«Қазақстан Республикасының салық қызметін ұйымдастыру»



жүктеу 2.77 Mb.
бет8/11
Дата07.05.2019
өлшемі2.77 Mb.
түріБағдарламасы
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Семинар сабағының жоспары:

Тақырып № 5. Халықаралық салық салудағы жанама салықтар

Қаралатын сұрақтар:

1 Жанама салықтардың экономикалық мәні

2 Акциз салығы

3 Қосылған құн салығы



2 Тест сұрақтары:

1 ҚҚС біздің еліміздің салық жүйесіне қашан енгізілген

А)1991 жылы Б)1990 жылы В)1992 жылы Г)1993 жылы Д)2003 жылы



2 ҚҚС төлеушілер болып табылмайды

А)жеке кәсіпкерлер Б)заңды тұлғалар

В)қызметін тұрақты мекеме арқылы емес жүзеге асыратын резидент еместер

Г)қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместер

Д)ҚҚС төлеуші деп танылған құрылымдық бөлімшелер

3 ҚҚС объектісі

А)салық салынатын табыс Б)жылдық жиынтық табыс

В)салық салынатын айналым және табыс

Г)салық салынатын айналым Д)жылжымайтын мүліктің орналасқан жері



4 ҚҚС объектісі

А)салық салынатын табыс Б)жылдық жиынтық табыс

В)салық салынатын айналым және табыс

Г)салық салынатын импорт Д)салық салынатын айналым



5 ҚҚС ставкасы

А)11 Б)15 В)14 Г)10 Д)13



6 Аксизделетін тауарлардың тізбесіне қайсысы жатпайды

А)алкогольді өнімдер Б)спирттің барлық түрі, темекі өнімдері

В)ойын бизнесі Г)құрамында темекі бар басқа да өнімдер

Д)жеңіл автомобиль



7 Аксизделетін тауарлардың тізбесіне қайсысы жатпайды

А)алкогольді өнімдер

Б)спирттің барлық түрі, темекі өнімдері В)лотереяны ұйымдастыру мен өткізу

Г)құрамында темекі бар басқа да өнімдер Д)жеңіл автомобиль


3 Студенттердің оқытушымен бірге орындайтын жұмыстарының тақырыптары:

СӨОЖ N1 Табу керек: Бюджетке төленетін ҚҚС сомасын, Декларация бойынша төлеу және тапсыру мерзімін көрсету. Салық кезеңі.

ЖШС «Технополюс» астық өнімдерін өндір және сатумен айналысады. Ағымдағы кезең бойынша келесідей айналымдар бар:

Ресейге өнім өткізілді – 12,5 млн

Қазақстанда сатылды – 56 млн

Минералды тыңайтқыштар сатып алынды. – 3, 2 млн

Отын сатып алды – 1,2 млн

Іс сапар шығындары төленді (Ш-Ф бар) 12000 тг

Тұтынушыларға қызмет көрсетті – 260000 тг.


СӨОЖ N2 Табу керек: Бюджетке төленетін ҚҚС сомасын, Декларация бойынша төлеу және тапсыру мерзімін көрсету.

Акцизделетін тауарлардың құны (салықтарды қоспағанда) 2 789 000 тг құрайды. Акциздің сомасы – 900 000 тг.


Тақырып № 6. Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен төлемдерін бюджетке аударуды ұйымдастыру

Қаралатын сұрақтар:

1 Жер қойнауын пайдалану құқығы

2 Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу ерекшеліктері

3. Арнайы салықтар мен жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері

4. Өнімді бөлу туралы келісім-шарт

Қазақстан Республикасының Конституциясымен жер қойнауы тек мемлекеттің меншігінде болатыны белгіленген. Конституцияның осы нормасын ескеріп және Қазақстан Республикасы Президентінің «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 1996 жылғы 26 қаңтардағы №2828 Жарлығының 10-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында уақытша және төлемді жер қойнауын пайдалану көзделген.

Жер қойнауын пайдалану құқығы мынадай операцияларды жүргізу үшін беріледі:


  1. жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу;

  2. барлау;

  3. өндіру;

  4. барлаумен және (немесе) өндірумен байланысты емес жер асты ғимараттарының құрылыстары және пайдалану.

Жер қойнауын пайдалану құқығы тұрақты немесе уақытша, шеттетілетін не шеттетілмейтін, өтемді немесе өтеусіз болуы мүмкін.

Тұрақты және өтемсіз жер қойнауын пайдалану құқығында жеке меншік немесе тұрақты жер пайдалану құқығындағы жер қойнауын пайдаланушыға тиісті жер учаскелерінде өз мұқтаждары үшін жалпы таралған пайдалы қазбаларды өндіру жүзеге асырылады.

Жер қойнауын пайдалану құқығының субъектілері қазақстандық және шетелдік жеке және де заңды тұлғалар болуы мүмкін.

Тұрақты жер қойнауын пайдаланушылар- жер қойнауын пайдалану құқығы мерзімсіз сипаттағы тұлғалар.

Уақытша жер қойнауын пайдаланушылар- жер қойнауын пайдалану құқығы белгілі мерзіммен шектелген тұлғалар.

Жер қойнауын пайдалану құқығы мынадай жолмен туындайды:



  1. жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну;

  2. жер қойнауын пайдалану құқығын беру;

  3. әмбебап құқық иелігі тәртібіндегі жер құқығын пайдалану құқығына көшу.

Жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну мемлекеттің тікелей жер қойнауын пайдалану құқығын тұлғаға ұсынуын білдіреді.

Жер қойнауын пайдалану құқығын беру басқа жер қойнауын пайдаланушының жер қойнауын пайдалану құқығын тұлғаға беруін білдіреді.

Әмбебап құқық мирасқорлығы тәртібіндегі жер қойнауын пайдалануқұқығына көшу заңды тұлғаны қайта құру кезіңде құқық мирасқорлығында жер қойнауы құқығының туындауын білдіреді.

Барлауға, өндіруге, бірлескен барлау мен өндіруге, сондай-ақ барлау мен (немесе) өндірумен байлданысты жер асты ғимараттарының құрылысы мен пайдалануға жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну келісім-шартты жасау жолымен жүргізіледі.

Коммерциялық мақсаттағы жалпы таралған пайдалы қазбаларды өндіруге жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну облыстық атқарушы органмен келісім-шарт жасау негізінде жүргізіледі.

Пайдалы қазбалардың аздағвн қорлары мен кен орнына жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.

Мемлекеттік сатып алулар туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайдалану мен қорғау бойвнша мемлекеттік органның әкімшілік актісі негізінде жүргізіледі.

Өз мұқтаждары үшін жалпы таралған пайдалы қазбаларды өндіру мен жер асты суларына жер қойнауын пайдалану құқығын ұсыну жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты сулары орналасқан жер учаскелерін бір уақытта жеке меншікке немесе келісім-шарт негізінде туындайтын міндеттемелер бойынша бірлескен ынтымақтастықта болады. Жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды өткізу үшін пайдалануға беру жүргізіледі. Уақытша жер пайдалануға жер учаскесін ұсыну кезінде өз мұқтаждары үшін жалпы таралған пайдалы қазбаларды және жер асты суларын пайдаланудың шарттары уақытша жер пайдалану туралы шартпен келісілуі тиіс.

Жер пайдалану құқығы бірнеше жер қойнауын пайдаланушыға ұсынылуы мүмкін. Осындай ұсынылу жағдайында осы жер қойнауын пайдаланушылар жер қойнауын пайдалану құқығының бірлескен иегерлері болып табылады. Осындай жер қойнауын пайдаланушылардың өзара құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ құзіретті органға қатысты құқықтары мен міндеттері келісім-шартта айқындалады. Жер пайдалану құқығының бірлескен иегерлері келісім-шарт негізінде туындайтын міндеттемелер бойынша бірлескен жауапкершілікте болады.

Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге жер қойнауы келісім-шарттың мынадай түрлері:



  • барлау бойынша жұмыстарды өткізуге;

  • бірлескен барлау мен өндірі бойынша жұмыстарды өткізуге;

  • өндіру бойынша жұмыстарды өткізуге;

  • барлаумен және (немесе) өндірумен байланысты емес жер асты ғимараттарының құрылысы мен (не) пайдалануға қолданылады.

Жер қойнауын пайдалану мен басқа да жағдайлар бойынша нақты операциялардың қағидаларына қарамастан келісім- шарттардың құрамдастырылған және өзге де түрлеріне жол беріледі.

Кілісім-шарт жағдайы үлгілік келісім-шарттың ережелерін ескеріп тараптардың өзара келісімі бойынша айқындалады.

Келісім-шарт жағдайы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуі керек. Келісім-шарт жасау сәтіне қолданылатын заңнамаға қайшы келетін келісім-шартт жағдайы оны жасау сәтінен бастап жарамсыө деп саналады.

Жұмыс бағдарламасын қоса бірлескен барлау мен өндіруге келісім-шарт бойынша өндіруді өткізуге жағдай мен тәртібі келісім-шартта айқындалатын тәртіпте жасалған келісім-шартқа қосымша ретінде қосымша рәсімдеуге жатады.

Жер қойнауын пайдаланушылардың үстеме пайдаға және арнайы төлемдерге салық төлеушілері техногендік миниралдық құрылымдардан пайдалы қазбаларды алуды қоса Қазақстан Республикасындағы жер қойнауын пайдалану бойынша операцияларды жүзеге асыратын заңды және жеке тұлғалар болып табылады.

Жер пайдалануға келісім-шарт екі тараптын коммерциялық шарты болып табылады, яғни Құзіретті орган тұлғасындағы Қазақстан Республикасының Үкіметі және жер қойнауын пайдаланушы, оның ішінде жер қойнауын пайдаланушы және халықаралық шарт болып табылмайды.

Яғни, жер қойнауын пайдалану үшін белгіленетін салық режимі келісім-шартты жасау күніне қолданылатын заңды және жеке тұлғалардың салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеуді реттейтін салық заңнамасының ережелеріне сәйкес келуі керек. Осындай жолмен, келісім-шарттың салық режиміне оған қол қою күніне қолданылатын Қазақстан Республикасының салық заңнамасына қайшы келмейтін ережелер енгізіледі.

Келісім-шартқа қол қою күніне дейін салық сараптамасын өткізу күнінен бастап салық заңнамасының өзгеруі жағдайында салық режимі қайтадан салық сараптамасын өткізумен осы өзгерістерге сәйкес келтірілуі керек.

Егер бір келісім-шарт бойынша жер қойнауын пайдалану келісім-шартта белгіленген салық режимі бірнеше салық төлеушілер жүзеге асырса олар үшін бірыңғай болып табылады. Бұл ретте :


  1. салық салу мақсатында салық төлеушінің осы келісім-шарт шегінде жүзеге асырылатын қызметі бойынша бірыңғай тұтастандырылған есеп және келісім-шартта белгіленген барлық салықтар мен төлемдерді төлеуге міндетті;

  2. келісім-шартпен белгіленген салықтарға қосымша бір келісім-шарт бойынша қызметін жүзеге асыратын резидент емес жер қойнауын пайдаланушылар Кодекстің «Халықаралық салық салуы» бөліміне сәйкес салық салуға жатады.

Келісім-шартпен көзделген салық режиміне сәйкес салықтарды төлеу осы келісім-шарттың шегінен шықпайтын қызмет бойынша салық міндеттемелерін төлеуден жер қойнауын төлеушілерді босатпайды.

Осы ереже жалпы таралған пайдалы қазбалар мен (немесе) жер асты суларын өндіру бойынша келісім-шарттарға таралмайды.

Келісім-шартта көрсетілмеген қосымша пайдалы қазбалардың коммерциялық мақсатта әзірлеу жағдайында жер қойнауын пайдаланушы Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген кесімді ставкалар бойынша олармен төлемдер жүргізеді.

Келісім-шарттың негізгі түрлерін ескеріп жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу екі үлгіге бөлінеді.

Салық режимінің бірінші үлгісі Кодекспен белгіленген салықтар мен басқа да міндетті төлемдердің барлық түрлерін жер қойнауын пайдаланушылар төлеуді көздейді және олар үшін салық режимінің екінші үлгісі белгіленетін өнімді бөлу туралы келісім-шарттарда (келісімдерден) басқа барлық келісім-шарттарда белгіленеді.

Міндетті салық сараптамасынан өткен жер қойнауын пайдалануға келісім-шартпен белгіленген салық режимі келісім-шарт бойынша жер қойнауын пайдаланушының және Қазақстан Республикасының алғашқы экономикалық мүдделерінің қатынасы ретінде өзгерістерге алып келмейтін және келісім-шарт тараптарының келісімі бойынша салық режиміне өзгерістер енгізілген жағдайлардан басқа осы келісім-шарттың мерзімі аяқталғанға дейін өзгеріссіз қызмет етеді.

Келісім-шартпен көзделген салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлерін жою жағдайында жер қойнауын пайдаланушы белгіленген тәртіпте келісім-шартқа тиісті өзгерістерді енгізуге дейін келісім-шартпен белгіленген тәртіпте және мөлшерде оларды бюджетке төлеуді жалғастырады.

Оларға қол қоюға дейін жер қойнауын пайдалануға келісім-шарттррдың барлығы Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіпте және мерзімде міндетті салық сараптамасынан өтуі тиіс.

Салық сараптамасы- салық режимін айқындау, оның ішінде Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген заңнамасына сәйкес жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдері мен салықтарын белгілеу мақсатында өткізілетін оған толықтырулар мен өзгерістер, келісім-шарт жобасын талдау мен бағалауды енгізетін міндетті сараптама.

Келісім-шарттардың салық сараптамасының мынадай уәкілетті органдар:



  1. жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты суларынан басқа пайдалы қазбалардың барлық түрлері бойынша келісім-шарттарды Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазыналық саясат пен болжамдар департаменті;

  2. жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты сулары бойынша келісім-шарттарды- кен орнының орналасқан жері бойынша Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігінің облыста, Астана мен Алматы қалалары бойынша салық қызметі органдары өткізеді.

Салық сараптамасын сәйкес келтіру мақсатында уәкілетті органдардың өкілдері олармен келісім-шарт жасау үшін жер қойнауын пайдаланушыларды айқындау кезінде тендерлік комиссияның жұмысына да, келісім-шарттарды дайындау кезінде де қатысады.

Осы ереже бұрын жасалған келісім-шартарға енгізілетін өзгерістер мен толықтыруларға таралады.

Салық сараптамасының барысында уәкілетті органдар мынадай мәселелерді қарайды:


  1. жер қойнауын пайдалануғакелісім-шарттарда салықтар және бюджетке төленетіе басқа да міндетті төлемдерді төлеу бойынша міндеттемелерді белгілеу, оның ішінде:

Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді келісім-шартта көрсетудің толықтығы, оларды есептеу мен төлеудің тәртібі, оның ішінде «Өнімді бөлу туралы» келісім-шарт түрлерәнің салық режимі мен жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдер мен салықтарды есептеу мен төлеу тәртібін белгілеу;

заттай нысанда жер қойнауын пайдаланушы төлеуге жататын роялти сомасын бюджетке төлеу мен аударудың тәртібін Қазақстан Республикасының Уәкілетті органдарымен бірге белгілеу;

кен орнын барлаудың салдарын жою қорын қалыптастыру мөлшері мен тәртібінде Қазақстан Республикасының Табиғат ресурстар мен қоршаған ортаны қорғау министрлігімен бірге уәкілетті мемлекеттік органдармен бірлескен айқындайға қатысуы;


  1. Қазақстан Республикасының заңнамасына, салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің тікелей және жанамалай қатысты келісім-шарт жобаларының ережелеріне сәйкестігі.

Жер қойнауын пайдаланушылармен келісілген салық сараптамасының нәтижелері салық сараптамасынан өту туралы уәкілетті органдардың қорытындысына енгізіледі және келісім-шарттардың түпкілікті мәтіндеріне міндетті түрде енуге жатады.

Пайдалы қазбаларды өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар тиісті келісім-шарттар жасағанға дейін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін мөлшерде роялти түрінде республикалық бюджет кірісіне жер қойнауын пайдаланғаны үшін аударымдарды жүргізеді.

Бұл ретте осы аударымдарды төлеу мерзщімі мен салық салу объектілерін айқындау роялтиді төлеу үшін белгіленген тіртіпте жүргізіледі.

Келісім-шарттарда келісілген жағдайлардан басқа қызметті жүзеге асыру кезінде жер қойнауын пайдаланушылар Салық кодексімен белгіленген салықтар мен бюджетке төлемдердің барлық түрлерін төлейді. Бұл ретте, салықтар мен төлемднрді есептеу мен төлеу тәртібі Салық кодексінің тиісті бөлімімен айқындалған. Жер қойнауын пайдаланушыларға оның ішінді Салық кодексімен белгіленген әкімшілік ережелерінің барлығы қолданылады. Салық заңнамасын бұзғаны үшін айыппұл санкциялары тиісті бұзушылықтарды белгілеу сәтіне қолданылады.

2. Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу ерекшеліктері

Салық кодексінде геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру жұмыстарын ҚҚС- пен салық салу тәртібі сақталған. Мәселен, геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру жұмыстары бойынша айналымдар ҚҚС-тан босатылады. Бұл жағдайда геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру жұмыстары деп әзірлеуге көмірсутегі мен минеральдық шикізат кен орындарын (шоғыр) іздестіруді, барлауды, бағалау мен дайындауды қамтамасыз ететінбелгілі жұмыста қолданылатын өзара байланысты жиынтық түсініледі. Геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру жұмыстарына мынадай жұмыстар жатады:



  • жер қойнауының жағдайына мониторинг жүргізу, сейсмоболжау;

  • геологиялық, геофизиялық, гидрогеологиялық, инженерлік-геологиялық, геоэкологиялық суретке түсірулер;

  • пайдалы қазбаларға болашақты айқындаумен тұтастай алғанда республика аумағының геологиялық құрылымын зерттеу;

  • теңіз геологиялық-геофизикалық, ғылыми және тақырыптық зерттеулер;

  • ғылыми- геологиялық зерттеулер;

  • жер қойнауын пайдаланудың ақпараттық негізі болып табылатын мемлекеттік геологиялық карталарды құру;

  • пайдалы қазбалардың кен орындарын іздестіру мен барлау және оларды бағалау;

  • геологиялық барлау мен геологиялық іздестіру жұмыстарын өткізу кезінде тікелей пайдаланылатын мүлікті тасымалдау;

әзірлеуге көмір сутегі мен минералдық шикізат кен орындарын (шоғырларын) іздестіру, барлау, бағалау мен дайындауды қамтамасыз ететін лаборраторлық, топографо-геодезиялық, карта жасау, бұрғылау, кен үргілеу және басқа да жұмыстар.

Арнайы, қосарлама жұмыстарды қоса геологиялық барлау және геологиялық іздестіру жұмыстарының нақты түрлерінің тізбесі, олардың көлемі мен құны жер қойнауы мен қоршаған ортаны қорғау талаптарына, геологиялық жұмыстар өндірісіне геологиялық- әдістемелік талаптар, ғылыми- техникалық мүмкіндіктер, геологиялық объектінің ерекшеліктері мен зерттеу мақсатын ескере отырып әрбір геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру (ғылыми- геологиялық) объекті бойынша жер қойнауын пайдаланушыда жобалық- сметалық құжаттамасымен (жұмыс бағдарламасымен) айқындалады.

Арнайы жұмыстардың кейбір түрлері (сызба- ресімдеу, сараптама және т.б) басқа мамандандырылған ұйымдардың күштерімен орындалуы мүмкін және геологиялық барлау мен геологиялық барлау және геологиялық- іздестіру жұмыстарының құрамдас бөлігі болып табылады. Осы жұмыстарды орындау қажеттілігі геологиялық объектінің жобалық- сметалық құжаттамасында (жұмыс бағдарламасында) негізделеді және көрсетіледі. Бұл ретте, жеңілдік жер қойнауын пайдаланылушымен осы жұмыстарды орындауға шартты тікелей жасаған ұйымдарға ғана қолданылады.

Орнату мен бағалау кезеңінде пайдалы қазбаларды өндіруге геологиялық зерттеу, барлау және дайындық жұмыстарына жер қойнауын пайдаланушы жүргізген шығыстар, төленген жазылмалы бонус сомасы мен коммерциялық табылу бонусы жеке топ құрайды және жер қойнауын пайдаланушының қарауы бойынша айқындалатын нормалар, бірақ 25 пайыз мөлшерінде амортизацияның шекті нормасын жоғары пайдалы қазбаларды өндіруді бастау сәтінен амортизациялық аударымдар түріндегі жылдық жиынтық кірістен шегеріледі.

Осы шығыстар мыналардан басқа табиғи ресурстарды өндіруге геологиялық зерттеу мен дайындық жұмыстарын өткізу кезеңінде жасалған келісім-шарт жүзеге асырылатын қызмет бойынша жер қойнауын пайдаланушы алған кірістер сомасына оларды кеміту жолымен түзетуге жатады:


  1. пайдалы қазбаларды сату кезінде алынған кірістер;

  2. Кодекс ережелеріне сәйкес жылдық жиынтық кірістен алып тастауға жататын кірістер.

Мысалы: «А» компаниясы пайдалы қазба барлауға келісім-шарт жасады. Коммерциялық табылу болғаннан кейін «А» компаниясы пайдалы қазбаны өндіруге келісім-шарт жасады.

Барлауға келісім-шарт бойынша жұмыстарды жүргізу барысында «А» компаниясы барлауға 70,155 млн теңгеге жалпы сомаға шығыстар жұмсады, одан:

20 мың теңге барлау жұмыстарын жүргізу үшін негізгі қаражаттарды сатып алумен байланысты шығыстар,

50мың теңгені ағымдағы шығыстар құрады,

100 мың теңге- жазылмалы бонус төлемі,

40 мың теңге- қызметкерлердің еңбекақысын төлеу қоры,

15 мың теңге- өндірістен тыс және өзге де шығыстар.

Компания барлау бойынша қызмет кезеңі үшін 90 мың теңге- тәжәрибелік-өнеркәсіптік партияны сатудан, 5 мың теңге сомасында депозит бойынша проценттерді банктің төлеуі түрінде кіріс алынған, 80 мың теңге технологиялық жабдықты лизингке тапсырудан және 100 мың теңге келісім-шарт аумағында геологиялық-барлау жұмыстарын өткізу үшін тартылған мердігерлердің ұй-жайларды жалға тапсыруынан алынды.

70,155 млн-нан оларды одан кейінгі амортизация және табиғи ресурстарды өндіруге дайындық жұмыстары мен геологиялық зерттеуге жүргізілетін шығыстар сомасын айқындау кезінде мыналар шегеріледі:

пайдалы қазбалардың тәжірибелік-өнеркәсіптік партияларын сатудан алынған сома- 90 мың теңге,

мүлікті жалға тапсырудан алынған кіріс сомасы-100 мың теңге,

және сонымен 69,965 млн теңге сома амортизацияланды.

Амортизацияланатын шығыстар сомасын есептеу кезінде мынадай кірістер 70,155 млн теңге жалпы шығыс сомасынан шегерімге жатады:


  • процент түрінде алынған кірістер- 5000,0 мың теңге, олар Салық кодексіне сәйкес жылдық жиынтық кірістен алынып тастауға жатады;

  • лизингке технологиялық жабдықты тапсырудан алынған кірістер;

  • 80,0 мың теңге, өйткені олар Салық кодексіне сәйкес жылдық жиынтық кірістен шегерімге жатады.

Аталған табиғи ресурстарды геологиялық барлау, әзірлеу немесе пайдалануға құқығын алумен байланысты салық төлеуші шеккен материалдық емес активтерге, шығыстарға да қолданылады.

Бұдан басқа, аймақтардың әлеуметтік саласын дламытуға және қазақстандық кадрларды оқытуға жер қойнауын пайдаланушылар шеккен шығыстар жер қойнауын пайдалануға келісім-шарттармен белгіленген сомалар шегінде шегерімге жатады.

Тарату қорына жер қойнауын пайдаланушы нақты жүргізген аударымдар келісім-шартпен белгіленген мөлшерде ЖЖК-тен шегерімге жатады. Аталған аударымдар жыл сайын Коммерциялық өндеру басталғаннан кейін жүзеге асырылады және әзірлеу жоспарына мерзім сайын енгізілетін мүмкін болатын өзгерістерді ескеріп әзірлеу жоспарына сәйкес өндірудің қалған есептік мерзіміне кен орнын әзірлеудің оң практикасына сәйкес айқындалатынтаратуға есептік шығыстар сомасынбөлу жолымен есептеледі. Егер тарату шығыстарының нақты шегі тарату қорына төленетін сомадан аз болса,тиісті қалдық жер қойнауын пайдаланушының ЖЖК-не енгізіледі.

Ұзақ мерзімді келісім-шарттар бойынша шығыстар мен шегерімдер оларды нақты орындау бөлігінде әрбір салық кезеңінің ішінде ескеріледі;

Мысалы: Жер қойнауын пайдаланушы жыл сайын 300 млн теңге бойынша 600 млн сомаға көмірсутегін жеткізуге 2 жылға сатып алушымен келісім-шарт мжасады. Сатып алушының мекен-жайына өнімді бірінші жылы 270 млн теңгеге және екінші жылы 350 млн теңгеге нақты жіберді.

Бұл жағдайда, келісім-шарт шартына қарамастан жер қойнауын пайдаланушы бірінші жыл үшін ЖЖК-ке 270 млн теңге екінші жыл үшін сәйкесінше 350 млн теңге енгізді.

Егер кез-келген жыл үшін Мердігердің салық салынатын кірісі шығын алып келсе, онда салық Кодексінің 124-бабына сәйкес мұндай шығын келесі жылға немесе жылдарға көшіріледі («көшірілетін шығын»), алайда көшірудің мұндай кезеңі көшірілген шығындардың кез-келгені үшін жеті жылдан аспауы тиіс.

3. Арнайы салықтар мен жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері

Арнайы салықтар мен жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдеріне мыналар жатады:

- үстем пайдаға салық;

- бонустар(жазылмалы,коммерциялық табу);

- роялти;

- өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі.

Бонустар жер қойнауын пайдаланушылардың кесімді төлемдері болып табылады және жер қойнауын пайдалануға келісім-шарттабелгіленген мөлшер мен тәртіпте ақшалай нысанда төленеді:



  1. жазылмалы бонус;

  2. коммерциялық табу бонусы.

Жасалынатын келісім-шарттың техникалық-экономикалық есептеріне сәйкес жасалынатың келісім-шарт бонустардың бір немесе екі түрі қолданылады.

Жазылмалы бонус келісім-шарт аумағында жер қойнауын пайдалану бойынша қызметті жүзеге асыру құқығы үшін жер қойнауын пайдаланушының бір жолғы кесімді төлемі болып табылады.

Бұл ретте, жазылмалы бонустардың бастапқы мөлшерін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды, ал соңғы мөлшері кен орнын (аумақтардан) жер қойнауын пайдаланушы үшін берілетін экономикалық құндылықтарды ескеріп, келісім-шартта, бірақ бастапқы мөлшерлерден кем еместе белгіленеді.

Жазылмалы бонус келісім-шартпен белгіленген мерзімде, бірақ оның күшіне ену сәтінен бастап отыз күнтізбелік күннен кешіктірмей бюджетке төлеуге жатады, ал декларация төлем мерзімі басталған айдан кейінгі айдың он бесі күнінен кешіктірмей тіркеу орны бойынша аумақтық салық органына жер қойнауын пайдаланушы береді.

Коммерциялық табылу бонусы келісім-шарт аумағында әрбір коммерциялық табылу үшін, оның ішінде, алғашқы белгіленген алынатын қорларды ұлғайтуға алып келетін кен орнын қосымша барлау барысында пайдалы қазбаларды табу үшін белгіленеді.

Оларды одан кейін өндіруді көздемейтін пайдалы қазбалардың кен орнын барлау өткізуге келісім-шарттар бойынша коммерциялық табылу бонусы белгіленбейді.

Коммерциялық табылу бонусының мөлшерін есептеу үшін:


  • салық салу объектісі кен орнына пайдалы қазбалардың алынатын қоларын мемлекеттік органның осы мақсаты үшін уәкілетті бекіткен көлемі болып табылады;

  • база пайдалы қазбалардың алынатын қорларын бекіткен көлемінің құны болып табылады, ол төлемді жүзеге асыру күнінен осы пайдалы қазбаның биржа бағасын ескеріп айқындалады;

  • ставка әрбір келісім-шартта жер қойнауын пайдалануды жүзеге асырудың жеке жағдайларын ескеріп, бірақ 0,1 пайыздан кем емес тиісті коммерциялық табылу бойынша алынатын қорлардан бекітілген құнға пайыздарда белгіленеді.

Коммерциялық табылу бонусының мерзімі келісім-шартпен белгіленеді, ал салық декларациясы төлем мерзімі басталған айдан кейінгі айдың он бесі күнінен кешіктірмей тіркеу орны бойынша аумақтық салық органына жер қойнауын пайдаланушы береді.

Роялти төлеушілер есепті кезеңде оларды сату орны болды ма, болмады ма, оған қарамастан мемлекеттік меншіктегі технологендік минералдық құрылымдарды алу мен пайдалы қазбаларды өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.

Роялти өз мұқтаждарына пайдаланылды ма немесе сатып алушыға сатылды ма, оған қарамастан өндірілетін пайдалы қазбалардың әрбір түрі бойынша жеке төленеді.

Роялти мөлшерін есептеу үшін:



  • салық салу объектісі нақты өндірілген пайдалы қазбалардан алынған бірінші тауар өнімі немесе өндірілген пайдалы қазбалардың көлемі болып табылады.

  • төлемді есептеу базасы бірінші тауарлық өнімнің құны болып табылады.

  • жалпы таралған және жер асты суларынан басқа пайдалы қазбалардың барлық түрлері бойынша ставка жобаның экономикасын ескеріп келісім-шартта белгіленеді. Бұл ретте, ең аз мән жоқ, қолданылып жүрген редакциядан өзгеше 0,5 пайыз мөлшерінде роялти ставкасы белгіленген.

Көмірсутегі бойынша роялти ставкасы келісім-шарт бойынша қызметтің әрбір түрі үшін жинақталған өндірудің дәрежесінен немесе келісім-шартпен көзделген қызметтің кезеңі үшін көмірсутегінің жинақталған көлеміне байланысты айқындалған пайыз ретінде жылжымалы шәкіл бойынша белгіленеді. Алтын, күміс, платина басқа да бағалы металдар мен тастарды қоса қатты пайдалы қазбалар бойынша келісім-шарттың барлық кезеңіне кесімді пайыздық көріністе белгіленеді.

Жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты сулары бойынша роялти жер қойнауын пайдаланатындардың барлығы үшін, оның ішінде мынадай кесімді ставкалар бойынша пайдалы қазбалардың басқа түрлерін өндіруге келісім-шарт бойынша қызметін жүзеге асыратындарға белгіленеді:




р/с

N


Пайдалы қазба атауы

%

роялти ставкасы



1

Металлургия үшін руда емес шикізат

1

2

Қалыптық құмдар, құрамына балшық-топырақ бар жыныс,(далалық шпат, пегматит), әктастар, доломиттер, әктасы-доломитты жыныстар

1

3

Тамақ өнеркәсібі үшін әктастар

1

4

Өзге руда емес шикізат

3,5

5

Отқа төзімді балшық, каолин, вермикулит

3,5

6

Ас тұзы

3,5

7

Жергілікті құрылыс материалдары

4,5

8

Вулкандық кеуекті жыныстар, вулкандық құрамында су бар шыны мен шынылық жыныстар(перлит, обсидиан), малтатас пен ұсақтас, ұсақтасы-құмды қоспа, гипс, гипстік тас, ангидрит, гажа, балшық пен балшықты жыныстар(қатты балқытылатын және жеңіл балқытылатын балшықтар, суглинкалар, аргилиттар,алевролиттар, балшықты тақтатастар), бор, мергель, мергельді-борлы жыныстар, кремнийлі жыныстар(трепел, опокалар, диатомит), кварцтыдалалық шпатты жыныстар, кесектас тасы, шөгінді, атқыланған және метаморфиялық жыныстар(гранит, базальт, диабаз, мрамор), қалыптықтан басқа құм (құрылыс, кварц, кварцты-далалық шпатты), құмтам, табиғи пигменттер, ұлутас




9

Жер асты сулары

10

Бұл ретте, салық өнім тұтынушыға сатылғанына немесе өз мұқтажы үшін пайдалынғанына қарамастан төленеді.

Роялтиді мыналар:

-кәсіпкерлік қызметін жүзеге асыру кезінде осы сулар өндіріске және технологиялық мұқтажға пайдаланылмайды және сыртқа сатылмайтын жағдай кезінде жеке меншік құқығында оларға тиісті жер учаскелерінде өндірілетін жер асты сулары бойынша жеке тұлғалар;

-өз шаруашылық мұқтаждарды үшін жер асты суларын өндіруді жүзеге асыратын мемлекеттік мекемелер;

-пластық қысымды қолдау үшін жолшыбай өндірілген жер асты суларын кері бұрғылау кезінде жер қойнауын пайдаланушылар төлемейді.

Пайдалы қазбалардың барлық түрлері бойынша роялтиға салық салу объектісі пайдалы қазбалардың немесе нақты өндірілген пайдалы қазбалардан алынған бірінші тауарлық өнім көлемі болып табылады.

Роялтиді есептеу мақсатында алтын, күміс және платинадан басқа пайдалы қазбалардың есепті салық кезеңі үшін, жер қойнауы пайдаланушы өндірген құн сату пунктінде дейін оларды тасымалдауға нақты шығыстар сомасы мен жанама салықтардың есебінсіз бірінші тауарлық өнімнің есепті кезеңі үшін сатудың орташа өлшенген бағасын ескеріп айқындалады.

Мысалы: Жер қойнауын пайдаланушы есепті салық кезеңінде 10 мың тонна пайдалы қазбаны өндірді.

Жанама салықтарсыз 24 мың теңге бағасы бойынша 4 мың тонна және тоннасына 26 мың теңге бағасы бойынша 3 мың тоннадағы 2 келісім-шарт бойынша өнімді тиеп-жөнелту жүргізілді.

Сатудың орташа өлшем бағасы бұл жағдайда 24857,2 теңге құрады:

(300х26мың теңге) +(4000х24мың теңге)

(3000+4000)

Сату пунктіне дейін тасымалдау бойынша нақты шығыстар салық кезеңі үшін 22 млн теңге құрады.

Осындай жолмен, роялтидің есептеу базасы 226 672,0 мың теңге құрады:

10 000тонна х 24 857,2 теңге – 22000 000 теңге.
Жер қойнауын пайдаланушының салық кезеңі үшін өндірген алтын,

Күміс және платинаның құны металдардың Лондон биржасында салық кезеңі үшін қалыптасқан осы металдардың орташа бағасын ескеріп айқындалады.

Алтын, күміс пен платинадан басқа, сондай-ақ жалпы таралған пайдалы қазбаларды сатудың орташа өлшем бағасы үшін есепті кезеңде бірінші тауарлық өнімді сату жоқ болған жағдайда сату орны болған соңғы кезеңнің тауарлық өнімді сатудың орташа өлшем бағасы қабылданады.

Сатудың орташа өлшем бағасы үшін салық кезеңіндегі роялтимен салық салу объектісін есептеу үшін алтын, күміс пен платинадан басқа сатудың орташа өлшем бағасы үшін есепті кезеңде бірінші тауарлық өнімді сату жоқ болған жағдайда пайдалы қазбаларды өндіруге қалыптасқан нақты шығыстар қабылданады.

Бұл ретте, жер қойнауын пайдаланушы бірінші тауарлық өнімді сатудың нақты бағасын ескеріп бірінші сату орны болған есепті кезеңдегі есептелген роялти сомасын одан кейінгі түзетуді жүргізуге міндетті.

Бірінші тауарлық өнімді сатудың орташа өлшем бағасы үшін өз мұқтажы үшін оларды толық пайдалану жағдайында немесе есепті кезеңде жалпы таралған пайдалы қазбалары сату жоқ кезде пайдалылық нормасына осы есепті кезеңде нақты қалыптасқанға ұлғайтылған оны өндіру мен алғашқы өндеуге жер қойнауын пайдаланушының нақты қалыптасқан шығыс сомасы қабылданады.

Есепті кезеңде бірінші тауарлық өнімді сатудың орташа өлшем бағасы үшін қызмет көрсету және/ немесе шығарылатын өнімнің негізгі құрамдас бөлшегі ретіндегі жер асты суларын пайдалану жағдайында пайдалылық нормасына осы есепті кезеңде нақты қалыптасқанға ұлғайтылған оны алғашқы өңдеу мен өндіруге жер қойнауын пайдаланушының нақты қалыптасқан шығыстар сомасы қабылданады.

Пайдалы қазбалардың барлық түрлері бойынша роялти есепті кезеңнен кейінгі айдың он бесі күнінен кешіктерілмей төленеді.

Роялтиді төлеу бойынша есепті кезең болып күнтізбелік ай саналады. Егер роялти бойынша бұрынғы тоқсан үшін орташа айлық төлемдер 1000 айлық есептік көрсеткіштерді құрайтын болса, онда есепті кезең болып тоқсан саналады.

Роялти бойынша декларацияны жер қойнауын пайдаланушы есепті кезеңнен кейінгі айдың оны күнінен кешіктірмей салық тіркеуінің орны бойынша салық органына беріледі.

Үстеме пайдаға салық төлеушілер пайдалы қазбалардың басқа түрлерін өндіруді көздемейтін осы келісім-шарттар жағдайында жалпы таралған пайдалы қазбалар мен жер асты суларын өндіруге келісім-шарттар мен өнімді бөлу туралы келісім-шарт бойынша қызметін жүзеге асыратындардан басқа жер қойнауын пайдаланушылар болып табылады.

Үстеме пайдаға салық салу объектісі жиырма пайыздан жоғары пайданың ішкі нормасы (ПІН) алынған жер қойнауын пайдаланушының есепті кезең үшін әрбір жеке келісім-шарт бойынша жер қойнауын пайдаланушының таза табысының сомасы болып табылады.

ПІН мындай формула бойынша жер қойнауын пайдаланушының жылдық ақша ағымдарының инфляция индексіне түзетілген негізде есептеледі:
ПІН= r1+ КТҚ(r1) х(r2-r1)

КТҚ(r2) – КТҚ(r1)

Онда, ПІН – пайданың ішкі нормасы – жүргізілген инвестициялардың өтімділік коэффициенті;

КТҚ – келті рілген (ағымдағы) таза құн – дисконттаудың уақыты мен ставкасына ақшасына ақшалардың құн өзгерісіне түзетүмен қолма- қол ақшаның ағымынан ескеріп есептелген салынған инвестициялары қайтару құнының есептік көрсептік көрсеткіш;

r1- дисконттау ставкасы (пайыздық ставка), оның кезінде КТҚ ең аз оң мәнге тең(КТҚ(r1));

r2- дисконттау ставкасы (пайыздық ставка), оның кезінде КТҚ ең аз теріс мәнге тең (КТҚ(r2));

Мысалы: Жер қойнауын пайдалануға келісім-шарт жасаған компания 10 жыл ішінде Көмірсутегін өндіру мен Кен орнын әзірлеу бойынша қызметін жүзеге асырды. Қызметін жүзеге асыру нәтижесінде онда мынадай нәтижелер қалыптасты:


Р/с

N


Көрсеткіш

1-й жыл

2-й жыл

3-й жыл

4-й жыл

5-й жыл

6-й жыл

7-й жыл

8-й жыл

9-й жыл

10-й жыл

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

2

Келісім-шартпен көзделген қызметті жүзеге асырумен байланысты өзге кіріс




400

500

800

1000

1200

1400

1500

1400

1400

3

Жылдық жиынтық кіріс(1жол+2жол)




400

500

850

1000

1200

1400

1580

1400

1450

4

Роялти-5%(1жолх5%) (осы мысалда Роялтиға салық салу объектісі жылдық жиынтық кіріс сомасына тең, сондай-ақ Жер қойнауын пайдаланушының барлық кезеңіне Роялтидің кесімді ставкасы алынған)




20

25

40

50

60

70

75

70

70

5

Капиталдық шығыстар

500

400

300

200

100
















6

Шегерімдер, оның ішінде:

100

350

300

400

450

550

650

800

650

550

7

- амортизация




100

150

200

200

150

100

80

70

70

8

- заемдар мен несиелер бойынша пайыздар




30

40

50

40

20













9

Бұрынғы жылдардың шығындары




100

70






















1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

10

Салық салынатын кіріс (3жол-4жол-6жол-9жол)

-100

-70

105

410

500

590

680

705

680

830

11

Табыс салығы- 30% (10жолх30%)







31,5

123

150

177

204

211,5

204

249

12

Табыс салығын төлегеннен кейінгі кіріс (10жол- 11жол)

-100

-70

73,5

287

350

413

476

493,5

476

581

13

Компания төлейтін дивидентер
















100

150

200

200

200

14

Дивидендтерге салық- 15% (13жол х 15%)
















15

22,5

30

30

30

15

Бұрынғы жылы төленген үстеме пайда салық

























37,07

47,05

16

Таза табыс(залал)

-100

-70

73,5

287

350

398

453,5

463,4

392,13

504

17

Жер қойнауын пайдаланушының ақша ағымы(16жол-5жол+7жол+8жол+9жол)

-600,0

-240,0

33,5

337,0

490,0

568,0

553,5

543,4







18

Инфляция индексіне түзетуге дейін пайданың ішкі нормасы

н/п

н/р

н/р

-26,99%

0,75%

15,03%

22,39%

26,65%

28,96%

30,84%

19

Инфляция индексі

3,0%

3,0%

4,0%

4,0%

4,0%

5,0%

4,0%

4,0%

3,0%

3,0%

20

Түзетілген ақша ағымдары

-600,0

-233,0

31,6

305,4

427,0

477,3

442,8

418,0

339,63

407,9

21

Пайданың ішкі нормасы

н/р

н/р

н/р

н/р

-2,63%

11,13%

18,14%

22,21%

24,39%

26,17%

22

Үстеме пайдаға салық ставкасы






















8%

12%

18%

23

Үстеме пайдаға салық сомасы(16жол х 22жол)






















37,07

47,05

90,72

Ақша ағымдарының есебінен кейін белгіленген формула бойынша қызметтің екінші жылынан бастап инфляция индексіне ақша ағымдарын түзету жүргізіледі:

ААF(1) = - 600

AAF(2) = -240 = - 233

(1+0,03)
AAF(3) = 33,5 = 31,6

(1+0,03) х (1+0,03)


AAF(10) = 574 =407,9

(1+0,03)х(1+0,03)х(1+0,04)х(1+0,04)х(1+0,04)х

(1+0,05)х(1+0,04)х(1+0,04)х(1+0,03)
Ақша ағымдарын түзетуден кейін әрбір жыл үшін таза келтірілген құн (ТКҚ) есептеледі. Бұл ретте, есептеу егер қолма- қол ақшаның түзетілген жылдық ағымдарында есептелетін сомасында оң нәтиже жүргізілетінін ескеру қажет. Бұл мысалда бұл 6 жылда болады.
-600+(-233)+31,6+305,4+427+477,3 = 408,3

Алтыншы жыл үшін ТКҚ- ды есептейміз


ТКҚ(11) = -600 + -233 + 31,6 + 305,4 + 427 + 477

(1+0,11) (1+0,11)2 (1+0,11)3 (1+0,11)4 (1+0,11)5 (1+0,11)6


= (-540,54)+(-180,1)+23,1+201,18+253,4+255,18 = 3,22
ТКҚ(12) = -600 + -233 + 31,6 + 305,4 + 427 + 477,3 (1+0,12) (1+0,12)2 (1+0,12)3 (1+0,12)4 (1+0,12)5
(1+0,12)6 = (-535,7)+(-185,75)+22,5+194,1+242,3+241,8 = -20,75
6 жыл үшін ПІН

ПІН) = 0,11+ 3,22 х (0,12-0,11) = 0,11+ 3,22 х 0,01+

3,22- (-20,75) 23,97

= 11,13%
Одан кейінгі жыл үшін есеп осылай жургізіледі.

Жер қойнауын пайдаланушының жылдық ақша ағымы (ЖҚПА) есепті жылда Жер қойнауын пайдалануға келісім- шарт қызметін жүзеге асыру кезінде Жер қойнауын пайдаланушы жүргізген шығыстар мен жер қойнауын пайдаланушының Жылдық кірісі арасындағы айырма ретінде айқындалады.

Жер қойнауын пайдалануға келісім-шарт шегіндегі қызмет бойынша жер қойнауын пайдаланушы алған жылдық жиынтық кірістің сомасы Келісім-шартты жасау күніне қолданылатын Салық заңнамасына сәйкес айқындалады.

Есепті жылда келісім-шарттың қолданылу шегінде жер қойнауын пайдаланушы жүргізген шығыстарға мынадай шығыстар жатады.


  1. Кодекстің ережелеріне сәйкес амортизацияланатын және жер қойнауын пайдалану бойынша операциялары жүзеге асыру барысында капиталдандырылатын шығыстар ( бірінші жылдың капиталдық шағыстарына ашық кен орны бойынша жасалған келісім-шарттар негізіндегі келісім-шартты жасау күніндегі және жер қойнауын пайдаланушыға тиесілі негізгі қорлардың қалдық құны жатады);

  2. Несие қаражаттары бойынша сыйақылар және капиталдық шығыстар бойынша амортизациялық аударымдардың есептелген сомасынан басқа кодекстің ережелеріне сәйкес шегерімдерге жататын шығыстар;

  3. Есепті жыл үшін есептелген дивидендтерге салық пен табыс салығының сомасы, сондай-ақ кодекстің ережелеріне сәйкес есептелген есепті жылға тиісті жыл үшін есептелген үстеме пайдаға салық сомасы.

Үстеме пайдаға салық ставкасы ставкалар бойынша есепті жылдың соңында пайданың ішкі нормасына қол жеткізілген дәрежесін ескеріп, таза табысқа пайыздармен мынадай мөлшерде белгіленеді:


Пайданың ішкі нормасы (ПІН), %

Есепті жыл үшін таза табысқа %-ғы үстеме пайдаға салық ставкасы

20-дан кем немесе тең

0

20-дан астам бірақ 22-ден кем немесе тең

4

22-ден астам бірақ 24-тен кем немесе тең

8

24-тен астам бірақ 26-дан кем немесе тең

12

26-дан астам бірақ 28-ден кем немесе тең

18

28-ден астам бірақ 30-дан кем немесе тең

24

30-дан астам

30

Үстеме пайдаға салық есептіден кейінгі жылдың оң бесінші сәуірінен кешіктірмей төленеді, ал жер қойнауын пайдаланушы декларация есептіден кейінгі жылдың оныншы сәуірінен кешіктірмей тіркеу орны бойынша аумақтық салық органына береді.

4. Өнімді бөлу туралы келісім-шарт

Өнімді бөлу туралы келісім-шарт өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесін жер қойнауын пайдаланушы төлеуді (беруді), сондай-ақ мыналардан басқа Кодекспен көзделген салық және басқа да міндетті төлемдердің барлық түрлерін төлеуді көздейді:

- шикі мұнайға және басқа да пайдалы қазбаларға акциз;

- үстеме пайдаға салық;

- жер салығы;

- мүлік салығы.

Алайда, бұл жер қойнауын пайдаланушылар осы төлемдерді төлеуден босатылмайтынын білдірмейді. Аталған төлемдер өнімді бөлу туралы келісім-шарттарда Республика үлесінде ескеріледі, ол республикалық және жергілікті бюджеттердің көзі болып табылады.

Өнімді бөлу туралы келісім-шарт шарт болып табылады, оған сәйкес Қазақстан Республикасы оның шотынан осы жұмастармен байланысты жүргізу мен келісім-шарт аумағына пайдалы қазбаларды өндіруге құқықтың төлемді негізінде жер қойнауын пайдаланушыға беріледі және мынадай шарттары болуы тиіс:



  • бөлуге жататын өнімнің жалпы көлемі;

  • Қазақстан Республикасының үлесін және жер қойнауын пайдаланушының пайдасын айқындау;

  • пайдалы өнімді (өтемақылық өнімнің шегерімінен кейін бөлуге жататын өнім) бөлу (заттай, ақшалай) нысаны;

  • өндірілген өнім бөлімін айқындау, келісім-шарт бойынша (өтемақылық өнім) жұмыстарды орындауға шығыстарды өтеу үшін жер қойнауын пайдаланушыға меншікке беріледі;

  • бағаны белгілеу және ақшалай теңгерімде өнімді бөлу кезінде өнімнің құнын айқындау.

Өтелетін шығыстар деп жұмыстардың бағдарламасын орындау кезінде нақты шегілген жер қойнауын пайдаланушының негізделген шығыстары түсініледі. Өтелетін шығыстарды өтеуге жіберілетін өнімді шекті бөлу барланатын кен орнының экономикалық құндылығын ескеріп, әрбір келісім-шарт бойынша жеке белгіленеді, бірақ есепті салық кезеңінде жер қойнауын пайдаланушының өндірілген пайдалы қазбалардың жалпы көлемінен 80 пайыздан аспауы тиіс.Өтелетін шығыстар келісім-шартпен көзделген тәртіпте бекітіледі.

Өтелетін шығыстардың құрамына мыналар енгізіледі:



  1. келісім-шарттың күшіне ену сәтіне дейін жер қойнауын пайдаланушы нақты шеккен шығыстар:

келісім-шарттың қорытындысына тиесілі сатыдағы жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін дайындауға және әзірлеуге шығыстар;

келісім-шарттың күшіне енуне дейін жүзеге асырылған және осы жобамен байланысты іздестіру, бағалау және барлау жұмыстарына шығыстар;



  1. Кодекспен белгіленген шығыстардан басқа оның барлық қызмет кезеңі ішіндегі және келісім-шарттың күшіне ену күнінен бастап жер қойнауын пайдаланушы шеккен шығыстар.

Өтемақылық өнім есебінен өтелетін шығыстар.

Жер қойнауын пайдалану құқығына конкурсқа қатысу үшін жарна төлеу бойынша шығыстар;

Геологиялық ақпаратты сатып алу бойынша шығыстар;

Олар бойынша келісім-шартпен шектеу белгіленген олардың асу бөлігіндегі баптар негізіндегі шығыстар, оның ішінде әкімшілік шығындары;

Жеткізу (бөлу) пунктінен сату пунктіне дейін осы өнімді жеткізуге шығыстарды қоса пайдалы өнімнің үлесі мен өтемақылық өнімді жер қойнаын пайдаланушыға тиісті сатумен байланысты шығыстар, тасымалдау кезіндегі шығыстар, нысаналы пунктке өнімді тасымалдау кезінденгі сақтандыруға шығыстар, комиссиялық және өзге де шығыстар;

Акционерлердің (құрылтайшылардың) талаптары бойынша жүзеге асырылатын қаржы-шаруашылық қызметін ревизиялаумен (аудитпен) байланысты шығыстар;

Келісім-шартпен белгіленген өз міндеттемелерін салық төлеушілердің орындамауы немесе дұрыс орындамауымен байланысты туындайтын шығыстар;

Экскурсияларға және саяхаттарға жолдамалардың құнын төлеумен байланысты шығыстар;

Сот талқылауларамен байланысты шеккен шығыстар;

Жер қойнауын пайдаланушылардан мемлекеттік органдар өндіріп алатын айыппұлдар мен өсімдер;

Келісім-шарт бойынша қызметке жатпайтын басқа да шығыстар.

Жер қойнауын пайдаланушының шығыстары мыналарға азайтылады:

оларды алумен байланысты шығыстардың шегерімімен келісім-шарт бойынша алынған немесе құрылған мүлікті жалға тапсыру үшін жалға алу төлемін алумен байланысты операциондық кірістердің сомасы;

келісім-шарт шегіндегі қызметтен алынған өзге де кірістердің (айыппұлдардың, өсімдердің, тұрақсыздық айыптарының және т.б) сомасы.

Заттай нысанда өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының роялти мен үлесін белгілеү мен төлеу тәртібі.

Оған қол қою сәтіне дейін заттай нысанда роялти төлеуге келісім-шартқа қосымша келісім-шартты жасау жағдайында міндетті түрде оның салықтық сараптамасы жасалады.

Бұл ретте, өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының роялти мен үлесін төлеудің заттай нысаны төлемнің ақшалай нысандағы осы төлемдері үшін келісім-шартта белгіленгенге тең болуы керек.

Келісімде өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының роялти мен үлесін төлеудің заттай нысанды белгілеу кезінде міндетті түрде мыналар көрсетіледі:



  1. республиканың роялти және үлесіне келетін өнімнің бөлігіне мемлекет атынан алушы (бұдан әрі – алушы);

  2. жеткізудің пункті мен шарты.

Республиканың роялти және үлесін төлеу есебіне берілетін өнімді жер қойнауын пайдаланушының беру мерзімі келісімде ақшалай нысанда төлем үшін жер қойнауын пайдалануға келісім-шартта белгіленген осы төлемдерді төлеу мерзімінің мерзіміне сәйкес келуі керек.

Бұл ретте, жер қойнауын пайдаланушы жер қойнауын пайдалануға келісім-шартпен белгіленген төлемдерді төлеу мерзімдерінен кешіктермейтін мерзімде алушыға өнімді береді.

Ақшалай нысанда төлеу үшін жер қойнауын пайдалануға келісім-шартпен белгіленген төлемдерді төлеу мерзімінде алушы келісім-шарт жағдайына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы есептеген ақшалай нысанда Қазақстан Республикасының роялти мен үлесін мемлекеттік бюджетке аударады, сондай-ақ өз бетімен өнімнің тиісті көлемін оған жер қойнауын пайдаланушы толық және уақтылды беруге бақылауды жүзеге асырады.

Жер қойнауын пайдаланушы мен алушы салық органына мемлекеттік уәкілетті орган айқындайтын нысан бойынша келісім-шартпен белгіленген мерзімдегі заттай нысанда өнімді бөлу туралы келісім-шарттарда Қазақстан Республикасының роялти мен үлесін төлеу (беру) мөлшері мен мерзімі туралы есеп беруді ұсынады.

Алушы алынған өнім үшін қаражатты бюджетке аударудың толықтығы мен мерзімдерін бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының заңнама актілеріне сәйкес жауапкершілікте болады.
Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі.

Негізгі әдебиеттер

1 ҚР Салық кодексі.

2 «ҚР кеден ісі туралы»

3 «ҚР бюджеттік жүйе туралы»

4 «Жеке кәсіпкерлер туралы» заң

5 «ҚР Ұлттық банк туралы» заң

6 «ҚР Жер туралы» заң

Қосымша әдебиеттер

Салық және салық салу. Ермекбаева Б.Ж Алматы 2001 ж.

7 Худяков А.И., Бродский Б.М. Теория налогоообложения: Учебное пособие. Алматы. 2002

8 Нурхалиева Д.М., Омирбаев С.М., Омарова Ш.А. Налоги и налогообложение в Республике Казахстан: Учебник. Астана. 2007г. 400с

9 Нурумов А.А. Налоги Республики Казахстан и развитых стран Учеб.пос. -Алматы,2005. -216с.

10 Қаржы. Құлпыбаев С. Оқу құралы. Алматы. «Мерей». 2000ж. 154бет

11 Аяпова Ж. М., Арынов Е.М. Экономикалық түсіндірме сөздік., Алматы:,1993ж. -320б.

12 А. Д. Үмбетәлиев. Ғ. Е. Керімбек Салық және салық салу: Оқулық. Алматы . Экономика, 2006ж. 864б.

13 Финансы. Учеб.пос. Под ред. А.М. Ковалевой М: Финансы и статистика, 1998г.

14 Қаржының жалпы курсы. Мельников Б.В. Алматы 2001ж.



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет