Қазақстан Республикасы Үкіметінің



жүктеу 2.84 Mb.
бет13/16
Дата09.09.2017
өлшемі2.84 Mb.
түріБағдарламасы
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

147-іс-шара

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар студенттердің оқуға және тұруға кедергісіз қол жеткізуі үшін ЖОО инфрақұрылымын құру және жетілдіру (пандустар, лифтілер, әлеуметтік объектілер, кітапханалар)






*

ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016-2019 жылдардағы IV тоқсан

ЖОО-лар қаражаты есебінен













Іс – шара орындалды

Қазіргі уақытта еліміздің жоғары оқу орындарында 852 ерекше білім қажеттіліктері бар студенттер білім алады (мүмкіндігі шектеулі студенттер). Мүмкіндігі шектеулі студенттер арасында жоғары оқу орындарында дайындаудың ерекше сұраныстағы бағыттары: педагогикалық білім беру, арнайы (дефектологиялық) білім беру, әлеуметтік жұмыс, эконимика және бухгалтерлік есеп, юриспруденция, тарих, бейнелеу өнері және дизайн, қолданбалы информатика, менеджмент және т.б. болып табылады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы № 292 қаулысымен жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру стандартына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Аталған стандартта ерекше білім қажеттіліктері мен жеке мүмкіндіктерін ескеруді қажет етуші білім алушылар үшін тең дәрежедегі қолжетімділікті қамтамасыз ететін инклюзивті білім беру қарастырылған.

Тиісінше жаңа Типтік оқу жоспарлары өзектендірілді (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 05.07.2016 жылғы № 425 бұйрығы).

Барлық педагогикалық мамандықтар үшін типтік оқу жоспарының міндетті компонентінде «Инклюзивті білім беру» пәні 2 кредит көлемінде қарастырылған.

«Инклюзивті білім беру» пәнінің мақсаты инклюзивті білім беру ортасында тәрбиелеу мен оқытудағы ерекшеліктерін және мүмкіндігі шектеулі балалардың негізгі даму заңдылықтарын, инклюзивті білім берудің әлеуметтік - мәдени негізін студенттерде жүйелі қалыптастыру болып табылады.

Сонымен қатар, «Дефектология» мамандығы бойынша білім беру бағдарламалары инклюзивті білімнің дамудың өзекті тенденцияларына сәйкес, еңбек нарығының талаптарына сәйкес білім алушыларға қажетті кәсіби білім мен дағдылардың алуына бағдарлана қарастырылған.

Сонымен бірге жоғары оқу орындарындағы дамуындағы мүмкіндігі шектеулі тұлғалар категориясы үшін қашықтан оқыту білім беру технологиялары қолданылады (Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 20.03.2015 жылғы №137 бұйрығы).

Қазақстан Республикасындағы барлық тәуелсіз аккредитациялау агенттіктерінде білім беру бағдарламаларын аккредитациялау бойынша аккредитациядан өтіп жатқан жоғары оқу орындарымен жасалған жағдайлар және ерекше білім қажеттіліктері бар студенттер үшін қолжетімді ортаны бағалаудың нормалары қарастырылған.

Жоғары білім беру саласында инклюзивті білім беру Ақмола, Алматы, Батыс-Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Оңтүстік-Қазақстан облыстарында, Астана және Алматы қалаларының жоғары оқу орындарында белсенді енгізілуде.

Жоғары оқу орындары білім беру қажеттіліктері ерекше студенттерді оқыту үшін төмендегі жағдайларды қарастырған:


  • оқу корпустарында және жатақхана ғимараттарында пандустармен қамтамасыз етілген;

  • корпустарға кіру үшін арнайы жабдықтау қарастырылған, олар қажеттіліктері ерекше адамдарға көмек көрсету үшін жақсылап бекітілген;

- аудиторияның табалдырығы төмен бірдей алаңдарды қамтиды;

- көптеген жоғары оқу орындарында кірме жолдар, автотұрақ және келген топтар ғимаратта баспалдақтар жоқ, қажеттіліктері ерекше барлық адамдарға қолжетімді;

- аудиториялардың есік орындары мүгедектік арбамен өту қарастырылған;

- лифтілер және баспалдақтарда көтергіштер бар;

- асхана және буфеттер 1 қабатта

орналасқан, баспалдақтары жоқ және есіктері университеттің ауласынан шығады, қажеттіліктері ерекше адамдарға кіріп-шығуға қол жетімді.

Сонымен қатар, жоғары оқу орындарының стратегиясын дамытуда білім беру қажеттіліктері ерекше студенттерді оқыту үшін тең жағдайлар мен кедергісіз қолжетімділік жасау іс-шаралары қарастырылған. Осы бағыттағы жұмыстар жалғастырылатын болады




148-іс-шара

Білім мен ғылымның бірыңғай ақпараттық жүйесін (БҒБАЖ) МЖӘ тетіктерін қолдана отырып әзірлеу:

- дайындық жұмыстары – 2016 жыл;

- БҒБАЖ әзірлеу және тәжірибелік-өнеркәсіптік пайдалану – 2017-2018 жылдар

- БҒБАЖ енгізу – 2019 ж.





*

БҒМ, ҰЭМ, ИДМ
2016-2019 жылдардағы IV тоқсан

МЖӘ тетігі













Іс – шара орындалды

Білім және ғылым саласында бизнес-процестерді басқаруды автоматтандыру заңнамада белгіленген тәртіппен қол жетімді болатын ақпараттандырылған деректер қорынан алынған деректерді кіріктендіріп қана қоймай, сонымен қатар оларды өңдейтін және талдайтын функционалы бар Білім және ғылым саласындағы бірыңғай ақпараттық жүйе (бұдан әрі - БҒСБАЖ) шеңберінде қарастырылған.

2015 жылы осы мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін оның прототипі жасалды.

Прототип 2016 жылы 5 ақпанда министрліктің кеңейтілген алқа отырысында таныстырылды.

БҒСБАЖ-ны әзірлеу жұмыстары «ескі» «Ақпараттандыру туралы» Заңның қолданысы кезінде басталды.

2015 жығы 24 қараша күні «жаңа» «Ақпараттандыру туралы» Заң қабылданды, онда ақпараттандыру жүйесін әзірлеудің тәртібі басқаша. Дәлірек айтсақ, егер бұрынғы заңнамада ақпараттандыру жүйесін сертификаттау үшін міндетті түрде ақпараттандыру жүйесінің техникалық – экономикалық негіздемесі (АЖ ТЭН) әзірлеу қажет болса, қазір жекеменшік инвестиция есебінен (оның ішінде мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетігін пайдалану арқылы да) оларды әзірлеу кезінде ТЭН қажет етілмейді.

Сонымен қатар қаржыландыру көзіне қарамастан мемлекеттік ақпараттандыру жүйені құру кезінде заңнамамен бекітілген кейбір ерекшіліктер бар.

«Ақпараттандыру туралы» Заңның 38 бабына сәйкес мемлекеттік органдар мемлекеттік ақпараттандыру жүйесін мемлекеттік органның бекітілген архитектурасы мен сараптамалық кеңестің ұсыныстары негізінде құрады

«Ақпараттандыру туралы» Заңның 23 бабына сәйкес мемлекеттік органның архитектурасын Үкімет анықтаған «Үкіметтік портал» сервистік интегаторы» әзірлейді.

«Ақпараттандыру туралы» Заңның 8 бабына сәйкес сараптамалық кеңесті ақпараттандыру саласындағы уәкілетті органның басшысы басқарады.



4.2-міндет. Әлемдік үрдістер аясында жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру мазмұнын жаңғырту



149-іс-шара

Студенттерде кәсіпкерлік дағдыларды қалыптастыруды ескере отырып, кәсіптік стандарттар негізінде жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын әзірлеу






*

ЖОО-лар (келісім бойынша),

БҒМ
2016-2019 жылдардағы IV тоқсан



ЖОО-лар қаражаты есебінен













Іс-шара орындалды

Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің (қазіргі уақытта - ЕӘХҚМ) ақпараты бойынша 2012-2014 жылдары 345 кәсіптік стандарт әзірленді.

Алайда бүгінгі күні ҚР Әділет Министрлігінде 183 кәсіптік стандарт тіркелген, олардың 43-і күшін жойды.

ЖОО-лар кадрлар даярлаудың 8 бағыты бойынша кәсіптік стандарттар негізінде 253 оқу бағдарламасын әзірледі:

1) Әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес – 75 ОБ;

2) білім беру – 61 ОБ;

3) ауылшаруашылық ғылымдары – 35 ОБ;

4) техникалық ғылымдар және технологиялар – 26 ОБ;

5) құқық – 18 ОБ;

6) қызмет көрсету – 15 ОБ;

7) гуманитарлық ғылымдар – 12 ОБ;

8) ветеринария – 8 ОБ.

Сонымен қатар қазіргі уақытта ЖОО-лар кәсіптік стандарттарды әзірлеуге қатыс мәселесі пысықталуда.

Бекітілген МЖБС-ға сәйкес мамандықтар бойынша Типтік оқу жоспарлары әзірленді. Олар ҚР БҒМ-ның 5.07.2016 ж. № 425 бұйрығымен бекітілді (ҚР БҒМ-ның 2012 ж. № 343 бұйрығына өзертулер мен толықтырулар енгізу).

Оқу бағдарламаларын әзірлеу кезінде сонымен қатар бекітілген біліктіліктің салалық шегі мен кәсіптік стандарттар есепке алынатын болады.

Жоғары оқу орындарында білім алушыларда кәсіпкерлік білімнің негізін қалыптастыру, олардың экономикалық білімін және әлеуметтік бейімделуін жетілдіру мақсатында тұтыну мәдениетін арттыру бойынша жүйелі жұмыстар жүргізіледі.

Кәсіптік құқық және кәсіптік мәдениет негіздері «Құқық негіздері», «Экономикалық теория негіздері» пәндерінің мазмұнына енгізілді.

Одан басқа ЖОО-лардың оөу-әдістемелік бірлестіктері «Құқық», «Әлеуметтік ғылым, экономика және бизнес», «Қызметтер» бағыттары бойынша кәсіпкерлік білім беру мен элективті курстар тізбесін кеңейту бойынша оқу-әдістемелік материалдарды жетілдіру бойынша жұмыстар жүргізілуде.

Типтік оқу жоспарларына мынадай: «Экономика» бакалавриат мамандығы бойынша – «Кәсіпкерлік», «кәсіпкерлік қызметтің қаупі», «Қаржы» (бакалавриат) – «Салық және салық салу», «Шаруашылық ету субъектілерілерінің салығы», «Салық әкімгершілігі» пәндері енгізілді.

Бұл пәндердің мазмұны бұдан әрі де жетілдірілетін болады.

Одан басқа ЖОО-лардың кәсіпкерлік университеттер ретінде қалыптасуы бойынша шаралар қабылдануда.

Қазақстандық ЖОО-лардың кәсіпкерлікке айналуының негізгі тәсілдерін әзірлеуде мына ЖОО-лар: Назарбаев Университеті, Алматы Менеджмент университеті, С. Торайғыров атындағы Павлодар ұлттық университеті, Тараз инновациялық гуманитарлық университеті, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Қарағанды мемлекеттік медицина университеті және т.б, белсене жұмыс істеуде.





151-іс-шара

Білім беру саласындағы кәсіптік стандарттарды әзірлеу






*

«Атамекен» ҰКП,

жұмыс берушілер бірлестіктері


2016-2019 жылдардағы IV тоқсан

«Еңбек нарығының талаптарына сәйкес келетін еңбек дағдыларын дамыту» ДБ қарызы шеңберінде












Іс-шара орындалды

Қазіргі уақытта Білім және ғылым министрлігі дүниежүзілік банктің « еңбек нарығының талаптарына сәйкес еңбек дағдыларын дамыту» қарызының шеңберінде педагогтің кәсіптік стандарты әзірленді. Ол кәсіптік қоғамдастық өткізген ұлттық біліктілік тестін тапсыруға бағыттай отырып түлектерді даярлау сапасын жұмысқа орналасуды жақсартуға ықпалын тигізетін болады.

2016 жылғы 29 қарашада бұл кәсіптік стандарт «Атамекен» ҰКП-ге бекітуге ұсынылды (қазіргі уақытта ҰКП-де бекітуде).

Одан басқа 2017 жылғы 9 қаңтарда «Педагог» кәсіптік стандарты ҚР Премьер-Министрінің орынбасары И.Н. Тасмағамбетовта өткен кеңесте қарастырылды.

2017 жылғы 13 қаңтарда И. Тасмағамбетовтің тапсырмасы бойынша жоғары оқу орындарының өкілдері үшін кәсіптік стандартты түсіндіру бойынша семинар-тренинг өтті.

Осыған байланысты «Педагог» кәсіптік стандартының жобасы кеңінен талқыланды және мектепке дейінгі ұйымдар, мектептер, колледждердің педагогикалық қызметкерлері, қосымша білім беру ұйымдары, аудандық, қалалық білім бөлімдері, облыстық білім басқармалары, кәсіптік ассоциациялар, ҮЕҰ, бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің қатысуымен сауалнама жүргізілді.

Қазіргі уақытта кәсіптік стандарттың жобасы респонденттердің ұсыныстарына сәйкес пысықталуда, содан соң ол ҰКП-ге бекітуге жіберілетін болады.




154-іс-шара

ИИДМБ-ның базалық ЖОО-ларының тәжірибесін және кәсіпкерлік дағдыларды дамытуды ескере отырып, педагог кадрларды, ЖОО-ның ОҚП-сын даярлауды күшейту үшін ОПҚ-ның біліктілігін арттыру, оның ішінде онлайн режимде арттыру



млн.

тг.


*

БҒМ, ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016-2018 жылдардағы IV тоқсан

508,7

508,7

508,7

РБ

224

Іс-шара орындалды

2016 жылы мемлекеттік тапсырма шеңберінде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, ҚазҰПУ, ҚарМУ, ҚазХҚӘТУ базасында ЖОО-лардың 1459 ПОҚ оқытылды.

ҚР БҒМ және ЖОО-лар арасындағы келісімшартқа сәйкес 1500 ПОҚ (әл-Фараби атындағы ҚазҰУ –да – 400 адам, ҚазҰПУ-де – 500, ҚазХҚӘТУ – 200, Е. Бөкетов атындағы ҚарМУ- 400 адам)

Осы іс-шараны іске асыруға 508,7 мың теңге қарастырылған.

Алайда әртүрлі объективті себептерге байланысты (бұрын ұсынған кандидаттың жұмыстан кетіп қалуы, ауру қағаздарының болуына, шетелдік іссапарда болуына байланысты) кейбір ЖОО-лар өз тыңдаушыларын жібере алмады.

Осыған байланысты ҚарМУ-де 359 адам оқытылды.

Бұл курстар екі деңгейде: іштей оқу және онлайн оқыту түрінде өтті

Курстардың басты бағыты ағылшын тілін коммуникативті әдістеме бойынша ағылшын тілінде пәндерді тереңдетіп оқыту және тілдік құзыреттілікті арттыруға Content and Language Integrated Learning (CLIL) халықаралық контенттік оқытуға сәйкес бағытталған.





155-іс-шара

ЖОО базасында, оның ішінде онлайн режимінде тілдік курстарда мектептердің 675 мұғалімінің біліктілігін арттыруға арналған мемлекеттік тапсырыс



млн.

тг.


*

БҒМ, ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016 жылғы IV тоқсан

472,5

472,5

472,5

РБ

224

Іс-шара орындалды

2016 жылы 675 мұғалімдер Назарбаев Университетінде оқытылды.

Білім алу барысында Қазақстанда Macmillan баспасымен әзірленген оқу-әдістемелік бағдарламасы бойынша ағылшын тілін қарқынды түрде үйрену өтті; Saasa.ch сайтында онлайн режимінде төрт «Физика», «Информатика», «Химия», «Биология» пәндері бойынша білім алу;

Назарбаев Университетінің Жоғары білім беру мекктебі профессорлық-оқытушы құрамының видео-лекциялары өткізілді; The Education University of Hong Kong (58 адам) және Seoul National University (60 адам) 118 тыңдаушыларға арналған көшпелі курстар ұйымдастырылды.






156-іс-шара

Болон процесінің қағидаттарын, жоғары білім беруді дамытудың басым бағыттарын іске асыру



млн.

тг.


*

БҒМ, БПАҰО, ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016-2019 жылдардағы желтоқсан

61,8

61,8

61,8

РБ

204

103


Іс-шара орындалды

ЖОО Болон процесі құралдарын жүзеге асыру бойынша тұрақты жұмыстар жасалуда.


Болон процессі және академиялық ұтқырлық орталығы  өз тарапынан жүйелі негізде Болон процессін енгізуді талдап үйлестіру жүргізуде.

2016 жылы Орталық мынадай бағыттарда:



  • Болон процессі принциптерін ҚР жүзеге асыру талдамалық есеп дайындау;

  • Болон процессі контекстінде білім сапасын бағалау бойынша әдістемелік нұсқаулық даярлау;

  • ҚР ЖОО дарында Болон процессі құралдарын дамытуды талдау және үйлестіру жүргізу жұмыстарын жүргізді.



157-іс-шара

Халықаралық стандарттарға сәйкес Назарбаев Университетінде мамандар даярлау



млн.

тг.


*

«Назар­баев Университеті» ДБҰ

(келісім бойынша),

БҒМ
2016-2019 жылдардағы желтоқсан


25648,4

28 566,9

28 566,9

РБ

204

102


Іс-шара орындалды

В 2016 году в Назарбаев Университете были обучены 699 слушателей, 2 316 студентов, 586 магистрантов, 83 докторанта.

Из них прием на 2016-2017 учебный год составляет 698 слушателей, 698 студентов, 360 магистрантов, 25 докторантов.

По итогам уточнения республиканского бюджета на подготовку специалистов в Назарбаев Университете предусмотрены средства в размере 28 566,9 млн. тенге. По итогам 2016 года освоение составило 28 521,0 млн. тенге. 45,9 млн. тенге – остаток по факту движения контингента.





158-іс-шара

Қазақстан жоғары оқу орындарында екі дипломды білім беруді дамыту






*

БПАҰО, БҒМ, ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016-2019 жылдардағы желтоқсан

талап етілмейді













Іс-шара орындалды

2016 жылы ҚР ЖОО мен шетелдік серіктес ЖОО арасында екідипломды білім (ЕДБ) саласы бойынша 300 келісім-шартқа қол қойылды, бұл бірлескен білім беру бағдарламаларының (БББ) 48% ын құрады. ҚР ЖООларында ЕДБ бойынша 3,5 мың (0,8%)студент, оның ішінде 153 адам (4,4%) - шет елдік білім алушылар.

Қазіргі кезде ЖООларға білім беру бағдарламаларының мазмұнын анықтауда академиялық дербестік берілген, сәйкесінше, ЖООлар шетелдік ЖООлармен екідипломды білім беру бағдарламалары немесе бірлескен бағдарламаларды жүзеге асыруды өз бетінше жүргізеді.

Бірлескен білім беру бағдарламаларын тиімді іске асыру мақсатында кредиттік технология бойынша білім беру процессін ұйымдастыру Қағидаларында "екідипломды білім беру және бірлескен бағдарламаларын іске асыру және әзірлеу" бөлімі енгізілген (ҚРБҒМ 2016.01.28. №90 бұйрығы). Сәйкесінше, ЖООлар шетелдік ЖООлармен екідипломды білім беруді құқықтық негізде жүзеге асыра алады.

ЖОО-лар құқықтық негізде шетелдік ЖОО-лармен бірлесіп екідипломды білім беруді іске асыра алады.



159-іс-шара

Аккредиттеу органдарына, оның ішінде шетелдік органдарға, қойылатын талаптарды орнату, танылған аккредиттеу органдарының тізілімін қалыптастыру









БҒМ
2016 жылғы ІІІ тоқсан

талап етілмейді













Іс-шара орындалды

Аккредиттелген, оның ішінде шетелдік органдарды тану және танылған аккредиттелген органдардың білім беру ұйымдары мен білім беру бағдарламаларының тізілімі ҚР Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 1 қарашадағы № 629 бұйрығымен бекітілген.





161-іс-шара

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру құрылымын Білім беру сыныптауышының халықаралық стандартына сәйкес келтіру









БҒМ, ДСӘДМ, АШМ, МСМ, ІІМ,

Қорғанысмині


2016-2017 жылдардағы желтоқсан

талап етілмейді













Іс-шара орындалды

Техникалық және кәсіптік, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім мамандықтарының жіктеуіштерін қайта қарау жөніндегі жұмыс тобы құрылды (ҚР БҒМ 2016 жылғы 2 маусымдағы №353 бұйрық).

Аталған жұмыс тобымен Жоғары және жоғары оқу орнына кейнігі мамандықтар Жіктеуішінің Халықаралық білімдістандарттық жіктеуішімен үйлестірілген жобасы әзірленді. Жіктеуіш жобасы 2016 жылғы 12 тамызда Жұмыс тобының отырысында, сонымен қатар 2016 жылғы 3қарашада Республикалық оқу-әдісмтемелік кеңесте талқыланды.

Республикалық оқу-әдісмтемелік кеңестің шешімі бойныша ЖОО-ларға жіктеуіш жобасына ұсыныстар енгізу тапсырылды.

Қолданыстағы Жіктеуіш жыл сайын ХБСЖ сәйкес жаңарытлынады.

Екінші өзгеріс Қазқстан Республикасының Инвестициялар және даму министрлігінің Техникалық реттеу жәнемтеорлогия комитетінің 2016 жлығы 26 қазандағы №270-од бұйрығымен бекітілді



4.3-міндет. Ғылыми зерттеулер нәтижелерін және технологияларды коммерцияландыру үшін жағдайлар жасау



163-іс-шара

ЖОО-ларда (азаматтық емес ЖОО-ларды қоспағанда) коммерцияландыру офистерін, технопарктер, бизнес-инкубаторлар және басқа да инновациялық құрылымдар құру






*

ЖОО-лар (келісім бойынша)
2016-2019 жылдардағы ІІ-IV тоқсандар

ЖОО-лар қаражаты есебінен













Информацию по офисам коммерциализации, технопаркам, бизнес-инкубаторам и другим инновационным структурам добавить

2016 жылы ИИДМБ-ның базалық ЖОО-лары Ұлттық қор қаражаты есебінен зертханаларды заманауи құрылғылармен жабдықтау бойынша жұмыстар жүргізді.

Қ. Сәтпаев атындағы ҚазҰЗТУ бюджеттен тыс қаражат есебінен зертхана құрып, «Жасыл энергетика» зертханасын құрды.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ «Медицина-биологиялық кластер» және «Инновациялық Инжиниринг және ғылымды қажет ететін технологиялар кластері» ғылыми-зерттеу инфрақұрылымын құру бойынша инновациялық жоспарлар шеңберінде мүдделі мемлекеттік органдармен жұмысты жалғастыруда.

Осы құжаттардың қаржылық-экономикалық бөлімдері Қазақстандың Ұлттық банкінің теңгенің еркін курсына байланысты жаңа саясатына байланысты түзетілді.

Нәтижесінде тартылатын инвестиция курсы «Медицина-биологиялық кластер» бойынша 26,7 млрд. теңгеге, «Инновациялық Инжиниринг және ғылымды қажет ететін технологиялар кластері» бойынша 25,4 млрд. теңгеге артты.

Нәтижесінде құнының артуына байланысты жобалар ҚазҰУ-ның Байқау кеңестерінің және мүдделі мемлекеттік органдардың оң қорытындысын ала алмады





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет