • Ішкі аудит;

  • Сыртқы аудит;

  • Кешенді аудит;

  • Бірлескен аудит.

Сапаны тексеру негіздеріне жататындары:

  • Сапа менеджмент жүйесі (сыртқы аудиторлар сертификатталған менеджмент сәйкес стандарт талаптарын орындау; ішкі тексерісте қандай жүйе немесе процесс екені көрсетілген бағдарламасы болады; т.б);

  • Өнімге (техникалық, бағдарламалы құрылым, өңделген маериал, қызмет).

Мұндай сипатта, аудитті келесідей типтерге бөледі:

  1. Адекватты аудит.

Адекватты аудит қолданылатын стандарт талаптарын, процедур жинағы және сапа бойынша басқарушылар құжат жүйелеріне сәйкес дәрежелерін орнату.

  1. Сәйкестік аудиті.

Сәйкестік аудиті - сапа аймағында жұмыс орындарын басқаруда жоспарлау мақсатында түсіністік дәрежесін орнатады, қызметшілердің құжаттық жүйесін бақылау және орындау.

  1. Өнім, жоба, процесс аудиті.

Бұл өнім немесе қызмет анықталған барлық жүйелер қарастырылатын вертикальды аудит.

Сонымен қатар, МЕСТ Р ИСО 19011 - 2003 «Экологиялық менеджмент жүйесі және СМЖ аудиті бойынша басқару нұсқаулығы» стандартында маңызды бірнеше аудитке қатысты терминдер мен анықтамалар көрсетілген:

Аудит критерийлері - процедур, талап немесе саясат жиынтығы.

Аудит куәлігі - қайта тексеруге болатын аудит критерийларымен байланысты ақпарат немесе мазмұндама дәлелі, жазбалар.

Аудит қорытындысы - аудит критериіне сәйкес жиналған аудит куәлігінің бағалау нәтижесі.

Аудит бағдарламасы - нақты мақсатқа жетуде бағытталған және нақты уақыт аралығында жоспарланған бір немесе бірнеше аудит жиынтығы.

Аудит жоспары - қандайда бір аудит бойынша жұмыс сипаттамасы немесе орналасуы.

Орналасқан аудит аймағы - терең нәтиже немесе аудит шекарасы.



Матрицалық диаграмма әдісі таңдалған сапаны басқару үлгісінің критерийлерін жетістікке жеткен компаниялар нәтижелерін беретін арнайы матрицалармен толтыруды ұсынады. Әрбір нәтиже 0-10 шкаласы бойынша анықталған ұпай санымен есептелінеді.

Метрицалық диаграмма әдісі шағын командалардың қолданылуына арналуға сәйкес келеді.

Матрицалық диаграмма әдісі бағаланған бөлімдерден сұрыпталған қызметкерлер топтарынан немесе компания басшылығымен жүзеге асырылатын компания кезкелген деңгейде қабылдануы мүмкін.

Әдетте матрицалық диаграмма үздіксіз қызметкерлерге арналған іс-шараларды жүзеге асыру және өздігінен жоспарлаудан басшылыққа көмектесетін жұмыстық кездесу әдісінің 4 кезеңін көрсетеді.

Компания тәжірибе жұмысында матрицалық диаграмма әдісін қолданылуында келесі кезеңдерді қамтиды:

1. Қысқа нұсқау. Қысқа нұсқауға күтілген нәтиже және матрица жолын құрайтын сарапшы топ мүшелерін таныстыруға қажет.

2. Жеке бағалау. Қысқа нұсқау уақытында әрбір сарапшы матрицалық көрсеткіштермен жұмыс дәптерін алады. Сарапшы матрицаның жеке торларын түрлі-түсті қарындаштармен бояйды және бөлім қызметтері нәтижелерін бағалайды. Матрицаның өзі жұмыс дәптерінде матрицалық диаграмма әдісін қабылдау бойынша құрылымды құрайды.

3. Келісілген шешімді өндіру. Бір аптадан кейін бірыңғай келісілген шешімдерді сарапшылар өндіретін уақытта бір күндік жұмыстық кездесу өткізіледі. Мұнда тәжірибелі кеңесші-маман көмек көрсетеді.

4. Әрекетті жоспарлау. Қорытынды кезеңде компания қызметінің жүзеге асыру бойынша іс-шаралар жоспары дайындалады, барлық көрсетілген ескертулер есеппен және өндірілген бірыңғай ойларын түсіндіретін сарапшылар әрекетін жоспарлау бойынша жиналыс өткізіледі.

Қызметтік кездесу айда бір рет өткізіліп тұруы тиіс.



Қызметтік кездесу әдісі

Басшылық бөлімдерінің белсенді қатысуын талап ететін қызметтік кездесу әдісі қорытындылары негізгі артықшылықтары болып табылады. Басшылық мәліметтерді ұсынуға және жинауға жауап береді. Ақпаратты жинау келісілген шешімді қабылдауға арналған шыққан жері болып табылады.

Қызметтік кездесу кезеңдері:

• Оқыту


• Мәлімет жинау

• ұпайды есептеуге арналған қызметтік кездесу

• Әрекеттерге келісу

Жетістік прогресін талдау

Оқу өзін-өзі бағалау процесінде пайда болған жағдайларды қарастыратын оқу материалдарын меңгерумен басталады. Мұны оқу күндерінде жасаған дұрыс.

Келесі кезең – мәлімет жинау. Мәлімет жинауға қажеттіден бастайтын қызметтік кездесу әдісін қабылдайды. Бұл міндетті орындау үшін басшылықта жеткілікті уақыт мөлшері болуы керек.

Мәліметтерді жинақтап болған соң ұпай санына арналған қызметтік кездесу өткізіледі.

Әрбір критериді құрайтын зерттеу жоспары:

• Критерді құрайтын бөлімі басшылардың бірімен сипатталады.

• Жинақталған ақпарат қызмет аймағы және жақсы жағынан саналатын түрде басқа басшыларға жіберіледі.

•Қалған басшылар критериді құрайтын маңызды болып табылатын есепке алынбаған мәселелерді айқындауға тырысып алынған ақпараттарды талдайды.

• Қызмет аймағы және жақсы жағынан келісілген жолға талқылау жүргізеді.

• Әрбір команда мүшесі ұпайды есептейді.

• Алынған ұпайларға талқылау жүргізіледі.

• Бірыңғай келісімге келеді.

Критериді таңдау фактордың көпшілігіне және соның ішінде, сапа басқару үлгісінің таңдалған компания басшысына байланысты. Ары қарай келесі негізгі критерилер бағаланады:

• Басшылық

• Саясат және стратегия

• Кадрлық саясат

• Ресурстар

• Процестер

• Тұтынушы қажеттілігін қамтамасыз ету

• Персонал қажеттілігін қамтамасыз ету

• Қоғамға әсер ету

• Жұмыс тиімділігі

Қызметтік кездесуді аяқтағаннан кейін бірден жоспарлау әрекеті кезеңіне өтеді. Әдістемеде басшылық жоспарын жинауға арналған нақты күнді белгілейді.


2 дәріс

Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалауды

жүргізудің артықшылықтары

Сапа аудитінің мақсаттарына жататындар:

1.Объективті дәлелдерді қолдану және жинақтау жолымен ішкі ұйымдардың сапасы бойынша іс - шаралардың тиімділігі және адекваттылығын бағалау.

2.Егер мүмкін болса, себептерді, сілтеулер және сапа бойынша іс-шаралардың сәйкессіздік үлгілерін тіркеу және анықтау.

Аудитті әрекеттерді түзету немесе қажеттіліктерді жақсартуды бағалауға мүмкін болатын ақпарат жинағы бойынша әрекеттерді анықтауға болады. Бұл бақылау емес, айыпты анықтамасы да емес, ол аудиторды біліп және кімді тексергенін түсіндіру керек.

Ішкі аудит келесідей міндеттерді атқарады:



  • СМЖ орнатылған талаптарының нәтижесі және сәйкестік қызметтерін растау;

  • Сапа аймағындағы мақсат жетістіктерін растау;

  • Регламенттелген, заңды, келісімшарт талаптарын орындауды растау;

  • Анықталған сәйкессіздік себептерін жою және талдау;

  • Сапа мәселесінің пайда болуының алдын алу;

  • Түзету әрекеттерін орындау және сәйкессіздіктерді жоюды растау;

  • Қызмет атқаратын менеджмент жүйесінің тиімділігін бағалау;

  • Менеджмент жүйелерінің құжаттарын талаптарын және міндеттерін, қызметші мақсаттарын түсіну дәрежесінің орнауы;

  • Тұтынушы және басшылық сенімділігін қамтамасыз ету;

  • Бизнес - процессті қамтамасыз ету;

  • Жақсарту мүмкіндіктерін әшкерелеу.

Ішкі аудит тексерісінде тәуелсіз эксперттің пайдалы ақпарат беруі, сонымен қатар іщкі аудит нәтижесі маңызды.

Сыртқы тексеріс алдындағы ішкі тексерістің негізгі артықшылықтары:



  • Кәсіпорын ерекшеліктеріндегі ішкі аудиторлардың білімі;

  • Кәсіпорын тұлғаларына арналған бөгде тұлғаларды қабылдамайтын ішкі аудиторлардың тексеру бөлімдерін серіктестіктің ескертілген байланыста болмауы;

  • Тексерілген бөлімдердің жете білу мүмкіндіктеріне шек қоюда аудитте уақытша тапшылықтың болмауы;

  • Ішкі аудит тексерісінде аз шығындарды салыстыру.

Қазіргі сапа жүйелері ішкі және сыртқы өзгерістерді іскерлікпен сезінуі керек. Ішкі аудит осы өзгеріс реакцияларына кепіл болуы мүмкін. Үнемі бақылаудан кейін менеджмент жүйесі өзінің маңыздылығын, іскерлік және қабілеттілігін жоғалтады.

Егер аудит міндетті үлгіде жұмыс атқарса, нақты сапа ортасындағы қолдау және құруда көмектесу және барлық деңгейдегі персоналдарға арналған мотивацияны кез келген аудит атқара алады.

Сондықтан класс және аудит типіне немесе тексерістен тәуелсіз ұйым немесе жалдамалы штаттан кәсіби аудитор/тексерушілерден тұратын оқыған және білікті персоналдар келісімімен болуы керек. Ақпарат алу және аудитор тиімді тексерудің тиісті деңгейін көрсету маңызды.

Ішкі аудит бағасы тексеруді қалай жоспарлады, және ол қалай жүзеге асады және ол қандай нәтиже беретініне байланысты болады. Ол үшін аудит жүргізуде көптеген мәлімет жинап, тексеру аймағына арналған артықшылық бағыттарын анықтаумен маңызды.

Ішкі аудиттің практикалық тәжірибесі келесідей аудит бағдарламасына объективті ақпарат алуды көрсетеді:


  • Келісімшарттар, онда нақты талаптар орындалады. Бұл аудиторға арналған келісімшарт талаптарын қаншалықты орындайтынына маңызды жәрдем;

  • Техникалық шарт, кәсіпорын процесстерін реттеудің маңызды дәрежесінде ТШ өнеркәсіптік жеке салаларды реттеуін сипаттайды.

Ішкі аудит СМЖ принципті стандарт талаптарына жатады. Ол бірінші кезекте жеке процедураларды қарастыру бойынша және жоспарланған іс- шаралардың дұрыс құрылуын міндетті қабылдауда мүмкіндік береді.

Сауалнама парақтарын және сауалнаманы қолдану өзін-өзі бағалаудың тағы бір әдісі болып табылады. Сауалнама әдісі тез жүзеге асуы мүмкін тексерілген және әзірленген өзін-өзі бағалау сауалнамаларында ресурстық атаудың бірі болып табылады. Бұл әдіс компания қызметкерлерінің ойларын анықтауға арналған ыңғайлы әдістердің бірі.

Өзін-өзі бағалаудың кейбір әдістерін қабылдауда кейбір компаниялар «иә» немесе «жоқ» екі нұсқалы жауапты ұсынатын қарапайым сауалнама жинағы қолданылады. Кейбір компаниялар қиын сауалнамаларды қолданылатын бизнес дамуы бойынша іс-шаралар жоспарын құруға арналған талап ететін әрекеттерді, қызметтер аймағы және жақсы жағына арналған.

Көптеген әртүрлі сауалнама түрлері болады. Олар кәсіпорын шаруасының нақты жағдайын талдауға болатын сұрақтар тізімін құрайды. Сауалнама компания ішінде дайындалған менеджмент немесе экономика бойынша атақты шығарылымдардан алынуы мүмкін. Көп мөлшерлі артықшылықтарға қарамастан әдістеме жетіспеушілікті тудыратын келесі жағдайларға назар аудартады:

• Аз тиімді болып табылатын сауалнаманы қолданылуға әуесқойлық- қандай дәреже жүйелі жауапты қамтамасыз етеді?

• Компания қызметкерлері сұрақ мағынасын дұрыс түсіну жағдайы.

• Әдіс қызметкер мұқтаждық деңгейін арттыру үшін жүйелік қабылдауда ұқыпты мақсатты қолданылуды талап етеді.

• Сауалнаманы талдау адамдардың не ойлайтынын түсінуге мүмкіндік береді.

• талап ететін қызметтердің аймағын және жақсы жағының тізімі қалыптаспайды.

• қойылған сұрақтар сапасына нәтиже нақтылығы байланысты.



Тікелей қатысу әдісі

Бұл әдіс ресурс және уақыт шығынын, ұсынылған ақпарат толықтығымен сайыста үлгілеу әдісімен салыстырылады. Оның ерекшелігі талдауды жүзеге асыратын құжатты дайындаудағы абсолютті бостандығы өзін-өзі бағалауды жүзеге асыруда бөлімдерін қамтамасыз етеді.

Әдіс қызметкерлер бөлімдері болып табылмайтын басқару санынан сарапшы тәжірибесімен админстрация бөлімдерінің белсенді әрекеттерін ұсынады.

Тікелей қатысу әдісін жүзеге асыратын негізгі кезеңдері:

1 және 2 кезең. Егер бөлімше сапаны басқару үлгісіне сәйкес кейбір көрсеткіштерді жинайды, қызметтер мен жауапкершілікті орналастырады, өзін-өзі бағалау процедурасымен жақын танысатын команда мүшелері сол уақытта кәсіпорын админстрация қатысуымен жұмыс жиналысы ұйымдастырылатын өзін-өзі бағалау туралы шешім қабылдайды.

3 кезең. Сапаны басқару үлгісіне сәйкес өзін-өзі бағалауға қажетті бөлімшелер туралы мәліметтер жинайды. Қажетті ақпарат алу үшін бөлімше қызметкерлері кездейсоқ сұрыпталған құпия сауалнамасын таратуға болады.

4 кезең. Жинақталған мәліметтер сараптама жүргізу жоспарын дайындайды және бөлімшеге қатысу қарсаңында кездесетін командалы тәжірибелі сараптамаларын талдайды.

5 кезең. Сараптама командалары бөлімшеге қатысады. Бірінші күні олар админстрациямен кездесіп, стратегия және саясат туралы ұсыныстар алуға талпынады. Екінші күні сарапшылар шағын персоналды басқару топтарымен кездеседі. Үшінші күні сарапшылар қызмекерлік топтардың ойларымен белсенді түрде алмасып, бөлімшелер даму перспективалары туралы өз ойларын білуге тырысады.

6 кезең. Бизнес дамуына арналған сапа басқару үлгілерін бір күн ішінде «Мәлімет диаграммасы» бойынша өздігінен талдайды.

7 кезең. Таңдалған сапаны басқару үлгісіне сәйкес бизнес дамуына арналған қызмет аймағы, қорытынды ұпай туралы ақпаратты құрайтын қорытынды есеп дайындалады. Сарапшылар бөлімшелерге барып болғаннан кейін қорытындыны талқылауға арналған админстрациялармен кездеседі.

8 кезең. Соңғы кезеңде бөлімше жұмысарына бағытталған іс-шаралар жоспары дайындалады. Бұл кезеңде шешімді сарапшылардың тікелей қатысушыларынсыз админстрация бөлімшесі қабылдайды.

Әдістің негізгі артықшылықтары:

• Әдіс үлгілеу сайысын әдіс ретінде бұйрықтар санын құрамайды. Бөлімшеден бастап өзін-өзі бағалауды жүзеге асыруда есепті дайындауды талап етпейді, ол кез келген үлгіде берілуі мүмкін.

• Әдіс компания бөлімдерінің әріптестерінің бөлімдер қызметкерлері ғана емес өзін-өзі бағалау процесіне қатысуды қамтамасыз етеді. Ол тәжірибелер алмасуға мүмкіндік береді.

• Әдіс қызмет аймағы және жақсы жақтарының тізімдерін қамтамасыз етеді.

3 дәріс



Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалауды жүргізу моделдері

(2 сағат)
Осы дәрісте бірлестіктің ішкі аудит жүйесін тиімді ұйымдастыруға арналған принциптер келтірілген. Ішкі аудит жүйесі келесідей принциптерден тұрады:

  1. Жауапкершілік білдіру принципі: әрбір ішкі аудитор, ұйым қызметкерлері, бақылау функциясын тиімді орындамауда экономикалық, әкімшілік және тәртіптік жауапкершілікте болуы керек.

  2. Беріктікпен байланысты балансты принцип: аудиторға орындауға арналған амалдарды қамтамасыз етпей бақылау функцияларын бұйыруға болмайды.

  3. Бас тартулар бойынша өз уақытындағы хабарламалар принципі: бас тарту ақпараттары бойынша қысқа максималды мерзімде бас тартулардың сәйкестігі бойынша шешім қабылдау тұлға ұсынымдары болуы керек.

  4. Бақыланатын және бақыланған жүйе сәйкестік принципі: ішкі аудит жүйесі бақылаушы жүйесінің күрделі дәрежесіне сәйкес болуы керек.

  5. Кешенді принцип: әртүрлі типтегі аудит адекватты ішкі аудитті қамту керек.

  6. Міндеттер бөлімдерінің принциптері: функция қызметшілер арасындағы қарастырылатын бір уақытта бір адамға бекітіліп қалмас үшін келесідей функциялар жүргізіледі: анықталған белсенділермен рұқсат ету операциясы, нақты операцияны тіркеу, нақты белсенділерді сақтауды қамтамасыз ету, инвентаризациядағы жүзеге асуы.

  7. Мақұлдау және рұқсат ету принципі: ресми тұлғалардың жауапкершілігімен барлық қаржылық-шаруашылық операциясымен формальды рұқсат және мақұлдауды қамтамасыз ету болып табылады.

Жоғарыдағы барлық принциптер бір-бірімен тығыз байланысты.

Жұмыста ішкі аудитті келесідей сегіз ұйымдастыру принципіне бөледі:



  1. Біркелкілік принципі: әрбір аудиторлық тексеру тәртіптілік, бір мағыналық және салыстырылатындықтықамтамасыз етуде бірыңғай ресми процедура бойынша жүзеге асырылады.

  2. Жүйелік принципі: СМЖ құрылымдық өзара байланыстарды орнатылған есеппен жүзеге асатын процесс немесе әртүрлі қызмет түрлері бойынша аудиторлық тексеріс жүргізу және жоспарлау.

  3. Құжаттандыру принципі: объект жағдайының фактілігі туралы ақпаратты салыстыру және сақтауды қамтамасыз етуде анықталған құжаттық үлгідегі аудиторлық тексерістер жүргізу.

  4. Алдын алу принципі: барлық қажетті мәліметтерді көрсету және ұсынудан бастап персонал ауытқу мүмкіндігін алып тастау және аудиторлардың қажетті сенімді дәрежесін қамтамасыз ету үшін аудиторлық тексеріс жүргізу әдістері, уақыты және критерий, объект және мақсат туралы алдын ала хабарлау және әрбір аудиторлық тексеріс жоспарланады.

  5. Реттеу принципі: аудиторлық тексеріс ұйым басшылығы жағынан үнемі бағалау және талдау болатын ұйым бөлімдерінің және барлық процесс жүйесі үшін анықталған периоды болады.

  6. Тәуелсіздік принципі: аудиторлық тексерістің әуесқой және әділетсіздік тұжырымдамалардың мүмкіндіктерін алып тастау үшін басшылықтың тексеріс бөлімдерінен бастап тәуелді болмауы керек және тексеріс қызметтеріне тура жауапкершіліктерді алмайтын аудиторлық тұлға тексерісі.

  7. Дәлелдер принципі: осы тексеріс нәижелері бойынша сенімді қорытындыны қамтамасыз ету керек, аудиторлық тексерістегі қолданылатын процедуралар мен әдістер.

  8. Ашықтық принципі: кез келген серіктестік тексеру бөлімдеріне арналған мүмкін болатын ашық сипаттамаларды алатын әрбір аудиторлық тексерістің нәтижесі.

Ішкі аудиттің негізгі талаптары:

  1. Мүдделерге қысым көрсету талаптары;

  2. Жеке тұлғаның алғашқы бақылау құқықтарының топтамалары;

  3. Әкімшіліктің қызығушылық талаптары;

  4. Ішкі бақылау әдістемелерінің тиімділік талаптары;

  5. Жүзеге асу және үздіксіз даму талаптары;

  6. Басымдылық талаптары;

  7. Бақылау жүргізуде процедур айналымдарының қажетсіз кезеңдерінің шығарымдары;

  8. Бірыңғай жауапкершілік талаптары;

  9. Операция заңдылығы және аудиторды бағалау;

  10. Потенциалды функционалды ауысымдар талаптары;

  11. Регламенттеу талаптары.

Сынамада өзін-өзі бағалауда жүзеге асыратын бөлімдер деңгейі қарапайым өзін-өзі бағалаудан басталады. Айтарлықтай жай өзін-өзі бағалау барлық компания деңгейіне, бірлестік деңгейіне немесе үлкен бөлімшелер деңгейіне қабылданады.

Барлық компания және деңгейлерге арналған қандайда бір жеке әдісті дайындау мүмкін емес. Әрбір компанияға мүмкіндіктер мен қажеттіліктерді есепке ала отырып, өз әдістерін дайындауға тура келеді.

Өзін-өзі бағалаудың әртүрлі әдістерінде компанияның әртүрлі деңгейіне қолданылуы мүмкін. Өзін-өзі бағалаудың деңгейіне байланысты оның мақсаттары мен әдістері өзгеріп отырады, мысалы:

1 мақсат: Алынған нәтиже сапасының қолданылатын тиімділігін, қолданылу жолында барлық компаниялар мәселелерін талдайды.

Әдісі: Сайысты үлгілеу әдісі

2 мақсат: Өздерінің жақсы жағына ұсыныс жасайтын барлық компания құрылымдарының барлық процестеріне кең қолданылуға қабілеттілік.

Әдісі: Тең қатысу әдісі

3 мақсат:Топтық қызмет тиімділігінің жақсаруы және қызметінің үздіксіз жүзеге асуында бағыттар мен іс-шараларды ынталандыру және қолдау.

Әдісі: Сауалнама жүргізу әдісі

Өзін-өзі бағалау нәтижелерін талдау:

1. Қажетті жүзеге асырулар, қызметтер аймағы және компания жақсы жағын көрсетеді.

2. Орналастыру артықшылықтарына қолданылатын критерий анықтайды.

3. Орнатылған критерилердің өзін-өзі бағалау нәтижелерін салыстыру.

4. Қажетті іс-шаралардың орындау қабілеттілігі және уақытша шығындарына келісім беру.

5. Артықшылықтарды сақтауда бақылау мен ілгеріліктерді жүйелік талдау.

Өзін-өзі бағалау – бұл компания әрекеттерін жүзеге асырудың керемет құралы.

Көптеген компания өзін-өзі бағалауда келесілерді қамтамасыз етеді:

• Бизнес дамуында қатал құрылымдық әдістеме.

• Жеке қабылдауға емес компания қызметінің маңызды фактілерін талдау.

• Компанияның барлық серіктестіктеріне міндеттерін түсіну және мақсаттың ортақтастығы.

• Қуатты диагностикалық құрал.

• Компания қызметтерін объективті талдауға арналған құралдар.

• Уақыт аралығына жеткен прогресс талдауына арналған құралдар.

• Нақты жағдайға қатысты компания қызметтерінде өзін-өзі бағалау процедураларын қолданылу мүмкіндігі.

• Жеке серіктестіктерден бастап компания мақсатына дейін барлық деңгейлерді қабылдау әдістемесі.

• Компания серіктестіктерінің ынталылығын қамтамасыз ету және қызықтыру құралдары.

• Компания жүзеге асыру процестерімен және қабылданған стратегияның объективті мүмкіндіктерімен жетістікке жететін келісім мақсаттарының әдістері.

• Компания шегінде салыстырмалы талдауды жүзеге асыруға арналған құрал.

4 дәріс

Тақырыбы: Сапа бойынша Еуропалық сыйлық (EFQM) (2 сағат)
Дәріс жоспары:


  1. Сапа бойынша халықаралық сыйлықтар

  2. Сапа бойынша Европа сыйлықтарының негізгі мақсаты

  3. Іскерлік кемел үлгісін өзін-өзі бағалау

  4. RADAR логикасы

Сапа бойынша сыйлықтар бірінші кезекте TQM принципін енгізуде маңызды басшылыққа ынталандыру бейімделген.

Сонымен қатар, олар кәсіпорын қызметтерін жүзеге асыру бойынша мақсатты анықтауға арналған өзін-өзі бағалауды жүргізу мүмкіндіктерін ұсынады.

Сапаға белгілі және беделді сыйлық үлгілері:

• Э. Деминг атындағы Жапон сыйлығы— 1951 ж., 1984 ж. халықаралық сыйлық дәрежесі берілген;

• М. Болдриджа атындағы АҚШ ұлттық сыйлығы — 1987 ж.;

• Сапа бойынша Европа сыйлығы - 1991 ж.

Әрбір үлгінің китерий маңыздылығы мен бағасы бойынша өзіндік ерекшеліктері бар.

Бірақ бағалау ерекшеліктерінде әртүрлі ұқсас үлгілер бар, ары қарай Европалық «Іскерлік кемел үлгісі» қарастырылады.

Сапа менеджментінің Европалық қоры (EFQM) Европадағы менеджмент технологиясын насихаттау мақсатында құрылды. Бұл ұйым Европа елдерінің мамандарымен әзірлеген «Кемел үлгісі» менеджмент жүйесіне сәйкес сапасы бойынша сыйақылар жыл сайын беріледі.

«Іскерлік үлгісі» ISO 9004:2000 жақын, бірақ толық көрсетілген.

Бұл әдістеменің негізінде келесідей принцип жиынтықтары көрсетілген:

• нәтижені бағдарлау,

• тұтынушыға бағдарлау,

• басшылық және мақсат тұрақтылығы;

• ақпараттар мен процестерді басқару,

• персоналды қатыстыру және дамыту,

• тәжірибе үздіктерін үнемі меңгеру,

• іскерліктің дамуы,

• әлеуметтік жауапкершілік.

Критерий үлгілерін әзірлеуде сапа бойынша құрылған барлық сыйлықтар тәжірибесі қарастырылды және олардың әлсіз және мықты жақтары талданды. Нәтижесінде мүмкіндік критерийлері мен нәтиже критерилері болып екі топқа бөлінген критерилері қалыптасты. Өз кезегінде әрбір критерий бірнеше субкритерилерге бөлінеді. Осы үлгінің сапа бойынша Ресейлік сыйлығы негізделген.

EFQM ұйым кемелдікте қай жол нүктесінде тұрғанын анықтауға мүмкіндік беретін өзін-өзі бағалаудың қарапайым әдісін ұсынады.

Іскерлік Кемел Үлгісі - тұрақты жетістік пен бәсекеге қабілеттілікті жоғарылатуда ұйым көмегіне арналған кілтті құрылым.

Үлгінің төрт бағыты:

1.Болашақ өлшеу және материалды әдістердің мақсаты мен көрінісінің дамуына арналған ұйымның көмек ретінде қолданылуы мүмкін құрылым.

2.Идентификация және бизнестің жүйелі сипаттамасы түсінігінің кілтті байланысының себептерін және кілтті нәтижесіне қызығушылық жағынан қатынасының әсер етуіне арналған ұйымның көмек ретінде қолданылуы мүмкін құрылым.

3.Ұйымның жақсы жетістіктерін Европаның мойындауына мүмкіндік беретін процестің Европа сапа сыйлығы.

4. Ұйым денсаулығының нақты жағдайын диагностикалық құралмен бағалау.

Өзін-өзі бағалау.

Өзін-өзі бағалау процесі жетілдіру бойынша ұйым әрекеттерінің жоғары нәтижеге жету және жақсартатын мықтылығы жағынан нақты анықтауға ұйымға мүмкіндік береді.

Өзін-өзі бағалау процесін енгізу көп пайда әкелгенін көрсетті:

• Іскерлік кемел үлгісіне байланысты прогрессті анықтайды.

• жақсарту бойынша болашақ қызметтер артықшылықтарын ерекшелейді және стратегиялық сипаттама шешіміне арналған берік негізді құрайды.

• Ұйым серіктестері мен топтарына жақсы энергия береді.

• Бизнес нәтижесі мен күшеюінің арасындағы нақты байланыстарды бекітеді.

• Бечмаркеттің жетістігіне арналған негізді құрайды.

Аспект өсуі бойынша үлгі үш байланыста қолданылуы мүмкін:

• талдау құралы ретінде - «денсаулық жағдайын бақылау» өзін-өзі бағалау базасына ұйымдастыру;

• жоспарлау құралы ретінде – бизнес - жоспар процесінде үлгіні қосу;

• стратегиялық құрал ретінде – үлгі базасында стратегиялық шешім қабылдау.

RADAR логикасы.

Үлгі негізінде RAD AR логикасы жатыр.

RAD AR төрт элемент пен критерийден тұрады: [32]:

• Нәтижелер (Results): тенденциялар, мақсаттар, салыстыру, себептер, қамтамасыз ету.

• Әдістеме (Approach): рационалды, ықпалды.

• Өрістету (Deployment) : жүзеге асу, жүйелілік.

• Бағалау және Шолу (Assessment and Review ): өлшеу, меңгеру, жақсарту.

RAD AR – бұл бағалау құралы. Оған келесілер сипатталады:

• Үлгіге сәйкес ұйымды бағалау.

• Ұйымды өзін-өзі бағалауды негіздеу.

• Ұпай орналасуын жүзеге асыруды бағалау.

• Бағалау шкаласы RADAR картасынан алынады.

RAD AR логикасы ұйымдастыруға келесілер қажетті:

• Стратегия және саясатты құру процесінің бөліктерінің нәтижесін анықтауға бағытталады. Бұл нәтижелер ұйым жұмыстарын материалды және тікелей, сонымен қатар қызығушылық жағынан қабылдау көзқарастарын қамтиды.

• Қазіргі және болашақта қажетті нәтижелерге жететін рационалды және ықпалды әдістеме жинақтарын жоспарлау және дамуы.

• Толықтай орындауға кепілдің жүйелік әдістердің өрістеуі.

• Жағдайларды меңгеру бойынша нақты әрекеттер мен жетістік нәтижелерін талдау және бақылау әдістемелерін бағалау және шолу.

Нәтижелер. Ұйым жетістіктерімен анықталады. Ұйым нәтижелерін жүзеге асыру қалыпты тенденциялы немесе тиянақты жақсы орындауды көрсетеді, мақсаты сәйкестенген және орындалған немесе арттырылған болады, орындау басқалармен салыстырғанда жақсы болады. Сонымен қатар, нәтижелер реттелген аймақты қамтиды.

Әдістеме. Қандай себептен екені бойынша ұйым жоспарлауды анықтайды. Ұйым әдістемесінің рационалды болуы - қажетті қызықтырушылық жағынан анықтау және нақты және дамыған процесті анықтап түсіндіру, және ықпалды - басқа әдістермен саяси және стратегиялық сәйкеске байланысты.

Өрістету. Ұйым қолданылатын әдістемені анықтайтын дәреже. Ұйым әдістемесі орынды аймақта жүйелілік аймақта жүзеге асады.

Бағалау және шолу. Ұйым әдістемені бағалау және шолуды анықтайды. Ұйым әдістемесі және оны өрістету қабылдау жағдайларын меңгеру және нәтижесін анықтау және артықшылықтарды оналастыру, жоспарлау және орындау бойынша әрекеттерді реттеп өлшеу пәні. «Әдістеме», «Өрістету» және «Бағалау және шолу» «Біздің мүмкіндіктер қаншалықты жүзеге асады?» сұрағына жауап алуға мүмкіндік беретін және Мүмкіндік критерилерін бағалауда қолданылады. «Нәтижелер» Үлгі нәтижесі критерилерін бағалауда қолданылады.
5 дәріс

Тақырыбы: М. Болдридж атындағы ұлттық сапа сыйлығы

(2 сағат)
Дәріс жоспары:


  1. М. Болдридж атындағы сыйлықтың негізгі мақсаты

  2. АҚШ ұлттық сыйлығының критерилері

Сапа бойынша сыйлықтар бірінші кезекте TQM принципін енгізуде басшылыққа ұмтылуды ынталандыруға бейімделді. Сонымен қатар олар кәсіпорын қызметтерін жүзеге асыру бойынша мақсатты анықтауға арналған өзін-өзі бағалауды жүргізу мүмкіндігін ұсынады.

М. Болдридж атындағы сыйлық американдық кәсіпорын қызметтерінде сапа маңыздылығының жоғарылауына жәрдем беруі керек. 1988 ж бастап сыйлық TQM принципін қабылдау нәтижелерін өнеркәсіптік және сапа маңыздылығының жоғарылауын бекітетін кәсіпорындар береді.

Лауреат сыйлықтарының талаптарына сәйкес жыл сайын семинар мен конференциялар, баспасөз арқылы кәсіпорындарда TQM принципін енгізу бойынша жұмыс нәтижелері және жолы туралы өз тәжірибелерімен бөлісуі керек. Конкурс қатысушыларын бағалау 7 критерий бойынша топталған, 32 көрсеткіш бойынша жүргізіледі.

«Басшылық» критериі сапа ұғымының дамуы және оны енгізуде кәсіпорын жетістіктері бағыттарына қозғалмалы күш ретінде үлгі қарастырылады (басшылық персоналының деңгейі, жоғары басшылық қатынасы, басшылық жүйесі және оны ұйымдастыру, қоғам алдындағы кәсіпорын жауапкершілігі).

«Ақпарат және талдау» критериі барлық компаниялар аймағындағы сапаны жақсартуға арналған негізгі талдау мен ұйым жинағының тиімділігімен байланысты (формационды менеджмент, бенчмаркинг және бәсекелестікпен салыстыру).

«Стратегиялық жоспарлау» критерилері кәсіпорын мақсатын ұзақ уақыт және қысқа мерзімде жоспарлауда сапаға талаптардың өзгерістері бойынша компания қызметерімен байланысты.

«Персонал дамуы және басқару» критериі қызметкерлер дамуы мен тренинг, дайындалу, инновациялық қызмет, қызметкерлер дамуын жоспарлау, сонымен қатар қызметркерлер жағдайларына қамқорлық көрсету сияқты көрсеткіштер бойынша жоғары басшылықтың нәтижелері осы жұмыстармен бағаланатынын көрсетеді.

«Процесті басқару» критериі кәсіпорын процестері, өнім немесе қызметті жоспарлауда процесс менеджменті бойынша қызметтердің активтендіру қарастырылады.

«Іскерлік нәтиже» критериі сапа менеджмент принциптерін белсенді енгізуде кәсіпорын прогресі бекітіледі. Мұнда сапалы, сандық мағыналы көрсеткіштер қарастырылады.

«Тұтынушы қажеттілігін және нарықты бағдарлау» критериі кәсіпорын мақсатын негіздеу қарастырылады (тұтынушыны қанағаттандыру және оның нәтижесі бойынша қызметтермен, тұтынушылар мен жеткізушілердің менеджментпен байланысты нарықтық тұтыну туралы білім деңгейі).

Кәсіпорынды жоғарылатуда сапаны жақсарту міндетті. Басшылық сапасын жақсарту ұйым деңгейінде жүзеге асырылады.
6 дәріс

Тақырыбы: Эдвард Деминг атындағы жапондық ұлттық сыйлық

(2 сағат)

Дәріс жоспары:



  1. Э. Деминг атындағы сыйлықтың негізгі мақсаты

  2. Сапа бойынша Жапон сыйлығын өзін-өзі бағалау.

Э. Деминг атындағы сыйлық сапа аймағындағы көптеген компания жұмыстарын жүзеге асыруға қабілетті, Жапон сапа дамуында негізгі роль атқаратын әлемдегі ең таңдаулысы болып табылады. Еске сала кететін компания әрекеттерін өзін-өзі бағалауы болып табылатын сыйлықтың конкурс сарапшыларын ұсыну және бағалауда үлкен пайда әкелді.

Компания қызметін бағалау - конкурс сайысында біріккен критерилер, 48 көрсеткіш қарастырылатын, 100-баллдық шкала бойынша Э.Деминг атындағы сыйлығы жүргізіледі.

Деминг сыйлығы Жапонияда сапа дамуына үлкен үлес қосқан Э. Деминг құрметіне 1951 жылы тағайындалды. Осы уақытта сапаны бақылау жапондық кәсіпорында кеңінен қабылданды, ал кейбір компанияларда (Company Wide Qu ality Contro l —CWQC) Барлық Сапаны Бақылау бойынша ауыстырылды.

Сапа бойынша Деминг сыйлығымен марапатталған компаниялар CWQC тиімді енгізу есебінде көптеген жетістіктерге жетті және де жапондық қана емес, сонымен қатар әлемдік кәсіпорындардың басшылығымен мойындалды.

Деминг сыйлығы сапаны бақылауды дәріптеу және дамуда сыртқы айрықша аманатта жеке тұлға мен топтарға берілді.

Деминг сыйлығын алуға өтініш беру емтиханға ұқсас. Талапкер нақты жағдайда тиімді бола тұра бизнес көлемі және типтеріне сәйкес дәрежесінде сапаны басқаруға қабылданған және жоспарланған емтиханды құрайды.

Сонымен қатар, арнайы Жапон комитеті сыйлығы бекітілді- шетелдік компанияларға арналған Деминг сыйлығы (The Deming Application Prize for Oversea Compan ies — DAPOC), беру шарттары алғаш рет 1987 жылы жарияланды. Жоғары талаптар бойынша 1987-1994 жж Деминг сыйлығы бойынша тек қана екі шетелдік компания белгіленді. Жапонияның 129 компаниялар ішінен Деминг сыйлығын 1951-1993 жж бүкіл әлемге белгілі компаниялар Nippon Electric Co., Kawasaki Steel, Hitachi Ltd., Fugi Photo Film Ltd., Nissan Motor Co., Toyota Lim ited, Kansai Electric Power Company иFuji Xerox Co марапатталды.

Әдебиеттер:

1. Крылова Г.Д. Основы стандартизации, сертификации, метрологии. Учебник. М.: Аудит, ЮНИТИ, 1998.

2. Международные и региональные организации по стандартизации и качеству продукции. – М.: Изд-во стандартов, 1990. – 216с.

3. Нестеров П.В. Информационные аспекты стандартизации и управления качеством продукции. – М.: Изд-во стандартов, 1989. – 152с.
7 дәріс

Тақырыбы: Сапа бойынша басқа да ұлттық сыйлықтар

Дәріс жоспары:



  1. Конкурсты модельдеу әдісі

  2. Формуляр әдісі


Конкурсты модельдеу әдісі

Конкурсты модельдеу әдісі сапа басқару дың таңдалған үлгісінің 75 бетке дейінгі көлемдегі толық масштабты текстік құжат дайындауда ұсынылады. Бұл әдісті қолдану тәжірибелі сарапшы командаларының барлығына талап етеді.

Компанияны толығымен бағалағанда басқа компаниялардың тәуелсіз сарапшыларын қатыстырған дұрыс.

Әдіс келесі кезеңдерді орындауды ұсынады:

1. Сайысты үлгілеу әдісін қолданылуда бөлім басшысы өз келісімін береді.

2. Басқару жобасы тағайындалады; ол өзін-өзі басқару процесін жүзеге асырады және есептің қорытынды версиясын дайындайды.

3. Жеке басшылар бір немесе бірнеше критерий бойынша жауап береді, сонымен қатар есепті жазуға арналған серіктестіктердің арнайы командалары қалыптастырады.

4. Жетекші білімнен өтетін есепті дайындауда жүзеге асыратын команда мүшелері.

5. Ақпарат жинап және есеп бөлімдерін дайындап есеп жазатын команда мүшелері.

6. Есептің қорытынды версиясын дайындайтын және жоба бөлімдерін басқарушы біріктіреді.

7. Есеп бас басқарушыға ұсынылады.

8.Бас басқарушы ұсынылған есепті, ақпаратты біріктіріп бекітеді.

9. Есеп көлемі 75 бетке дейін дайындалады, сарапшы командаларын оқытады және қалыптастырады.

10. Әрбір өзін-өзі басқару сарапшылары ұпайды есептейді және қызметтің жүзеге асыру аймағын, мықты жақтарын анықтайды.

11. Жоғары сарапшы басшылығымен компанияның мәселелері туралы сарапшы қорытындысын дайындайды және бірыңғай ойларын түйіндейді.

12. Сарапшы басшылық бөлімдерінің алынған нәтижелерін ұсынады.

13. Басшылық маңыздылық жағынан талап ететін жүзеге асыру қызметтерінің мықты жағын және аймағын реттейді.

14. Басшылық қажетті ресурс пен жалпы іс-шаралар жоспарларын анықтайды.

15. Басшылық келесі өзін-өзі бағалауға дейін 12 ай ішінде іс-шаралар жоспарларын орындауды жүйелі түрде бақылайды. Қажетті процесті жыл сайын үздіксіз қайталап тұру керек.

Формуляр әдісі

Жұмыстың жалпы көлемін қысқарту типтік формулярды қолдануға болатын өзін-өзі бағалаумен байланысты. Мысалы, егер әрбіріне арналған құраушы критерий бөліктерін жеке бетті-формулярға жіберіліп, формуляр алынады (сапа бойынша Европалық үлгі сыйлығын құрайтын кртитерилер). Формулярдың жоғарғы бөлігінде критериді құрайтын сипаттама атқарады. Беттің қалған бөлігі қорытынды жасалған негізгі фактілер мен жүзеге асыру талаптары, қызмет аймағы, мықты жақтарын көрсететін бөлімдерге бөлінеді.

Нақты формуляр ойдан шығарылған ақпараты құрайды және мысал ретінде атқарылады. Аналогты формулярға критериінің әрбірін құрауға арналған қажеттіліктермен толтыру қажет.

Құжат ұпай есебін тәжірибелі сарапшылар енгізгеннен кейін қызметкерлер тобы немесе компанияның жеке қызметкерлерімен дайындалады.

Егер компания жеткілікті үлкен болса, онда компанияға арналған қажетті жүзеге асырулар, мықты жақтары мен аймағын анықтау және әртүрлі бөлімдерден алынған формулярларды салыстыруға болатын бірнеше бөлімдерден тұрады.

Жүзеге асу қызметтері бойынша іс-шаралардың кең масштабты жоспары дайындалды және қарастырылуы мүмкін компанияның нақты стратегиясының алынған нәтижесін негіздейді.

Сипатталған әдіске компания қызметінің жүзеге асуына үздіксіз қол жеткізумен жүйелілікті қабылдау қажет.

Әдебиет:


1http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_economic_law/

2http://www.un.org/ru/ecosoc/unece/


8 дәріс

Тақырыбы: Тито Конти әдісі бойынша кәсіпорындардың

өзін-өзі бағалауы
Аудит жүргізуде сәтті басшылықпен процесті дайындауда келесі факторлар қажет:

-аудитті басқару маңыздылығы;

-аудиттің әртүрлі кезеңдері және олардың функциялары;

-аудитті эффективті жоспарлау және дайындау маңыздылығына аудиттің нақты көлемінің қажеттілігі;

-аудитке дейін контакт мақсаты және пайдалылығы және олардың мүмкіндік формалары;

-эффективті аудитті жоспарлауға арналған процестердің дәйектілігі және өзара әрекеттері, сапа менеджмент жүйелерінің құрылымдық маңыздылығы, аудитке жүйелі әдістемесі;

-білікті және тәуелсіз топтарды талдау принциптері және маңыздылығы;

-аудит жүргізу маслихатының мақсаты және маңыздылығы.

1 Ішкі аудит бағдарламасы- басшылықты ұйымдастыруға арналған ақпарат негізі болып табылатын жүйе тиімділігін қамтамасыз ететін негізгі шаралардың бірі. Ішкі аудит бағдарламасы тиімді болуы үшін оны жоспарлау және басқару керек.

Ішкі аудит бағдарламалары әртүрлі әдістерден құралуы мүмкін.

Аудит горизонтальды немесе вертикальды аудиттің қатардан немесе екі жолдың комбинациясымен жоспарлануы мүмкін.

Горизонталь деңгейде тексеру - бұл сапа жүйесінің жағдайын жеке бөліктерде тексеру, ал вертикаль - бұл сапа жүйесі элементтерінің барлық бөліктерін көлемдік тексеру.

Аудит бағдарламасын жоспарлауда ұжым келесілерді қарастыру керек:

-сала немесе қызмет маңыздылығы;

- қызметші статусы;

- серіктестік даярлығы;

- аудитке арналған персонал даярлығы;

- мәселе белгісі;

- жүзеге асыру бойынша сапа бағдарламасын орындауда бағалау қажеттілігі.

Аудит бағдарламасын жүзеге асыруда максималды пайдаға жетуде шығындар мен алаңдаушылықтардың ұштасулары минималды болуы үшін қамтамасыз ету маңызды.

Тексеріс жүргізу бойынша қызмет уақыт және адам факторларының көзқарастарымен жоғары тұратын операция болып табылады: ол жоспарлау, орындау жәнне есепті талап етеді. Сонымен қатар, аудиторларды тарту және тексеру бірнеге әрекеттерді талап етуі мүмкін.

Міндетті сипатта тексерісті басынан соңына дейін жүргізу өте маңызды. Алтын ереже бар: аудиттер ешқашан кенеттен тексермейді. Күні ыңғайлы және алдын ала келісілген болуы керек.

Алдын ала ескермей келген аудиттер критикалық жағдайда қаржылай шығын әкелетін қызметтерді қиындатуы мүмкін.

2 Орындауды талап ететін ерекше кезеңдер қатары:

1. Ақпарат жинағы.

2. Жоспарлау және дайындау.

3. Кіріспе жиналыс.

4. Аудит.

5. Өзара әрекеттік топтар бойынша жиналыс

6. Қорытынды жиналыс.

7. Кейінгі әрекет.

Аудит жеке аудитормен немесе топтық аудиторлармен жүргізілуі мүмкін, бірақ жетекші аудитор үнемі барлық жауапкершілікті алады. Жетекші аудитор аудит бағдарламасын менеджердан алады, және тапсырыс беруші процедурасын орындау керек.



Ақпарат жинағы

Аудитке қажетті барлық ақпаратты жинамас бұрын аудитор келесі іргелі ақпараттарды аудит бағдарламаларының менеджерінен алу керек:

1. Аудит себебі.

2. Аудит көлемі.

Аудит көлемін аудит шекарасының есебімен анықтайды:

• Тексерілетін салалар;

• Ұйым бөлімі аудитпен қамтылуы керек.

Аудитті дайындау және жоспарлауға арналған аудит бағдарламаларының менеджерінен бастап қысқаша ақпарат алуда аудитор немесе топ басшысы сала бойынша келесі ақпараттарды алу керек:

1. Қызмет түрлері.

2. Операция қиындығы.

3. Сала бөлімдерінің мөлшері.

Барлық жоғарыда көрсетілгендер аудитке дейін телефон, хат, сауалнама бойынша анықталуы керек.

Аудиторға дайындаушы аудиттен аудитке дейін ұйымдастыру мүмкіндігін қарастыру ұсынылады. Мұндайлар көптеген ақпарат жинауға мүмкіндік береді және бөлімдер күрделілігін және көлемін аудиторға физикалық бағалауға мүмкіндік береді.
9 дәріс

Тақырыбы: Сапа саласындағы Ресей

Федерациясының Үкіметінің сыйлығы
Жоспарлау және дайындау

Барлық қажетті ақпаратты жинағаннан кейін жүргізуші аудитор аудитке дайындалуға жауапкершілікті алады. Келесі процестерді орындау керек:

1. Қажетті жұмыс пен уақыт көлемін анықтаңыз. Ол аудит күрделілігіне және көлеміне әсер етеді. Бірақ аудит ақшадан тұратындықтан тексеріс қысқа болуы керектігін естен шығармау керек.

2. Күнін белгілеңіз. (Күні аудит бағдарламасының басшылығымен келісіледі).

3. Әдістемесін анықтаңыз. Аудит горизонталь немесе вертикаль сериялы тексеріспен немесе екі осы екі комбинация арқылы жоспарлануы мүмкін.

4. Топ мүшелерінің жеке тапсырмаларын белгілеп, аудит жоспарын дайындаңыз.

5.Жұмыс құжаттарын дайындаңыз: Бақылау қағаздары, формалар, стандарттар, басшылық нұсқаулығы және т.б.

6. Аудитерлік деректердің бағытталуы: Аудит жоспары, Графигі, Қалыпты жоспар,

Бақылау қағаздары. Аудитке дейін көп ақпарат болатын аудиттеуге ұсынатын өте жақсы практика.

7. Егер аудиторлық топ жұмыс істесе онда топтың толықтай дайындығына көзіңіз жетсін.

8. Талдауға арналған барлық қажетті құжаттарды алыңыз.

9. Кіріспе жиналысының қажеттігі туралы тексерістерді ақпараттандырыңыз.

Аудит жүргізуде аудитор аудит жоспар бойынша жүргізіліп жатқанына кепілдігі үшін көпшілік жиналысын өткізуі керек. Олар келесілерді қосады:

• Кіріспе жиналыс.

• Қорытынды жиналыс.

• Топтар ішіндегі жиналыс.



Кіріспе жиналыс

Кіріспе жиналыстың негізгі мақсаты маңызды ережелерді бекіту және топтарға ұсынудан тұрады.

Жетекші аудитор:

1. Топқа ұсыну.

2. Аудит жүргізу себебін және оның көлемін бекітеді.

3. Аудитке арналған маңызды қолданылатын критерийлерді (стандарт немесе басқалары) бекітеді.

4. Нақтылайды: кім, не және қашан орындайтынын.

5. Аудит ішінара болатынын түсіндіреді.

6. Аудит жүргізуде алынған барлық ақпараттардың құпиялы түрде аудиттелетініне кепілдеме болады.

7. Аудит нәтижесін түсіндіреді.

8. Классификация бойынша есеп әдістерінің сәйкессіздіктері туралы түсініктеме береді.

9. Аудит процесінде қолданылатын сапа жүйесінің құжат статусына келіседі.

10. Аудит жүргізу туралы тексерілетін персонал хабардарлығын тексереді.

11. Аудиторларға қажетті кез келген қауісіздік шаралары және орындау қажет болатын кез келген қауіпсіздік талаптарын талқылайды.

12. Қорытынды жиналысқа қажетті бөлшек, күні және мақсаты түсіндіріледі.

13. Аудитке қатысты сұрақтарға жауап береді.



Аудит жүргізу

Аудит жүргізуде топ басшылығы жауапкершілік артады:

1. Аудит жүргізуді қамтамасыз етеді.

2. Толымды объективті айғақтарға және нақты қалыпты және қысқа сәйкессіздік туралы есептерге кепілдеме.

3. Топтар жиналысының жүргізілуін реттеу.

4. қайта үлес ресурстарына қажетті жоспарлы аудит жүргізу.

Топ мүшелері сәйкессіздік турал барлық есептерді ескеруі керек:

1. Нақты және қысқа.

2. Дәйекті айғаққа және объективті негіз.

3. Стандарт таллаптарына сілтеме.

Сапа жүйесі аудитін жүргізудің технологиясы келесі операцияларды қосады:

а) жүйе құжаттарын тексеру (сапа менеджмент жүйесі, сапа жүйесі, сапа басқару жүйесі), соның ішінде:

• жүйе құжаттарын сақтау шарттарын тексеру;

• уәкілетті тұлғаның жұмыс жағдайында жүйе құжаттарын орындау функцияларын тексеру.

б) жүйе құжаттарының сәйкестіктерін орнатылған талаптарын тексеру, соның ішінде:

• Жүйе құжаттарын дұрыс рәсімделуін тексеру,

• жүйе құжаттарын сәйкестендіру мүмкіндіктерін тексеру;

• жүйе құжаттарының актуалдығын тексеру;

• ИСО 9001 стандартының жүйе құжаттарының құрамының адекваттығын тексеру;

• жүйе құжатының атаулығын тексеру;

в) жүйе құжаттарының талаптарын орындауды тексеру, соның ішінде:

• Іс шаралар жүйесінде жоспарланған бөлімдер нәтижелерін және қызмет сәйкестіктерін тексеру;

• Серіктестермен сұхббат жүргізу;

• жаңа жүйе құжаттарында песоналды оқыту фактілерін тексеру.

г) сәйкессіздіктерді әшкерелеу, соның ішінде:

• сәйкессіздіктерді айқындау, сәйкестендіру және тіркеу;

• маңыздылығы бойынша сәйкессіздіктерді классификациялау;

• сәйкессіздіктерді протоколдау;

д) аудит туралы есеп дайындау, соның ішінде:

• қажетті материалдарды өңдеу және жинау,

• аудит бойынша қорытындыларды дайындау, талқылау және қабылдау,

• есепті бекіту және құрастыру;

е) түзету әрекеттерін дайындау;

ж) инспекция бақылауы.



Өзара әрекет топтар бойынша жиналыс

Топтардың өзара әрекеттері бойынша жиналыс аудит көлемі толығымен қамтылған болуға кепіл болатынына жүргізу қажет. Бұл кездесуде сәйкессіздіктер талқыланып және нәтижелер ұсынылады.



Қорытынды жиналыс

Ереже бойынша қорытынды жиналыс аудит соңында өткізіледі. Онда кіріспе жиналыста кім болды, солар қатысады.

Жиналысқа шақыру қағазында келесілер болуы керек:

1. Көрсетілген көмектерге аудитірлік алғыс.

2. аудитор топтарын қайтадан ұсыну.

3. Аудит көлемі бойынша қысқа қорытынды.

4. Қолданылған аудит себебі, мақсаты және әдістерін түсіндіру.

5. Құпияны қайтадан бекіту.

6. Барлық сұақтар мен талқылауларды жиналыс соңына қалдыруға өтініш.

7. Аудит аймағы бойынша топ мүшелеріне хабарлау.

8. құпия әрекеттерін аяқтау мерзіміне келісу.

9. Әрекеттер қайда қолданылатынын түсіндіру.

10. Есеп қорытындысы мен сәйкессіздік туралы барлық жеке есептерді ұсыну.

Аудиттен кейінгі әрекет

Аудит топтарының басшылығымен келісілген мерзімі біткеннен кейін «кейінгі» сапарын жасау керек немесе құпия әрекеттерін орындауды тексеру үшін ұсынылған айғақтық құжаттарды талдау керек. Сосын есепте сәйкестік қолы болуы керек.

Ешқандай аудит көрсетілен әрекеттердің қанағаттанарлық нәтижелері орындалмаса аяқталды деп есептелмейді. Аудит уақытында құпия әрекеттерін сәйкестендіруге келісу маңызды. Осы әрекеттерді аяқтауға арналған уақытша жүйелілігі туралы сұрақтарды тең дәрежеде шешу маңызды.

Әдебиеттер:

1 ru.wikipedia.org

2 http://www.xumuk.ru/ssm/74.html

3 Экономические проблемы «Общего рынка», под ред. Е. Л. Хмельницкой, М., 1962; Чумаков М. П., Финансово-валютные противоречия «Общего рынка», М., 1967

10 дәріс

Тақырыбы: Сапа саласындағы ТМД мемлекеттерінің сыйлығы

Ішкі аудиттің шығындар мөлшері жүргізілетін нақты бөлімдерге, жүргізілу мақсаты мен ережелері, нақты тексеріс нәтижелеріне байланысты. Сондықтан да жұмыста процестің нәтижелілігі мен тиімділіктің негізгі көрсеткіштері, сонымен қатар процесстегі мүмкіндік шығын негіздері көрсетілген «ішкі аудитті жүргізу» процесінің құнының жалпы алгоритмі қарастырылады.

Шығындар аймағындағы пікірлер сапада «шығындар» түсінігінің пайда болуына байланысты болды. Бұл пікірлер тынышталмайды, тек қана екпіні ғана өзгереді: алдымен сапа шығындарын мөлшер шығындарынан бөлу керек, жіктеу сұрақтары талқыланды, кейін сападағы шығын құрамы туралы дискуссия жүргізілді. ИСО 9000:2000 стандартының шығуында өткен ғасырда көптеген сұрақтардағы сапа шығындары автоматты - экономикалық енгізу аспектілері объективті қажетті болып табылады. ИСО 9000:2000 сериялы стандарты СМЖ процесінің тиімділігі және нәтижелілігінің жоғарылауы және анықтамасы бойынша қызметтер міндетті ресми рәсімделді.

Пайдаланылатын қол жеткізген нәтижелері мен ресурстар қатынасы ИСО 9000:2000 стандартты сәйкес. Процестің құны мен сапасының шығындарын қолданбай осы көрсеткіштерді бекітіп тиімділігінің анықтамалары ұсынылмау мүмкін емес. Мұнда сәйкессіздіктің шығын есептерінің ең қарапайым әдістерімен шектелмеу керек.



Процестегі шығын түрлері

ВС 6143:1992 «Сапа экономикасы бойынша жетекшілік» британдық стандартының 1 Б «Процесс шығындарының үлгілері» сәйкес процесс шығындарын процесс сәйкестігінің шығындары және сәйкессіздік салдары шығындары және процестің толық құнын құрастырады.

Сәйкестік шығындары (cost of conformance) – жүзеге асқан процесте жетіспеушіліктер болғанда барлық орнатылған және ұсынылған тапсырыс берушілер қажеттіліктерін орындауға арналған қажетті шығындар. Сәйкессіздік салдарының шығындары (cost of nonconformance) – қанағаттанбаған өнім мен қызметтерді өңдеу, жөнелту, өндіріс, процесс кірістерімен байланысты шығындалған уақыт, материал, ресурс құны.

Сәйкестік шығындары – берілген талаптармен жүз пайызды тиімді әдіспен сәйкес қызмет жасау процестерінің шығындары.

Процесте пайда болатын жоғарғы шығындардың максималды тиімділігі сәйкессіздік процестерінің салдар шығындары болып табылады.

Ішкі аудит жүргізу процесіндегі шығын негіздері

Ұйымда ішкі аудит жүргізу проуесінің нәтижелілік көрсеткіштері қалай қалыптасатынын қарастырамыз.

Процесс мақсаты – жұмыс жағдайында қолданылатын және тиімді енгізілген, талаптардың СМЖ сәйкес орнатуының деңгейін қамтамасыз ету.

Процесті ұйымдастырудағы қызмет түрлері: аудитті жоспарлау (аудиттің тексеру жоспарын және бағдарламасын құрастыру), аудиттік тексеріс жүргізу, аудиттік тексеру нәтижелерін тіркеу, аудитті бақылау (тексеру мерзімін бақылау, түзету және ескерту әрекеттерін орындау), аудит нәтижелерін бағалау және талдау.

Мұндай жағдайда процесс нәтижелері келесідей болады:

- біріншіден, процесті құрайтын барлық қызмет түрлерін орындау;

- екіншіден, аудит мақсатының жетістіктері – аудит бағдарламасын және жоспарын орындау (аудит жүргізу бойынша қызметтерді орындауды растау) және ішкі аудитті жүргізу және қайталап ішкі аудитті жүргізудегі сәйкессіздіктердің болмауы (процесс мақсат жетістікерін растайды).

Қорлар: персонал, ақпарат, инфрақұрылым.

Нақты жағдайда, нәтижелілік – ұйымда жүргізілген ішкі аудит нәтижелері бойынша процестер сәйкессіздіктерін жоюда алынған процестің жақсаруы және қосымша кірісті жиынтық пайдасы.

Ішкі аудитті жүргізу процесінің өзіндік бағасы келесідей шығындарды қалайды:

а. Сәйкестік шығындары:

• ішкі аудит жүргізу уақытындағы аудитордың жұмыс ақысы;

• аудитор бонустары және басқа да сыйақылары;

• ішкі аудит жүргізу уақытындағы қызмет басшысының жұмыс ақысы;

• аудит жұмыстарына арналған қажетті стандарттар мен басқа а құжаттарға ие болудағы шығындар;

• аудиторларды дайындау және оқытудағы шығындар;

• аудиторлық тексерістердің тираждық құжаттар шығындары;

• аудиторлық тексеріс нәтижелері туралы персоналды ақпараттандыру шығындары.

б. Сәйкессіздік салдарының мүмкіндік шығындары:

• негізгі міндеттерді орындаудағы персонал дерексіздігіне байланысты қателік пайдалылығы;

• аудит процедурасын орындаудағы бақылау шығындары;

• тексеріс жүргізудегі ішкі аудиттік төмен құзыреттілігі немесе аудит процедураарының бұзылуынан жүргізілетін қайталанған аудит шығындары.

Шығындар нәтижелілігінің қатынасы және тиімділік процесс көрсеткіштері болады. Мұнда, көбірек тиімділік көрсеткіштері болған сайын ішкі аудит процесі жақсы қызмет атқарады.

Ұйымда өзін-өзі бағалау процедурасы сауалнама әдісі бойынша жүргізіледі. Ұйымда өзін-өзі бағалау жүйесін жүзеге асыру қызметтерін келесі кезеңдерді ұсынуға болады:

1. Өзін-өзі бағалауды жүргізу туралы басшылық жағынан шешім қабылдау.

Ұйымда өзін-өзі бағалауды жүргізу туралы басшылық шешіміне дейін бас директор жиналыс ашады. Бұйрықта келесілер көрсетіледі:

- өзін-өзі бағалау пәні;

- Өзін-өзі бағалау мақсаты;

- өзін-өзі бағалауды жүргізу жауапкершілігі;

- өзін-өзі бағалау жүргізу мерзімі.

Өзін-өзі бағалау пәнінде кәсіпорында сапа менеджмент жүйелерін қалыптастыруды тұспалдауы мүмкін. Өзін-өзі бағалау жеке бөлімшелерде және барлық толық ұйымдарда жүргізілуі мүмкін.

Мақсаты кәсіпорында СМЖ дайындауы қай кезеңде анықталғаны болып табылады. Жауапты бағалау жүргізуде сапаны басқару бөлімдерінің басшылығы анықталады.

2. Өзін-өзі бағалауға арналған топты қалыптастыру.

Кезеңде қалыптастыру тобы кәсіби дайындықта анықталған өзіне қажетті адамдарды таңдайды. Өзін-өзі бағалау процесіне қатысушыларды оқыту.

3. Өзін-өзі бағалау жүргізу жоспарын құру.

Бұл кезеңде процесс орындаушыларын өзін-өзі бағалауда таңдауға арналған қажетті бөлімшелерді анықтау, өзін-өзі бағалау әдістерін таңдау. Дайындалған жоспарда өзін-өзі бағалауға ұйымның жоғарғы басшылығымен бекітіледі.

4. Өзін-өзі бағалау бойынша сауалнама дайындау.

Кезеңде ұйым жағдайлары, процестері немесе процедура ережелеріне қатысты сұрақтарды құрастыру арқылы сауалнама дайындайды. Сауалнама мазмұны таңдалған үлгі бойынша орналасады. Критерий ретінде халықаралық сапа сыйлығының 9 критериі мен сапа менеджмент жүйесінің 8 принципі бойынша қолданылуы мүмкін.

5. Алынған сауалнаманы талдау.

Сауалнаманы талдау әртүрлі критерий бойынша жүргізілуі мүмкін.

6. Бөлімдерге сауалнаманы тарату немесе оларды толтыру.

Сауалнама әрбір процесс иесіне дейін жүргізіледі. Сауалнаманы толтыруда айқындалатын бағалау пәнінде сұрақтар мәселелері бойынша сарапшы пікірлерін білдіреді.

Сауалнаманы толтыруды өңдеуде әрбір жеке ұйымдарда дайындалатын сапа менеджмент жүйелерінің көзқарас деңгейлерін бағалау процедураларын жүзеге асыруға арналған арнайы әдістемелер қолданылады. Бұл кезеңде шешім қабылдау және мәселелерді ұжымдық әртүрлі шешім қабылдауы мүмкін.


  1. Сауалнаманы енгізу және нәтижесі бойынша іс-шаралар өткізу.

Бұл кезеңде сауалнама қорытындысын талдау нәтижесі бойынша түзету немесе ескерту әрекеттерін алынған нәтижелерге сәйкес дайындайды. Іс-шараны жүргізу нәтижесі бойынша қызмет жоспар-бағдарламасын құру қажет.

  1. Дайындалған іс-шараларды орындауға басшылық жағынан үнемі бақылау.

Түзету немесе ескерту әрекеттерін жүргізуге жауаптылар сапа топтарының басшыларына дейін нәтижеге жеткізу шаралары бойынша және оларды орындауда үнемі бақылайды.

9. Тиімділік шаралары жөнінде шешім.

Сапа топ басшысы іс-шараларды енгізу нәтижесі бойынша олардың нәтижелілігі туралы шешім қабылдайды. Егер олардың нәтижелері болмаса, онда нәтижесіздік себебін талдау жүргізіледі.

10. Өзін-өзі бағалау нәтижесі бойынша дайындалған іс-шаралар нәтижелері туралы жоғарғы ақпараттық басшылыққа дейін жеткізу.

Барлық түзету және ескерті әрекеттерін сәтті енгізгеннен кейін өзін-өзі бағалау нәтижесі туралы баяндама дайындалады.

11. Қайталап өзін-өзі бағалау жүргізуге қажетті тексеру.

Егер қайталап өзін-өзі бағалауды тексеру қажет болса, онда өзін-өзі бағалауды жүргізу сұрақтары бойынша басшылық жағынан шешім кезеңінде бағалау процедуралары және басшы қайтадан шешім шығарады, іс-шаралар нәтижесін бекітеді.

Әдебиеттер:



1 ru.wikipedia.org

2 http://bibliotekar.ru/mezhdunarodnye-otnosheniya-1/42.htm

3 http://business.polbu.ru/fomichev_inttrading/ch34_ii.html


11 дәріс

Тақырыбы: «Алтын сапа» атты Қазақстан Республикасының Президентінің сыйлығы
Дәріс жоспары:


  1. Өзін-өзі бағалау түсінігі

  2. Өзін-өзі бағалау мақсаты

  3. Өзін-өзі бағалауды жүзеге асыру кезеңдері

  4. Өзін-өзі бағалауды жүргізудің артықшылығы

Сапа менеджментке қазіргі кездегі көзқарасы шоғырланған түрде TQM және 9000 сериялы ИСО стандарттарында көрсетілген, ұйым қызметтерінің үздіксіз жақсартудағы маңызды құрал ретінде өзін-өзі бағалауды анықтайды.

Өзін-өзі бағалау ИСО 9000 алғашқы версиялы стандарты шығарылғанда 1987 ж қабылдана бастады. Өзін-өзі бағалауды арттыру бойынша қызмет масштабы 2000 ж версиялы ИСО 9000 стандарты бойынша СМЖ массалық енгізуге байланысты болды.

МЕСТ Р ИСО9004-2001 «Сапа менеджмент жүйесі. Қызметті жақсарту бойынша ұсыныстар» бойынша:

Өзін-өзі бағалау – сапа менеджмент жүйесін жетілдіру деңгейі және ұйым тиімділігі және нәтижелілік туралы пікірлер болып табылатын нәтижесін барлық жағынан бағалау.

МЕСТ Р ИСО 9000-2001 СМЖ «Сапа менеджмент жүйесі. Жалпы қағидалар және сөздік»:

Ұйымды өзін-өзі бағалау сапа менеджмент жүйесі немесе жетілдіру модельдері (сапа бойынша сыйлық моделі) қатынасы бойынша нәтижелер мен ұйым қызметтерін жүйелі және барлық жақтық талдау болып табылады.

Өзін-өзі бағалау сапа менеджмент жүйесінің даму дәрежесі және ұйым қызметтері туралы жалпы ұсыныстар беруі мүмкін. Ол артықшылықтар мен жақсартуларға мұқтаж ұйым аймағын анықтауға көмек беруі мүмкін.

Өзін-өзі бағалау мақсаты қызметтерді жақсартуға арналған ресурстарды қабылдау аймағына қатысты негізгі фактілерді ұйым ұсыныстарын көрсетумен жасалады.

Өзін-өзі бағалау мақсатты салыстыру жетістіктерін өлшеуде, сонымен қатар осы мақсаттарға сәйкес қайталап бағалауға арналған пайдалы болуы мүмкін.

Қазіргі уақытта сапа менеджменттің критерилері бойынша ұйымды өзін-өзі бағалаудың көптеген модельдері бар. Кең тараған қолданылатын модельдер болып ұлттық модель және сапа бойынша аймақтық сый болып табылады.

Сапа бойынша модель сыйлары менеджмент жүйе қызметтерін бағалау бойынша диапазон өлшек критерийлері болып табылады.

Өзін-өзі бағалау әдісі жақсартуға арналған негізгі аймақтарды анықтау және сапа менеджмент жүйесі ұйымының даму деңгейі әдісін қарапайым және жеңіл қабылдауды қамтамасыз етеді.

Өзін-өзі бағалау жалпы жағдайда келесідей жүйеде жүзеге асады:

• Өзін-өзі бағалауға байланысты жұмыстарды жоспарлайды;

• жоба басшысы белгіленеді;

• өзін-өзі бағалау топтары анықталады және жұмыстары туралы ережелер әзірленеді;

• өзін-өзі бағалауға қатысушылар арасындағы құзыреттілік және жауапкершіліктері таралады;

• сарапшы топтары құрылады;

• өзін-өзі бағалау жүргізіледі;

• өзін-өзі бағалау нәтижелері бойынша іс-шаралар жоспарлары дайындалады;

• сапа менеджментті эүзеге асыру бойынша іс-шараларды орындауды бақылау жүзеге асырылады;

• қайталап өзін-өзі бағалау жүргізіледі.

Халықаралық тәжірибе ұйымдар артықшылықтарына өзін-өзі бағалауға мүмкіндік береді:

• көптеген елдерде кеңінен қолданылатын бірыңғай кешен критерийлер нәтижелерін және бағалау қызметтерін қолдану;

• қызметті жүзеге асырудағы жүйелі әдістеме;

• негізгі фактілер бойынша объективті баға алу;

• жалпы сапаны басқару принципттерін қабылдаудағы персоналдарды оқыту;

• күнделікті ұйым қызметтерінде сапаны басқарудың үздік әдістері және әртүрлі бастамаларды енгізу;

• жақсартуға мүмкіндік беретін процестерді талдау;

• бөлінген жетістіктер мен қызметкерлерді сыйлықтар арқылы ынталандыру және мойындау мүмкіндіктері;

• ұйым жетістіктерінің жақсы нәтижелерін салыстыру мүмкіндіктері.

Өзін - өзі бағалау ұйым қажеттіліктері біткенде сайлау қолданылуы мүмкін. Қызметтер жоспарлары мен артықшылықтар жақсылықтарын орналастыру бойынша ортақ келісімдер жетісіктері топтар жағынан талдау және қарастыратын сапа менеджмент бөлімдерін немесе өзін-өзі бағалауды жүзеге асыру көп салалы қызметкерлер топтарына арналған әдістемелерді жақсартуға арналған немесе сапа менеджмент бөлімдерін немесе жеке өзін-өзі бағалауды жүзеге асыруға бір әдістеме жарамды.

Әдебиеттер:

1http://www.xumuk.ru/ssm/33.html

2http://www.sarm.am/ru/international_cooperation/cen_hamagortsakcum



2 ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАР
1 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалаудың жалпы ережелері

Сабақтың мақсаты: «Аудит» түсінігі және түрін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. Оқу әдістемелік пән кешенінен №1 дәрісті қолданып негізгі терминдер мен анықтамаларды оқы.

    2. Аудит түрлеріне салыстырмалы сипаттама бер.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Аудит критерилері.

2) Аудит адекваттығы.

3) Аудит сәйкестігі.

4) Өнім /жоба/ процесс аудиті.
2 тәжірибелік сабақ

Тема: Ұйымның өзін-өзі бағалауды жүргізудің артықшылықтары

Сабақтың мақсаты: Негізгі мақсаттары мен міндеттерін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:


  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. «ішкі аудит» түсінігі.

    2. Аймақта қолданылатын ішкі аудит түсінігіне анықтама бер.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңізер.

Бақылау сұрақтары:

1) Ішкі аудиттің мақсаты мен міндеттері немен аяқталады?

2) Сыртқы алдындағы ішкі тексерістің негізгі артықшылықтары.

3) Ішкі аудит СМЖ үнемі қызметі ретінде.


3 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: Ұйымның өзін-өзі бағалауды жүргізу моделдері
Сабақтың мақсаты: Ішкі аудитті ұйымдастыру принциптері мен талаптарын оқу

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

1.1. Ішкі аудитті ұйымдастыруда талаптарды әзірлеу бойынша әдістемелік әдебиетті оқу.

2. Бақылау сұрақтарына жауап беру



Бақылау сұрақтары:

1) Ішкі аудитті ұйымдастыру тиімділігінің принциптері

2) Ішкі аудиттің сегіз ұйымдастыру принципі.

3) Ішкі аудит ұйымдастыруына негізгі талаптар.


4 тәжірибелік сабақтар

Тақырыбы: Сапа бойынша Еуропалық сыйлық (EFQM)

Сабақтың мақсаты: Сапа бойынша сыйақы негіздердің өзін-өзі бағалау: «Іскерлік кемелдің үлгісі» оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. Сапа бойынша сыйлықтардың жіктелуі.

    2. Сапа менеджментінің Европалық қоры (EFQM).

    3. «Іскерлік кемелдің үлгісі» әдістемесі.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрағы:

1) «Іскерлік кемел үлгісі» принциптері.

2) «Іскерлік кемел үлгісі» келісімдерінің өзін-өзі бағалаудың негізгі бағыттары.

3) RADAR логикасы.


5 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: М. Болдридж атындағы ұлттық сапа сыйлығы

Сабақтың мақсаты: М. Болдридж атындағы сапа бойынша АҚШ ұлттық сыйлығының мазмұны мен құрылымын оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. Сапа бойынша АҚШ ұлттық сыйлығының құрылу тарихы.

    2. Сапа бойынша АҚШ ұлттық сыйлығының мақсаты мен міндеттері.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Үлгі «Жетекшілік» критериі.

2) «Ақпарат және талдау» критериі

3) «Стратегиялық жоспарлау» критериі.

4) «Процесті басқару» критериі.

5) «Іскерлік нәтиже» критериі.

6) «Тұтынушыны қанағаттандыру және нарыққа бағдарлау» критериі.
6 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: Эдвард Деминг атындағы жапондық ұлттық сыйлық

Сабақтың мақсаты: Сапа бойынша Жапон сыйлығының мазмұны мен құрылымын оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:


  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. Э.Деминг атындағы сыйлықтың құрылу тарихы.

    2. Сапа бойынша Жапон сыйлығының кемшілігі мен артықшылықтары.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Э. Деминг атындағы сыйлықтың негізгі мақсаты.

2) Сапа бойынша Жапон сыйлығының өзін-өзі бағалауы.

3) Деминг сыйлығын алуға өтініш беру.


7 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: Сапа бойынша басқа да ұлттық сыйлықтар
Сабақтың мақсаты: Ұйымда өзін-өзі бағалау түсінігін, мақсаты мен міндетін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

1.1 Өзін-өзі бағалау түсінігі

1.2 Цели и задачи самооценки



  1. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Өзін-өзі бағалауды қабылдау тарихы.

2) Өзін-өзі бағалауды жүргізудің негізгі артықшылықтары.

3) Өзін-өзі бағалауды жүзеге асыру кезеңдері.


8 тәжірибелік сабақтар

Тақырыбы: Тито Конти әдісі бойынша кәсіпорындардың

өзін-өзі бағалауы



Сабақтың мақсаты: Ішкі аудит бағдарламасын дайындау әдістемесін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

1 Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

1.1. Ішкі аудит бағдарламасын дайындау бойынша әдістемелік әдебиетті оқу.

1.2. Ішкі аудит бағдарламасын дайындау бойынша қызметтер алгоритмін құру.

1.3. Ішкі аудит бағдарламасын рәсімдеу.

2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.



Бақылау сұрақтары:

1) Ішкі аудит бағдарламасының мазмұны.

2) Ішкі аудит бағдарламасын құру әдісі.

3) Горизонтальды деңгейде тексеру.

4) Ішкі аудит бағдарламасын дайындау және келісу реті.
9 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: Сапа саласындағы Ресей Федерациясының

Үкіметінің сыйлығы



Сабақтың мақсаты: Ішкі аудит жүргізу процесіндегі шығын негізі және түрін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

    1. №6 дәрісті қолданылып негізгі анықтамалар мен терминдерді оқу.

    2. Ішкі аудитті жүргізу процесі бағасына сипаттама беру.

  2. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Процесс шығындарының түрлері

2) Ішкі аудит жүргізу процесіндегі шығын негізі.

3) Ішкі аудит жүргізу процесінің тиімділігі.

4) Ішкі аудит шығындарының шамасы неге байланысты?

10 тәжірибелік сабақ



Тема: Сапа саласындағы ТМД мемлекеттерінің сыйлығы

Сабақтың мақсаты: Аудит кезеңдерін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:

  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

1.2 №4-5 дәрісті қолданып негізгі терминдер мен анықтамаларды оқу.

1.3 Аудит кезеңдерінің мазмұнына салыстырмалы сипаттама беру.



  1. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрағы:

1) Ақпарат жинау.

2) Жоспарлау және дайындау.

3) Кіріспе жиналыс.

4) Аудит.

5) Топ қызметтері бойынша жиналыс

6) Қорытынды жиналыс.

7) Кейінгі әрекеттер.

11 тәжірибелік сабақ

Тақырыбы: «Алтын сапа» атты Қазақстан Республикасының Президентінің сыйлығы
Сабақтың мақсаты: Өзін-өзі бағалауды жүргізуге қолданылатын сайысты қалыптастыру әдісі мен формуляр әдісін оқу.

Жұмысты орындау бойынша әдістемелік нұсқау:


  1. Келесі сұрақтарға жазбаша және ауызша жауаптар дайындау:

1.1 Сайысты қалыптастыру әдісі

1.2 Формуляр әдісі.

  1. Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер.

Бақылау сұрақтары:

1) Сайысты қалыптастыру әдісін қолданылудың міндетті талаптарына не жатады?

2) Сайысты қалыптастыру әдісінің кезеңдері.

3) Формуляр әдісін қолданылудың міндетті талаптарына не жатады?

4) Формуляр әдісінің кезеңдері.

5) Екі әдістің артықшылықтары мен кемшіліктері.




3 БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСТАРЫ

    1. Магистранттардың өздік жұмыстарын ұйымдастыру бойынша әдістемелік ұсыныстар

БОӨЖ және БӨЖ орындауда БОӨЖ жауабы және Рефератты (БӨЖ) қорғау бойынша бағаланады. Магистрант әрбір сабаққа қатысуда 2 ұпай алады. Магистрант тақырыптарын өз уақытында тапсырса (барллық берілген сұақтарға дұрыс жауап беру) «Өте жақсы» деген баға алады. Магистрант сабақты себепсіз босатса қарызын жабуға сәйкес дәріс сабақтары талаптарын көрсетеді, сабақты босатуға сәйкес ұпайлары төмендейді. Магистрант сабақты себепті себеппен босатса, мұндай айыпты сануция таралмайды.


Өздігінен оқуға арналған тақырыптар ұсынылды:

1 «Ұйым қызметінің өзін-өзібағалау» түсінігінің анықтамасына қазіргі заманғы тәсілдер.


2 Сапаны бақылау құралының бірі ретінде білім беретін ұйым қызметінің өзін-өзібағалауы.

3 EFQM моделін жоғары оқу орнының қызметін өзін-өзібағалауға қолдану.

4 Сапа саласындағы марапаттарды салыстырмалы түрде талдау.

5 Сапаны қамтамасыз ету бойынша өзін-өзібағалаудың моделдері мен критерийлері.


3.3 Оқу - әдістемелік құрал, әдістемелік нұсқаулар және кітаптардың тізімі:

Негізгі:

1 Внутренний аудит качества и самооценка организации: учебное пособие/ В. В. Ефимов, А. Н. Туманова. - Ульяновск: УлГТУ, 2007.

2 Салимова  Т.А.  Самооценка  деятельности  организации:  учебное  пособие/  Т.А.  Салимова,  Ю.Р.  Еналеева.  М.:  Академический  Проект,  2006.  -279с. 

3 Салимова Т.А., Бирюкова Л.И.
Самооценка деятельности в системе менеджмента качества организации
Саранск, 2008. – 236 с.

4 Тито Конти. Самооценка в организациях: Пер. с англ. И.Н. Рыбакова при участии Г.Е.Герасимовой / Научное редактирование: В.А. Лапидус и М.Е. Серов. - М.: Редакционно-информационное агентство «Стандарты и качество», 2000.

Қосымша:

1 Р 50-601-45-2012 Самооценка деятельности организации на соответствие критериям премий Правительства Российской Федерации

2 Премии  Правительства  Российской  Федерации  в  области  качества.  Руководство  для  организаций  -  участников  конкурса  2013  года 

3 Панина М.А. Модели самооценки деятельности предприятия // Экономика качества: теория, методология, практика: материалы науч. семинара / Панина М.А., Шарашкина Т.П. – Тамбов: Тамб. гос. техн. ун-т., 2008. – 288 с.

4 Маслов Д. Сравнительный анализ мировых премий по качеству// Стандарты и качество. – 2005. - №5.

5 Маслов Д.В. Современные инструменты управления: модель совершенствования EFQM: учебное пособие/ Маслов Д.В., Вылгина Ю.В.

6 Маслов Д.В. Мировые премии по качеству: признание успеха// Маркетинг в России и за рубежом. - 2005. - №5. – с 5-8.
Интернет-қорлары:

1 http://library.ugatu.ac.ru/

2 http://quality.eup.ru/

3 http://window.edu.ru/resource








Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет