Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы туралы



жүктеу 0.9 Mb.
бет1/5
Дата28.04.2019
өлшемі0.9 Mb.
  1   2   3   4   5

Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 17 мамырдағы N 1096 Жарлығы

      Экономиканы әртараптандыру және жаңғырту негiзiнде елдiң тұрақты дамуын қамтамасыз ету, өнiмнiң бәсекелiк түрлерiн шығару мен экспортты ұлғайту үшiн жағдайлар жасау мақсатында қаулы етемін:

      1. Қоса берiлiп отырған Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы (бұдан әрi - Стратегия) бекiтiлсiн.

      2. Қазақстан Республикасының Үкiметi:
      екі ай мерзiмде Стратегияны iске асыру жөнiндегi 2003-2005 жылдарға арналған iс-шаралар жоспарын әзiрлеп, бекiтсiн (І кезең);
      жылына екi рет, 1 ақпанға және 1 тамызға дейiн жарты жылдық қорытындылары бойынша Мемлекет басшысына Стратегияның орындалу барысы туралы ақпарат беретiн болсын.

      3. Қазақстан Республикасының Президентiне тiкелей бағынатын және есеп беретiн мемлекеттiк органдар Стратегияны iске асыру жөнiнде барлық шараларды қолдансын.

      4. Стратегияның орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Президентiнiң Әкiмшiлiгiне жүктелсiн.

      5. Осы Жарлық қол қойылған күнiнен бастап күшiне енедi.

      Қазақстан Республикасының
      Президенті

Қазақстан Республикасы  


Президентінің 2003 жылғы 
17 мамырдағы N 1096   
Жарлығымен бекітілген  

      Ескерту. Стратегия жаңа редакцияда - ҚР Президентінің 2008.07.02. N 627 Жарлығымен.

 Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының
2003-2015 жылдарға арналған
СТРАТЕГИЯСЫ

Астана, 2008 жыл

 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
Қазақстан халқына жолдауларынан:

      "Біздің экономикалық жетістіктеріміз Қазақстанның Орталық Азия экономикасында көш басына шығуына жол ашты. Ендігі жерде біздің қолымызда Қазақстанды экономикалық дамудың "өңірлік локомотивіне" әрі оны әлемдік экономиканың оңтайлы "ойыншысына" айналдыра алатындай күш бар."


      "Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр."
      "Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық "орнын" иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болуын қалаймыз."
      "... өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана шикізат секторының шеңберімен шектеліп қалмайтын ашық нарық экономикасы бола алады. Бұл - жеке меншік институты мен келісім шарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға, қоғамның барлық мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген экономика."
      "Экономиканың өсуін басқаруды біз халықаралық нарықтың осы заманғы талаптарына сай келетін Қазақстанды одан әрі индустрияландыру саясатының негізінде қамтамасыз етуге тиіспіз".

 Мазмұны

Стратегияның паспорты 
Кіріспе 
1.  Әлемдік экономиканың үрдістерін талдау және Қазақстан экономикасының бәсекелестік қабілетін арттыру проблемалары
1.1. Әлемдік және өңірлік экономикалар дамуының негізгі үрдістерін талдау және олардың Қазақстанның экономикалық дамуына әсері
1.2. Стратегияның 2003-2007 жылдары іске асырылуының тиімділігін талдау
1.2.1. Қазақстан экономикасын одан әрі әртараптандыру мәселелері
2.  Стратегияны іске асырудың мақсаттары, міндеттері және принциптері
3.  Индустриялық-инновациялық саясаттың басымдықтарын айқындау
3.1. Мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясатты іске асыру қағидаттары
4.  Стратегияны іске асыру бағыттары
4.1. Шикізаттық емес сектор кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттыруды ынталандыру
4.1.1. Ұлттық инновациялық жүйені дамыту
4.1.2. Технологиялар трансферті
4.1.3. Ғылымды дамыту
4.1.4. Индустриялық инфрақұрылымды дамыту
4.1.5. Сауда саясаты және қазақстандық экспортты қолдау
4.2. Индустриялық-инновациялық саясаттың басым бағыттарын дамыту үшін экономиканың өндіруші салаларының әлеуетін пайдалану
4.2.1. Мұнай-газ саласының мүмкіндіктері
4.2.2. Тау-кен және металлургия саласының мүмкіндіктері
4.2.3. Өндіруші салалардың әлеуетін іске асырудағы мемлекеттің белсенді рөлі
4.3. Жаһандық орнықты қазақстандық корпорациялар құру
4.4. Ауыл шаруашылығының әлеуетін дамыту
4.5. Қолайлы кәсіпкерлік ахуал жасау мен шағын және орта бизнесті дамыту
4.5.1. Кластерлік бастаманы іске асыру
4.5.2. Бизнес-ортаны жақсарту және кәсіпкерлікті дамыту
4.6. Мемлекеттік холдингтер қызметін үйлестіру
4.7. Материалдық және материалдық емес инфрақұрылымды дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасау
4.7.1. Электр энергетикасы саясаты
4.7.2. Көліктік-инфрақұрылымдық даму
4.7.3. Телекоммуникацияны дамыту
4.7.4. Білім беруді дамыту және кадрлар даярлау
4.7.5. Қаржы секторын дамыту
4.7.6. Фискалдық саясат
4.7.7. Тариф саясаты және бәсекелестікті қорғау
4.7.8. Техникалық реттеу мен өлшем бірлігін қамтамасыз ету жүйесін дамыту
4.7.9. Экологиялық саясат
5.  Стратегияны іске асырудың кезеңдері мен тетігі
5.1. Іске асыру кезеңдері
5.2. Іске асыру тетігі
6.  Қажетті ресурстар және қаржыландыру көздері
7.  Стратегияны іске асырудан күтілетін нәтижелер

 Стратегияның паспорты



Атауы                       Қазақстан Республикасының
                             Индустриялық-инновациялық дамуының
                             2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы
                             (бұдан әрі - Стратегия)

Әзірлеу үшін негіз         Стратегия Қазақстан Республикасы
                             Президентінің "Елдегі жағдай және
                             2002 жылға арналған ішкі және сыртқы
                             саясаттың негізгі бағыттары туралы"
                             Қазақстан халқына Жолдауына,
                             Мемлекет басшысының "Қазақстан өз
                             дамуындағы жаңа серпіліс жасау
                             қарсаңында (Қазақстанның әлемдегі
                             бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
                             қатарына кіру стратегиясы)" атты
                             2006 жылғы 1 наурыздағы және
                             "Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан" атты
                             2007 жылғы 28 ақпандағы жолдауларына,
                             "Қазақстанның 2030 жылға дейінгі
                             Даму стратегиясын одан әрі іске асыру
                             жөніндегі шаралар туралы" Қазақстан
                             Республикасы Президентінің 2007 жылғы
                             6 сәуірдегі N 310 Жарлығымен
                             бекітілген Мемлекет басшысының
                             2005-2007 жылдардағы Қазақстан халқына
                             жыл сайынғы жолдауларын іске асыру
                             жөніндегі негізгі бағыттардың
                             (іс-шаралардың) жалпыұлттық жоспары
                             және "Мемлекет басшысының 2005-2007
                             жылдардағы Қазақстан халқына жыл
                             сайынғы жолдауларын іске асыру
                             жөніндегі негізгі бағыттардың
                             (іс-шаралардың) жалпыұлттық жоспарына,
                             Қазақстан Республикасы Үкіметінің
                             2007-2009 жылдарға арналған
                             бағдарламасын орындау жөніндегі
                             іс-шаралар жоспарын бекіту туралы"
                             Қазақстан Республикасы Үкіметінің
                             2007 жылғы 20 сәуірдегі N 319
                             қаулысымен бекітілген іс-шаралар
                             жоспарына сәйкес әзірленген

Әзірлеушілер                Қазақстан Республикасы Индустрия және
                             сауда министрлігі Қазақстан
                             Республикасы Экономика және бюджеттік
                             жоспарлау, Білім және ғылым, Қаржы,
                             Көлік және коммуникация, Энергетика
                             және минералдық ресурстар, Ауыл
                             шаруашылығы, Еңбек және халықты
                             әлеуметтік қорғау, Қоршаған ортаны
                             қорғау министрліктерімен, Табиғи
                             монополияларды реттеу агенттігімен
                             және т.б. бірлесіп әзірледі

Мақсаты                     Басты мақсат ұлттық экономиканы
                             шикізаттық бағыттылықтан арылуға ықпал
                             ететіндей етіп одан әрі жаңғырту,
                             әртараптандыру және бәсекеге
                             қабілеттілігін арттыру жолымен елдің
                             орнықты дамуына қол жеткізу, ұзақ
                             мерзімді көздегенде
                             сервистік-технологиялық экономикаға
                             өту үшін жағдайлар жасау болып табылады

Міндеттері                 Алдағы кезде оң трендтің өсуімен
                             ЖІӨ-дегі өңдеуші өнеркәсіп үлесінің
                             қысқаруы үрдісін еңсеру және
                             экономика мен өнеркәсіп өндірісінің
                             құрылымын одан әрі өзгерту;
                             корпоративтік көшбасшыларды
                             қалыптастыру мақсатында Қазақстанның
                             нақты жаһандық артықшылықтарын дамыту;
                             елдің экспорттық әлеуетін жоғары
                             қосылған құнды тауарлар мен қызметтер
                             ыңғайына дамыту, шикізаттық емес
                             экспорттық жеткізулердің географиясын
                             әртараптандыру және шикізаттық емес
                             тауарлар үлесін ұлғайта отырып оны
                             қайта құрылымдау;
                             еңбек өнімділігін арттыру және ЖІӨ-нің
                             энергия қажетсінуін төмендету;
                             индустриялық дамуды кадрлық қамтамасыз
                             ету және білім беру жүйесін жетілдіру;
                             қаржы жүйесінің орнықтылығын арттыру;
                             отандық тауарлар мен көрсетілетін
                             қызметтердің әлемдік нарыққа қол
                             жеткізуін және ел ішінде ықпалдасуын
                             қамтамасыз ету үшін қазіргі заманғы
                             инфрақұрылымды дамыту;
                             өңірлік деңгейде кластерлік бастаманы
                             тиімді іске асыру жолымен шағын және
                             орта бизнес саласының жеделдете өсуін
                             қамтамасыз ету;
                             жеке сектордың дамуын ынталандыратын
                             қолайлы кәсіпкерлік ахуал жасау;
                             өнеркәсіптік және ғылыми-техникалық
                             кешендердің ынтымақтастығын
                             ынталандыру және өндірістік
                             байланыстарын орнату үшін жағдайлар мен
                             алғышарттар жасау;
                             мемлекеттік стандарттардың халықаралық
                             талаптармен үйлесімділігі деңгейін
                             арттыру

Іске асыру мерзімі        2003-2015 жылдар
                             1 кезең - 2003-2005 жылдар
                             2 кезең - 2006-2010 жылдар
                             3 кезең - 2011-2015 жылдар

Қажетті ресурстар          Инвестициялық сипаттағы шығындарды
және қаржыландыру         қоспағанда, Стратегияны іске асыруға
көздері                   тікелей шығындардың болжамды көлемдері
                          2015 жылды қоса алғанда 10 млрд. АҚШ
                             долларына (1226 млрд. теңге) тең соманы
                             құрайды.
                             Республикалық бюджеттен қаржыландыру
                             көлемі тиісті жылға арналған бюджетті
                             қалыптастыру кезінде нақтыланатын
                             болады. Стратегияның іс-шараларын
                             қаржыландыру үшін даму
                             институттарының, ұлттық холдингтердің,
                             ұлттық компаниялардың, әлеуметтік-
                             кәсіпкерлік корпорациялардың
                             қаражаттары тартылатын болады.
                             Бұған қоса, жаңа технологиялық және
                             ғылымды қажетсінетін өндірістер
                             құруға, инфрақұрылымды дамытуға
                             бағытталған неғұрлым басымды және
                             тиімді жобаларды іске асыру үшін
                             халықаралық ұйымдар мен донор елдердің
                             көмегін тарту көзделеді. Негізгі қаржы
                             жүктемесін жеке сектор көтеруі тиіс.
                             Алдын ала бағалау бойынша мемлекеттік
                             және жеке капиталдың қатысуы бірдің
                             екіге арақатынасын құрауы тиіс

Күтілетін нәтижелер        Стратегияны белсенді іске асыру 2015
                             жылға қарай мынадай нәтижелер алуды
                             қамтамасыз етеді:
                             2008-2015 жылдары ЖІӨ-нің орташа жылдық
                             өсуін 6,8 % деңгейінде қамтамасыз ету;
                             2015 жылға қарай ЖІӨ-нің құрылымындағы
                             шағын және орта кәсіпкерліктің үлесін
                             43 %-ке дейін ұлғайту;
                             өнеркәсіптік өндірісте шағын және орта
                             кәсіпкерліктің қатысу үлесін 20 %-ке
                             дейін жеткізу;
                             ЖІӨ-нің өсуінің 6,8 % орташа жылдық
                             қарқынын ескере отырып, ғылымды
                             қажетсінетін және жоғары технологиялық
                             өндірістердің үлесін 1,3 %-ке дейін
                             ұлғайту;
                             өткізудің әлемдік нарықтарына сапалы
                             қол жеткізуді және ішкі ықпалдасуды
                             қамтамасыз ету үшін көлік-логистикалық
                             инфрақұрылымының тиімді жүйесін құру;
                             Қазақстанның аумағы арқылы транзит
                             көлемін: 114,6 млн. тонна жүктен (2006
                             жылғы) 320,2 млн. тонна жүкке дейін
                             (2015 жылы) ұлғайту;
                             ЖІӨ құрылымындағы ғылыми және ғылыми-
                             инновациялық қызметтің қызмет көрсетуі
                             үлес салмағын 2005 жылғы 0,5 %-тен
                             2015 жылға қарай 1,7 %-ке дейін арттыру;
                             ЖІӨ құрылымындағы тауарлар өндірудің
                             үлес салмағы 46,8 %-ті құрайды
                             (Стратегияны іске асыру ескерілмесе
                             тауарлар өндірісінің үлесі 45,9 %-ті
                             құраған болар еді);
                             ЖІӨ құрылымындағы өңдеуші өнеркәсіптің
                             үлесі шамамен 13 %-ті құрайды
                             (Стратегияны іске асыру ескерілмесе
                             өңдеуші өнеркәсіптің үлесі 11,9 %-ті
                             құраған болар еді);
                             өңдеуші өнеркәсіптегі өсу қарқынын
                             2015 жылға қарай 8 %-ке дейін жеткізу;
                             қазіргі шикізаттық емес экспорт
                             көлемінің өсуі және географиясының
                             ұлғаюы;
                             негізгі капиталға инвестициялардың жыл
                             сайынғы көлемі 8-10 трлн. теңгеге
                             дейін үш-төрт есе ұлғаяды,
                             одан өңдеуші өнеркәсіптің,
                             көлік-коммуникациялық және
                             энергетикалық салалардың негізгі
                             капиталына инвестициялар кемінде 
                             50 %-ті құрайтын болады;
                             2000 жылға қарағанда еңбек
                             өнімділігінің кемінде 3 есеге ұлғаюы;
                             2000 жылға қарағанда энергия
                             қажетсінудің 2 есеге төмендеуі;
                             мемлекеттік стандарттардың халықаралық
                             талаптармен үйлесімділігінің деңгейін
                             65 %-ке дейін арттыруды қамтамасыз ету

 Кіріспе

      Стратегия 2015 жылға дейінгі кезеңге арналған мемлекеттің тұтас және кешенді экономикалық саясатын қалыптастыратын және индустриялық-инновациялық дамудың нақты бағыттарын ұсынатын жалпы жүйелік құжат болып табылады. Стратегия экономиканы жеделдете жаңғырту мен әртараптандыру, жоғары технологиялар индустриясын құру және экономиканың экспорттық-шикізаттық бағыттылығынан арылу мен Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін үздіксіз арттыру мақсатында қолда бар әлеуеттік артықшылықтарды пайдалану жолымен елдің орнықты дамуына қол жеткізуге бағытталған. Мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың негізгі мәні орнықты экономикалық даму мақсатында экономиканың шикізаттық емес секторында Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабілеттілік мамандануын дамыту болып табылады.
      Елдің 2030 жылға дейінгі дамуының ұзақ мерзімді стратегиясын айқындаған Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы" атты 1997 жылғы 11 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауы мемлекетті дамытудың ұзақ мерзімді басымдықтарын жария еткен негіздік құжат болып табылады.
      Стратегия Қазақстан Республикасы Президентінің "Елдегі жағдай  және 2002 жылға арналған ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары туралы", "Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында (Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы)" және "Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан" атты Қазақстан халқына жолдауларына сәйкес әзірленді.
      Стратегия мемлекеттің қолда бар ресурстық мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға негізделген, экономика құрылымындағы постиндустриялық және үдемелі инновациялық даму жағына қарай сапалы өзгерістерді қамтамасыз етуі тиіс мемлекеттің экономикалық және ұйымдастырушылық-құқықтық қызметі негізгі бағыттарының жиынтығын білдіреді.
      Стратегия қойған мақсаттарға қол жеткізу үшін оны іске асырудың тетіктерін сапалы жаңа толықтыру және жаңа экономикалық жағдайларды ескере отырып, экономиканы одан әрі жаңғырту, экономиканың барлық салаларын және адами капиталды қарқынды дамыту жөніндегі мемлекеттің күш-жігерлер жиынтығы талап етіледі.

 1. Әлемдік экономиканың үрдістерін талдау және Қазақстан


экономикасының бәсекелестік қабілетін арттыру проблемалары

 1.1. Әлемдік және өңірлік экономикалар дамуының


негізгі үрдістерін талдау және олардың
Қазақстанның экономикалық дамуына әсері

      Стратегияны іске асыру шеңберінде 2006 жыл оны іске асырудың бірінші кезеңін аяқтау жылы болды. Бірінші кезең іс-шараларының негізгі бөлігі орындалды, Стратегияның екінші кезеңін іске асыру үшін негізгі алғышарттар дайындалды.


      Стратегияны бұдан әрі іске асыру 2003 жылдан бері болған экономикалық үрдістердегі өзгерістерді ескере отырып жүргізілуі тиіс. Осыған байланысты, жаһандық экономиканың дамуын талдау, оның перспективалық дамуының басты факторларын айқындау Стратегияны бұдан әрі табысты іске асырудағы негізгі нәрсе болып табылады.
      Соңғы уақытта әлемдік экономикадағы мейілінше маңызды феномендерінің бірі бірқатар дамушы елдер экономикасының қарқынды өсуі болып отыр. Жылына 8%-тен астам қарқынды сақтау кезінде дамушы елдердің жиынтық экономикалық салмағы жаһандық экономиканың дамуына әсер ететін факторге айналып отыр.
      Сөйтіп, Дүниежүзілік Банк сарапшыларының болжамдарына сәйкес жеті ірі дамушы елдің (Қытай, Үндістан, Бразилия, Ресей, Индонезия, Мексика және Түркия) экономикасының болжанған жиынтық көлемі 2050 жылға қарай "Үлкен жетілік" елдері экономикасының мөлшерінен орташа алғанда 25%-ке асып, іс жүзінде экономикалық белсенділіктің жаңа орталықтарын қалыптастыру жүреді.
      Қысқа мерзімді перспективада 2007 жылдан бастап әлемдегі экономикалық даму қарқынының баяулауы күтіледі. 2007 жылы дамушы елдердегі экономикалық өсім 6,7% қалыпты мәніне жеткеннен кейін 2009 жылға қарай оның біршама орнықты 6,1% деңгейіне дейін төмендеуі мүмкін.
      Осындай жағдайда әлемдік тұтыну мен өндіріс орталығының Бразилия, Ресей, Үндістан және Қытай сияқты елдерге қарай ойысуы жалпы танылған үрдіс болып табылады. Бұл жаңа дамушы нарықтар трансұлттық бизнес үшін елеулі перспективалар ашады: ТҰК-нің 78 %-і Қытайда бизнес жүргізуді жоспарлайды, 64 %-і Үндістанды қолайлы көреді, 48 %-і Ресейде өндіріс ашуды жоспарлайды.
      Бұған осы елдердің ішкі нарықтарындағы өспелі сыйымдылық, кірістер мен тұтыну деңгейінің жоғарылауы, еңбек және өзге де ресурстар құнының салыстырмалы түрде төмендігі секілді нақты факторлар ықпал етеді.
      Оның үстіне, барлық мейілінше тез дамушы елдер инвестицияларды белсенді тарту және өз өндірісін дамыту саясатын жүргізуде. Экономиканың жедел өсуі және нарықтың ілгерілеуші көлемдері үлкен корпорацияларды тартады және осы елдердің нарықтарын ірі инвестициялар үшін тартымды етеді, өйткені қысқа мерзімді де және ұзақ мерзімді перспективада да бизнесті дамыту үшін үлкен мүмкіндіктер ұсынады.
      Халықаралық және өңірлік экономикалық кеңістікке одан әрі тығыз кірігуге ұмтылатын Қазақстан үшін әлемде болып жатқан үрдістер сөзсіз үлкен маңызға ие. ТҰК-тың ірі дамушы нарықтарға деген мүдделерінің артуы, олардың қазақстандық нарықпен көршілес елдер аумағында өз өндірістік қуаттарын ашуы отандық экономиканың даму бағыттарын таңдауға нақты әсер етеді. Бұл ретте жаңа үрдістердің оң да келеңсіз де аспектілері болады.
      Отандық шикізаттық емес сектор кәсіпорындары үшін қосымша бәсекелестік орта құрылуда. Компаниялардың корпоративтік стратегиясы көп жағдайда кейіннен жақын маңдағы шағын нарықтар аумағында сауда және дистрибьютерлік желілер құра отырып, ірі нарықтарда бірінші кезекте қатысу арқылы құрылады. Бұл өз кезегінде экономика мен сауда теңгерімі құрылымының көрсеткіштерін нашарлатуға әкеледі.
      Ірі дамушы нарықтарды қарқынды дамыту факторы бағалауды қажет етеді және Стратегияны іске асыру жөніндегі алдағы шараларды әзірлеу кезінде міндетті түрде ескерілуі тиіс.
      Дамушы елдер экономикасының жедел өсуі, жер шары халқының шамамен үштен бірін қамтитын одан әрі индустрияландыру мен тұтынудың өсімі шикізат ресурстарына әлемдік қажеттілікті ұлғайтады. Осыған байланысты ресурстарға және бірінші кезекте шикізатқа өспелі сұраныс алда тұрған ұзақ мерзімді перспективада экономикалық дамудың негізгі үрдісі болмақ.
      Бұл процесс бір жағынан өз экономикасын шикізаттың қажетті көлемдерімен қамтамасыз етуге ұмытылуымен, екінші жағынан ресурстар үнемдейтін технологияларды белсенді дамытуы және енгізуі арқылы әлемнің барлық елдерінің мемлекеттік саясатына әсер етеді. Шикізаттың әлемдік нарықтары болып жатқан процестерге қатты шикізатқа да, энергия ресурстарына да бағалардың үнемі өсуімен жауап береді.
      Қытай мен Үндістан шикізат ресурстарына, әсіресе, көмірсутегіне зор сұраныс білдіруде. Қытай, атап айтқанда, мұнай тұтыну жөнінен әлемде екінші орынға шықты. Осы экономикалардың энергия ресурстарының импортынан барған сайын тәуелділігі (2006 жылы Үндістанда - 70%, Қытайда - 50%) олардың өздерін мұнай мен газдың, оның ішінде шетелдегі неғұрлым белсенді инвестициялық саясаттың есебінен өздерін сенімді қайнармен қамтамасыз етуге ұмтылысын тудырады.
      Осындай үрдістің дамуы нәтижесінде Қазақстан қазіргі уақытта елдің аумағынан тыс жерде шикізатты тұтынудың ұлғаюымен байланысты шикізат секторына сыртқы инвестициялар ұсыныстарының елеулі өсуін сезініп отыр. Бұл факт өндіруші салалары басым болып келетін Қазақстан экономикасының қалыптасқан құрылымын туындатады. Өз кезегінде өнеркәсіпте бірыңғай шикізаттық бағыттарды дамыту қазақстандық экономиканың жалпы бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуіне алып келеді.
      Шикізат ресурстары келешекте толық өндірістік тізбекті біріктіріп, әлемдік деңгейде қатысушы бола алатын шикізаттық емес сектор салаларын дамыту, ірі шикізаттық конгломераттар құру үшін негіз болуы мүмкін.
      Өңірлік экономика мен жаһанданудың барған сайын жедел ықпалдасуы әлемдік экономикалық дамудың аса маңызды факторы болып қалыптасып отыр. Жаһандану процесі бірінші кезекте әлемдік нарықтардың экономикалық кірігуі мен компаниялардың жаһандық бәсекелестігінен көрінеді.
      Жаһандық бәсекелестік пен ықпалдасу корпоративтік сектордың барабар жауабын туғызады. Әлемдік компаниялар бәсекелестікті сақтау мақсатында одан әрі дамудың негізгі ресурстарын өзіне шоғырландыруға ұмтылады. Бұл үрдіс корпоративтік секторда барған сайын бірігу және қосып алу нарығының өсуіне әкеледі.
      "Bloomberg" талдау агенттігінің есебіне сәйкес 2007 жылдың он айының нәтижелері бойынша бірігулер мен қосып алулар әлемдік нарығының көлемі 3,55 триллион долларға жетті, бұл 2006 жылдың қорытындыларына сәйкес келеді. Бұл ретте, аталған процестерге елдердің үкіметтері белсене қатысуда. Компаниялардың ірілену процесі ТМД кеңістігіне де тарады. Мысалы, РУСАЛ, СУАЛ және Гленкордың алюминий бөлімшесінің қосылуы аса ірі мәміле болды, осының нәтижесінде әлемдегі ірі алюминий холдингі құрылды. "Ernst & Young" аудиторлық компаниясының деректеріне сәйкес 2006 жылы Ресейде бірігу және қосып алу нарығының көлемі бір жарым есе есті және шамамен 71 млрд. АҚШ долларын құрады, әрі бұл процесс келешекте де жалғасатын болады.
      Қазақстанда бірігу және қосып алу процесі энергетика, қаржы, металлургия, сауда саласында белсенді түрде жүруде.

1-сурет 


Ресейдегі бірігулер мен қосып алулар нарығының құрылымы
(диаграмманы қағаз мәтінінен қараңыз)

      Ақпарат көзі: "Ernst & Young" компаниясының зерттеулері


      Отандық өнеркәсіпті дамытуға бағытталған мемлекеттік саясатты іске асыру тұрғысынан компаниялардың жаһандануының, корпоративтік сектордың бірігу мен қосып алуға ұмытылысының қолайлы және теріс жақтары да бар.
      Бір жағынан активтерді шоғырландыру шығындарды азайтып әрі синергетикалық әсерді ұлғайта отырып, компаниялардың бәсекеге қабілеттілігінің біршама жоғары деңгейіне қол жеткізуінің маңызды факторы болып табылады. Дегенмен, әрбір жәйт өз алдына жеке қарастырылуы тиіс.
      Шоғырлану процесіне мемлекеттік компаниялар, инвестициялау қорлары және т.б. тұлғасында мемлекеттер белсенді қатысады. Мысалы, Ресейде 2006 жылы мемлекеттік активтердің қатысуымен болған бірігу мен қосып алу жөніндегі мәмілелердің үлесі бірігу және қосып алу жөніндегі мәмілелердің барлық көлемінің 23 %-ін құрады.
      Индустриялық саясатты дамыту аспектісінде жаһандану мемлекеттердің өз жаһандық бәсекелестік компанияларын қолдауы мен дамытуынан көрінді, олар экономиканы дамытудың "локомативтеріне" айналуда.
      Ұлттық "чемпиондарды" дамыту жолымен жаһандық бәсекеге қабілетті компанияларды қалыптастыруда Жапония мен Кореяның тәжірибесі ірі компанияларды қалыптастырудағы мемлекеттік қолдаудың қызықты үлгісі болып табылады. Осылайша, жаһандану процестері мен мемлекеттік саясат бағыттары арасында тығыз өзара байланыс орныққан. Шетелдік тәжірибе көрсететіндей, жаһандық бәсекеге қабілетті компанияларды қолдау және дамыту жолымен бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастыруда мемлекеттің рөлі күшеюде.
      Корпоративтік секторда жаһандану процестерінің ықпалы Стратегияны іске асыру кезінде тиісті ескеруді талап ететін маңызды фактор болып табылады.


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет