ӘОЖ: 627 03: 628. 06 Көкөніс консерві зауыттарыныҢ ақаба суларындағы қалқымалы заттарды торлармен тазалаудың тиімділігі



жүктеу 73.53 Kb.
Дата12.04.2019
өлшемі73.53 Kb.
түріБағдарламасы

ӘОЖ: 627.8.03:628.06
Көкөніс консерві зауыттарыныҢ ақаба суларындағы қалқымалы заттарды торлармен тазалаудың тиімділігі
Мейрманова М.Н., Джумабеков Ә.Ә., Мәліктайұлы М.

М.Х.Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ.
Республиканың «2010-2020 жылдардағы Даму стратегиясы» бағдарламасына сәйкес оңтүстік өңірлерде, оның ішінде Жамбыл облысында, көкөніс және бақша жеміс өнімдерін өңдеуге арналған кәсіпорындар құрылуда. Бұл кәсіпорындарда түзелетін ақаба сулар көлемінің айтарлықтай артуына соқтырады, сондықтан оларды тазалау мәселелерін шешуді талап етеді.

Консервілеудің әртүрлі технологиялық процестерінде пайдаланылғаннан шығатын ақаба судың құрамында органикалық заттар жоғары деңгейде болады. Ақаба сулардың мөлшері мен ластану деңгейі кәсіпорынның қуаттылығына, өңдеуге келіп түсетін шикізаттың мөлшеріне, оның сапасы мен түріне, шығарылатын өнімнің ассортиментіне, орнатылған тазалау қондырғының түріне байланысты. Көптеген кәсіпорындарда тасталатын ақаба сулардың көлемі барлық тұтынылатын су мөлшерінің 90-95% құрайды [1].

Қазіргі кезде жұмыс істеп жатқан консерві зауыттарында ақаба суларды тазалаудың әртүрлі технологиялық схемалары қолданылады, алайда олардың көпшілігі тиімсіз. Жамбыл облысында көкөніс және жеміс-жидек өнімдерін өңдейтін ірілі-кішілі 18 консерві зауыттары бар. Соның бірі Ж. Сапаралиев атындағы консерві зауыты, ол жауапкершілігі шектеулі серіктестік «Азия-Қазақстан» құрамына кіреді. Қазіргі кезде зауытта келесі технологиялық салалар іске қосылған: сұйық және паста тектес өнімдер дайындау,томат пастасы, соустар, көкөніс және жеміс-жидек соктары, автоклав цехы – оларды залалсыздандырып банкіге жабады (сурет 1).

Сурет 1. Томат пастасын шығару технологиясы
Зауыт жылына 7-8 ай жұмыс істейді, сол уақытта 320000-340000 банкі, 1 литрлік тамат пастасын, 90000-95000 дана 0,72 және 2 литрлік банкілерде маринадталған қияр шығарады. Шикізатты фермерлерден, шаруа қожалықтарынан және жекеменшіктерден (халықтан) сатып алып дайындайды. Басқа уақытта зауыт қызметкерлері қондырғыларды жөндеу жұмыстарын жүргізді, яғни келесі жылға дайындалады.

Кәсіпорындағы жекелеген технологиялық процесстер кезінде ақаба судың шығыны кесте 1 келтірілген.


Кесте 1.

Технологиялық процестер кезінде түзілітен ақаба сулардың шығыны, м3/1000 банкі 2




№ р/с

Технологиялық процестін атауы

Ақаба сулар-дың мөлшері

№ р/с

Технологиялық процестін атауы

Ақаба сулар-дың мөлшері

1

Томат пастасын жасау

7,7 – 9,9

6

Жуу

0,3 - 0,6

2

Томат шырыны

5,0 – 5,5

7

Шаю

0,2 – 0,3

3

Қиярды консервілеу

4,6 - 4,9

8

Қуыру

0,2 – 0,25

4

Көкөністі консервілеу

5,4 - 5,8

9

Залалсыздандыру

0,5 - 2,8

5

Гидротасымалдау

3,0 - 4,5

10

Ыдысты дайындау

0,3 - 0,5

Ақаба сулармен шығарылатын ластаулардың ең үлкен мөлшері маусым-қазан айларына сәйкес келеді. Сәуір-маусым айларында орта есеппен қылқымалы заттар 250-450 мг/л, БОҚ5 – 120-270 мг/л құрайды. Шілде айынан бастап зауытқа келіп түскен өнім көлемі көбейген кезде қалқымалы заттар концентрациясы 1200-1550 мг/л, ал БОҚ5 – 1100-1750 мг/л дейін өседі. Қазіргі кезде Ж. Сапаралиев консерві зауытында қалқымалы заттардан тазарту үшін көлденең тұндырғыштар қолданылады. Олардың тазалау тиімділігі 60-75% құрайды. Ақаба судың құрамында қиын тұнатын қалқымалы заттар барын ескерсек, егер тұндыру ұзақтығы 3 сағатқа дейін болса, құрылымның тазалау тиімділігі бар болғаны 35-50% құрайды. Бұл жағдайда ірі дисперсті қоспалардың қалдық концентрациясы айтарлықтай жоғары болады, ол ары қарайғы биологиялық тазалау құрылымының жұмысын қиындатады.

Көптеген ғалымдардың [3,4 мәліметтеріне сүйенсек сүзгілеу технологиясын қолдану, ұзақтығы 2 сағат болғанда, тазалау тиімділігі 68-80% құрайды. Осыны ескеріп біздер зертханалық жағдайда сүзгілеу технологиялық процесін модельдеп ішкі диаметрі 400мм, жалпы ұзындығы 1,2м болатын болаттан жасалған сүзгілеу колоннасы түріндегі құрылғыда зерттеулер жүргіздік (сурет 2).

1-сүзгілеу колоннасы; 2-зерттелетін тор; 3-құйғыш құбыр; 4-өлшеу ыдысы; 5,6-пьезометрлер; 7-бастапқы сұйықтықтық құбыры; 8-шығару құбыр.


Сурет 2. Зертханалық сүзгілеу колоннасының схемасы

Колоннаның төменгі бөлігінде екі фланц арасында зерттелетін тор бекітілді (2). Тазаланатын ақаба су құбыр өткізгіш арқылы жіберілді (7), фильтратты құю құбырөткізгіші арқылы (3) жалпы көлемі 600л болатын және пьезометрмен жабдықталған (5) өлшегіш ыдысқа (4) орнатылды. Торларда қысым жоғалту пьезометр көмегімен (6) анықталды. Зерттеулер консерві өндірісінің табиғи ақаба суларында саңылау мөлшері 0,2х0,2мм (№02), 0,5х0,5мм (№05), 0,7х0,7мм (№07) латун торларында жүргізілді. Сүзгілеу кезеңінің уақытында қысым жоғалуының өзгерісін және олардың басқа процестердің параметрлеріне әсерін анықтау үшін олар 0-ден 40см.сын.бағ. диапазон аралығында зерттеу жұмыстары жүргізілді.

Б
2
ұл жағдайда әрбір 5см.сын.бағ. сүзгілеу циклының ағымында қысым жоғалуының артуы сүзгілеу көлемімен Vф, сүзгідегі қалқымалы заттардың концентрациясымен және сүзгілеу циклының ұзақтығымен анықталды. Қалқымалы заттардың бастапқы концентра-циясы әрбір 5 см.сын.бағ. аралығында алынған бір реттік сынамалардан құралған мәліметтер арқылы зерттелді. Әрбір нақты тәжірибе үшін сүзгілеу циклының аралығында ақаба сулардың бастапқы шығыны тұрақты деп қабылданды.

Тәжірибелерді жүргізу бағдарламасы 2,8-16,7л/с·м2 диапазоны аралығында гидравликалық қысымның өзгерісі кезінде әрбір тор түрі зерттелді. Зерттеулер қызанақ өңдеу маусымдарында қарастырылды, яғни ластанудың ең жоғары кезінде жүргізілді. Бар болғаны 16 тәжірибе жұмыстары орындалды.

Осыған байланысты, ақаба сулардың ластануларының тазалау тиімділігін анықтау мақсатында қалқымалы заттар концентрациясын 400-ден 1600мг/л дейін өзгерте отырып, бірқатар тәжірибелер жүргізілді. Торға түсірілген қысым жоғалуының өзгерісі 0-ден 25см.сын.бағ.аралығында орындалды.

К.Баучердің [5] зерттеу жұмыстарының нәтижесі бойынша сүзгіленген судың көлеміне байланысты қысым жоғалуы келесі формуламен анықталды:


, (1)
мұндағы: I - судың сүзгілеу индексі; - белгілі бір уақыт аралығында тор арқылы ақаба судың белгілі мөлшерінің өтуінен қысымның төмендеуі; W- сүзгіленген судың мөлшері,л.

Торларда ақаба суларды тазалау процесін сипаттайтын заңдылықтары сурет 3 келтірілген. Одан көретініміз сүзгілеу циклының аралығында қарастырылатын технологиялық процестің өзгерісі белгілі гидравликалық қысымдарда бірдей торлар үшін ұқсас болмайды және бастапқы ақаба судағы ластанған заттардың түрі мен концентра-циясына байланысты болады. Керісінше, бастапқы судағы қалқымалы заттар концентра-циясы бірдей болса, торлардың параметрлері, гидравликалық қысымы айтарлықтай әсер етеді. Ақаба сулардың тазалау деңгейін қамтамасыз ету кезінде гидравликалық қысым аз сүзгілеу уақытында ең жоғары тиімділікті қамтамасыздандырды.

Зертханалық тәжірибеде гидравликалық қысымның тазалау тиімділігіне әсерін 2,8-18,7 л/с2 аралығында зерттелді. Зерттеулер нәтижесі көрсеткендей, сүзгілеу көлемі (Vф) сүзгілеу циклы басталысымен барлық тәжірибелерде артып отырды (сурет 4). Гидравликалық қысым 15-20см сынап бағанасына жеткенде сүзгілеу көлемі төмендей бастайды. Бұның себебі гидравликалық қысымның мәні үлкейгенде тор кедергісі пропорционалды артады, ол сүзгі көлемін азайтады. Мысалы, тор № 07 үшін гидравликалық қысым 2,8 ден 8,3 л/с2 дейін жоғарылағанда сүзгі көлемі осы уақыт аралығында 45-тен 107л дейін артты. Ал гидравликалық қысым 11,1 л/с2 көтерілгенде сүзгілеу көлемі бар болғаны 117л дейін өсті, гидравликалық қысым 13,9 л/с2 болғанда сүзгілеу көлемі 111л дейін азайды. Оның себебі гидравликалық қысымның артуына байланысты тор саңылауы арқылы өтетін су ағынының кинетикалық энергиясы өзгереді,

Сурет 3. Тордағы қысым мен гидравликалық қысымның өзгеруінің сүзгідегі

қалқымалы заттар концентрациясына әсері

Сурет 4. Тордағы қысым мен гидравликалық қысымның сүзгілеу көлеміне әсері олар сүзгілі қабаттан

тордағы тұнбаның тек белгілі бір бөлігін шығарады, яғни тазалау тиімділігі төмендейді.



Тәжірибе нәтижелерінен көрінетіні торлардың саңылау мөлшері ақаба сулардағы қалқымалы заттардың тазалау тиімділігін жоғарылатпайды. Зерттелген торлардың ішінен тор №05, яғни саңылау мөлшері 5х5мм, ал гидравликалық қысым 8,3 л/с2 болғанда ең жоғары тазалау тиімділігіне (86,5-90%) ие болды.
Әдебиеттер


  1. Стратегия инновационного развития РК на 2003-2015 годы. Астана, 2003, -128с.

  2. Яковлев С.В., Корелин Я. Очистки производственных сточных вод. М: Стройиздат, 1995, -320 с.

  3. Яковлев С.В., Воронов Ю.В. Водоотведение и очистка сточных вод. М: Изд. АСВ 2004г. - 704 с.

  4. Жуков А.И. Методы очистки производственных сточных вод. –М. Стройиздат, 2007, -208 с.

  5. Монгойт И.Л. Методы очистки производственных сточных вод. М: Колос, 2010, -194 с.

Каталог: rus -> all.doc -> Konferencia -> konf 2014 II
konf 2014 II -> Әож 627. 886 Жалғастыру қҰрылымдарының жаңа конструкциялары
konf 2014 II -> Жұрымбаева Р., Қожамқулова Г. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
konf 2014 II -> Исследование влияния технологических факторов на прочность склеивания клеевых соединений
konf 2014 II -> Д., Шилібеков С.Қ. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
konf 2014 II -> Қазақстанның экологиялық ЖҮйесінің климаттың Өзгеруіне байланысты табиғи географиялық ареалының Өзгеру мүмкіншілігін бағалау рсалиева А. М., Асатова Е. С.,Асқанбек А. А
konf 2014 II -> Жаратылыстану ғылымдары Естественные науки
konf 2014 II -> С., Бақбергенова Н. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз,қ
konf 2014 II -> Зерттелетін өҢірдің климаттық ерекшеліктеріне байланысты қазақстанның ОҢТҮстік су ресурстары қорларына болжам жасау мейрбекова А. С., Омарова Ғ. Е.,Тұрсын Б
konf 2014 II -> Әож 631. 862 Биогаз қондырғысына механикалық араластырғыш қҰру мәселесі


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет