№2 Биология 8г синип



жүктеу 177.09 Kb.
Дата24.04.2019
өлшемі177.09 Kb.

№2 Биология 8г синип

Күни: 06.09.2016ж

Дәрис мавзуси: Һүжәйриниң вә униң органоидлириниң түзүлүши

Дәрис мәхсити: а. Оқуғучиларға йеңи мавзу Һүжәйриниң вә униң органоидлириниң

түзүлүши тоғрисида, чүшиник бериш.

б.Оқуғучиларни аң-сезимини, ойлаш, сөзләш, издиниш қаблийитини

риважиландуруш. Пәнгә болған қизиқишини ашуруш.

в. Меһриванлиққа, этикиға, адәмгәрчиликкә тазилиққа, тәртипкә

тәрбийәләш.

Қоллинидиған қураллар: Сүрәтләр, схема, жәдвал в.б.

Қоллинидиған усул: Чүшәндүрүш, соал-жавап

Технология: Шаталов (Тирәк-схема )

Дәрис түри: Арилаш

Дәрисниң бериши:

Уюштуруш пәйти

- Саламәтмусиләр балилар

- Синипта оқуғучиларни түгәлләш

- Тәртипкә чақириш

Өй тапшуримисини сораш

Соалларни қоюш арқилиқ сорап чиқиш өйгә берилгән тапшурмини

Адәм биологияси –адәмниң келип-чиқиш теги, эволюцияси, географиялик жайлишиши, униң организминиң түзүлүши, иш-һәрикитивә тәрәққияти тоғрилиқ илим.

Адәм анатомияси –грек. Anatome-парчилаш-организмниң вә униң айрим әзалириниң, системилириниң түзүлүшини тәтқиқ қилидиған илим.

Анатомия
гистология эмбриология

Анатомия тоқулмилар төрәлминиң тәрәққияти

һәққидә илим. тоғрилиқ илим.

Адәм физиологияси- бу организмниң вә униң айрим әзалири билән системилириниң һаятий функциялири һәққидә илим.

Гигиена-Саламәтлик сақлаш вә мустәһкәмләш һәм адәмниң нормал ишлиши вә дәм елиши үчүн қолайлиқ шараит яритиш һәққидики илим.

Адәм анатомияси, гистологияси, цитологияси, антропологияси вә эмбриологияси организмниң шәкли түзүлүши вә тәрәққияти һәққидики умумий илимни – адәм морфологиясини тәшкил қилиду.

Йеңи мавзу:

Һүжәйриниң вә униң органоидлириниң түзүлүши

Адәмниң тени, барлиқ көп һүжәйрилик организмларниңкигә охшаш, һүжәйрилик түзүлүшкә егә. Униң түзүлүши вә атқуридиған хизмити бойичә һәр хил, миллиардлиған һүжәйриләр тәшкил қилиду.

Һүжәйриләр титиркинишкә паал риайә қилиду, мадда алмишишқа қатнишиду, өсүп көпийиду, нәслигә тартиш әхбаратини регинерацияләш (қайта топлаш) һәм бериш қаблийитигә егә. Бизниң организмда һүжәйриләрниң шәкли һәр хил болиду.

Һүжәйриниң түзүлүши вә атқуридиған хизмити бойичә:

Һүжәйрә мембраниси (қап) , цитоплазма вә ядро хас.

Ядро белокларниң түзүлүшини рәтләйду, униңдики ДНКмолекулилирида нәсилгә берилидиған әхбарат можут. ДНКхромосомиларниң асасий қисмини тәшкил қилиду. Адәм тенидики һәр бир һүжәйрә ядросида 46 хромосома , жинислиқ һүжәйридә болса-23хромосома бар. Хромосома ДНКдин, центроцома арқилиқ бағлашқан икки хроматидтин ибарәт. Ядро сиртидин ядро мембраниси билән қапланған, ичидә ядро ширниси вә бир яки бир нәччә ядрочә болуп, уларда рибосомилар һасил болиду. Рибосомилар һүжәйридики белокларни синтезлайду. Ядро Гиалоплазмидин ( сүзүк матрикстин) вә униңда можут органоидлар билән қошумчилардин ибарәт цитоплазмиға чөкүп туриду. Гиалоплазма һүжәйриниң барлиқ органоидлирини бирләштүрүп, уларниң өз ара һәрикәтлинишини тәминләйду.

Эндоплазмилиқ тор- бу кичик каналларниң, кавакларниң, көвүкләрниң, дүгләк халтичиларниң тор-тармиғидур.

Лизосомилар –бир мембранилиқ, шар тәхлит қурулмилар болуп, һүжәйрә үчүн өз әһмийитини йоқатқан маддиларни парчилайдиған, бузидиған ферментларға егә.

Гольджи комплекси-рәтлик ятқан каваклар, нәйчиләр, көвүкләр системисидин ибарәт.

Һүжәйрә синтезлайдиған барлиқ маддиларни қачилайду.

Митохондрияләр-һүжәйриниң энергия станциялири болуп, уларниң асасий хизмитини энергия бошиғанда униңға һәмра болидиған органикилиқ қошулмиларни оксидлаштин ибарәт.

Һүжәйрә мембраниси-һүжәйриниң ичидики маддиларни әтрап муһиттин қоғдап бөлүп туриду.

Мустәһкәмләш

Дәрисликтики жәдвал билән иш

Һүжәйриниң түзүлүши



Органоид

Түзүлүши

Атқуридиған хизмити

Ядро



Созунчақ, дүгләк таяқчә тәхлит, сегментлиқ.

Ядро-белокларниң түзүлүшини рәтләйду.

Луғәт билән иш

Хромосомилар --- хромосомалар

Ядро ширниси---- ядро суйықтығы

Рибосомалар------ рибосома

Гиалоплазма-----

Эндоплазмилиқ тор----эндоплазмалы тор

Лизосома---- лизосома

Гольджи комплекс

Митохондрияләр----митахондриялар

Һүжәйрә мембраниси----жасуша мембранасы

Йәкүнләш

Өйгә: 2-параграфни оқуш 12-15бәт, 15-бәттики Жәдвални толтуруш, сүрәтни тәһлил қилиш

Баһалаш

Дәрис түгиди!



№3 Биология 8г синип

Күни: 09.09.2016ж

Дәрис мавзуси: Һүжәйриниң химиялик тәркиви

Дәрис мәхсити: а. Оқуғучиларға йеңи мавзу һүжәйриниң химиялик тәркиви

тоғрисида, чүшиник бериш.

б.Оқуғучиларни аң-сезимини, ойлаш, сөзләш, издиниш қаблийитини

риважиландуруш. Пәнгә болған қизиқишини ашуруш.

в. Меһриванлиққа, этикиға, адәмгәрчиликкә тазилиққа, тәртипкә

тәрбийәләш.

Қоллинидиған қураллар: Сүрәтләр, схема, жәдвал в.б.

Қоллинидиған усул: Чүшәндүрүш, соал-жавап

Технология: Шаталов (Тирәк-схема )

Дәрис түри: Арилаш

Дәрисниң бериши:

Уюштуруш пәйти

- Саламәтмусиләр балилар

- Синипта оқуғучиларни түгәлләш

- Тәртипкә чақириш

Өй тапшуримисини сораш

Соалларни қоюш арқилиқ сорап чиқиш өйгә берилгән тапшурмини

-һүжәйриниң асасий органоидлирини атаңлар. Уларниң роли қандақ ?

-һүжәйриләр қандақ шәкилдә болиду? Һүжәйрә шәкли немигә охшайду?

-һүжәйридә ДНК молекулири қандақ роль ойнайду?

-Жинисиқ вә соматикилиқ һүжәйриләрдә қанчә хромосома бар?

-ядрониң хизмити қандақ?

-Эндоплазмилиқ тор қандақ түзүлгән вә униң хизмитиқандақ?

-Гольджи комплекси қандақ хизмәт атқуриду?

-Немишкә митохондрияни энергия станцияси дәп атайду?

-лизосоминиң һүжәйридики хизмитини атаңлар?

Йеңи мавзу:

Һүжәйриниң химиялик тәркиви

Һүжәйриниң химиялик тәркиви униңда органикилиқ вә беорганикилиқ қошулмиларниң болуши билән ениқлиниду.органикилиқ қошулма-бирикмиләр бу-белок, май, углеводлар.

Белоклар – һаят асаси, аминкислоталириниң мономерлиридин ибарәт мурәккәп биополимерлар. Аминкислоталириниң асасий қисмини кислород, углерод, водород, азот тәшкил қилиду. Белок малекулириниң асасий қурулуш материали болуп хизмәт қилиду. Белок-ферментлар һүжәйридики биохимиялик реакцияләрниң меңишини чапсанлитиду.

Майлар-суда еримайдиған мурәккәп органикилиқ қошулмилар. Улар май кислоталиридин вә глицериндин тәркип тапқан. Май жуқури энергия чиқириши билән пәриқлиниду.

Бир грамм май көйгәндә 38,9кДж энергия бөлинип чиқиду.

Углеводлар- углерод, водород, кислородтин ибарәт. Углеродлар аддий, суда чапсан ерийдиған вә мурәккәп, суда еримайдиған болуп келиду.

Нуклеин кислоталири (nucleus-«ядро»)- органикилиқ қошулмилар. Улар дәсләп һүжәйрә ядролирида ениқландивә бөлүп чиқирилди. Нуклеин кислоталири мономер нуклеотидлардин ибарәт биополимерлар. Мономер өз новитидә азот, углерод, кислород, водород, фосфор атомлиридин тәркип тапқан.

ДНК-дезоксирибонуклеин кислотаси, у нәсилгә берилиш башланмилириниң егиси, хромосомиларниң асасий қисми болуп һесаплиниду.

РНК-рибонуклеин кислотаси. Һүжәйридә РНК үч түри можут.

1-түри РНКниң бир түри тошуғуч-транспорт (тРНК)

2-түри әхбарат РНКлири (әРНК)

3-түри рибосомлуқ РНКлар рибосомиларда можут. (рРНК)

Биорганикилиқ маддилар уларға су вә минераллиқ тузлар ятиду. Су һүжәйрә үчүн ертитқуч болуп һесаплиниду.

Минераллиқ тузлар –натрий хлориди, калий хлориди в.б. –һүжәйриләр вә һүжәйрә ара мадда оттурисида суниң бөлүнишидә муһим роль ойнайду.

Мустәһкәмләш

Соалларга жавап бериш

Дәрисликтики жәдвал билән иш


Һүжәйриниң химиялик тәшкиллиниши

Химиялик қошулма

Униң һүжәйридики хизмити

Органикилиқ

Белок, май, углеводлар

Беорганикилиқ

Су, минераллиқ маддилар

Һүжәйридики суниң хизмитини атаңлар



А. Қурулуш

В. Цитоплазминиң муқәррәр компоненти

ә. Еритқучи

Г. термоләтлүгүч

Б. Катализлиқ




Жавап:

Йәкүнләш


Өйгә: 3-параграфни оқуш 15-18бәт, 18-бәттики Жәдвални толтуруш, сүрәтни тәһлил қилиш

Баһалаш


Дәрис түгиди!

Дәрис мавзуси: Қан топлири. Қан қуюш. Резус-фактор.

Дәрис мәхсити:

Білімділік:  Адәм  тирикчилиги үчүн,  организмниң  тириги  қан  йәни  қан һүжәйрилириниң   активлиғини, оқуғучиларға чүшәндүрүп  олтирип, қан топлирини ажиритишни билишкә үгитиш йәни   билимини   қелиплаштуруш.

Дамытушылық: Оқуғучиларниң сөзләш, ойлаш, әстә сақлаш қаблийитини риважиландуруш. Биология пәнигә қизиқишини ашуруш.

Тәрбиелілік:Тәбийәтни сөйүшкә һөрмәтләшкә тәрбийәләш, униң берикәтлик тирикчилигини қәдирләшкә, вәтәнпәрвәрликкә тәрбийәләш.

Сабақ тұрі: очуқ дәрис

Әдіс – тәсілі: Билингвальлиқ оқутуш Сабақ ағылшын, қазақ, орыс тілі, валеология т.б. байланыстырыла өтеді.

Құрал-жабдықтар: топ билән иш, смайликлар, сүрәтләр, схема, Дерек көздері: «Қан топтарының үйлесімділігі», «Қан топтарының генотиптері» кестелері, презентация, бейнекөрініс, бағалау парағы, смайликтер Тапшурмилар: «Ой чақириш», «Дәрисик билән иш», тест соаллири Күтілетін нәтиже: Оқуғучилар адәм қениниң топлири, қан қуюштики адәм қениниң пайдиси, резус-фактор тоғурлуқ билимни өз алидиға қелиплаштуруш, үгиниш.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі

II. Үй жұмысын тексеру.

III. Жаңа сабақ түсіндіру.

IV. Бекіту.

V. Бағалау

VI. Үй тапсырмасын беру.

I. Ұйымдастыру кезеңі

Амандасу, түгендеу.  «Сәлемдесу» ойыны: Қазір біз сендермен ойын ойнаймыз, қимылды тез жасауларың керек. «Бастаймыз» деген белгі берілгенде, мен қалай амандасу керек екенін айтамын, сонда сендер бір-бірлеріңмен тез-тез амандасасыңдар. Әр адаммен әртүрлі амандасасыңдар. Сонымен, көз билән… қол билән… мүрәң билән… қулақ билән… тиз билән… Тапан билән… баш билән.



1. «Өз орныңды тап» Оқушыларды қан топтары бойынша топтарға бөлу: I, II, III, IY топтары

Психологиялық ахуал орнату Оқушылар қиылған қағаздарға І, ІІ, ІІІ, ІY қан топтары жазылған қағаздарды суыру арқылы топтарға бөлінеді

II. Үй жұмысын тексеру

Деңгейлік сұрақтар беру. «Ой чақириш»

1. Организмниң ички муһити немидин түзүлгән?

2. Қан немидин туриду?

3. Қан қандақ хизмәт атқуриду?

4. Қан плазмисиниң көләминини атаңлар?

5. Эритроцитлар қандақ хизмәт атқуриду?

6. Лейкоцитларниң асасий атқуридиған хизмити қандақ?

7. Фагоцитоз һадисисини ким ачти?

8. Тромбоцитларниң хизмити қандақ?

Жавави:

1.Адәм организминиң ички муһитини тоқулма суюқлуғи, қан билән лимфидин түзилиду.



2.Қан плазмидин йәни қан һүжәйрилиридин  туриду.

3.Қан тошуш, гумораллиқ, терморәтләш, һимайә қилиш хизмитини атқуриду.

4.Қан көләминиң 90-92% су, 7-8% белок, 2% глюкоза, майлар, минераллиқ тузлар, в.б. болиду.

5.Эритроцитлар кислород билән углекислый газни тошуйду .

6. Организмда ағриқ пәйда қилғучи бактерияләрниң, ят тәнчиләрниң кирип кетишидин һимайә қилиш.

7. 1908 жылы И.И.Мечниковқа мошу йеңилиғи үчүн нобель мукапати берилди.

8.Қанниң уюши вә қан кетишниң тохтиши жәриянлириға қатнишиду.

III. Жаңа сабақ түсіндіру
Бүгинки ай күнни язимиз The of 10 th January Қанчинчи күн? Дурус иккинчи күн Tuesdey «Поле чудес» оюни Соаларға жавап бериш арқилиқ йеңи мавзуни ечиш 1.Адәм организмниң ички муһитини һасил қилиду? Қан 2. Группы дегән сөзниң уйғурчә тәржимиси? Топлири 3. Жараһәтләнгәндә, зәхмиләнгәндә қан көп кәтсә у адәмгә немә қандақ ярдәм берилиду? Қан қуюш 4Адәмниң қенида болидиған алаһидә белок маддиси? Резус фактор

1. Адәм организмидики қанниң мөлчәри қанчә?

2. Қан топлири қанчигә бөлинидиғини биләмсиләр?

3. Қандақ жағдайда адәмгә қан қуюду?



Жавави:

  1. Адәм организмида 5 л қан болиду.

  2. Адамда 4 қан топи бар.

  3. Адәм көп мөлчәрдә қан йоқатқанда қан қуюду.

Қан топлири. Қан қуюш. Резус фактор

1901-жили Австралиялик алим К. Ландштейнер қанниң мас кәлмәслиги проблемисини тәтқиқ қилғанда, бир һаләттә бир адәм қени плазмисиниң эритроцитлири башқа адәм қениниң эритроцитлири билән арилашқанда, уларниң бир-биригә чаплашқанлиғини ениқлиған. Иккинчи һаләттә башқа адәмләрдә бу һадисә байқалмиған. Алим өз тәтқиқатлириға асаслинип, адәмләр қениниң төрт топини: I. II. III. IV топлирини ачти. Мошу кәшпияти үчүн К. Ландштейнерға 1930-жили Нобель мукапити берилди. Эритроцитларниң чаплишишини агглютинация дәп атайду.Агглютинация қанниң уюшиға вә кичик томурларниң тосилип қелишиға елип келиду вә бу әһвал өлүмгә дучар қилиду. Қуюш үчүн қанни Донурдин алиду.

Донор- өз қенини ихтиярий беридиған адәм.

Реципиент –қанни донордин алидиған адәм.

Адәмләр қан топлириниң маслишиши


Қан топлири

Қанни мону топларға берәләйду

Донор

Мону топларниң қенини қобул қилалайду

Рецепиент

I

I II III IV

I

II

II IV

I II

III

III IV

I III

IV

IV

I II III IV

I –топтики қанни қан топи һәр қандақ адәмләргә қуюшқа болиду- Универсал донорлар

IV-топ қени бар адәмләргә барлиқ төрт топ қенини қуюшқа болиду-Универсал реципиентлар д.а.

Резус-фактор –алаһидә белок маддиси болуп, уни 1940-жили К. Ландштейнер макака-резус маймунлириниң қенида биринчи болуп тапти.

Адәмләрниң резус-фактор

Адәмләрниң 85% резус-фактор бар. 15%-да резус-фактор йоқ. Уларни Резуси-ижабий(Rh+) Резуси-сәлбий (Rh-) дәп атайду.
Резуси-ижабий адәмгә резуси-сәлбий қанни қуйса, у чағда эритроцитларниң чаплишиши (аглютинация) йүз бериши мүмкин. Бу болса әсәб паалийитиниң, қан айлинишиниң бузулушиға, һәтта өлүмгә елип келиду. Шуңлашқа қан қуйғанда униңда резус-факторниң бар-йоқлуғини һесапқа елиш керәк. Болупму, йеңи өйләнгәнләргә, әгәр улар бала тепишни ойлиса, қенини резус-факторға анализ қилдуруши зөрүр.

IV. Бекіту.

Луғәт билән иш

1. Қан топлири-қан топтары-группа крови- blood group

2. Агглютинация- Agglutination

3. Донор- Donor

4. Реципиент- Recipient

5. Резус-фактор-

6. Антигені- antigens

Қорытындылау. Биолог. Сонымен қан топтарының адам өміріндегі маңызы өте зор екенін біз білдік. Тірек конспектілерімізді толтыруды ұмытпаймыз.

I ( 0 ) –А және В антигені болмайды

II ( А ) –А антигені болады

III ( В ) –В антигені болады;

IV( АВ ) –А и В антигені болады

Тапсырма№1

Ауруханада екі баланы шатастырып алды. (Мысалға Ж жәнне Н) Бірінші ата-ананың қан топтары I және IV, ал екінші ата-ананың қан топтары I және III. Анализ нәтижесі бойынша Ж-да I қан тобы, ал Н-да II қан тобы екені анықталды. Балалардың ата – анасын табыңдар.



Тапсырма №2

Ата – анасының қан топтары II және III. Олардың баласында I топты қан болуы мүмкін бе?



Тапсырма №3

Анасының қан тобы I, ал баласының қан тобы II . Әкесінің қан тобы қандай?



Жауабы: II немесе IV топ

Тапсырма №4

Баланың қан тобы I, ал оның қарындасыныкі IV. Ата – анасының қан тобы жайлы не айтасын?



Тапсырма №5

IV топты қаны бар баланың ата-анасын іздеуге салды. екі отбасын тексере келгенде Бірінші отбасында әкесінің қан тобы II ,ал анасының қан тобы III екені анықталды.Екінші отбасында әкесінің қан тобы I, ал анасының қан тобы IV екенін дәлелдеді. Баланың ата-анасы қай отбасы?



«Ой түйін». Тест сұрақтарына жауап беру

1.Қан ұйымайтын ауру қалай аталады?


а) Пневмония 

ә) Гемофилия 

б) Холера
в)Дифтерия

 г)Скарлатина 


2. Қан беретін адам
а)реципиент 

ә)донор 


б)фагоцитоз
в)пиноцитоз 

г)резус;
3. Универсалды донор деп қандай қан топтарын атайды?


а)ІІтоп  ә)І топ  б)ІІІ топ  в) ІҮ топ
4. Адам қанының төрт тобын ашқан және осы еңбегі үшін Нобель сыйлығын алған ғалым кім?
а)Э.Дженнер ә)К.Ландштейнер  б)И.И.Сеченов в)И.И.Мечников
5. Өзіңнің қан тобыңды неге білу керек? 
а)фагацитоз үшін 

ә)пиницитоз үшін


б)агглютинация болмау үшін

6. Адамда болатын қан топтарының саны

а)екі ә) үш б)төрт в)бес г)алты

7. Донордан қан алатын адам:

а)донор  ә)фагоцитоз  б)реципиент в)пиноцитоз г)резус

8. Агглютинация деген не?

а)Тромбоциттердің бірігіп қалуы

ә)Лейкоциттердің бірігіп қалуы

б)Эритроциттердің бірігіп қалуы

в)Ерекше нәруыздық зат



Оқушылар тест сұрақтарына жауап береді.

1-ә


2-ә

3-ә


4-ә

5-б


6-б

7-б


8-б

Бағалау

(2 мин)


Оқушылар сабаққа қатысына қарай алған бағаларын күнделікке қойғызады.

Кері байланыс рефлексия Мән бүгүнки мавзуни қанчилик дәрижидә чүшәндим? Дегән соал қоюлиду. (2 мин)

Төрт тамға: 1-чи 25-30%. 2-тамға 50-55%, 3-тамға 75-80% 4-тамға 100%

Кері байланыс арқылы өздерінің бүгінгі сабақ бойынша түйгендерін және тапсырмаларды орындау кезіндегі қиындықтар мен оны қандай жолдармен еңсергендігімен бөліседі.



Үйге тапсырма (1 мин)

1. «Қан топтары және қан құю» тақырыбын оқу

2. Өз ата-аналарының қан топтарына байланысты мүмкін болатын жағдайдағы қан топтарына есептер шығару

Үй тапсырмаларын күнделіктеріне жазып алады.


№5 Биология 6г синип

Күни:16.09.

Дәрис мавзуси: Чоңайтқуч әсваплар тоғрилиқ умумий чүшәнчә

№2 лобараториялик иш

Чоңайтқуч әсвап билән вә лобараториялик қураллар билән тонушуш

Дәрис мәхсити: а. Оқуғучиларға йеңи мавзу Чоңайтқуч әсваплар тоғрилиқ умумий

чүшәнчә бериш.

б.Оқуғучиларни аң-сезимини, ойлаш, сөзләш, қаблийитини

риважиландуруш. Пәнгә болған қизиқишини ашуруш.

в. Меһриванлиққа, этикиға, адәмгәрчиликкә тәрбийәләш.

Қоллинидиған қураллар: Сүрәтләр, микроскоп, лупа, жәдвал в.б.

Қоллинидиған усул: Чүшәндүрүш, соал-жавап

Технология: Шаталов (Тирәк-схема )

Дәрис түри: Арилаш

Дәрисниң бериши:

Уюштуруш пәйти

- Саламәтмусиләр балилар

- Синипта оқуғучиларни түгәлләш

- Тәртипкә чақириш

Өй тапшурмисини сораш

Өйгә берилгән тапшурма бойичә соалларни коюш арқилиқ сорап чиқиш

1.Алма вә арча дәрәқлириниң вегетативлиқ әзалирини атаңлар.

2. Өзәңларға тонуш жуқури басқучтики өсүмлүкләргә мисал кәлтүрүңлар.

3.Тәбиәттә қандақ спорилиқ өсүмлүкләр билән учраштинлар? Мисал кәлтүрүңлар.
Йеңи мавзу:

5. Чоңайтқуч әсваплар тоғрилиқ умумий чүшәнчә

Һүжәйриниң ечилиш тарихи. Жанлиқ организмларниң ортақ бәлгүси –тени һүжәйридин ибарәт. Һүжәйридә жанлиқ организмларға хас мадда вә энергия алмишиш, органикилиқ бирикмиләрниң түзүлүши, өсүши, көпийиши, нәпәс елиши маңиду.

Һүжәйриниң ечилиш тарихи микроскопниң чиқишиға бағлиқ. 1590-1610жилларниң арилиғида оптика устилири голландиялик ата-бала Янсенлар йоруқ микроскопини кәшип қилди. Микроскоп кәшип қилинғандин кейин, өсүмлүк һүжәйрисини тәтқиқ қилиш имканийити пәйда болди.

1665-жили дәсләп инглиз алими Роберт Гук өсүмлүк қовзиғиниң непиз парчисини микроскоп билән қариған. У ушшақ төшүкләрни көрүп, уни һүжәйрә дәп атиған. өсүмлүк дуниясида тени бирла һүжәйридин ибарәт наһайити аддий организмларни бир һүжәйриликләр дәйду.

Микроскоп грекчә «микро»-зәррә, «скопе»-көримән – наһайити ушшақ жисимларни -100дин 2000 һәссигичә чоңайтип көрситидиған әсвап.

Микроскопниң жуқури тәрипигә 2линзиси әйнәк бар окуляр кийгүзилиду.

Төвәнки тәрипигә бир нәччә линзиси бар объектив орунлашқан.

Көрүш трубкисиниң икки тәрипидә винти бар.

Көрүш трубкисиниң астиға оттурисида төшүги бар үстәлчиси орнитилиду, униң астиға йоруқни қобул қилғучи һәрикәтчан әйнәк болиду.

Микроскопниң һәммә қисимлири мәккәм туруши үчүн асасқа бәкитилиду. Нәрсини пәкәт йоруқ арқилиқ көрүшкә болиду. Шуңлашқа уни йоруқ микроскопи дәп атилиду.

Микроскоп билән ишләш тәртиви вә бехәтәрлик тәдбирлири

Микроскоптин башқа ушшақ нәрсини сәл чоңайтип көрситидиған, түзүлүши аддий әсвап-чоңайтқуч қол әйниги (лупа). Униң асасий қисми – икки тәрипи охшаш дөң әйнәк линза.



Микроскопқа һажәтлик қурал-жабдуқлар:

Нәрсә әйниги, йепиш әйниги, су, саплиқ жиңнә, темитқуч. Һәр қандақ маддини микроскоп билән қараш үчүн авал препарат тәйярлайду. Униң үчүн нәрсә әйнигигә темитқуч билән 1-2 тамча су темитип, униңға көридиған маддини салиду.

Мустәһкәмләш

Өтүлгән мавзу бойичә дәрисликтики соалларға жавап бериш

№2 Лобараториялик ишни орунлаш

Дәрисликтики



  1. Һүжәйридә қандақ жәриянлар маңиду?

  2. Чоңайтқуч әсвапларниң түрлирини атап, пәрқини тәһлил қилип көрситиңлар?

  3. Микроскопқа лазимлиқ жабдуқларни атаңлар ?

  4. Микроскопниң асасий қисимлирини атап, орунлашқан йерини көрситиңлар?

  5. Көрүш трубкисида қандақ қисимлар орунлашқан?

Йәкүнләш

Өйгә: 5-параграфни оқуш 22-24бәт

Баһалаш

Дәрис түгиди!



№ 7 Биология 6г синип

Күни:23.09.

Дәрис мавзуси: Һүжәйриләрниң һаятлиқ паалийити

№4 лобараториялик иш

Өсүмлүк һүжәйрисиниң түзүлүшини тәкшүрәш

Дәрис мәхсити: а. Оқуғучиларға йеңи мавзу Һүжәйриләрниң һаятлиқ паалийити

чүшәнчә бериш.

б.Оқуғучиларни аң-сезимини, ойлаш, сөзләш, қаблийитини

риважиландуруш. Пәнгә болған қизиқишини ашуруш.

в. Меһриванлиққа, этикиға, адәмгәрчиликкә тәрбийәләш.

Қоллинидиған қураллар: Сүрәтләр, микроскоп, лупа, пияз, жәдвал в.б.

Қоллинидиған усул: Чүшәндүрүш, соал-жавап

Технология: Шаталов (Тирәк-схема )

Дәрис түри: Арилаш

Дәрисниң бериши:

Уюштуруш пәйти

- Саламәтмусиләр балилар

- Синипта оқуғучиларни түгәлләш

- Тәртипкә чақириш

Өй тапшурмисини сораш

1. һүжәйрә қепиниң атқуридиған хизмити қандақ?

2. йочуқ дегәнни қандақ чүшинисиләр вә униң хизмити қандақ?

3. цитоплазминиң хусусийити вә уни немишкә жанлиқ мадда дәйду?


  1. ядрониң цитоплазмиға қариғанда пәрқи вә һүжәйригә немишкә һажәт?

  2. вакуоль қандақ хизмәт атқуриду?

Атқуридиған хизмитигә бағлиқ йениға һүжәйрә қисимлириниң намини йезип жәдвалниң бош орнини толтуруңлар

Һүжәйриниң түзүлүши қисимлири

Атқуридиған хизмити

1.Цитоплазма

Һүжәйрә әмәлгә ашидиған һәммә һаятлиқпаалийәтлиригә қатнишиду.

2.Вакуоль

Һүжәйрини озуқландуриду, һүжәйрә ичидики суюқлуқниң бесимини рәтләйду.

3. пластид

Органикилиқ мадда түзүшкә, запас жиғишқа қатнишип, өсүмлүкни һәр хил рәңгә бояйду.

4. ядро

Көпийишкә қатнишиду.

5.һүжәйрә қепи

Һүжәйрә қисимлирини зәхмилиништин қоғдайду.

Йеңи мавзу:

Һүжәйриниң һаятлиқ паалийити

Һүжәйриниң асасий жәриянлар. Цитоплазминиң һәрикити.

Һүжәйрә озуқлиниду, нәпәс алиду, сиртқа муһит тәсиригә жавап бериду, ошуқ маддиларни бөлүп чиқириду,көпийиду,йәни яшайду. Цитоплазма һүжәйриниң асасий бир бөлиги. Униңда озуқлиниш вә нәпәс елиш һәрикәтлири йүз бериду. Цитоплазминиң һәрикитидин озуқлуқ маддилар билән униңдики ериған минерал тузлар бир йәрдин иккинчи йәргә алмишалайду.

Һүжәйрә арисидики бағлиниш цитоплазма арқилиқ әмәлгә ашиду.

Һүжәйриниң озуқлиниш-өсүмлүк һүжәйрисиниң цитоплазмисида йешил рәңлик пластидлар көп. улар фотосинтез әмәлгә ашиду. Өсүмлүкниң яхши өсүп, йетилиши үчүн су,ериған минерал маддилар, күн нури вә һава лазим. Өсүмлүк су вә минераллиқ маддиларни йилтизи арқилиқ шорайду.

Өсүмлүк нәпәс елиши- өсүмлүк нәпәс елиш вақтида кислородни сиңирип, карбонат газини бөлүп чиқириду. Фотосинтез жәрияни билән нәпәс елиш бир-бири билән зич бағлиқ.

Һүжәйриләрниң бөлүнүши вә өсүши-һәр бир тирик һүжәйрә нәпәс алиду, озуқлиниду, өсиду, көпийиду. Озуқлиниш, нәпәс елиш үчүн лазимлиқ маддиларни әтрапидики муһиттин сиңириду. Һүжәйриләр өсүмлүкниң өсүш чекити бар йеридин йилтиз учи, ғол учи бөлиниду. Шундақ қилип, һүжәйриниң бөлүнүши билән өсүшиниң нәтижисидә,йәни уларниң сани билән миқдариниң ешишидин, өсүмлүк әзалириниң:йилтизниң, ғолниң, йопурмақниң, гүлниң, мевиниң шәкиллири билән һәжими өзгәргәнликтин, өсүмлүк өсиду.

Мустәһкәмләш

Өтүлгән мавзу бойичә дәрисликтики соалларға жавап бериш

№4 Лобараториялик ишни орунлаш

Луғәт биән иш

Һүжәйрә- жасуша

Озуқлиниш-қоректену

Жәриянлар-процестер

Һәрикити-қозғалуы

Нәпәс елиш-тыныс алу

Бөлінуі-бөлүниши

өсуі-өсүши

Дәрисликтики соалларға жавап бериш

1.өсімдік жасушасында қандай процестер өтеді?

2. цитоплазма қозғалысының қандай маңызы бар?

3. жасушалар бір-бірімен қалай байланысады?

4. өсімдіктің тыныс алу процесі қалай жүреді?

5. жасуша қалай бөлінеді?


Йәкүнләш

Өйгә: 7-параграфни оқуш 29-31бәт



Баһалаш

Дәрис түгиди!
Каталог: uploads -> doc -> 1296
doc -> 1 -сынып, аптасына сағат, барлығы 34 сағат Кіріспе (1 сағат)
doc -> Сабақтың тақырыбы: XVIII ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы Сабақтың мақсаты
doc -> Сабақтың тақырыбы: XVIII ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы
1296 -> Сыныптар «Білімдіден шыққан сөз, Талаптыға болсын кез» атты білім сайысы Мақсаты
1296 -> Сабаќ жоспары: Ґзін-ґзі тану
1296 -> Сабақтың барысы І.Ұймдастыру кезеңі Оқу құралын тексеріп түгелдеу Оқушылар зейінін сабаққа аудару
1296 -> Ғұмарова Ағзия Зұлхарнайқызы Игілікті іс – ізденістен
1296 -> Қоңырау қайдан естіледі?


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет