Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі алматы қаласы Білім басқармасының



жүктеу 0.65 Mb.
бет1/4
Дата24.01.2019
өлшемі0.65 Mb.
  1   2   3   4




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Алматы қаласы Білім басқармасының

МКҚМ «Алматы мемлекеттік политехникалық колледжі»






Бекітемін

Директордың оқу ісі

жөніндегі орынбасары

___________А. Бейсетбаев

______________ 2018 жыл





ТЕОРИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛДАР
___________________________Электротехника _________________________________ пәні
______1304000 -Ecептеуіш техникасы мен бағдарламалық қамтамасыздандыру______ мамандығы
_____________________________1304033–Техник________________________________ біліктілігі


Сапа жөніндегі сарапшы

Колледж әдіскері

_____________ К. Толымбек

(қолы)


_____________ 2018 жыл


«Есептеуіш техника» кафедра отырысында қаралды

______28.08______ 2018 жыл

Хаттама № _1__

Кафедра меңгерушісі _______________ А. Токтыманова

(қолы)


Құрастырған

оқытушы __________________ А. Токтыманова

(қолы)











1 Бөлім Электростатика

1.1 Кіріспе. Электрлік өріс

Электротехника электр және магнит құрылыстарын практикалық мақсатқа қолдану тәсілдерін зерттейтін ғылым. Электротехниканың ең маңызды салалардың бірі электроэнергетика бірі электроэнергетика электроэнегетикасын (басқа энергия түрлерінен) өндірген энергияны алыс жақтарға жеткізу, оны тұтынушылар арасында үйлестіру және электр энергиясын басқа түрлеріне механикалық, жылулық, химиялық және тағы басқа айналдыру мәселелерін қарастырады.

Осы заманда «электр» және «электр тогы» сөздері әрбір адамға таныс. Электр тогы транспортта, тұрмыста, зауыт, фабрикаларда, ауыл шаруашылығында және т.б. қолданылады. Бірақ оның табиғатын түсіну үшін көптеген электрлік құбылыстармен танысу керек.

Кейбір электрлік құбылыстар ерте заманда-ақ ашылған. Көне грек ғалымы Фалес (б.д.д. ҮІІ-ҮІ ғ.ғ.) жүнге үйкелген янтарь 1 басқа заттардың жеңіл түйіршіктерін өзіне тартатындығын аңғарған. Екі мың жылдан кейін ағылшын физигі У.Гильберт (1544-1603) осындай қасиетке тек қана үйкелген янтарь ғана емес, сонымен қатар алмаз, сапфир, шыны және басқа да материалдарда ие болатындығын анықтаған. Осы заттарды ол янтарға ұқсас электрлік деп атады. Себебі «янтарь» сөзінің грекше баламасы «электрон».

Кейіннен үйкелгеннен кейін басқа заттарды тарту қасиетіне ие болатын заттарды электрленген немесе оған электр заряды берілген деп айта бастады. Ал денеге электр зарядын беру процесін электрлену деп атады.

Электрлік энергия бағалы қасиеттерге ие:

- басқа энергия түрлерінен (механикалық, жылулық, атом, химиялық және т.б.) түрлендіру арқылы оңай алуға болады;

- алыс қашықтықтарға аз шығынмен тасымалданады;

- керек энергия түріне түрлене алады.

Электрдвигательдің көмегімен электр энергиясын механикалық энергияға түрлендіру ыңғайлы және экрномикалық тиімділігі өндірісте, шаруашылықта әртүрлі жұмыс машиналары мен механизмдерді қозғалысқа келтіреді. Көлік шаруашылығында электрдвигательдің көмегімен поезд, мұхит және өзен көліктерін қозғалысқа келтіреді. Көптеген химиялық өндірісте технологиялық процестер электр энергиясын химиялық энергияға (электрлиттік әдіспен металдарды алу, гальватехника және т.б.) түрленуге негізделген Электрлік қорек жарығы жоғары жасанды жарықтықты қамтамасыз етеді.



Электрлік өріс

Электр өрісі – электрмагниттік өрістің дербес бір түрі. Ол электр зарядының айналасында немесе бір уақыт ішіндегі магнит өрісінің өзгерісі нәтижесінде пайда болады.

Әрқашан қарама-қарсы таңбалы зарядтар бірмезгілде жоғалып, пайда болады. Сондықтан электрлік изоляцияланған жүйеде зарядтардың алгебралық қосындысы өзгеруі мүмкін емес. Бүл электр зарядының сақталу заны деп аталады.

Нүктелік заряд деп - дененің электр зарядтарын тасымалдайтын басқа денелерге дейінгі қашықтығымен салыстырганда, шамаларын ескермеуге болатын, зарядталған денені айтады.

Тәжірибенің нәтижесінде 1785 ж. Кулон заңы ашылды. Нүктелік екі зарядтардың әсерлесу күші  әрбір зарядтардың шамаларына пропорционал және оның арақашықтығының квадратына кері пропорционал:


 

 

 



;

 

 (1.1)


Зарядтардың арасындағы өзара әсер электр    өрісі арқылы   жүзеге асырылады. Электр өрісті элементар нүктелік зарядқа эсер ететін күш арқылы сипаттауға болады.

Электр өрісінің магнит өрісінен өзгешелігі – ол қозғалатын да, қозғалмайтын да электр зарядтарына әсер етеді. Электр өрісінің бар екендігін оның қозғалмайтын зарядқа әсер ететін күші бойынша байқауға болады. 

Электр өрісі ұғымын ағылшын ғалымдары М. Фарадей мен Джеймс Максвелл енгізді. Электр өрісінің әсері зарядталған денелер айналасында күштірек болады да, одан алыстаған сайын өріс әлсірей береді.

Электр өрiсi тек қана бостықта ғана емес денелерде де бар бола алады. Шартты түрде бұндай денелердi өткiзгiштерге және диэлектриктерге (изоляторларға) бөледi. Өткiзгiштер деп зарядталған бөлшектерi бар және олар электр өрiсiнiң әсерiнен орын ауыстыруға қабiлеттi денелердi айтады. Бұл бөлшектердiң заряды еркiн зарядтар деп аталады.





    1. сурет.Зарядталған бөлшектер

Қандайда бiр әдiспен екi өткiзгiштi зарядтағанда оның бiрi шамасы q оң зарядталып, ал екiншiсi шамасы дәл сондай терiс зарядталады. Өткiзгiштер арасында электр өрiсi пайда болып, потенциалдар айырымы (кернеу) туындайды.



Электростатикалық индукция

Өткізгіштердің электрлік қасиеттері олардағы еркін зарядталған бөлшектердің болуымен сипатталады. Мысалы,  металлдарда еркін электрондар болады. Электр өрісіне өткізгішті енгізгенде ондағы еркін зарядтар ығысып, қайта таралып орналасады. Зарядтардың бұл қайта таралып орналасуы өткізгіш ішіндегі электр өрісі нольге тең болғанша жүреді.





    1. сурет. Электростатикалық индукция құбылысы

Әрбір денені белгілі шекке дейін, яғни белгілі әлеуетке дейін зарядтауға болады; шекті шамадан тыс потенциалдың жоғарылауы қоршаған атмосфераға дененің разрядына әкеледі.

Электр өрісіндегі зарядтардың қайта таралып орналасуын электростатикалық индукция құбылысы деп атайды, ал өткізгіш бетінде пайда болатын теңеспеген зарядтарды индукцияланған зарядтар деп атайды. Әртүрлі денелер үшін оларды бір әлеуетке жеткізу үшін әртүрлі электр қажет. Басқаша айтқанда, әртүрлі денелер әртүрлі электр қуатына ие, яғни әртүрлі электр сыйымдылығына ие (немесе жай ғана сыйымдылық).

1.2 Электрлік сыйымдылық және конденсаторлар

Егер екі оқшауланған бір-бірінен өткізгіштілік q1 мен q2 заряд, берілсе, онда олардың арасында өткізгіштің заряд шамасына тәуелді кейбір потенциалдар Δφ қозады. Электр өрісте екі нүкте арасында потенциалдар Δφ айырымы кернеу деп аталады және U әрпімен белгілейді. Ең үлкен практикалық қызығушылық өткізігіштер заряды модулі бойынша бірдей және таңбасы жағынан қарама-қарсы: q1 = – q2 = q. Бұл жағдайда электрлік сыйымдылық түсінікті енгізуге болады.

Электр сыйымдылық екі өткізгіш жүйеден тұратын, өткізгіштің біреуі заряды q потенциалдар Δφ айырымының қатынасынмен анықтайтын физикалық шама:

:

(1.2)

СИ жүйесінде электр сыйымдылқтың өлшем бірілігі фарад (Ф) деп аталады:

Фарад — өте үлкен өлшем бірлік, әдетте сыйымдылықтың ұсақ біріліктері қолданылады: микрофарад (мкф) и пикофарад (пф).

Фарад миллион микрофарадты құрайды: 1ф=106 мкф. Микро­фарад миллион пикофарадты құрайды: 1 мкф=106 пф.

Электр сыйымдылықтың шамасы өткізігіштер пішініне мен көлемініне және өткізгіштерді бөліп тұратын диэлектриктердің қасиетіне тәуелді. Өткізгіштердің кейбір электрлік өрісі тек кеңістікте жинақталу болады. Мұндай жүйе конденсаторлар ал конденсаторды құраушылар астарлар деп аталады. Олар энергетикалық, электроника құрылғыларда, автоматикада және т.б. қолданылады.

Конденсаторлар астарларының пішініне байланысты жазықты, сфералық және цилиндрлі деп бөлінеді.

Қарапайым конденсатор – бір-біріне параллель орналасқан пластина көлемімен салыстырғанда және диэлектрик қабатпен бөлінген, екі жазықты өткізгіш пластиналы жүйе. Мұндай конденсатор жазықты деп аталады. Жазықты конденсатордың электр өрісі пластиналар арасында жинақталған (1.3 сурет).




1.3 сурет. Жазықты конденсатордың өрісі
Жазықты конденсатордың электр сыйымдылығы пластиналар ауданына (астарлар) тура пропорциональ және олардың ара қашықтықтарға кері пропорциональ. Егер астарлар арасындағы кеңістік диэлектрикпен толтырылса, конденсатордың электр сыйымдылығы ε есе көтерңледі:

(1.3)

мұндағы: S –бір пластинаның бет жағындағы аудан;

d –пластиналар арасындағы ара қашықтық;

e –астарлар арасындағы материалдың диэлектрлік өтімділігі;

e0 = 8.854· 10 -12 Ф/м – электрлік тұрақтылық.

Сфералық конденсатор – екі концентралық R1 мен R2 радиусты сфералық өткізгішті жүйе. Цилиндрлі конденсатор – L ұзындық пен екі R1 мен R2 радиуспен цилиндрлі өткізгішті жүйе. Бұл конденсаторлардың сыйымдылығы диэлектрик толтырылған диэлектрлі өтімділікпен ε, формуламен өрнектеледі:

Сфералық конденсатор

(1.4)

Цилиндрлі конденсатор



(1.5)

Диэлектрик түріне қарай конденсаторлар қағазды, слюдті, ауалы және т.б бөлінеді.



Конденсаторлардың қосылу тәілдері

Конденсатордың сыйымдылығын көбейту және кернеудің мүмкін болатын мәндерін арттыру үшін, олар тізбектей, параллель және аралас қосылады.



Параллельді қосылыс

Параллельді қосылыста (1.4 сурет) барлық конденсаторлар бірдей кернеуде болады U, ал барлық конденсаторлардың жалпы заряд q тең.


1.4 сурет. Конденсаторлардың параллельді қосылыс


Бұл кезде әр конденсаторлар сәйкес келетін заряд q1, q2, q3 және т.б алады. Сонымен жалпы заряд:

q= q1 +q2 (1.6)

сыйымдылық анықтамасынан, табамыз

q11U және q22U (1.7)

Параллель қосылған конденсаторлардың жалпы сыйымдылығы конденсаторлар сыйымдылықтарының қосындысына тең:

Сэ= q/U= q1 +q2/U= С1 2 (1.8)



Тізбекті қосылыс

Егер бір конденсатордың сол пластинасы (+) зарядталса, онда электростатикалық индукция себебінен осы конденсатордың оң пластинасы (-) заряд алады, келесі С2 сол пластина өзі оң зарядталады және т.с.



1.5сурет. Конденсаторлардың тізбекті қосылыс


Тізбекті қосылыста барлық конденсаторлар зарядтары өз ара тең және жалпыға тең:

qо = q1 = q2 (1.9)

Кернеу әр конденсаторлардың кернеулерінің қосылысынан тұрады:

U=U1+U2, (1.10)

Егер кернеудіформуламен өрнектеп, ал оларды U=U1+U2теңдеулерге қойып, батареяның жалпы сыйымдылығын анықтайтын формуланы аланады:

1/С= 1/С1 +1/С2 (1.11)

2 бөлім. Тұрақты ток электр тізбектері

2.1 тақырып. Электр тізбегі және оның элементтері. Электр тізбектерінің заңдары

Электр тізбегі - энергияны түрлендіру үшін, беру және таратуға арналған құрылғылардың жиынтығы.

Электр тізбегінің негізгі элементтері өзара өткізігіштермен қосылған электр энергия көзі және қабылдағыштардан тұрады. Қарапайым электр тізбегі 2.1суретте көрсетілген.

2.1 сурет. Тұрақты ток тізбегінің қарапайым электр тізбегі және оның принципалды схемасы


Электрлік тізбек ішкі және сыртқы бөлікке бөледі. Тізбектің ішкі бөлігіне электр энергия көзінің өзі жатады. Электр тізбектің сыртқы бөлікке жалғайтын сымдыр, тұтынушылар, ажыратқыштар, электр өлшеу аспаптар, яғни электр энергия көзінің қысқышына қосылатындардың барлығы жатады.

Электрлік ток тек тұйықталған электр тізбегінің бойымен жүреді. Тізбектің кез келген жері үзілуі электр тоғының тоқтауына алып келеді.

Электротехникада тұрақты ток электр тізбегі деп тізбек бойымен ток өзінің бағытын, шамасын өзгертпейтін тізбекті айтады.

Айнымалы ток электр тізбегі деп тізбекте ток өзінің бағытын, шамасын уақыт бойымен өзгертіп отыратын тізбекті айтады.

Тізбектің қорек көздері бұл гальваникалық элементтер, электрлік аккумуляторлар, электромеханикалық генераторлар, термо электрлік генераторлар, фотоэлементтер және т.б. Заманауи техникада энергия көздері ретінде электрлік генераторлар қолданылады. Барлық қорек көздерінің электр тізбектерінің басқа элементтердің кедергілерімен салыстырғанда ішкі кедергісінің мәні аз.

Тұрақты ток электр қабылдағыштар электр энергиясын механикалыққа түрлендіретін электр қозғалтқыштар, жылтқыштар мен жарықтандырушы аспаптар, электролизді құрылғылар және т.б.

Электр тізбегінің қосымша құрылғы ретінде қосу және ажырату құрылғылар (ажыратқыштар), электрлік шамаларды өлшеу үшін аспаптар (амперметрлер вольтметрлер), қорғау құрылғылар (сақтандырғыштар).

Барлық электр қабылдағыштар электрлік параметрлермен сипатталады, олардың негізгілері кернеу мен қуат. Электр қабылдағыштар дұрыс жұмыс істеу үшін оның қысқыштарына номиналды кернеу ұстап тұру қажет.

Электр тізбегінің элементтері активті және пассивті деп бөлінеді. Активті элементтерге ЭҚК индукциялайтын құрылғылар (ЭҚК көздері, электр қозғалтқыштар, зарядтайтын аккумуляторлар және т.б) жатады. Пассивті элементтерге электр қабылдағыштар мен жалғайтын сымдар жатады.

Электрлік кедергіге ие резистор деп аталатын электр тізбегінің элементі воольтамперлік сипаттама - элемент қысқыштарындағы токтың кернеуге тәуелділігі немесе элементтегі токтың оның қысқыштарындағы кернеуге тәуелділігімен сипатталады.

Егер элемент кедергісі оған берілген кернеудің кезкелген мәніне токтың кезкелген мәніне тұрақты болса, онда вольтамперлік сипаттама тура сызықты болады және мұндай элемент сызықты элемент деп аталады.

Жалпы жағдайда кедергі токқа да, кернеуге де тәуелді. Оның себебінің біреуі өткізгіш кедергісінде ток жүргенде ол қызған кезде кедергі өзгереді. Өткізігіш кедергісі темепература төктерілген кезде өседі. бірақ көптеген жағдайда бұл тәуелділік ескерілмейді, элемент сызықты деп есептелінеді.

Электрлік тізбек, тізбектің кернеу мен токтың бағыты мен шамасына электрлік кедергі бөлігі тәуелді болмаса сызықты электр тізбек деп аталады. Мұндай тізбек тек сызықты элементтерден тұрады, ал оның жағдайы сызықты алгебралық теңдеумен сипатталады.

Егер тізбек элемент кедергісі кернеу мен токқа тәуелді болса, онда вольтамперлік сипаттама сызықсыз сипаттамаға ие болады, ал мұндай элемент сызықсыз элемент деп аталады.

Электрлік тізбек, бұл бөлігіндегі тізбектің электрлік кедергісі кернеу мен токтың бағыты мен шамасына тәуелді болса, онда сызықсыз электрлік тізбек деп аталады. Мұндай тізбек ең болмаса сызықсыз элементтен тұрады.

Тізбекті басқа элементтермен көмегімен қосылатын әр элементтің белгілі қысқыштар (полюстар) санын бөлуге болады. Екі – және көп плюсті элементтер деп бөлінеді. Екі полюсті екі қысқышқа ие. Оларға энергия көздері (бақарылатын және көп фазалы), резисторлар, катушка индуктивтілік, конденсаторлар жатады. Көп полюсті элементтер – мысалы, трансформаторлар, күшейткіштер және т.б. жатады.



Электр тізбектерінің заңдары

Электр тізбектерінің сраптамалары мен есептеулері Ом заңын қолданумен жүргізіледі. Осы заңдар негізінде барлық электр тізбектерінің ЭҚК, кернеу, токтар және бұл тізбек құрамына кіретін тізбек бөліктеріндегі элементтер параметрлері арасындағы байланыспен құрылады.



Тізбек бөлігіне арналған Ом заңы

Электр тізбегінің аb бөлігіндегі (2.2 сурет) ток I, кернеу UR және кедергі R арасындағы қатынас Ом заңымен өрнектеледі.



2.2 сурет. Электр тізбегі және сыртқы сипаттамасы


Толық кедергі (тізбекте) сыртқы және ішкі кедергіден тұрады.

R+r – толық кедергі

R- сыртқы

r- ішкі


r << R (кей жағдайларда) оларды ескермеуге де болады, онда тізбек бөлігі үшін Ом заңы мына түрде болады:

(2.1)

Электр тізбектерін есептеуде кейде кедергі емес R, кедергінің кері шамасын, яғни электрлік өткізгіштілікті қолдану ыңғайлы:


(2.2)

Бұл жағдайда Ом заңы тізбек бөлігі үшін төменгі түрде жазылады:


I=Ug (2.3)

Толық тізбек үшін Ом заңы

Бұл заңмен барлық тізбектің (1.1 сурет) қорек көзіндегі ЭҚК Е ішкі кедергі r0, электр тізбегінің тоғы I және ортақ эквивалентті кедергімен арасындағы тәуелділікпен анықталады:


(2.4)
Электр қозғаушы күш пен кернеу арасындағы айырмашылықтар:

(2.5)
Жүктемеде кернеу электр қозғаушы күштен қорек көзіндегі кернеу шығыны шамасынан аз.

Қоек көзінің негізгі сипаттамасы оның сыртқы сипаттамасы – бұл кернеуге токтың тәуелділігі:



U= ƒ (I)
Токтың жұмысы мен қуаты

Бір текті электр өріс тізбек бөлігінде ток жүргенде жұмыс масайды. Тізбек бойымен Δt уақытта Δq = I Δt заряд жүреді. Бөлінген бөліктегі электрлік өріс жұмыс жасайды:


ΔA = (φ1 – φ2) Δq = Δφ12 I Δt = U I Δt (2.6)
мұндағы U = Δφ12 – кернеу. Бұл жұмыс электр тоғының жұмысы деп аталады.

Егер формуланың екі бөлігінде де

RI = U,

IΔt көбейтсе, онда бір текті тізбек бөлігі үшін Ом заңын өрнектейтін қатынасты алуға болады:



R I2 Δt = U I Δt = ΔA (2.7)
Бұл қатынас біртекті тізбек бөлігі үшін сақталу заңымен өрнектейді.

R кедергісімен қозғалмайтын өткізгіш бойымен жүретін электр тоғының I жұмысы ΔA өткізгіште бөлінетін жылулыққа ΔQ түрленеді.


ΔQ = ΔA = R I2 Δt (2.8)
Ток жұмысының жылуға түрлену заңы тәжірибелік жолмен бір-бірінен тәуелсіз Дж. Джоуль мен Э. Ленцпен алынды және Джоуля–Ленц заңы деп аталды.

Электр тоғының қуаты уақыт бірлігі аралығында Δt жасалынған ток жұмысының ΔA қатынасы:



(2.9)
СИ жүйесінде электр тоғының жұмысы джоульмен (Дж) өрнектеледі, қуат – в ватпен (Вт).

Кирхгофтың бірінші және екінші заңы

Электр тізбегінің тармақ деп ЭҚК көздерінің тізбектей қосылынан және сол бір ток тұтынушылар тұратын бөлікті айтады.



Түйін деп үш және одан да көп нүкте түйісу орынын айтады.

Контур – бірнеше тармақтардан өтетін тұйықталған жол, бұл кезде қарастырылған контурда түйін бір рет қана кездеседі.

Кирхгофтың бірінші заңы

2.4 сурет.Тармақталған тізбектер


Кирхгофтың бірінші заңы Анүктесі үшін

І1 + І2 = І3 + І4

Яғни, токтардың алгебралық қосындысы I, түйінге бағытталған токтардың қосындысы, түйіннен кеткен токтардың қосындысына тең. Түйінге бағытталған токты «+», түйіннен кеткен токты «-» деп алып, Кирхгофтың бірінші заңын жазуға болады:

I1+I2 - I3 + I4 =0 немесе I (2.10)


Кирхгофтың екінші заңы

Электр тізбегінің тұйықталған контурда ЭҚК алгебралық қосындысы барлық кедергілерге түскен кернеу түсулерге тең.

E =IR (2.11)
Кирхгофтың екінші заңы бойынша теңдеу жазу үшін қажет:


  • ЭҚК, токтар мен кернеулерге оң бағытты шартты түрде беру;

  • теңдеу жазу үшін контурдың айналу бағытын таңдау;

  • Кирхгофтың екінші заңын қолданып, теңдеу жазу үшін, теңдеуге кіретін параметрлерді контурдың айналу бағытымен шартты оң бағыты сәйкес келсе, «+», ал егер қарама-қарсы болса, «-» таңбасы алынады.

Мысал ретінде 1.17 суретте келтірілген тізбек схемасын қарайстырайық. Тізбектегі схема 6 тармақтан (m=6) және 4 түйіннен тұрады: a, b, c, d (n=4). Әр тармақ бойынша өз токтары жүреді, әрине белгісіз токтардың саны тармақтардың санына тең және токтардыы анықтау үшін m теңдеу құру қажет. Бұл кезде Кирхгофтың бірінші заңы бойынша (1.19) түйіндерге (n–1) теңдеу құрады. Жетпеген m–(n–1) теңдеуді Кирхгофтың екінші заңы бойынша тәуелсіз контурлардан өзара m–(n–1) үшін құрып, алады. Есептеуді белгілі кезекпен орындауды ұсынады.

2.5 сурет. Күрделі тізбек


1. Барлық тармақтарда токтарды белгілейміз. Токқа кезкелген бағыт алынады, бірақ тізбекте ток бағытымен ЭҚК көздері бағытысәйкес келуді ұсынылады.

2. Кирхгофтың бірінші заңымен теңдеу құру. 4–1=3 түйіндерін (a, b, c) таңдаймыз және оларға теңдеу жазылады:

a түйіні: I1−I2−I3=0;

b түйіні: I2−I4+I5=0;

c түйіні: I4−I5+I6=0.

3. Кирхгофтың екініш заңы бойынша теңдеу құру. 6–3=3теңдеуін құру қажет. 1.17 суреттегі схемада I, II, III контурларын таңдап және оларға теңдеу жазамыз:

I контур: E1=I1(r01+R1)+I3R3;

II контур: 0=I2R2+I4R4+I6R7−I3R3;

III контур: −E2=−I5(r02+R5+R6)−I4R4.

4. Алынған жүйе теңдеу шешімі мен сараптама нәтижелері. Алты теңдеуден алынған жүйе белгілі математикалық әдіспен шешіледі. Егер есептеу нәтижелерден алынған токтардың мәні «-» таңбасымен алынса, онда токтың бағыты осы тармақта қарама-қарсы. Егер тармақтарда ЭҚК токтармен ЭҚК бағытымен сәйкес келсе, онда осы элементтер схемада энергиясын беріп, қорек көздері режімінде жұмыс істейді. Тармақтарда токтар мен ЭҚК сәйкес келмесе, ЭҚК көздері тұтынушы режімінде жұмыс істейді.

5. Есептеулердің дұрысытығын тексеру. Кирхгофтың заңдары негізінде есептеулердің дұрыстығын тексеру үшін, теңдеу жүйесінде қолданбаған түйіндер мен контур схемалар теңдеулерін жазамыз:

D түйін: I3+I6−I1=0

схеманың сыртқы контуры: E1−E2=I1(r01+R1)+I2R2−I5(r02+R5+R6)+I6R7.

ЭҚК-пен схема элементтерінің жұмыс режімдерінің есептеулерімен қуат баланстар теңдеулерін тәуелсіз тексеру:



.

Егер қорек көздерімен қойылған активті қуат электр тізбегінің пассивті элементтерінде жұмсалған активті қуат мәніне тең болса, онда есептеулер дұрыс болғаны.




Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет