Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі шәКӘрім атындағы семей мемлекеттік униврситеті



жүктеу 0.81 Mb.
бет3/4
Дата26.08.2018
өлшемі0.81 Mb.
1   2   3   4

Жеңіл бетон толтырғыштары. Кеуекті толтыргыштар - тығыздығы 1000 кг/м аспайтын шағал тас және қиыршық тас тэрізді толтырғыштар, 1200 кг/м3 аспайтын –жеңіл құм. Табиги кеуекті толтыргыштар жанартаулық және шөгінділік болып екі топқа бөлінеді. Жанартаулыққа пемзадан алынған шағал тас және құм, жанартаулық шлак, туф жэне туфтық құйылма жатады. Щөгінділік толтырғыштарға кеуекті әктасы жэне эқтік туф, опока, тРепель, диатомиттер жатады. Жасанды кеуекті толтыргыштцрг^ - өнеркәсіптік түрлі Қалдықтар: отындық және металлурғиядьдқ щлактар, күл, күл-

Жеңіл силикаттық қүрылыс буйымдарын автоклавта қатаятьш екі түрлі бетондардан шығарады - кеуекті толтырушылар негізіндегі жеңіл бетондардан және ұялы кеуекті силикаттық бетондардан (көбіктенген силикаттық жэне газданған силикаттық бұйымдар).

Кеуекті толтырушьтар негізіндегі жеңіл силикаттық бетондар бұйымдарын тығыз силикаттық бұйымдар аларда қолданылатын байланыстырушыларды қолдана жасайды. Олар үшін кеуекті толтырушылар ретінде керамзит, кеуектіленген перлит, аглопорит, шлак пемзасы, жэне басқа щебень және гравий сияқты кеуекті материалдарды қолданады. Мұндай бетондар мықтылығы 3,5-20 МПа, сусіңіргіштігі көлемі бойынша - 12-30%, аязға шыдамдылығы Ғ15-Ғ50. Тығыздығы 1400-1800 кг/м3 конструкциялық жеңіл силикаттық бетондар арматураланған силикатбетондық бұйымдар мен конструкцияларды жасау үшін қолданады. Тығыздыгы 500-1400 кг/м3 конструкциялық-жылу қоршаушы жэне жылу өткізгіштігі 0,58 Вт/(м- С) дейінгі бетондар сыртқы қоршағыш конструкцияларын (балкондарды, қабырғалық панельдердің және біріктірілген жамылтқы панельдерін және т.с.с.) жасау үшін қолданады. Тығыздығы 500 кг/м3 дейінгі және жылу өткізгіштігі 0,18 Вт/(м-°С) шамасындағы жылу қоршағыш бетондардан өнеркәсіптік жэне тұрғын үйлердің жамылтқыларын және жабындарын, жылулық қоршауына жұмсалатын түрлі мөлшердегі плиталарды жасайды. Жеңіл бетон беріктігі, кәдімгі ауыр бетон беріктігі сияқты, қолданылған материалдар сапасына және цемент тасының кеуектілігіне байланысты. Жеңіл бетон құрамын анықтау үшін бетон беріктігін су шыгынымен байланыстыратын эксперименталдық тэуелділіктік пайдаланған ыңғайлы. Бұл жерде суцемент (С/Ц) қатынасын пайдалану қолайсыз, себебі кеуекті толтырғыштың берілген шығынында жеңілбетон араласпасының суқажеттілігі тұрақты болып қалады, ол цемент шығынына аз байланысты. Мұны кеуекті толтырғыштың суқажеттілігі цементтікінен әжептеуір жоғарылығымен түсіндіруге болады. Бетон компонентін араластыруға қажетті судың оптималдық мөлшерін анықтарда, сурет 15.4. көрсетілгендей, Н.А. Попов тапқан жеңіл бетон мықтылығының және шығу коэффициентінің В су шығынына С байланысты болатынын пайдаланады. Бетон шығу коэффициентін мына формуламен анықтайды: Мұндағы Уба - алынатын бетондық араласпаның көлемі; Уц, Ук, Уіт. - пайдаланылған компоненттердің (цементтің, майда жэне ірітолтырғыштардың) салмалы көлемі; Б - әрдайым 1 - ден кем (0,6 -0,8).

Минималдық шыгу коэффициенті - кеуекті толтырғыштармен жеңіл бетон араласпасын даярларда оны ерітуге қажетті оптималдық су шығын белгісін білдіретін маңызды көрсеткіш. Жеңіл бетондық араласпа, оны араластыруга кететін су шығыны жетімсіз болғанда да жэне артық болғанда да ыңғайлы төселімдігінің нашар болатындығымен сипатталынады. Су шығыны оптималдығынан кем болғанда байланыстырушы илемесінің жұмсақтығы араласпа құрамаларын өзара жақындатып біріктіруге жэне тұтас структура құруға жетімсіздеу болып қалады. Ал, оптималдылығынан артық су бетондық араласпаның бөлектенуіне экеліп тірейді, демек бетондалынатын конструкцияның эрбір бөлігінде бетон қасиеті эртүрлі болып шыгады. Олай болса, жеңіл бетонда араластыру суының оптималдығынан артығы да, кемі де залалды екені айқын білініп тұрады. Мысалы, сур. 15.4 келтірілген бетон мықтылығының су шығынына байланыстығын көрсететін қисықтың екі бағыты бар. Сол жақтағы жоғары көтерілген су шығыны көбейген сайын бетон мықтылығы жоғарылауын көрсетеді, демек бетон араласпасының ыңғайлы төселімі жақсаруын жэне бетон тығыздығы жоғарылауын түсіндіреді. Оң жақтағы (төмен түсуші) сызық бетон араласын мүмкіншілігінше тығыздағаннан кейін (яғни минималдық шығу коэффициентіне жеткен соң) су шығынын оптималдылығынан асыру цемент минералдарымен эрекеттесуінен артылып қалған су есебінен кеуектер көлемі көбейіп, бетон мықтылығы төмендейтінін түсіндіреді. Жеңіл бетон мықтылығының басты факторларға - цемент сапасына, кеуекті толтырғыштарға жэне С/Ц мағынасына -байланыстылығы ауыр бетондағыдай формуламен түсіндіріледі

Жеңіл бетон мықтылығын, Н.А. Попов анықтағанындай, мынандай жалпы теңеумен де өрнектеуге болады: Кб0КЧ{С/В-А0) Мұндағы К0 - және Ао толтырғыш мықтылығына, кеуектігіне жэне бірқатар. технологиялық факторларға байланысты коэффициенттері. Қолданылатын цемент пен толтырғыштар үшін бетон араласпасына сәйкестендіре алынған оптималдық су шығынында аталмыш байланыстылық оңайланып, мынандай формуламен өрнектелінеді: К6 = ККЦ(Ц-Цй) Мұндағы Иц жэне Ц цемент маркасы жэне шығыны: К жэне Цо-экспериментальдық жолмен анықталынған коэффициенттер. Бетон құрамына кеуекті толтЫрғыштарды қолдану, оның мықтылығы - төмендеуіне экеліп тірейді (сурет 15.5). Толтырғыш мөлшері бетонда неғұрлым көп және тығыздығы төмен болса, соғұрлым мықтылығы көбірек төмендейді, сурет 15.5. көрсетілгендей, жеңіл бетондар мықтылығы Ц/С қатынасына байланыстығы бойынша қисық сызығы кэдімгі бетондікінен төмен орналасады. Мықтылығы ерітінді бөлігі мықтылыгына пропорционалды болатын кәдімгі ауыр бетондардан айырмашылығы жеңіл бетондардың осындай тэуелділігі екі учаскасы бар қисық сызықпен сипатталынады. Бірінші учаскасында ерітінді мықтьшығы, С/Ц төмендеуі есебінде жоғарылауы, бетон мықтылығының тура сызықпен өсуіне септігін тигізеді (сурет 15.6,а), екінші участкасында бұдан әрі ерітінді мықтылығының жоғарылауы, енді айтарлықтай бетон мықтылығы дамуына онша эсерін тигізбейді. Сонымен, кеуекті толтырғыштың бір ғана түрін қолдана және оның бетондағы мөлшерін өзгертпей-ақ, тек белгілі бір мықтылықтағы жеңіл бетон алуға болады екен. Түрлі маркалық жеңіл бетон алу үшін цементті рационалды пайдалануды қамтамасыз ететіндей толтырғыш мықтылығын таңдау қажет болады, демек қисық сызықтың бірінип участкасьша сәйкес келетін бетон алуды қамтамасыз ететіндеи. Кеуекті толтырғыштың бетонда тиімділігінің белгісі қажетті бетон мықтылығын алу үшін кететін цемент шығыны. Неғұрлым толтырғыш мықтылығы төмен және оның қуыстылығы көп, соғұрлым бетон өзінің максимальдық мықтылық деңгейіне жету үшін цемент шығынын жоғарылатуға тура келеді . Жеңіл бетон мықтылығына ондағы кеуекті ірі толтырғыш мөлшері айтарлықтай әсерін тигізеді . Толтырғыш коңцентрациясы әсері оның мықтылығы мен ерітінді мықтылығы арақатынасына байланысты болады. Әдетте, жетерліктей жоғары ерітінді мықтылығында конструкциялық - жеңіл бетондарда толтырғыш концентрациясының ұлғаюы бетон мықтылығы төмендеуіне септігін тигізеді. Ерітінді жэне бетон мықтылықтары арасындағы айырмашылығы шамалы-ақ болғанда, мысалы, конструкциялық - жылуқоршағыштық жеңіл бетондарда, максимальдық мықтылығына белгілі бір оптималдық толтырғыш концентрациясында (ф) ие болады .

Кеуекті құмды қолдана жасалынған тығыз жеңіл бетондар үшін біліктік созуға мықтылығының едэуірлігіне тән қасиет. Бұл көрсеткіші кэдімгі ауыр бетондардан ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Конструкциялық - жылуқоршагыштық жеңіл бетондары үшін созғандағы мықтылығының қысқандағы мықтылығына қатынасы 0,12-Ю, 17 аралығында ауытқиды, конструкциялықтар үшін -0,06-0,1.
Бақылау сұрақтары:
1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.

9 дәріс. Ауыр және кеуекті толтырғыштармен жасалған цементсіз бетондар. Силикатты бетондар және олардың қасиеттері мен негіздері.

Дәріс жоспары:

1.Ауыр және кеуекті толтырғыштармен жасалған цементсіз

бетондар.

2.Силикатты бетондар.

3. Олардың қасиеттері мен негіздері.


Көптеген ТМД және шетел ғалымдарының зерттеуінің нәтижесінде силикаттык материалдар мен бұйымдардың автоклавта қатаюы бастапқы араласпа құрамдары арасында жүретін химиялық әрекеттесулермен тікелей байланысты екені дәлелденілген. Силикаттық бетондар екі құрамадан (сілтілік жэне кремнеземдік) дайындайды. Сілтілік құрамасы ретінде әдетте кальций немесе магний тотықтар гидраттарын қолданады. Оларды әк, каустикалық магнезит жэне доломит түрінде енгізеді. Екінші компонентіне (кремнеземдік) қышқылдар ангидриттері сипатты (кварц), қышқылдар (кремниялық қышқыл, гидраргиллит, алюмокремниялық қышқылдар және т.б.), тұз қышқылдары (силикаттар, алюмосиликаттар, карбонаттар) жатады. Әктілі-кұмдық араласты ыстықылғалдылық ортада өндегенде эктің құмға активтігі ұлғаяды. Сонда күшті негіз және қышқылдар (кварц иондармен ОН" гидратацияланғанда пайда болатын кышқылдар) өзара эрекеттесуі нәтижесінде араласпада нейтралдану реакциясы жүреді. Шикізат полиминералдық құрамадан тұратын жағдайда автоклавтық реакциялар химизмі күрделінеді. Табиғи силикаттардың және алюмосиликаттардың (саз минералдарының, дала шпаттарының, табиғи шынылардың жэне т.с.) кальций гидрат окисімен әрекеттесуі нейтралдану, гидротикалық ажырасу жэне орын алмастыра ыдырау реакциялары сипатында жүреді. Осылай болганда соңғы екі жағдайда күшті негіздердің КОН жэнеNаОН бөлініп шығуы нэтижесінде сұйық фазаның құрамы күшті өзгеріп кетеді.

Силикаттық материалдарды автоклавта өңдегенде олардың компонеңттерінің өзара эрекеттесу процестерінің қарқындылыгы түпкі шикізат материалдары қасиетіне жэне де зауыттық технология параметрлеріне байланысты болатын көптеген себептермен түсіндіріледі. Силикаттық бетондағы реакция шапшаңдығына жэне структура қалыптану кинетикасына әктілі-құмдық араласпа кұрамдарының ерімталдығы шешімді эсер етеді. Олардың ерімталдығы минералдық кұрамымен және дисперстігімен, сондай-ақ автоклавтық өңдеу температурасымен анықталады. Кремнеземдік кұрамы жөнінде түгелдей түпкі шикізат сапасына байланысты . Сондықтан шикізат материалдарының сапасының негізгі белгісі ретінде оның минералдық құрамын (цементтендіруші заттың қалыптасуына қатысатын активтік фазаның мөлшерін, фазалық құрамдарын, микроструктурасын нашарлататын және силикаттық бұйымдардың мэңгілігін төмендететін зияндық фазасының мөлшерін) қабылдайды.

Шикізат минералдық құрамаларының қайсысы қандай зияндық эсер ететіні оның құрамындағы айырмашылығына байланысты, ал зияндық нәтижелері силикаттық бетон структурасының қалыптасуының жэне бұзылуының эртүрлі табында білінеді. Кейбір қоспалардың зияндық эсерлері структура пайда болуының бірінші этабынан басталады, яғни әктілі-құмдық араласты сумен араластырып, қалыпқа салғаннан бастап. Сонда саздық қоспалар араластың оптималдық қалыптау ылғалдылығын күрт өсіріп жіберетіндіктен, қалыптанылған шикі массаның тығыздығы біршама кішірейеді. Әктілі-кұмдық араластың сукұмарлығына каолин, гидрослюдалық құрамдағы саздық зат және ұнтакдисперсті кремнеземдік жыныстар - трепел, опока және т.с.с. аздау әсер етеді. Бұйымдарды қалыптарда араласпаны тығыздау мезгілінде ірі қабыршақты слюдалардың зияндығы білінеді. Олардың қабыршақтары горизонтальдық жазықтықта бағытталынып бұйымдарда немесе конструкцияда бетонның қабаттана бөлшектелінуін тудырады.

Баяу сөнетін «күйдіріліп кеткен» ірі кристалдық кальций және магний оксидтері гидратациялық қатаю сатысында жэне бұйымдарды автоклавта өңдегенде бетонда жарықтардың және басқа ақаулардың пайда болуына себепкер болады. Автоклавтық өңдеу процесінде ең көп зияндық келтіретіндер дала шпаттар тобының жэне нефелиннің сілтілік минералдары. Олар экпен эрекеттесу барысында сұйық фазаға ерімтал сілтілік қосындыларды бөліп шыгарады. Бұл қосындылардың реакция аумағыңда болуы реакция өнімінің фазалық құрамы өзгерілуіне әкеп соғады (күрделі кальций гидросиликаттары жэне сілтілік металдар пайда болады) жэне де гель түріндегі (субмикрокристалдық) цементтендіруші затта кеуектердің мөлшерлерін үлкейтуге ықпалын тигізеді. Шикізатта болатын ілеспелер (қосымшалар) силикаттық бұйымдардың физикалық-механикалық қасиеттеріне жэне пайдалану жағдайында олардың тұрақтылығына зиянды эсерін күшті тигізеді. Цементтендіруші зат азайғанда (араласпада кварц жетерліктей болмағанда), цементтендіруші зат тығыздығы төмендегенде (саздық кұрамының болуынан) жэне жүктелгенде (слюдалық қосымшалар эсерінен), сілтілік гидросиликаттар пайда болганда (дала шпаттары жэне нефелин бар болғанда) силикаттық бетонның мықтылығы төмендейді.

Жоғарыда келтірілген факторлар эсерімен, эсіресе қоршаушы орта ылғалдылығы ауытқып тұратын жағдайларда силикаттық бұйымдардың деформациялық қасиеттері жэне мэңгілігі нашарлап кетуі ықтимал.

Автоклавтық жагдайында эктің құммен эрекеттесіп жаңа гидраттық қосындылар түзуі күшейеді. Сондықтан да силикаттық бұйымдар жасау үшін қолданатын шикізаттар араласындагы негізгі екінші құрама (компонент) - кварцтық құм немесе кремнеземі бар басқа минералдық заттар, мысалы, шлактар, ТЭЦ күлі және т.с.с. химиялық өзара эрекеттесуі жетерліктей қарқынды жүруі үшін кремнеземдік құрама өте майда ұнтақталынады. Неғұрлым құмның ұнтақтылығы жоғары болса, соғұрлым араластағы эктің мөлшері көбірек болуы керек. Тағы басқа құрама ретінде ұнтақталынбаған құм, шлак, керамзит, перлит және т.с.с. толтырушылар алынуы мүмкін.

Автоклавтық бұйымдарға силикаттык кірпіш, ірі силикаттық блоктар, ауыр силикаттық бетоннан жасалынған плиталар, жамылтқы жэне қабырға панельдері, тіректер, арқалар және т.б. конструкциялар жатады. Жеңіл толтырғыштар қолдана отырып қабырғалық панельдердің жэне басқа конструкциялар массасын төмендету мүмкіндіктері бар. Силикаттық бұйымдар толық денелі немесе ашық, не жартылай жабық қуыстары бар жеңілдетілген варианттарда шығарылуы мүмкін. Ауалық ұяңдармен біркелкі толтырылған силикаттық ұялы бетондардың маңызы ерекше. Мұндай жеңіл силикаттық бетондар конструкциялық немесе жылуқорғағыштық ретінде арналуы бойынша олардан жасалынатын бұйымдардың тиісті пішіндері және мөлшерлері, сапалық көрсеткіштері болады.

Алғашында келтірілгендей, силикаттық бұйымдар құрылыстық-техникалық қасиеттеріне автоклавта өңделу нэтижесінде ие болады. Автоклавтағы термиялық-ылғалдылық өңдеу процесінде жаңадан құралған кальций жэне магний гидросиликаттарынан жэне басқа сусыз силикаттардан тұратын жаңа әктілі-кремнеземдық цементтендіруші масса пайда болады. Осының арқасында автоклавта қатаятын силикаттық бұйымдарының құрылыстық-техникалық қасиеттері қалыптасады.

Силикаттық бұйымдарды, элементтерді және конструкцияларды жаппай шығару технологиясы қазіргі кезде механикаланған және едәуір автоматталынған өндіріс болып саналады. Мұндағы жасалынатын өнімдер цемент негізінде жасалынатын материалдар мен бұйымдарға қарағанда көп арзан. Бұл туралы П.И.Боженовтың, А.В.Волженскийдің, П.П.Будниковтың, Б.П.Паримбетовтың, А.Қ. Қуатбаевтың және т.б. ғалымдардың жүргізген зерттеу жұмыстарын атап өткен жөн. Бұл жұмыстарда да эктілі-құмдық массаны автоклавта өңдеу нэтижесінде көбінесе төменгі негіздегі тұрақты гидросиликаттар құралатыны туралы дэлелдер келтірілген. П.И.Боженов, гидросиликаттар араласынан тұратын автоклавтық конгломераттағы цементтендіруші байланыстың «техникалық синтезі» туралы айта келе, химиялық шикізат белгілі бір талапқа сәйкес келуі керектігін көрсетеді. Ол жоғары дисперсті, меншікті бет аумағы 2000-М-000 см /г аралығындағы ұлпа тэрізді, мүмкіндігінше аморфты, шынытэрізді ұлпа түрінде дайындалуы қажет. Химиялық активті шикізат автоклавтық конгломератының цементтендіруші байланысын қамтамасыз етуімен қатар, шикізат араласпасының бірқатар технологиялық қасиеттерін де қалыптастырады. Бірақ, силикаттық материалдар структурасының жэне қасиеттерінің қалыптасуына тек қана химиялық жэне физикалық-химиялық процестер ғана емес, сонымен қатар автоклавтық өңцегендегі жылулық-ылғалдылық жағдайдың өзгеруі де күшті әсер ететіні туралы А.В.Волженскийдің жұмысында көрсетілген. Осыған байланысты автоклавтық өңдеу үш этапқа бөлінеді: автоклавты және бұйымдарды берілген максималдық қысымдық пен температураға дейін бумен толтыра қыздыру; қысымдығын төмендеткенге дейін изотермиялық қыздыру; автоклавты будан босатып, сосын бұйымдарды одан шығару.

П.И.Боженовтың деректері бойынша автоклавтық өңдеудің толық циклы бес этаптан тұрады: автоклавка буды жіберіп температурасын 100°С жеткізу; одан әрі орта температурасын көтеру жэне бу қысымын тағайындаған максимумға жеткізу; бұйымдарды тұракты қысымдықта және температурада ұстау; бу қысымдығын атмосфералыққа дейін төмендету жылдамдығын жайлап жэне біртіндеп өсіру, ал температурасын - 100°С дейін; автоклавта немесе одан шығарғаннан кейін бұйымдарды 100°С - дан бастап 10-20°С дейін толық суыту. Оптималдық режим, яғни бу кысымдығы, температурасы жэне өңдеу сатыларының ұзақтығы бойынша ең жақсы автоклавтық өңдеу жағдайын шикізат түрін ескере тағайындайды.

Автоклавта силикаттық бұйымдардың структураларының қалыптасуы эртүрлі өңдеу сатыларында жүреді. Жаңадан қалыпталынған эктілі-құмдық бұйымдардың тас болып қатаю механизмін былайша түсіндіруге болады: жоғары температурада жэне бу қысымдығы жағдайында алдымен араласпадагы негізгі құрамалардың өзара химиялық эрекеттесуінен эктілі-кремнеземдік цементтендіруші заттар құрылады. П.П.Будниковтың, Ю.М.Буттың жэне т.б. зерттеуші ғалымдар теорияларының біріне сэйкес цементтендіруші заттар құралуы эктің алдын-ала суда еруі арқылы жүреді. Температура жоғарылаған сайын эктің ерімталдығы бэсеңдей беретіндіктен ерітінді біртіндеп қаныға түседі. Бірақ температура жоғарылаған сайын ұнтакдисперсті кремнеземнің ерігіштігі аса түсетіндігі белгілі. Мысалы, температура 80-нен 120°С дейін көтерілгенде кремнеземнің ерімталдығы (Кеннедидің деректері бойынша) 3 еседей өседі. Сондықтан температура 120-130°С шамасында ерітіндідегі әк пен кремнезем өзара әрекеттесіп гелеотэріздес кальций гидросиликаттарын құрастырады. Одан эрі температура жоғарылаған сайын жаңақұралымдар іріленіп, алғашқы туындылар мен кристалдық фазалар пайда болады да кристалдық өсінділер көбейе береді. Әк көбірек болған жағдайда С28Н(А) жэне С22 типтес ірікристалдық екінегізді кальций гидросиликаттары көбірек туылады, ал эк толық байланысқан соң жэне кристалдану процесінде С8Н(В) жэне С485Н5 (тоберморит) типтес тұрақтылау микроқристалдық төменнегізді кальций гидросиликаттары пайда болады. Кристалдану кварц түйіршігінің төңірегінде және түйіршіктер аралығындағы кеңістікте жүріп, кристалдық жаңакұралымдары өсе келе қаңқаланып ұлғая беріктігін көтере береді. Екінші бір теорияға сэйкес байланыстырушы микроструктура кұрылуы әктің және кремнеземнің еруі арқылы емес, сулық ортада және жоғары температуралық жағдайда молекулалардың өзінен-өзі диффузиялану процесі әсерімен қатты фазада жүреді деп пайымдауға болады. Үшінші теория бойынша сұйық жэне қатты фазаларда журетін химиялық реакциялар нәтижесінде цементтендіруші заттың микроструктурасы кұралады.

Бақылау сұрақтары:

1. Ауыр және кеуекті толтырғыштармен жасалған цементсіз

Бетондардың ерекше қандай қасиеттері бар?

2.Силикатты бетондар қалай дайындалады?

3. Олардың қандай қасиеттері мен негіздері бар?


Әдебиеттер:

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.
10 дәріс. Шлакты толтығыштан жасалған бетондар. Гипстік және гипсті-пуцолонды цементті бетондар. Қасиеттері. Технологиялық ерекшеліктері.

Дәріс жоспары:

1.Шлакты толтығыштан жасалған бетондар.

2. Гипстік және гипсті-пуцолонды цементті бетондар.

3.Қасиеттері. Технологиялық ерекшеліктері.

Бақылау сұрақтары:

1. Шлакты толтырғыштан жасалған бетондар технологиясы қалай?

2. Гипстік және гипсті-пуцолонды цементті бетондар қалай өндіріледі?

3.Қандай қасиеттері мен технологиялық ерекшеліктері бар?

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.
11 дәріс. Ұялы бетондардың түрлері. Газобетондарды дайындау технологиясы.

Дәріс жоспары:

1.Ұялы бетондардың түрлері.

2. Газобетондарды дайындау технологиясы.


Үялы куысты бетондар - жеңіл бетондардың бір түрі. Оның құрылымында ауамен немесе басқа газбен толтырылған араның ұясы тэрізді сансыз көп қуыстары көзге көрініп тұрады, ұялы қуыстар эдетте диаметрі 0,5^- 3 мм шар формасында, бетон денесінде біркелкі орналасқан.

¥ялы бетон қолданылған кеуеккұрушы түріне, қолданылған цементке, қоспаларға, қатаю жағдайына, арналуына байланысты

жіктелінеді.

Кеуекқұру тәсілі бойынша кеуекбетон газдыбетон және көбіктібетон болып екі топқа бөлінеді. Газдыбетон бетондық араласпаны газқұраушы қоспа мен байланыстырушы арасында жүретін реакциядан бөлініп шығатын газбен күптіріп алады. Көбіктібетон бетондық араласпаны тұрақты техникалық көбікпен араластырып алынады. Газдыбетон құрылыста кеңінен қолданады. Себебі, одан ірі өлшемді бұйымдар жасау қолайлы (бөлектеліну белгісі тіпті болмайды, автоклавқа дейінгі ұстау уақыты қысқа, құрылымы біркелкі, беріктігі жоғары жэне т.б. оңды көрсеткіштері

бар).


Байланыстырушы түрі бойынша портландцемент немесе аралас

цементтер негізіндегі газды және көбіктібетондар,

ізбестікремнеземдылық байланыстырушы негізіндегі газды- жэне

көбіктібетондар, шлактық байланыстырушыдағы газды жэне

көбіктішлактыбетондар, гипстік байланыстырушы негізінде газды-

және көбікті-гипсті бетондар болып бөлінеді. Тағы кремнеземдық

қоспаларды қолдана алынатын газды-, көбіктікүлбетондары, газды-,

көбіктікүлсиликаттары деп аталатын ұялы бетондар түрі кездеседі.



Қатаю жагдайы бойынша автоклавтық және автоклавсыздық

ұялы бетондар деп бөлінеді.

Автоклавтық бетон автоклавта қаныққан су буы ортасында қатаяды, ал автоклавсыздар - табиги жағдайларда, булағыш камераларда атмосфералық қысымда, термореактивтік формаларда, электрқыздыргышы бар арнаулы формаларда және т.с.с. жағдайларда қатаяды. Мұндай жағдайда қатаятын бетондар құрылыста онша көп

қолданылмайды. Автоклавта 0,8-1,2 МПа бу қысымдығымен өңделген бетон беріктігі жетерліктей жогары болып шығады. Оның себебі будың жоғары температурасы жэне ылғалды орта байланыстырушы қатаюын елеулі жылдамдатады, цемент минералдарының бетонның кремнеземдық компонентімен әрекеттесуін үдемелетіп, көптеген жаңа гидросиликаттық құрамалар тууына тиімді зсерін тигізеді. Қолдану саласы бойынша ұялы бетондар былайша бөлінеді. Жылуқоршалағыш - құрғақтай күйіндегі орташа тығыздығы 500 кг/м3 дейін жэне жалпы кеуектігі 75-80%; конструкциялы-жылуқоршалағыш - орташа тығыздығы 500-900 кг/м3; конструкциялық - орташа тығыздығы 900-1200 кг/м3 кеуектер көлемі 40-50%. Құрылыста ең көп тарағаны ұялы бетонның алғашқы екі түрі. Оларды сырткы және ішкі қабырғалық панельдерді жэне үйлер төбелерін жабуға, қабырғалық және жылуқоршалағыш блоктарды жасауға қолдаңады. ¥ялы бетондардан жасалынған құрылыстық бұйымдарын ылғалды режимде тұратын үйлердің астыңғы қабатына, іргелік қабырғасына және т.б. жерлеріне пайдалануға жарамсыз. Қабырғалық панельдердің ұзақ мерзімде қолданылуын арттыру үшін олардың қасбетін (фасадтық бетін) гидрофобтық

кремнийорганикалық сұйықтармен өңдейді немесе бетіне тастан немесе плиталық материалдардан және полимерлік кұрамалардан алынган сақтаушы-безендік (декоративтік) бұйымдармен қаптайды. ¥ялы бетоннаң жасалынған панельдерден тұрғызылған қабырға керамзитбетон, перлитбетон, аглоперлитбетон жэне т.с.с. панельдерінен тұрғызған қабырғалармен салыстырғанда 20-40% жеңіл жэне арзан болып келеді. Арматура және салынатын бөлшектер қосылған ұялы қуысбетоннан жасалынған конструкцияларда беттері сенімді түрде коррозияға қарсы қүрамамен өңцелінеді. Оның үстіне сыртқы қорғаушы бетон қабатын арматура үшін 25 мм кем қабылдамайды. ¥ялы қуыс бетондарды өндіру үшін қолданатын бастапқы шикізат: байланыстырущьі, кремнеземдық компонент, газ - немесе көбікқұраушы қоспалар, арнаулы қосындылар, толтырғыштар жэне су. ¥ялы қуыс бетондарда байланыстырушы ретінде портландцемент, цемент, шлактьшортландцемент нефелиндік цемент, эк, клинкерсіз жэне азклинкерлік шлактық және күлдік байланыстырушыларды қолданады.

Кремнеземдық компонент ретінде ұялы қуыс бетонға құмды жиі пайдаланады. Онда 3% асық ылай жэне саз топырақтары болмауы тиіс. Құмның реакциялық қабілетін күшейту мақсатында, оны алдымен диірменде ұнтақтап, меншікті бетін 2000-3000 см /г дейін жеткізеді. Әдетте диірменде ұнтақтауды сулық тәсілмен жүргізеді. ТЭС күлі-тозаңы, үнтақталынган гранулданылган шлак құмнан кейінгі кең қолданылатын ұялы бетонның кремнеземдық компоненты, меншікті бетін 3000-5000 см /г дейін жеткізеді. ¥ялы қуыс бетоннан ірі бұйымдарды жасарда, олардың шөгіну деформациясын азайту мақсатьшда кремнеземдық компоненттің жалпы массасынан 25% ұнтақталынбаган құм қосады.

Кеуекқүрушылар қоспаларының ішінде ең жиі қолданылатыны алюминдік ұлпа. Әдетте, алюминдік ұлпа өте жұқа парафин пленкасымен қапталынған болады, сондықтан ол сумен жұғыспайды. Үлпаға гидрофильдық қасиет беру үшін оны сырттай-активті заттардың (конифольдық сабын, сульфанол, СДБ) судағы ерітіндісімен өндейді.

Үялы-кеуектік силикаттық бетондар көбіктендірілген силикаттық жэне газдандырылған силикаттық болып екіге бөлінеді.

Көбіктендірілген силикаттық техникалық көбікті алдын-ала диірменде тартылып даярландырылған эктілі-кремнеземдік араласпен

араластырып, одан кейін калыпталынған бұйымдарды автоклавта өндеп алады. Әктілі-кремнеземдік араласты газ шығаратын заттармен (алюминдік ұлпа және т.б.) араластырғанда, газдалынған силикат алынады. Көбіктік силикатпен салыстырғанда, газдық силикат технологиясы қарапайымдау жэне бұйымдарды біркелкі қасиетте алуға мүмкіндік береді. Сондықтан шет елдерде де жэне ТМД елдерінде де газдық силикат кұрылыста кең тараған.

Газдендірілген силикатты алу химиялық әдіспен массаны күптірілуге негізделінген. Әктілі-кремнеземдік араласпа құрамы газделінетін қоспамен эрекеттесу нэтижесінде химиялық реакциядан бөлінетін газ жұмсақ массаны күптіріп жібереді. Газделінетін заттар ішінде ең көп қолданылатын алюминдік ұлпа. Ол әктілі-кремнеземдік жұмсақ созымталды массадағы кальций гидроксидпен эрекеттесіп сутегін бөліп шыгарады.

ЗСа(ОН)2 + 2А1 + 6Ң20 = ЗСаО • А1203 • 6Н20 + ЗН2 Т

Орташа тығыздығы 600-700 кг/м3 газдык силикат бетонын алу үшін алюминдік ұлпа шығыны 1 м3 бетонға 0,4-0,5 кг аралығында болады. Әдетте өнеркәсіптен жеткізілетін алюминдік ұлпа түйіршіктері жұқа парафин қабығымен қапталынған, сондықтан су жұқтырмайды. Оған гидрофильдік қасиет беру үшін ұлпаны сырттай активті заттардың судағы ерітіндісімен өңдеп барып қолданады.

Газделінген силикаттан кэдімгі құю технологиясы бойынша бұйымдар жасау тэсілі төмендегіше: эктілі-кремнеземдік араласты оның массасынан 50-60% су мөлшерімен эбден араластырып ақпалы қою масса алады. Сосын оган алюминдік ұлпаның сулық суспензиясын қосып тағы араластырады. Одан кейін алынған ақпалы массаны қалыпқа онша толтырмай (масса күпкеннен кейін қалып толық толатындай есеппен) кұяды. Газ бөліну процесінде жэне күптірілгеннен кейінгі массаның қатаюын жылдамдату үшін, қалыпқа құярдағы араласпаның температурасы 40°С шамасында болғаны жән.

3-6 сағат бойы тұрып ұстасқаннан кейін қалыптың биіктігінен асқан артық араласпа қабығын керілген сыммен кеседі немесе бетін таптайды. Содан кейін бұйымды автоклавта (температурасы 175-200°С, қысымдығы 0,8-1,3 МПа қаныққан бу ішінде) қатайтады.

Ұялы кеуекті силикаттық бетондардан тығыздығы 300-1200 кг/м және мықтылығы 0,4-20 МПа бұйымдарды жасауға болады. Мұндай бұйымдардың структурасы майда кеуекті келеді, жылу өткізгіштігі 0,1-0,45 Вт/(м-°С). Аязға шыдамдылығы (Ғ15 жоғары) оны азаматтық және өнеркәсіптік құрылыстарында сыртқы конструкциялық элементтері үшін қолдануға толық жарамды. Тығыздығы 500 кг/м3 төмендей ұялы кеуекті силикаттық бұйымдар (плиталар, қауыздар-скорлупалар) құрылыстық конструкцияларды (қабырғаны, жабындарды) жылыландыруға, сондай-ақ, жылылық қондырғыларды (құбыр тізбектерін, қазандарды және т.с.с.) қоршауға қолданады. Тығыздығы 500-^-850 кг/м3, мықтылығы 2,5^-7,5 МПа және жылу өткізгіштігі 0,22-0,29 Вт/(м-°С) ұялы кеуекті силикаттық бұйымдары сыртқы қабырғалар конструкциялары (панельдер, ірі блоктар) ретінде тиімділікпен қолдануда. Газделінген силикаттық бетоннан жасалынған сыртқы қабырға панельдері жылытқышы бар керамзитті бетондық жэне темірбетондық ірі панельдерге қарағанда 25^-30%-ға арзандау.

Тығыздығы 900-И200 кг/м3 жэне мықтылығы 7,5 МПа жоғары газды силикаттан және көбікті силикаттан конструкциялық арматураланған бұйымдарды (жабынды жэне жамылтқы панельдерін) шығарады, тек қана бұлардағы арматураларды арнайы сылақтармен коррозиядан қорғайды.


Бақылау сұрақтары:

1. Ұялы бетондар қалай жіктеледі?

2. Газобетондарды дайындау технологиясына қойылатын қандай талаптарды білесіз?

Әдебиеттер:

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.

12 дәріс. Көбікті бетондардың қазіргі замандағы өндіру технологиясы.

Дәріс жоспары:

1.Көбікті бетондардың өндіру технологиясы.

2.Механикалық қасиеттері және ерекшеліктері.



Көбікқүрушылар ретінде тұрақты көбік беретін сырттай - активті заттардың бірнеше түрлерін (желімканифольдық, алюмосульфонафтеналық, смолосапониналық көбікқұрушыларын) және де гидролизалынған мал қанын пайдаланады.

Желімканифолдық кобікқүраушыны тері шелісінен немесе сүйек желімінен (майынан), канифоли мен ЫаОН судағы ерітіндісінен даярлайды. Бұл көбікқұрағыш эмульсияны ұзақ уақыт пәрменді араластырганда үлкен көлемді тұрақты көбік береді.

Қарамайсапоникалық кобікқүргышты сабындық тамыр мен судан дайындайды. Көбіктің тұрақтылығын асыру үшін оған шамалы сұйық шыны құяды. Бұл көбікқұрғыш нормалдық температурада жэне ылғалдылықта қасиетін жоймай, бір ай бойы сақталынылады.

Алюмосульфонафтеналық кобікқұргышты керосиндік

контактадан, күкіртқышқылды глинозем мен натрий гидроксидінен дайындайды. Ол жылы жерде 6 айға дейін қасиетін жоғалтпай

сақталынады.

Кобікқұргыш гидролиздалыкган мал ъойылым қанынан ет

комбинатынан алынатын маркасы ПО-6 қаны мен күкіртті қышқьш

темірден дайындайды. Оны қатаю тездеткішімен қоса қолдануга

болады.


Көбік алу үшін көбікқұрғыштар шығыны су шығынынан %-бен алғанда төмендегідей: желімканифольдықты - 8* 12; қарамайсапониналықты - 12-6; алюмосульфонафтеналықты - 16*20 және гидролизданылған қанды - 4*-6.

Көбіктібетон алу технологиясының айырмашылығы -кеуектендіру процесі араласпаны даярлау сатысында жүреді, демек бұйымды қалыптағанға дейін. Цемент немесе ізбесті қосылған кремнеземдық компоненттен көбіктібетон араласпасын эдетте үшбарабандық көбіктібетонараластырғышында дайындайды. Жоғарғы екі барабанында көбік пен ерітіндіні жекелеп дайындап, төменгі үшінші барабанда екеуін қосып араластырады. Алынған кеуекті массаны формаларға қүяды, сосын бетон структуралық мықтылығын қабылдап болғанша жылжытпай ұстайды, одан кейін автоклавқа тиеп жылылық өңдеуден өткізеді.

¥ялы бетондарды жылыдымқылдықта өңдеудің тиімдік тәсілі оларды 0,8-5-1,2 (1,3) МПа қысымдықта және температурасы 175-^200°С қаныққан субуы ортасында автоклавтау. Автоклавта өңдеуді үш сатыға бөледі.



Бірінші сатысында автоклавта температура көтеріле бере бұйымдар кешенді деструктикалық физикалық процестерге тартылады. Бірінші кезендегі буландыруда температура көтерілуімен қатар бұйымдармен жанасқан каныққан будың конденсациясы есебінде ұялы бетон ылғалмен қосымша қанығады. Бірінші саты мезгілі бумен бұйымдардың температурасы теңескенде бітеді. Осы кезде бұйымдар жылуөткізгіштігі есебінен де жэне бу конденсацияланғанда бөлінетін жылу есебінен де жақсылап

қыздырылады.



Автоклавтық өңдеудің екінші сатысында бұйымдарды жоғары температура мен қысымдықга ұстап түру. Осы сатыда бетон температурасы максималдық шамасына жеткенде, цементтеуші жаңатүзілімдер құрайтын байланыстырушы мен кремнеземдық компоненттер арасындағы химиялық әрекеттесу қарқынды жүреді. Нәтижесінде бетон мықтылығы дами бастайды, белгілі бір уақыттан кейін барлық қиындысы бойынша, мықтылығы бірдей болып қалыптасады. Бұл изобаралық ұстаудың ұзақтығы ұялы бетон компоненттерінің дисперсілігіне, активтілігіне, олардың аралық қатынасына, суқатты қатынасына және температураға байланысты болады. Бұйымдар ылғалдылығын төмендету қаныққан буды асыра қыздырылған бумен қоса/қолдану арқылы мүмкін. Температурасы 400°С дейін күшті қыздырылған буды автоклавқа изобаралық ұстау біткеннен 3^-5 сағат бұрын береді. Мұндай тәсіл қиындау болған жағдайда, бұйымдарды автоклавтан кейін вакуумдау арқылы да ылғалдылығын төмендетуге болады.

Үшінші сатысында температура және қысымдық төмендетіледі. Үдемелі буқұрылу процесі нәтижесінде, бетонда әжептэуір кернеу дамиды, соның салдарынан бұйымдарда жарықтану пайда болуы мүмкін. Қысқа уақытта суытудан болатын жарықтанудан сактану үшін қысымдықты сатылық тәртіппен төмендетуді қолданады. Қысымды бір сатыға төмендету ұзақтығын бұйымдар тығыздығы мен мөлшерін ескере тағайындайды. Әрбір келесі қысым төмендету сатысы алдында аялдама береді. Осындай аялдама ішінде бұйымдар қимасы бойынша қысым секіруі азаяды.

¥ялы бетон қасиетінің маңызды көрсеткіштері орташа тығыздығы мен беріктігі. Орташа тығыздығы бойынша төмендегі маркалар бекітілген: жылуқоршалағыш (жылуқоршағыш) ұялы бетон үшін Д300^-Д500, конструкциялы-жылуқоршалағыш бетон үшін Д600-Д900, конструкциялықта - ДЮ00-Д1200. ҚысқандағЫ мықтылығы бойынша кластары - В0,35^-В12,5 аралығында болуы мүмкін.

¥ялы бетон беріктігін кырының ұзындығы 150 мм, автоклавты^ оңдеуден өткен, ылғалдылығы массасы бойынша 10% үлгілерДі кубтерді қысуға сынау арқылы анықтайды. Мықтылығын сынау Үш' бұйымдармен қатар биіктігі бұйымдар биіктігіне тең, ал ұзынды мен ені (горизонтальды қалыптаганда) - 40 см кем емес, қалыңдығы (вертикальды қалыптағанда) бұйымдар қалдығына тең арматура салынбаған бақылаулық блоктар жасайды. Бақылау блоктарынан қажетті өлшемдегі үлгілерді тіліп алады. ¥ялы бетондарга тэн анизотропии салдарынан үлғілерді күптіру бағытына перпендикулярлық жүкпен сынағанда мықтылығы күпісу бағытына параллельдік күшпен сынағандықтан 15-К20%-ке жоғары болып шығады. Бақылаулық үлгілерді бұйымдардың жұмысшы қалпына сэйкес келпінде сынайды. Автоклавтық өңдеуден кейін сынар алдында үлгілерді әбден суытады, эдетте 12 сағ. кейін барып сынай бастайды. Ұялы қуыс бетондар беріктігі 1,5+2,5; 3,5+7,5; 10; 15 МПа болуы мүмкін.

¥ялы бетондарга тән ерекше сапа белгісі коэффициент А = КсЖ2. Әдетте, автоклавталынған бетондар үшін А = 130- 150, автоклавсыз қатайғандарда 70-85. Орташа вариация коэффициенті - 0,18-0,2.

Аязға тұрақтылығы бойынша ұялы бетондар үшін бекітілген маркалар Ғ15, 25, 35, 50, 75 және 100. Аязтұрақтылығы бетонның кеуектік структурасына байланысты. Біркелкі кеуектілігі, капиллярлық кеуектігінің аздыгы, аязға тұрақтылығын жоғарылатады. Цементпен алынған ұялы бетонның аязға тұрақтылығы ізбесті қолданғаннан гөрі жоғары болады. Жалпы ұялы бетондардың сусіңіргіштігін азаитып, аязға тұрақтылығын жоғарылату үшін ұялы структурасы тұйық-жабық кеуектерден тұратындай бетон алу технологиясын қолдануға ұмтылу қажет, мысалы дірілдеулік технологиясы. Маркапары Д500+Д1200 автоклавтық ұялы бетондардың кепкендегі шөгулері 0,5-^ 0,7 мм/м, автоклавсыздарда - 3 мм/м жетеді. Бұл ауыр бетондыкінен әжептеуір үлкен. Сондай-ақ, ұялы қуысты бетондардың жылжымалық деформациясы, сорбиялық ылғалдануы, буды жэне ауаны өткізгіштігі анағұрлым жоғары. Сондықтан, оларды қоршаулау конструкциялары үшін пайдаланарда, сыртқы беттерін тығыз құрылыстық ерітінділермен, керамикалық плитамен қорғайды, гидрофобтаушы ерітінділер жағады.

Ұялы бетондарда қолданатын арматураларды және бекітілетін бөлшектерді коррозиядан қорғау мақсатында арнаулы шараларды қарастырады, мысалы оларды ингибиторлар қосылған цементтік-казеиндік, цементтік-латекстік, битумдық және полимерлік қоргаушы құрамалармен өңдейді.


Бақылау сұрақтары:

1. .Көбікті бетондардың өндіру технологиясы қалай жүреді?

2. Қандай механикалық қасиеттері мен ерекшеліктерін бідесіз?
Әдебиеттер:

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.

13 дәріс. Ыстыққа төзімді бетон.Қышқылға төзімді бетон.

Дәріс жоспары:


  1. Ыстыққа төзімді бетон.

  2. Қышқылға төзімді бетон.

Полимертемірбетон конструкцияларын жасау үшін темірбетондарына синтетикалық шайыр байланыстырушысымен алынған полимербетондарды, фурано - эпоксидтік полимер қосылған суда еритін сұйық шыны байланыстырушысымен алынған полимерсиликаттық бетондарды, қатайтып барып күкірт балқымасы мен сіңірілген минералдық байланыстырушы негізіндегі бетондарды қолданады; минералдық байланыстырушы негізіндегі бетонполимер -бұларды қатаю процесі біткен соң кептіріп барып монополимерлермен сіңіреді, сосын полимеризацияландырады, күкірттік бетондар - бұларда цементтің орнына байланыстырушы ретінде күкірт қолданады. Жоғарыда келтірілген бетондардың маңызды қасиеттері - көптеген агрессивтік орталарда химиялық түрақтылықтарының жоғарылығы. Оның үстіне бетонполимерлердің аязға тұрақтылықтары едәуір жоғары, сондай-ақ мықтылықтары да жоғары (80-100 МПа).

Күкірттік бетондар қышқылдарда және тұздарда коррозиялық тұрақтылығының жоғарылығымен сипатталады, сонымен қатар, цементтік бетондардан олардың беріктіктері де жоғары. Күкірттік бетондарды балқытуға және қайталай пайдалануға болады және де күкіртпен сіңдірілген бетондардың физикалық-механикалық қасиеттері кэдімгі бетондармен салыстырғанда, біршама жоғарғы деңгейде. Бұл бетондарды конструкциялардың коррозиялық тұрақтылығы жоғары болуын талап ететін жерлерде пайдаланады.

Мұндай бетондардан АҚШ пен Канада да түрлі конструкциялар жасап едендерді төсеуге, үй элементтерін қаптауға және т.с.с. мақсаттарға жиі қолданады. Жапонияда полиэфирлік полимербетондардан кабельдік созындылар үшін құдықтар, құбырлар, астаулар, су ағызатын науалар, тротуарлық плиткалар, черепица және басқа бұйымдар жасайды.

Полимербетондар - агрессивтігі тым жоғары технологиялық ортасы болатын кэсіпорындарын саларда таптырмайтын материал. Олар коңструкциялардың мэңгілігін 2-5 есе- өсіруге, оларды жасап шығарудағы еңбек сыйымдылығын 15-35 % төмендетуге және біршама экономикалық тиімділік алуга мүмкіндік тудырады. Түсті металлургиялық кэсіпорындарына химиялық тұрақты конструкциялар (бағаналар, фундаменттер, ванна астындағы эстакада арқалықтары, электролиз ванналары, едендік плиталар және басқа) жасау үшін полимер бетоңдарын кең қолданады.

Полимер бетондардың диэлектрикалық қасиеттері жэ№ вақуумдық тығыздығы арнаулы конструкциялар жасауға кажеттіқұнды көрсеткіштер.Диэлектрикалық полимербетондардың қазіргі кездегі ойластырылган құрамдарын арнаулы шлакоситаллалық бұйымдар орнына қолданады. Оның өзі миллиондаған экономикалық тиімдікке қол жеткізеді, еңбек шығынын азайтады.

Фуранолық және карболидтік шайырлар негізіндегі химиялық тұрақты жэне қажалмайтын полимербетоннан жасалынған мөлшері 400 х 400 х 30 мм плиталарды ауыл шаруашылығы құрылыстарында еден төсеу үшін пайдалану кәдімгі бетон және ағаш едендерімен салыстырғанда, мэңгілігін 3-4 есе ұзарту есебінде еденнің эрбір іМ 8 теңгеге дейін экономикалық тиімділік береді.

Өнеркәсіптік үйлеріне және түрлі сыйымдылықтарға армополимербетоннан жэне полимерсиликаттық бетоннан конструкциялар жасаудың зауыттық технологиясы қалыптасқан. Сонымен қатар, метилметакрилат, полиэфирлік жэне басқа байланыстырушылар негізінде қышқылға төзімді және эсемді-эрлеуші кішкентай плиталары да жасалынады.

Полимербетондар минералдық байланыстырушьшарсыз, сусыз синтетикалық смолалар жэне химиялық тұрақты толтырушылар мен толтырушылар негізінде алынатын жасанды тас материалдары. Оларды түрлі агрессивтік эсері бар ортада пайдаланатын үй мен ғимараттарының жүк тиелетін және тиелмейтін тұтастық, жиналмалық химиялық тұрақты конструкциялары мен бұйымдарын жасау үшін қолданады.

Қолданылмайтын полимерлік байланыстырушылары мен қатайтулары түрлері бойынша полимербетондардың жіктелуі 14.1-кестеде келтірілген


Бақылау сұрақтары:

1. Ыстыққа төзімді бетон технологиясы қалай?



  1. Қышқылға төзімді бетон несімен ерекшеленеді?

12 дәріс. Полимербетондар, полимерцементті бетондар. Құрамы мен қасиеттері.

Дәріс жоспары:

1.Полимербетондар.

2. Полимерцементті бетондар.

3.Құрамы мен қасиеттері.


Полимербетондар - агрессивтігі тым жоғары технологиялық ортасы болатын кәсіпорындарын саларда таптырмайтын материал. Олар коңструкциялардың мәңгілігін 2-5 есе өсіруге, оларды жасап шығарудағы еңбек сыйымдылығын 15-35 % төмендетуге және біршама экономикалық тиімділік алуга мүмкіндік тудырады.

Түсті металлургиялық кэсіпорындарына химиялық тұрақты конструкциялар (бағаналар, фундаменттер, ванна астындағы эстакада арқалықтары, электролиз ванналары, едендік плиталар және басқа) жасау үшін полимер бетоңдарын кең қолданады.

Полимер бетондардың диэлектрикалық қасиеттері және вақуумдық тығыздығы арнаулы конструкциялар жасауға кажетті

құнды көрсеткіштер.Диэлектрикалық полимербетондардың қазіргі кездегі ойластырылган құрамдарын арнаулы шлакоситаллалық бұйымдар орнына қолданады. Оның өзі миллиондаған экономикалық тиімдікке қол жеткізеді, еңбек шығынын азайтады.

Фуранолық және карболидтік шайырлар негізіндегі химиялық тұрақты жэне қажалмайтын полимербетоннан жасалынған мөлшері 400 х 400 х 30 мм плиталарды ауыл шаруашылығы құрылыстарында еден төсеу үшін пайдалану кәдімгі бетон және ағаш едендерімен салыстырғанда, мәңгілігін 3-4 есе ұзарту есебінде еденнің әрбірі экономикалық тиімділік береді.

Өнеркәсіптік үйлеріне және түрлі сыйымдылықтарға армополимербетоннан жэне полимерсиликаттық бетоннан конструкциялар жасаудың зауыттық технологиясы қалыптасқан. Сонымен қатар, метилметакрилат, полиэфирлік жэне басқа байланыстырушылар негізінде қышқылға төзімді және эсемді-эрлеуші кішкентай плиталары да жасалынады.

Полимербетондар минералдық байланыстырушьшарсыз, сусыз синтетикалық смолалар жэне химиялық тұрақты толтырушылар мен толтырушылар негізінде алынатын жасанды тас материалдары. Оларды түрлі агрессивтік эсері бар ортада пайдаланатын үй мен ғимараттарының жүк тиелетін және тиелмейтін тұтастық, жиналмалық химиялық тұрақты конструкциялары мен бұйымдарын жасау үшін қолданады. Полимербетондар полимерлік байланыстырушы және толтырушы түрлеріне байланысты тығыздығы, мықтылығы жоғары, өнеркэсіптік агрессивтік ортаның көпшілігіне химиялық тұрақтылықты көрсетеді. Осындай жағдайда тиімді полимербетондар үшін полимерлік байланысты шығыны жалпы массасының 5-Н0 % құрайды. Полимербетон мықтылығы толықтырушы меншіктік бетіне және оның бетондағы көлеміне едэуір байланысты келеді Минералдық толтырушылармен мүмкіндігінше полимербетон көлемін толтырған жағдайда, оның шөгуі күрт төмендейді жэне серпінділік модулі айтарлықтай жоғарылайды. Солай болатындықтан, мұндай бетондарды жүк тиелінетін жэне өте жауапты конструкцияларда пайдалану эбден мүмкін. Мысалы, тығыздығы 2200^2400 кг/м ауыр полимербетондар құрамы өңделінген. ОларДЫН қысқандағы мықтылық шектері: фенолформальдегидтік смолалар негізінде - 40+60 МПа, кабамидтер негізінде - 50+80 МПа, полиэфирліктер -80 -120 МПа жэне фураново-эпоксидтік - 160 МПа дейін. Полимербетонның ыңғайлы төсемділігі синтетикалық смола түріне жэне қабылданған оның мөлшеріне, толықтаушы ұнтақтылығына жэне толықтаушы мен толтырушы фракциялары аралығындағы қатынасқа байланысты өзгереді. Полимербетон ыңғайлы төселімдігін аралас қаттылығы бойынша анықтайды.

Полимербетондар конструкцияларын, оның ішінде түрлі сыйымдылықтарды өңдеу жэне электролиздік ванналарды, өндіріс жағдайында пайдалану, олардың өте күшті агрессивтік орта эсеріне беріктігін көрсетуде. Шетел тэжірибесінде полимербетондарды құбырлар, коллекторлар, агрессивтік сұйықтар сақтайтын сыйымдылықтар жасауға, су астында пайдаланатын ғимараттар тұрғызуға, құрылыс конструкцияларын күрделі жөндеу жұмыстарына кеңінен қолданады. Полимербетондарды металл орнына редукторларды, центрден тепкіш сорғыштарды жасауға қолдану мүмкіншілігі өте ұтымды болып саналады.

Полимербетондарды рационалдық жэне э - сэулелерінен де корғану үшін пайдалану тиімді екендігі дәлелденген. Термореактивтік полимерлердегі сутегінің көптігінің өзі солардың негізіндегі полимербетондардың рационалдық тұрақтылығы басымдау болатындығын көрсетеді. Химиялық тұрақты армополимербетондық конструкциялары ішінде ерекше орын алатындар - құбырлар, сьшымдылықтар және түрлі химиялық ерітінділер, сұйықтар кұйылатын бактар. Диаметрі 900 мм, қабырға қалыңдығы 18 мм және ұзындығы 1200 мм дейінгі полимербетондық құбырлар мен әк салынатын силостағы бетондардың кубтық бақылаулық үлгілерінің 3 ^кэне 10 тэуліктік мықтылық шегі тиісінше 35 және 50 МПа құрайды.

Полимерцементтік қүрамдар - еден жабуға поливинилацетат-тық эмульсиядан немесе дивинилстирольдік каучук (латекс) эмульсиясыңан, портландцементтен, құмнан мрамор немесе гранит майдасынан және минералдык пигменттерден алынатын материал. Мұндай жабындылар талапқа сай бір-екіқабатты, бір немесе көптүсті етіп жасалынуы мүмкін. Қоюлығы бойынша полимерцементтік кұрамдар кұйылма және жұмсақ түрде болуы мүмкін. Бұл кұрама

масса өзгешелігі полимерлердің цементпен үйлескендігінде. Соның арқасында полимерге де жэне минералдық байланыстырушыға да тэн түрлі қасиеттері бар еден жабыны алынады.

Полимерцементтік жэне полимербетондық едендер қоғамдық типтес үйлерінде, мысалы, сауда жайларында, кинотеатр фойелерінде, экімшілік үйлерінің дэліздерінде және т.с.с. жайларда көп орын алған. Мұндай едендер оңайлықпен үйкелмейді, яғни төзу тұрақтылығы жоғары, кысуға жэне иіюге қарсыластығы жоғары, ұру эсеріне де жетерліктей төзімді.
Бақылау сұрақтары:

1. Полимербетондардың қолданысы қалай?

2. полимерцементті бетондар қалай дайындалады?

3.Құрамы мен қасиеттері туралы не білесіз?


Әдебиеттер:

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.
15 дәріс. Монолитті бетон.Оның өңдеу технологиясының негізгі ерекшеліктері.

Дәріс жоспары:

1.Монолитті бетон.

2.Оның өңдеу технологиясының негізгі ерекшеліктері.

Темір бетон ішінде болат арматурасы бар бетон. Бұл жасанды материал. Болат арматура тек қана сығылуды емес, сонымен қатар созылу әсерін де жақсы қабылдайды. Темір бетондар монолитті және құрылымды болып келеді. Құрылыс алаңынды бетондауды жүргізссе монолитті, ал зауыттарда дайындаса құрылымды темір бетондар болады.

Құрылымды бетондар мен темір бетонды бұйымдарды бетонның түріне байланысты жіктейді: цементгі, силикатты; ішкі құрылымына байланысты: тұтас және бос; қолданылуына байланысты: тұрғын үй, қоғамдық, өндірістік, су шаруашылығы және т.б. ғимараттар мен құрылымдар үшін.

Темір бетонды құрылымдар мен бұйымдарын маркасы 200 төмен емес жай бетоннан, маркасы 50 төмен емес жеңіл бетоннан және маркасы 100 төмен емес тығыз силикат бетоннан жасайды. 200 маркалы бетонды негізінен сығылуға жұмыс істейтін жүктемесі төмен бетондар мен темір бетон бұйымдары үшін қолданады. 300, 400, 500, 600 маркалы бетондарды салмақ көтеретін қабілеттілігі жоғары темір бетонды бұйымдар даярлауға қолданады.

Бетон және темір бетон бұйымдарды даярлауға қолданылатын бетондар гидромелитративті қолданыстағы құрылымдардың төзімділігі мен сенімділігін қамтамасыз ету үшін кажет.

Қарапайым темір бетонды монолитті кұрылымдарды тұрғызу, сонымен қатар құрастырмалы бұйымдар мен құрылымдар үшін пісірілген торлар мен каркастар, болат арматурадан жасалған орамды торлар қолданылады. Кернеулігі жоғары құрылымдар мен бұйымдар даярлауда беріктігі жоғары сымдар мен арматуралар қолданылады. Арматураны алдын ала созады. Бетондауға дейін арматураны созуды әртүрлі анкерлер көмегімен жүргізеді. Бетон қоспасын құйып бетон беріктенген кезде арматураны кеседі де, ол алғашқы қалпына келіп бетонды қысады.

Грунтсиликатбетонды дренажды құбырларды жергілікті грунт қоспасынан, майда шлак пен сілтілік компоненттерден дайындайды. Құбыр ұзындығы 333 мм, ішкі диаметрі 50, 70, 100, 50 мм, қабырғасының қалыңдығы 10, 15, 20 мм. Олардың салмақ көтеретін қабілеттілігі мем суықка төзімділігі өте жоғары. Оларды жабық, дренажды құрылымдар құрылысында қолданады.

Фильтрленген бетонды дренажды құбыларды қабаттық престеу әдісі арқылы дайындайды, Құбырдың ұзындығы 500, 600, 900 мм, ішкі диаметрі 100, 150, 200 мм, қабырға қалыңдығы 25, 30, 40 мм.

100 маркалы бетоннан дайындалған іргетасты бағаналарды қалқанды және қаңқалы ағаш ғимараттарда бағаналы іргетас ретінде қолдалылады.

Іргетас блоктарын Ф-12-6, Ф-15-9, Ф-18-9, Ф-21-12 деп маркалайды. Мұнда бірінші сан блоктың ұзындығын 1, ал екіншісі блоктың енін В көрсетеді. Оларды 200-ден төмен емес маркалы гидротехникалық бұйымдардан дайындайды.

Әдебиеттер:

1. Үдербаев С.Н Құрылыс материалдары мен бұйымдары. Алматы: 2006, 169 б.

2. Попов К.Н. Строительные материалы и изделия: Учебник/ К.Н.Попов, М.Б.Каддо – 2-е изд., испр. и доп. – М.: Высш. шк. , 2005-438с.

3. Комар А.Г. материалы и изделия: Учеб. для инст. экон. спец. строит. вузов – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Высш. шк. , 1988-527с.

4. Б.С.Сатеков. Табиғи және жасанды құрылыс материалдары мен бұйымдары. М.Х.Дулати атындағы Тарази мемлекеттік университеті. 2 том 267-295 б.




Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет