Азярбайъанын дювлят дилидир (2 саат)



жүктеу 271.82 Kb.
Дата16.04.2019
өлшемі271.82 Kb.


Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti

Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti

fənni üzrə

PROQRAM


Bakı -2014

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti


Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti

fənni üzrə

PROQRAM
(iqtisadyönlü ali məktəblərin tələbələri üçün)


Азярбайъан Республикасы Тящсил Назирлийинин 19.08.2014 -ъц ил тариxли 907 сайлы ямри иля тясдиг едилмишдир

Bakı - 2014


ТЯРТИБ ЕДЯН: ТОФИГ ЯБДЦЛЩЯСЯНЛИ

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent



ЕЛМИ РЕДАКТОР: Kübra Quliyeva

AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun

aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

dosent


Ряйчиляр: 1. Aydın Rzai

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
2. Qüdsiyyə Qənbərova

AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun

böyük elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
3. Gülbəniz İsmayılzadə

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dos.əvəzi,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
ФЯННИН СААТ БЮЛЭЦЛЯРИ:
I курс – 60 саат

Cями – 60 саат

АЗЯРБАЙЪАН ДИЛИ МЦСТЯГИЛ

АЗЯРБАЙЪАНЫН ДЮВЛЯТ ДИЛИДИР (2 саат)

Азярбайъан халгынын дили онун милли варлыьыны мцяййян едян башлыъа амил кими. Дил вя милли мянлик. Азярбайъан дилинин тарихиня və тяшяккцлцня даир гыса мялумат. Нясими, Фцзули, Шащ Исмайыл Хятаи дюврцндя Азярбайъан дили.

Азярбайъан Демократик Республикасында Азярбайъан дилинин статусу. Советlər дюnəmində дилимизин инкишафы, манеяляр, гадаьалар.

Müstəqillik illərində Azərbaycan dili. Qanunlar, fərmanlar və sərəncamlar. Азярбайъан Конститусийасында дювлят дили иля баьлы мцддяалар. Цмуммилли лидеримиз Щейдяр Ялийевин «Дювлят дилинин тятбиги ишинин тякмилляшдирилмяси щаггында» фярманы вя онун иърасы истигамятиндя эюрцлян мягсядйюнлц ишляр.

“Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı” dilimizin inkişafında yeni mərhələ kimi.

ФОНЕТИКА (4 саат)

1. Дилин фонемляр системи. Фонетик вя фоноложи аспектляр.

Дилимизин фонем тяркиби. Саит вя самитляр. Нитг сясляринин бюлцнмяси. Саит вя самитлярин цмуми вя фяргли хцсусиййятляри. Саитлярин тяснифи. Саитлярин ясас хцсусиййятляри, mювгейи.

Самитлярин тяснифи. Кар вя ъинэилтили самитляр. Самитлярин ясас хцсусиййятляри.


2. Щеъа. Нитгин фонетик (сегмент) вя супрасегмент ващидляри
Щеъа вя синтагм. Щеъайа айрылманын ики пrинсипи. Щеъаларын мейарлары. Щеъаларын нювляри (ачыг, гапалы, юртцлц, юртцсцз).

Вурьу вя интонасийа. Вурьунун нювляри вя мащиййяти. Интонасийанын нювляри, фцнксийалары вя мащиййяти. Vurğunun нювляри: hеъа вурьусу, mянтиги вурьу, кечид вурьусу вя щяйяъанлы вурьу

Вурьу гябул етмяйян шякилчиляр. Сярбяст вурьулу сюзляр. Алынма сюзлярдя вурьунун йери.

Интонасийанын фонетикада йери. Интонасийанын ясас фонетик аспектляри. Интонасийанын мцхтялиф функсийалы олмасы вя вязифяляри.


3. Ащянэ гануну. Саитлярин додаг вя дамаг ащянэи
1. Саитлярин ащянэи. Самитлярин ащянэи. Саит вя самитлярин ащянэи. Саит ащянэинин милли сюзляря аид олмасы. Ащянэ ганунуна табе олмайан Azərbaycan mənşəli вя алынма сюзляр.
4. Фонетик щадисяляр. Нитг ахынында данышыг сясляринин мцяййян ганунауйьунлугла сыраланмасы.
Азярбайъан дилинин фонетик ганун вя щадисяляри. Сяс уйушмасы (ассимилйасийа).

Сясlərin фяргляшмяси (диссимилйасийа).

Сяс артымы (протеза, епентеза).

Сяс дцшцмц (елизийа, диереза).

Сяслярин йердяйишмяси (метатеза).

Щеъа иля баьлы фонетик щадисялəр.

Карлашма.
5. Орфографийа. Орфоепийа. Йазы.

Орфографийанын спесифик хцсусиййятляри. Azərbaycan oрфографийаsının тарихи (М.Ф.Ахундов, М.Мащмудбяйов вя башгаларынын бу сащядя фяалиййяти). Орфографийа нормаларынын тяшяккцлц. Азярбайъан орфографийасынын цч дюврц. Азярбайъан дилинин орфографийа лцьяти. Милли орфографийанын инкишаф истигамятляри. Орфографийада ислащатлар барядя. Орфографийа принсипляри (фонетик принсип, морфоложи принсип, тарихи-яняняви принсип).

Орфоепийа. Ясас принсипляри вя вязифяляри. Саитлярин тяляффцзц. Самитлярин тяляффцзц. Алынма сюзлярин тяляффцзц.

Йазы. Йазынын инкишаф мярщяляляри, yazının нювляри, графика.



ЛЕКСИКОЛОЭИЙА (2 саат)


  1. Лексика. Чохмяналы сюзляр. Семасиолоэийа

Лексиколоэийанын мягсяд вя вязифяляри. Нювляри: тясвири, тарихи, мцгайисяли лексиколоэийа.

Сюзлярин мяналары. Сюз вя мяфщум. Сюзцн мянасы. Тякмяналы вя чохмяналы сюзляр. Мяъазлар. Сюзцн мяна типляри вя семантик структуру.
2. СИНОНИМЛЯР. ОМОНИМЛЯР. АНТОНИМЛЯР
1. Синонимлярин хцсусиййятляри. Синоним ъярэяlər. Ейни функсийалылыг вя чохмяналылыг.

Омонимляр. Лексик йолла ямяля эялян омонимляр. Алынма сюзляр щесабына йаранан омонимляр. Тясадцфи вя сяс уйьунлуьу йолу иля ямяля эялян омонимляр. Нитг щиссяляринин бир-бириня кечмяси иля йаранан омонимляр.

Антонимляр. Кямиййят, кейфиййят, заман, мякан вя с. мязмунлу мцхтялиф кюклц сюзлярин гаршы-гаршыйа гойулмасы. Антонимлярин нитгдя ролу.
3. АРХАИЗМЛЯР ВЯ НЕОЛОЭИЗМЛЯР
Архаик сюзляр. Елми вя бядии ясярлярдя архаик сюзляр. Мянаъа кющнялмянин сябябляри. Там кющнялмиш сюзляр. Мцасир Азярбайъан ядяби дили цчцн кющнялмиш сюзляр. Архаизмлярин мяна нювляри (семантик архаизмляр, лексик архаизмляр, лексик-фонетик архаизмляр, етнографик архаизмляр). Тарихизмляр.

Йени сюзляр- неолоэизмляр. Йаранма цсуллары. Дилимизин лцьят тяркибинин йени сюзляр щесабына зянэинляшмяси. Йаранмасына эюря неолоэизмлярин ики група айрылмасы: lексик вя семантик неолоэизмляр.


4. ТЕРМИНОЛОЭИЙА. ФРАЗЕОЛОЭИЙА.

ЛЦЬЯТЧИЛИК ВЯ СЮЗ ЙАРАДЫЪЫЛЫЬЫ.
а) Терминолоэийа мцхтялиф билик сащяляриня аид анлайышлары ифадя едян терминляр системи кими. Терминлярин структуръа ики нюву. Терминлярин йаранма йоллары: семантик, морфоложи, синтактик йоллар. Пешя-сянят лексикасы. Термин вя номенклатур сюзляр.

Жаргон вя арго.



б) Фразеолоэийа. Фразеолоэизмлярин сюздян вя сярбяст сюз бирляшмяляриндян фярги.

Фразеолоэизмлярин сюздян семантик вя функсионал-грамматик ъящятдян фяргли хцсусиййятляри. Фразеолоэизмлярин чохмяналылыьы. Фразеолоэизмлярин семантикасы, структуру вя тяркиби.

Исми фразеолоэизмляр. Фразеолоэизмлярин ямяляэялмя йоллары вя тяснифаты. Фразеолоэизмлярин мянаъа бюлэцсц.
в) Лцьятлярин тяртиб принсипляри. Лцьятлярин тяртиб цсуллары.

Тцрк дилляринин лцьятчилик тарихи (М.Кашьари, М.Казымбяй вя башгаларынын лцьятчилик фяалиййяти) Азярбайъан лцьятчилийинин инкишафы. Лцьятлярин нювляри: бирдилли (изащлы) лцьятляр, икидилли (тяръцмя лцьятляри), чохдилли лцьятляр. Фразеоложи лцьятляр, терминоложи лцьятляр, орфографийа лцьяти, орфоепийа лцьяти, диалектоложи лцьят. Яъняби сюзляр лцьяти. Азярбайъан дилинин цзащлы лцьяти. Омонимляр лцьяти. Синонимляр лцьяти. Антонимляр лцьяти. Азярбайъан шяхс адлары лцьяти. Азярбайъан енсиклопедийасы. Сащя лцэятляри.

Лцьят тяркиби вя лцьят фонду.

МОРФОЛОЭИЙА. СЮЗЦН СТРУКТУРУ.

КЮК вя ШЯКИЛЧИ (4 саат)
1. Морфолоэийа грамматиканын ики бярабярщцгуглу щиссясиндян бири кими. Морфолоэийанын предмети, тядгигат обйекти, вязифяси. Дилин грамматик гурулушу. Сюз морфолоэийанын илкин обйекти кими.

2. Морфолоэийа вя сюз йарадыъылыьы мясяляляри. Чюз йарадыълыьынын грамматик аспектляри. Сюзцн грамматик-морфоложи тяркиби. Мцстягил вя гейри-мцстягил морфемляр.

Сюзцн морфоложи гурулушу. Грамматик категорийалар.



3. Сюзцн кюкц. Лцьяви мянайа малик олмасы. Кюклярин семантик мцстягиллийи вя фонетик тяркибъя сабитлийи. Грамматик форма дяйишиклийинин кюкя тясири.

4.Шякилчилярин нювляри. Лексик вя граmматик шякилчиляр. Qrammatik шякилчилярин мяна груплары. Щал, заман, мянсубиййят шякилчиляри. Ики вя дюрдвариантлы шякилчиляр. Ишлянмя йериня эюря шякилчилярин нювляри.
ЯСАС вя КЮМЯКЧИ НИТГ ЩИССЯЛЯРИ

Нитг щиссяляри
Ясас вя кюмякчи нитг щиссяляринин фяргли хцсусиййятляри. Нитг щиссяляринин тяснифатында лексик, морфоложи вя синтактик принсипляр. Нитг щиссяси вя ъцмля цзвц проблеми. Сюз лексик ващид вя нитг щиссясинин елементи кими.

Нитг щиссяляринин сайы вя дцзцлцшцнцн ганунауйьунлуьу.



Исим

Исим. Исми диэяр нитг щиссяляриндян фяргляндирян яламятляр. Исмин семантик-грамматик груплары. İсмин башга нитг щиссяляриндян фяргляндирилмяси.



Исмин гурулушъа нювляри. Хцсуси вя цмуми исимляр
Садя, дцзялтмя, мцряккяб исимляр. Тяркиби адлар вя мцряккяб исимляр.

Ейниъинсли яшйалара верилян адлар. Хцсуси исимлярин шярти сяъиййя дашымасы. Хцсуси исимлярин лцьяви мянасы. Хцсуси исимлярин цмуми исимляря кечмяси. Тяклик вя топлулуг билдирян исимляр. Цмуми исимлярин сяъиййяляндирилмяси.


Исмин кямиййят категорийасы

Кямиййят категорийасы бахымындан исимлярин ъямдя щесаб олунмасына мцнасибят. Кямиййят шякилчиляри. Ъямлянмяйян исимляр.



Мянсубиййят категорийасы

Мянсубиййят категорийасынын ясас хцсусиййятляри. Мянсубиййят шякилчиляри.


Исмин щал вя хябярлик категорийасы
Щал вя мянсубиййят категорийалары. Азярбайъан дилинин щал системи. Сюзлярин щалланмасы заманы баш верян фонетик дяйишикликляр.

Адлыг щалда ишлянян сюзлярин мцяййян шяхс билдирмяси. Адлыг щалын синтактик вязифяляри. Адлыг вя башга щалда олан исмин хябяр кими ишлянмяси.

Йийялик щал. Шяхсля яшйа, яшйа иля яшйа арасындакы сабитлик вя аидлик мцнасибятинин грамматик ифадяси.

Йюнлцк щалын заман, мякан вя обйектля щярякят арасындакы мцнасибяти билдирмяси.

Тясирлик щалын обйект щалы олмасы. Мцстягил обйекти билдирмяси. Адлыг щал истисна олмагла бу хцсусиййятин йалныз тясирлик щала мяхсуслуьу.

Йерлик щалын йер билдирмясинин сяъиййявилийи. Семантикасы вя синтактик вязифяляри.

Чыхышлыг щалын мякан мяналы олмасы. Исмя грамматик мякан чалары вермяси. Щярякятин чыхыш йерини билдирмяси.

Исмин хябярлик категорийасы. Хябярлик категорийасынын шякилчиляри. Хябярлик категорийасынын инкары.



СИФЯТ. SAY (2 саат)
Сифятин яшйанын яламятини вя кейфиййятини билдирмяси. Сифятин гурулушъа вя мянаъа нювляри. Ясли вя нисби сифятляр. Сифятин дяряъяляри.

Сифятин гурулушъа нювляри

Садя, дцзялтмя, мцряккяб сифятляр. Сифят дцзялдян шякилчиляр. Мцряккяб сифятлярин йаранмасы йоллары.

Исимдян дцзялян сифятляр. Фелдян дцзялян сифятляр. Шякилчиляри. Мцряккяб сифятлярин нювляри. Сифятин сай вя зярфля охшар хцсусиййятляри.


Сифятин дяряъяляри

Ади дяряъя. Мцгайися дяряъясинин хцсусиййятляри вя шякилчиляри. – мтыл,



-ымтыл, - умтул, -цмтцл, - мтраг шякилчилярини сифят кюкляриня артырмагла йаранан дяряъя.

Шиддятляндирмя дяряъяси: ян, лап, чох, олдугъа ядатларынын сифятлярин яввялиндя ишлянмяси иля йаранан дяряъя.

Сифятин тяйинлик дяряъясиня тясир едян шякилчиляр.

Сay. Сай яшйанын мигдар вя сырасыны билдирян нитг щиссяси кими. Тюрямя сайларда сыраланма. Азярбайъан дилиндя сай системи.
Сайларын мянаъа нювляри

Мигдар вя сыра сайлары. Мигдар сайларынын нювляри. Мцяййян мигдар сайлары, гейри-мцяййян мигдар сайлары. Кяср сайлары. «Бир» сюзцнцн ишлянмя мювгеляри. «Бир» сайы гейри-мцяййянлийин ифадяси кими.

Сайларын гурулушъа нювляри: sадя, дцзялтмя, мцряккяб вя тяркиби сайлар. Сайларын йаранма йоллары. Шякилчиляри.



ЯВЯЗЛИК ( 2 саат)
Явязлийин мяна нювляри. Шяхс, ишаря, суал, гейри-мцяййян, тяйини явязликляр.
Шяхс явязликляри

Шяхс явязликляринин щалланмасы. Шяхс явязлийинин гошмаларла ишлянмяси.


Ишаря явязликляри

Йахына вя узаьа ишаря. Сифятлярля ишаря явязлийинин охшар вя фяргли хцсусиййятляри.



Суал явязликляри вя гейри-мцяййян явязликляр

Ясас суал явязликляри. Гейри-мцяййян явязлийин конкрет олмайан шяхси билдирмяси. Бири, щеч бири, щяр бир вя с. явязликляр.



Тяйин явязлийи

Юз, щяр, бцтцн, филан, ейни тяйин явязликляринин ишлянмя йери.

Гайыдыш явязлийи

Гайыдыш явязлийи юз тяйини явязлийинин мянсубиййят шякилчиси гябул етмяси.

Инкар явязлийи

Инкар явязлийи щеч инкар ядатынын явязликляря гошулмасы. Явязликлярин башга нитг щиссяляри иля ялагяси.


Явязлийин гурулушъа нювляри.
ФЕЛ (4 саат)
Фел яшйанын иш, щярякят вя щалыны билдирян нитг щиссяси кими. Фелин щярякят, иш, щал-вязиййят, нитг, ягли фяалиййят, емосионал вязиййят вя с. билдирян лексик-семантик груплары.
Фелин гурулушъа нювляри

Садя, дцзялтмя, мцряккяб тяркиби фелляр.

Садя феллярин сюздцзялдиъи шякилчи гябул етмядян феля хас олан категорийалара малик олмасы. Исим, сифят, сай, явязлик, зярф вя с.-дян ямяля эялян дцзялтмя фелляр.

Мцряккяб феллярин ики мцстягил сюзцн бирляшмясиндян ямяля эялмяси. Иди, имиш щиссяъикляри, ол, ет, еля вя диэяр кюмякчи фелляр.


Тясирли вя тясирсиз фелляр

Щярякятин обйектиня олан мцнасибятиня эюря феллярин ики група бюлцнмяси.


Инкарлыг категорийасы

Инкарлыг категорийасынын хцсуси яламяти. Инкарлыг билдирян башга яламятляр. Инкарлыг билдирян –ма, -мя шякилчили феллярин ишляндийи ъцмлялярдя ня, ня дя инкарынын ишлянмямяси.



ФЕЛИН ЗАМАНЛАРЫ
Иш, щярякят вя щадисянин заманла баьлылыьы.

Индики заман

Индики заман. Индики заманын яламятляри. Хцсусиййятляри.



Кечмиш вя эяляъяк заманлар

Кечмиш заманын яламятляри вя хцсусиййятляри. Кечмиш заманын ики формасы: шцщуди кечмиш заман, нягли кечмиш заман.

Эяляъяк заманын нювляри: гяти вя гейри-гяти эяляъяк заман.

Шяхс категорийасы

Шяхс категорийасы фелляря мяхсус категорийа кими. Шяхс категорийасынын шякилчиляри.

Феллярин замана вя шяхся эюря дяйишмяси.


ФЕЛИН МЯНА НЮВЛЯРИ
Феллярин мяна мцхтялифлийи. Мялум, мяъщул, гайыдыш, гаршылыг-мцштяряк, иъбар нюв və şəxssiz növ.

Мялум вя мяъщул нювляр

Мялум нювдя олан феллярдя субйектин – иш эюрянин мялум олмасы. Мялум феллярин тясирли вя тясирсизлийи.

Мяъщул феллярдя иши иъра едянин мялум олмамасы. Мяъщул феллярин дцзялдилмяси цчцн истифадя олунан шякилчиляр.

Гайыдыш вя иъбар нюв

Гайыдыш нювдя щярякяти иъра едянин ону юз цзяриндя щяйата кечирмяси. Иъбар нювдя олан феллярин щярякятин бир шяхсин тякиди, ямри вя йа хащиши иля башга шяхсин щяйата кечирдийини билдирмяси.



Гаршылыг-мцштяряк нюв

Фелин гаршылыг нювундя субйектин обйект цзяриня щеч бир тясиринин олмамасы.



Şəxssiz növ

Şəxssiz növ fellərin məchul və qayıdış növ fellərlə oxşar və fərqli xüsusiyyətləri. Şəxssiz növ fellərdən əsasən, şəxssiz cümlələlərdə və rəsmi-işgüzar üslubda daha çox istifadə olunması.



ФЕЛИН ТЯСРИФЛЯНЯН ФОРМАЛАРЫ. ФЕЛИН

ШЯКИЛЛЯРИ
Фелин тясрифлянян формаларынын шяхся вя кямиййятя эюря дяйишмяси. Данышанын, йазанын щярякятя мцнасибятиня эюря фелин шякилляри. Фелин садя шякилляри. Ямр шяклинин ямр, хащиш, буйруг, тякид, мяслящят вя с. билдирмяси.
Фелин хябяр шякли

Фелин хябяр шяклинин щяряктин мцяййян заман чярчивясиндя баш вердийини билдирмяси. Заман вя шяхс шякилчиляринин хябяр шяклиндя ролу.



Фелин лазым шякли

Фелин лазым шяклини ямяля эятирян шякилчи. Лазым шяклинин гурулушъа садя, дцзялтмя, мцряккяб олмасы. Фелин иди, имиш, ися hissəciklərinin иштиракы иля дцзялян мцряккяб лазым шякли.



Фелин арзу вя ваъиб шякли

Фелин арзу шяклинин ишин иърасынын арзу едилдийини билдирмяси. Арзу шяклинин иди, имиш hissəcikləri вя эяряк сюзц иля ишляндикдя арзу вя тяяссцф билдирмяси.

Феллярин мязмунунда – малы; - мяли шякилчиси васитясиля ваъиблик анлайышынын ифадя едилмяси. Ваъиб шяклинин иди, имиш, ися hissəcikləri иля ишлянмяси.

5. Фелин шярт шякли

Шярт шяклинин шякилчиляри. Шярт шяклинин садя вя мцряккяблийи. Шярт шяклиндя олан феллярдян яввял, бязян яэяр баьлайыъысынын ишлядилмяси.

ФЕЛИН ТЯСРИФЛЯНМЯЙЯН ФОРМАЛАРЫ
Фелин шяхся вя кямиййятя эюря дяйишмяйян формалары. Мясдяр. Фели сифят. Фели баьлама.

Мясдяр

Щям феля, щям исмя мяхсус яламятляри олан сюзляр. Мясдярлярин иш вя щярякятин адыны билдирмяси. Шякилчиляри.



Фели сифят

Грамматик мянасы, шякилчиляри. Фели сифятин фел вя сифятя аид хцсусиййятляри. Шякилчиляри. Фели сифятин фели бирляшмя йаратмасы.



Фели баьлама

Грамматик мянасы, шякилчиляри. Фели баьламада феля вя зярфя аид хцсусиййятляр. Фели баьламанын ясас фелин изащына хидмят етмяси вя асылы олдуьу фелдян яввял эялмяси.



ЗЯРФ (2 саат)

Зярф щярякятин тярзини, заманыны, йерини, мигдарыны вя с. билдирян нитг щиссяси кими. Лексик-грамматик, морфоложи вя синтактик йолла дцзялян зярфляр. Зярфин башга нитг щиссяляри иля шякилъя ейнилийи.



Зярф щаггында цмуми мялумат

Иш вя щярякятин яламятини билдирян сюзляр.



Зярфин гурулушъа нювляри

Садя, дцзялтмя, мцряккяб зярфляр. Дцзялтмя вя мцряккяб зярфлярин ямяляэялмя йоллары.



  1. Зярфин мянаъа нювляри

Тярзи-щярякят, заман, йер, кямиййят зярфляри. Тярзи-щярякят зярфинин щярякятин иъра тярзини вя йа вязиййятини билдирмяси. Иш вя щярякятин иърасынын заманыны билдирян зярфляр. Йер зярфинин щярякятин иърасынын йерини, истигамятини, чыхыш нюгтясини билдирмяси. Щал-щярякятин вя яламятин кямиййятини билдирян зярфляр.
КЮМЯКЧИ НИТГ ЩИССЯЛЯРИ (2 саат)
Ъцмлядя мцстягил бир цзв кими ишлянмяйян, айрылыгда лцьяви мянайа малик олмайан, щеч бир суала ъаваб вермяйян щярякят, щадися, яшйа, яламят вя кейфиййят билдирмяйян сюзляр – кюмякчи нитг щиссяляри.

Гошма

Гошма кюмякчи нитг щиссяси кими. Исмин йийялик, йюнлцк, чыхышлыг щалында олан сюзляря гошулараг мцяййян мяна йаратмасы. Ясас сюз кюкляриндян ямяля эялмяси. Шякилчиляшмяйя доьру инкишаф етмяси. Мцстягил мянайа малик олмайан бир нитг щиссяси олмасы.



Гошмаларын мяна нювляри

Гошмаларын груплашдырылмасы. Исмин гейри-мцяййян вя мцяййян йийялик щалында ишлянян сюзляря гошуланлар. Исмин йюнлцк щалында ишлянян сюзляря гошуланлар. Исмин чыхышлыг щалында ишлянян сюзляря гошуланлар.



Баьлайыъы щаггында цмуми мялумат. Табесизлик баьлайыъылары

Баьлайыъылар сюз бирляшмяляри вя ъцмляляр арасында ялагя йарадан кюмякчи нитг щссяси кими. Баьлайыъыларын ики нювц: табелилик вя табесизлик баьлайыъıлары. Табесизлик баьлайыъыларынын мяна нювляри.


Табелилик баьлайыъылары

Табелилик баьлайыъыларынын ишлянмя йери. Табелилик баьлайыъыларынын мяна нювляри: айдынлашдырма, сябяб, мцгайися, шярт вя с. билдирян табелилик баьлайыъылары.



Ядат дилимиздя ян чох ишлянян кюмякчи нитг щиссяси кими. Ифадя етдийи мяналар. Ядатын кюмякчи нитг щссяси кими функсийалары, хцсусиййятляри. Мяна нювляри.

Модал сюзлярин мяна нювляри.

Нида ъцмлядя грамматик вязифя дашымайан хцсуси нитг щиссяси кими.
СИНТАКСИС (2 саат)

Синтаксис грамматиканын бир бюлмяси кими. Синтактик ялагялярин нювляри. Табелилик анлайышы. Табесизлик ялагяси. Сюзлярин грамматик ъящятдян бир-бири иля ялагялянмяси. Грамматик ъящятдян бярабярщцгуглу сюзляр арасындакы ялагя.

Табелилик ялагясиндя сюзлярин биринин о бириня табе олмасы. Тяряфлярдян биририн ясас, о биринин асылы олмасы. Табелилик ялагясинин цч нюву. Узлашма асылы (табе) сюзцн ясас (табеедиъи) сюзля шяхся вя кямиййятя эюря уйьунлашмасы. Идаря ялагясиндя, ясасян, яввял асылы (табе) сюзцн, сонра ися ясас (табеедиъи) сюзцн ишлянмяси. Идаря ялагясинин грамматик эюстяриъиляри. Идаря ялагясиндя щал шякилчиляри. Тяксюзлц вя чохсюзлц идаря.



Йанашма вя идаря ялагясиnin öзялликляри.

Сюз бирляшмяляри.

Сюз бирляшмяляриндя ики вя йа даща артыг сюзцн иштирак етмяси. Сюз бирляшмяляринин мцяййян бир мяфщуму ифадя етмяси. Ики вя даща артыг мцстягил сюзцн мянаъа вя грамматик ъящятдян бирляшмяси. Сюз бирляшмяляринин гурулушу. Садя сюз бирляшмяляри. Мцряккяб сюз бирляшмяляри. Сюз бирляшмяляри вя сюзляр. Сюз бирляшмяляри вя ъцмляляр. Сюз бирляшмяляриндя ясас вя асылы тяряфляр. Сюз бирляшмясинин нювляри. Исми вя фели бирляшмяляр. Тяйини сюз бирляшмяляринин ямяляэялмя гайдалары вя онларын нювляри. I, II вя III нюв тяйини сюз бирляшмяляриндя мцяййянлик вя гейри-мцяййянлик.

Ясас (икинъи) тяряфи фелин тясрифлянмяйян формалары (мясдяр, фели сифят вя фели баьлама) иля ифадя олунан сюз бирляшмяляри – фели бирляшмяляр. Фели бирляшмялярин щярякятин субйектини, обйектини, кямиййятини, тярзини, сябябини билдирмяси.
ЪЦМЛЯ
Предикативлик, фикир биткинлийи, интонасийа биткинлийи ъцмлянин ясас яламяти кими. Ъцттяркибли ъцмлялярдя мцбтяда иля хябярин ялагяси – предикативлик. Тяктяркибли ъцмлялярдя предикативлийин ифадяси.

Ъцмлянин мягсяд вя интониасийайа эюря нювляри

Инсанлар арасында цнсиййят вя фикир мцбадилясинин ъцмляляр васитясиля щяйата кечирилмяси.

Нягли ъцмлянин мцяййян бир иш, щадися, яшйа вя с. щаггында мялумат билдирмяси. Суал мягсядиля ишлянян ъцмляляр. Ямр, истяк, арзу, хащиш вя с. билдирян ъцмляляр. Йцксяк щисс вя щяйяъан ифадя едян ъцмляляр.

Ъцмлянин гурулушъа садя вя мцряккяблийи.



Тясдиг ъцмляляри. Инкар ъцмлясини формалашдыран васитяляр. Тясдиг вя инкар ъцмляляринин юзялликляри.
ЪЦМЛЯНИН БАШ ЦЗВЛЯРИ (2 саат)
Баш цзвлярин сюйлянян фикрин ясас мязмунуну ифадя етмяси. Мцбтяда ъцмлянин баш цзвц кими. Мцбтяда иля хябяр арасында синтактик ялагяляр. Бу ялагялярин формал яламятляри.
Мцбтяда

Мцбтяда ъцмлядя щаггында данышылан шяхси, яшйаны билдирян баш цзв кими. Мцбтяданын ифадя васитяляри. Суаллары. Мцбтяданын гурулушъа нювляри: садя вя мцряккяб мцбтядалар.


Хябяр


Хябяр мцбтядайа аид щярякят вя щюкм билдирян баш цзв кими. Хябярин гурулушъа нювляри. Хябярин суаллары. Хябярин ифадя формалары. Хябярин мцбтяда иля шяхся вя кямиййятя эюря узлашмасы.

Фели вя исми хябярляр. Хябярин диэяр юзялликляри.


ЪЦМЛЯНИН ИКИНЪИ ДЯРЯЪЯЛИ ЦЗВЛЯРИ (4 саат)
Ъцмлянин баш цзвляри иля икинъи дяряъяли цзвляри арасындакы фяргляр. Икинъи дяряъяли цзвлярин баш цзвляря аид олуб онлары мцхтялиф ъящятдян изащ етмяси.
Тамамлыг

Тамамлыьын хябярдян асылы олуб щярякят вя яламятин обйектини билдирмяси.

Ъцмля дахилиндя тамамлыьын йери, ифадя васитяляри, хцсусиййятляри. Адлыг вя йийялик щалларындан башга галан щалларын суалларына ъаваб вермяси. Тамамлыьын ики нюву: васитясиз вя васитяли тамамлыг. Мцяййянлик вя гейри-мцяййянлик билдирян васитясиз тамамлыглар.
ТЯЙИН

Тяйинин исимля вя йа исимляшмиш сюзлярля ифадя олунан ъцмля цзвлярини мцхтялиф ъящятдян изащ етмяси. Суаллары. Хцсусиййятляри. Тяйинин мяна нювляри. Ифадя васитяляри вя гурулушъа нювляри.


ЗЯРФЛИК. ЗЯРФЛИЙИН МЯНА НЮВЛЯРИ

Зярфлик щярякятин иърасыны мцхтялиф ъящятдян изащ едян икинъи дяряъяли цзв кими. Зярфлийин, ясасян, ъцмлянин фели хябяриня аид олмасы. Йанашма ялагяси иля онлара баьланмасы. Зярфлийин мяна нювляри. Тярзи-щярякят зярфлийинин иш вя щярякятин иъра тярзини билдирмяси. Суаллары. Заман зярфлийинин щярякятин иърасынын заманыны билдирмяси.

Иш вя щярякятин иъра олундуьу йери, истигамяти, башланьыъ вя битмя нюгтясини билдирян зярфликляр. Йер зярфлийинин суаллары. Йер зярфликляринин йер мяналы исимляр вя исми бирляшмялярля ифадя олунмасы. Иш вя щярякятин кямиййятини билдирян зярфликляр. Кямиййят зярфлийинин суаллары.

Сябяб зярфлийинин иш, щярякят вя йа яламятин мейдана чыхма сябябини билдирмяси. Суаллары. Сябяб зярфликляринин цчцн, ютрц, эюря гошмалaры иля ишлянян сюзляр вя бiрляшмялярля, фели баьлaма вя фели баьлама тяркибли исми бирляшмяляр, суал явязликляри вя с. иля ифадя олунмасы. Иш вя щярякятин мягсядини билдирян зярфликляр. Мягсяд зярфлийинин суаллары. Ифадя формалары. Гурулушъа нювляри.


ЪЦМЛЯНИН ЩЯМЪИНС ЦЗВЛЯРИ. ЯЛАВЯЛЯР.

ХЦСУСИЛЯШМЯ. ХИТАБЛАР. АРА СЮЗЛЯР (2 saat)
Ейни бир ъцмля цзвц иля баьлы олуб, ейни суала ъаваб верян вя грамматик ъящятдян бярабярщцгуглу олан цзвляр. Щямъинс цзвляр арасында табесизлик ялагяси. Онларын бир-бири иля садалама интонасийасы вя йа табесизлик баьлайыъылары иля баьланмасы. Мянтиги вя синтактик щямъинслик. Щямъинс цзвлярдя цмумиляшдириъи сюзляр. Щямъинс цзвляр арасында семантик мцнасибятляр.

Ялавяляр ъцмлядя юзцндян яввялки цзвц изащ едян, дягигляшдирян сюз вя йа сюз брляшмяси кими. Ялавялярин грамматик мювгейи. Ялавя вя тяйин.

Ъцмля цзвляринин хцсусиляшмяси. Хцсусиляшмя синтактик щадися кими. Хцсусиляшмянин нювляри.

Грамматик ъящятдян ъцмля цзвляри иля ялагядар олмайан сюзляр

Хитаб мцраъият олунан шяхси, яшйаны билдирян сюз вя йа сюз бирляшмяси кими. Хитабларын исимляр вя исми бирляшмялярля ифадя олунмасы. Хитабларын инсандан башга, диэяр ъанлылара вя ъансызлара мцраъият заманы да ишлядилмяси.

Ара сюзляри данышанын ифадя етдийи фикря мцнасибятини билдирян сюзляр вя сюз бирляшмяляри кими. Мяна нювляри.
САДЯ ЪЦМЛЯ. САДЯ ЪЦМЛЯНИН НЮВЛЯРИ

Баш цзвлярин иштиракына эюря садя ъцмлянин нювляри. Ъцттяркибли ъцмлялярин структуру. Тяктяркибли ъцмляляр. Цмуми шяхсли вя гейри-мцяййян шяхсли ъцмляляр. Шяхссиз ъцмляляр. Адлыг ъцмляляр. Цзвлянмяйян ъцмляляр. Тяктяркибли ъцмлянин ики нюву: хябяр ясасында формалашан тяктяркибли ъцмляляр, мцбтяда ясасында формалашан тяктяркибли ъцмляляр. Бцтюв вя йарымчыг ъцмляляр.


МЦРЯККЯБ ЪЦМЛЯ. ТАБЕСИЗ МЦРЯККЯБ ЪЦМЛЯЛЯР (2 саат)
1. Мцряккяб ъцмлянин садя ъцмлядян фяргляндирилмяси. Садя ъцмлянин бир грамматик ясасы олмасы. Мцряккяб ъцмлянин ики вя даща артыг ясасы олмасы.
2. Бярабярщцгуглу садя ъцмлялярин бирляшмясиндян ямяля эялян мцряккяб ъцмляляр.

3. Табесиз мцряккяб ъцмляляри ямяля эятирян садя ъцмляляр арасында мцяййян мяна ялагясинин олмасы. Грамматик ъящятдян бярабярщцгуглу олмасы.

Мцряккяб ъцмля системиндя табесиз мцряккяб ъцмлянин йери. Табесиз мцряккяб ъцмлялярдя мяна ялагяляри: ардыъыллыг, заман, сябяб-нятиъя, айдынлашдырма, гаршылашдырма, бюлцшдцрмя, сябяб-нятиъя ялагяляри.

Баьлайыъысыз табесиз мцряккяб ъцмляляр.


ТАБЕЛИ МЦРЯККЯБ ЪЦМЛЯЛЯР

Табели мцряккяб ъцмляляри тяшкил едян садя ъцмлялярдян биринин грамматик ъящятдян мцстягил, о бiринин ися асылы олмасы. Баш вя будаг ъцмля. Будаг ъцмляни баш ъцмляйя баьлайан васитяляр. Баш вя будаг ъцмлялярдя явязликлярин ролу. Будаг ъцмлялярин нювляри. Мцбтяда будаг ъцмляси. Хябяр будаг ъцмляси. Тамамлыг будаг ъцмляси. Тяйин будаг ъцмляси. Зярфлик будаг ъцмляляри: тярзи-щярякят будаг ъцмляси, заман будаг ъцмляси, йер будаг ъцмляси, кямиййят будаг ъцмляси, сябяб будаг ъцмляси, мягсяд будаг ъцмляси, шярт будаг ъцмляси, гаршылашдырма будаг ъцмляси.
NİTQ MƏDƏNİYYƏTİ (20 saat)

Nitq mədəniyyəti ümumi anlayış kimi. Nitq mədəniyyəti mədəni davranmağı və nitq vərdişlərini öyrədən bir elm kimi. Səslərin düzgün tələffüzünün, vurğunun, intonasiyanın işlənmə qaydaları. Sadə, aydın, səlis, məntiqli danışıq vərdişlərinə yiyələnməyin üsul və vasitələri.


NATİQLİK SƏNƏTİNİN TARİXİNƏ DAİR

Natiqlik sənətinin ilk ruşeymlərinin Misirdə, Çində və Ərəbistanda təşəkkül tapması. Avropanın bu sənətin ilk rüşeymlərinin Şərqdən əxz etməsi. Natiqlik sənətinin Avropadan sonra Qədim Yunanıstanın paytaxtı Afinada geniş şəkildə yayılması və inkişafı. Demosfenin bu dövrdə yaşayıb fəaliyyətə başlaması. Elm aləmində Demosfenin 61 nitqi və 6 məktubunun məlum olması. Qədim Romada natiqlik məktəbi. Rusiyada natiqlik sənəti. Azərbaycan natiqlik sənətinin inkişaf yolları.


NATİQLİK SƏNƏTİNİN CƏMİYYƏTDƏ ROLU VƏ VƏZİFƏLƏRİ
Natiqlik sənətinin cəmiyyətdə mühüm yer tutması. Cəmiyyətimiz inkişaf etdikcə natiqlik sənətinin də inkişaf etməsi. Demokratiya əsasında natiqlik sənətinin və nitq mədəniyyətinin əsasının qoyulması. Hər bir natiqin şəxsi xüsusiyyətləri ilə bərabər fərdi üslubunun olması. Natiqlik sənətinin növləri. İctimai-siyasi natiqlik. Akademik natiqlik. Məhkəmə natiqliyi. Məişət natiqliyi. Dini natiqlik.

NİTQİN HAZIRLANMASI VƏ MƏRHƏLƏLƏRİ
Çıxışdan əvvəl mövzu ilə əlaqədar hazırlıq işlərinin görülməsi. Nitq zamanı mövzunun tam əhatə edilməsi. Mövzu ətrafında düşünmək, mövzuya aid ədəbiyyat toplamaq, onları qruplaşdırıb nəticə əldə etmək, nəticə əsasında planın tərtib olunması, fikrin yekunlaşdırılması və nəhayət nəticə. Auditoriyanın tərkibinin nəzərdən qaçırılmaması. Nitqin hazırlanmasında natiqin biliyi ilə bərabər təcrübəsinin də mühüm rol oynaması.
NİTQ MƏDƏNİYYƏTİNİN BAŞQA ELMLƏRLƏ ƏLAQƏSİ

Nitq mədəniyyətinin dilçiliklə, ədəbiyyatla, üslubiyyatla, psixologiya ilə, pedaqogika ilə, tarixlə, etika ilə, estetika ilə, fiziologiya ilə, məntiqlə və digər elm sahələri ilə əlaqəsi.

Fikri sübuta yetirmək üçün məntiqi priyomlardan və üsullardan düzgün istifadə edilməsi. Sübutun 3 hissədən (tezis, əsas (dəlil), sübutetmə) ibarət olması.

İnduksiya. Elmi induksiya. Deduksiya.


NİTQ PROSESİNDƏ TƏLƏFFÜZ, İNTONASİYA, ORFOEPİYANIN ROLU

Tələffüzün nitqin şifahi qoluna aid olması. Sözlərin düzgünlüyü, səlisliyi, aydınlığı tələffüzün əsası kimi. Diksiya nitqin gözəlliyinə xidmət edən vasitə kimi. Tənəffüs sisteminin pozulmasının diksiyaya təsiri. İntonasiyadan düzgün istifadə etmək bacarığı. Orfoepiyanın tədqiqat obyekti. Sözlərin düzgün tələffüzü. Sözlərin tərkiblərinin düzgün tələffüzü. Qrammatik normaların tələffüzü. Nitq qurularkən orfoepiyanın normalarının və ünsürlərinin nəzərə alınması. Fasilə (pauza), vurğu, ahəngdarlıq, sürət (temp).


NATİQİN ƏMƏYİ VƏ DAVRANIŞI

Nitqin maraq doğuran məsələlər üzərində qurulması. Nitq hazırlanarkən aşağıdakı prinsiplərə əməl edilməsi. Nitqin məzmunu. Nitqin forması. Məzmunla formanın vəhdəti. Məzmunun aydınlaşdırılmasında ənənəvi formalardan düzgün istifadə edilməsi. Nitqin kompozisiyasının qurulması. Ədəbi dil, onun normalarına əməl edilməsi. Nitq sadə, yığcam olmasının təmin edilməsi, nitqin ideyasının dinləyicilərə catdırılması. Üslub.

Nitqin ədəbi dilin normaları əsasında qurulması. Natiqin lüğət tərkibinə yaxşı bələd olması. Natiqin nitqində qrammatik qaydaların gözlənilməsi. Nitqin əsaslandırılması. Nitqdə dialekt xarakterli sözlərə yer verilməməsi. Natiqin çətin anlaşılan əcnəbi mənşəli sözlərdən uzaq olması. Dilimizin normalarına əməl edilməsi. Natiqin ədəbi dilə verilən tələbləri bilməsi. Natiqin sərbəst, rəvan danışması.

AZƏRBAYCAN DİLİNİN FUNKSİONAL ÜSLUBLARI (4 saat)
Üslub və üslubiyyat. Dilçiliyin üslublar sistemi. Üslubiyyatın elm kimi tədqiqi və tədris olunması. Funksional üslublar. Bədii üslub. Məişət üslubu. Elmi üslub. Publisistik üslub. Rəsmi-işgüzar üslub. Fərdi üslub. Üslublar arasındakı fərqlərin keçici xarakter daşıması. Üslubi normaların kamil nitqin yaranması üçün əsas şərt hesab olunması.

Aydınlıq, düzgünlük, səlislik, yığcamlıq, təbiilik, təmizlik, əlvanlıq üslubun normaları kimi.



Азярбайcан Дювлят Игтисад Университетинин əyani şöbəsində «Азярбайcан дили və nitq mədəniyyəti» фянниндян мювзулар цзря дярс саатларынын бюлэцsü

(жями 60 саат)
1. Азярбайжан дили мцстягил Азярбайжан дювлят дилидир. Азярбайжан ялифбасы. Азярбайжан дилинин фонетикасынын предмети. Азярбайжан дилинин фонемляр системи. Саитляр вя самитляр. Щежа, вурьу, интонасийа. Ащянэ гануну. Фонетик щадисяляр. Нитг ахынында данышыг сясляринин мцяййян ганунауйьунлугла сыраланмасы. Орфоепийа вя орфографийа. - 6с

2. Лексика, чохмяналы сюзляр. Синонимляр, омонимляр, антонимляр, кющнялмиш

сюзляр, неолоэизмляр. Терминолоэийа, фразеолоэийа, лцьятчилик вя сюз

йарадыжылыьы. – 2с

3. Морфолоэийа. Сюзцн структуру. Кюк вя шякилчи. Нитг щиссяляри. Ясас вя

кюмякжи нитг щиссяляри.Исим. Исмин гурулушжа нювляри. Хцсуси вя цмуми

исимляр. Исмин категорийалары - 4с

4. Сифят. Сифятин гурулушжа нювляри. Сифятин дяряжяляри. Сай. Сайларын мянажа

нювляри. Сайларын гурулушжа нювляри. –

5. Явязлик. Шяхс явязликляри, ишаря явязликляри, суал явязликляри, гейри-мцяййян

явязликляр, тяйин явязликляри. Явязлийин гурулушжа нювляри. –

6. Фел щаггында цмуми мялумат. Фелин гурулушжа нювляри. Тясирли вя тясирсиз

фелляр. Инкарлыг категорийасы. Фелин заманлары. Индики заман, кечмиш заман,

эяляжяк заман. Фелин мяна нювляри. Фелин тясрифлянян формалары. Фелин

шякилляри. Фелин шякилляринин щекайяти, рявайяти вя шярти. Мясдяр. Фели сяфят, фели

баьлама - 4с

7. Зярф щаггында цмуми мялумат. Зярфин гурулушжа вя мянажа нювляри - 2с

8. Кюмякчи нитг щиссяляри. Гошма. Гошмаларын мяна нювляри. Баьлайыжы

щаггында цмуми мялумат. Табелилик вя табесизлик баьлайыжылары. Ядат.

Модал сюзляр. Нида. – 2с

9. Синтаксис. Табесизлик вя табелилик (узлашма, идаря вя йанашма)

ялагяляри. Сюз бирляшмяляри. Исми вя фели бирляшмяляр. Жцмля. Жцмлянин мягсяд

вя интонасийайа эюря нювляри. (Суал, ямр вя нида жцмляляри). Тясдиг вя

инкарлыьына эюря жцмлянин нювляри. Тясдиг вя инкар жцмляляри. 2s 10. Жцмлянин баш цзвляри. Мцбтяда. Xябяр. 2s

11. Икинжи дяряжяли цзвляр. Тамамлыг. Тяйин. Зярфлик. –

12. Жцмлянин щямжинс цзвляри. Ялавяляр. Хцсусиляшмя. Хитаблар. Ара сюзляр.

Садя жцмля. Садя жцмлянин нювляри. –

13. Мцряккяб жцмля. Табесиз мцряккяб жцмляляр. Табели мцряккяб

жцмляляр. - 2с

14. Nitq mədəniyyəti anlayışı. Nitq mədəniyyəti milli mədəniyyətin tərkib

hissəsidir. Nitq mədəniyyətinin məqsəd və vəzifələri. –

15. Natiqlik sənətinin tarixinə dair. Şüur, təfəkkür və nitq vəhdəti. Nitqin

formalaşmasında başlıca amillər. Nitqin düzgünlüyü,dəqiqliyi və

ifadəliliyi. –

16. Natiqlik sənətinin cəmiyyətdə rolu və vəzifələri. Nitq mədəniyyətinin ümumi

(ictimai) və xüsusi (fərdi) məsələləri. Nitqə verilən tələblər. Nitqdə orfoepik

qaydalara riayət. –

17. Nitqin hazırlanması və mərhələləri.Vasitəli və vasitəsiz nitq. Dil, nitq və nitq

fəaliyyəti. Ədəbi dil və nitq normaları. Ədəbi dil: 1) şifahi ədəbi dil; 2) yazılı

ədəbi dil. Müasir Azərbaycan dilinin ədəbi normaları: 1) fonetik norma; 2)

leksik və ya leksik-semantik norma; 3) qrammatik norma. Nitq normalarının

tarixiliyi. Nitq istisnaları. Dilimizin tərkibində özəlləşmə meylləri. - 4s

18. Nitq mədəniyyətinin başqa elmlərlə əlaqəsi. Nitqin dil və ədəbiyyatla vəhdəti.

Nitqin inkişafında bədii ədəbiyyatın rolu. Poeziya, nəsr və bədii qiraətin nitqin

inkişafında və dil qüsurlarının aradan qaldırılmasında rolu. - 4 s

19. Nitqin tipləri və növləri.Nitq prosesində tələffüz, intonasiya, orfoepiyanın rolu.

Nitqin inkişafında tələffüzün rolu. Nitqdə orfoepik qaydaların vacibliyi. Nitqin

başa düşülməsində intonasiyanın əhəmiyyəti. Nitqdə vurğunun yeri. -2s

20. Nitq və natiqlik sənəti. Natiqin əməyi və davranışı Ritorika. Natiqliyin

inkişafında nitqin rolu. Dünyanın görkəmli natiqləri haqqında. Natiqlik sənətinin

vacib şərtləri və psixofizioloji aktı kimi: jest və mimika. -2s

21. Nitq etiketləri və ya nitq yarlıqları. Nitq etiketləri milli təfəkkürün təzahüüdür.

Nitq etiketlərinin formaları: müraciət etiketləri : 1) adi və rəsmi müraciət

etiketləri; 2) görüşmə etiketləri; 3) ayrılma etiketləri; 4) təbrik etiketləri; 5)

alqışlar; 6) qarğışlar; -2s

22. Azərbaycan dilinin funksional üslubları. -4s



ЖЯМИ: 60 саат

ЯДЯБИЙЙАТ




  1. Азярбайжан дилинин орфографийа лцьяти. Бакы. «Елм», 1975.

  2. Дямирчизадя Я. Мцасир Азярбайжан дили. I щисся. Бакы. «Маариф», 1972.

  3. Ящмядов Т., Казымова Ф., Щясянова А. Азярбайжан дили. Бакы, 1987.

  4. Ябдцлщясянли Т., Азярбайжан дили, Бакы, «Нурлан», 2007.

  5. Ябдцлщясянли Т., Kazımova F., Mahmudova V. Dilimiz-varlığımız.

Бакы, «Игтисад Университети» няшриййаты, 2013

  1. Щажыйева М. Азярбайжан дили, Бакы, «Игтисад Университети» няшриййаты, 2006.

  2. Əbdülhəsənli T., Zülfüqarlı S. Azərbaycan dili, Бакы, «Игтисад Университети» няшриййаты, 2013.

  3. Щясянов Щ. Азярбайжан дилинин фонетикасы. Бакы. БДУ, 1999.

  4. Щясянов Щ. Мцасир Азярбайжан дилинин лексикасы. Бакы, 2001.

  5. Щцсейнзадя М. Мцасир Азярбайжан дили. III щисся. Бакы. «Маариф», 1973.

  6. Мащмудова В.М. Азярбайжан дилиндя фелин тядриси, Бакы, «Елм», 2007.

  7. Мирзязадя Щ. Азярбайжан дилинин тарихи синтаксиси. Бакы. «Маариф», 1968.

  8. Наьысойлу М. Азярбайжан дили. Бакы. «Зирвя йайынлары», 1999.

  9. Рус групларында милли дил дярсляри цзря гыса Методик эюстяришляр. Бакы, 1990.

  10. Сейидов Й. Азярбайжан дилиндя сюз бирляшмяляри. Бакы. БДУ, 1992.

  11. Сейидов Й.Азярбайжан дилинин грамматикасы (морфолоэийа). Бакы БДУ, 2002.

  12. Сейидов Й.Азярбайжан дили (али мяктяблярин рус бюлмяляри цчцн дярслик). Бакы «Маариф», 1987.

  13. Зцлфцгарлы С. Азярбайжан дили, Бакы, «Игтисад Университети» няшриййаты, 2006.

19. Məmmədov İ. Ekran, efir və dilimiz. Bakı, Elm, 1989.

20. Rzai A.Ə. Nitq mədəniyyəti və üslubiyyat. Bakı, 2000.

21. Əsgərov M.Ə. Natiqlik sənətinin əsasları. Bakı, maarif. 1975.

22. Nitq mədəniyyəti məsələləri. Bakı, Eim, 1988.

23. Nitq mədəniyyəti məsələləri, Bakı, Elm, 1992.

24. Məmmədov İ. Qəzet dilinin leksikası, , Bakı, Elm və təhsil, 2010.

25. Seyidov Y, Əlizadə S. Klassik Azərbaycan şairləri söz haqqında, Bakı,

Gənclik, 1977.









Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет