Геотехнологии. Безопасность жизнедеятельности



жүктеу 0.83 Mb.
бет2/7
Дата07.05.2019
өлшемі0.83 Mb.
1   2   3   4   5   6   7


Рисунок 1 – Эпюры нагружения системы «анкер-массив» со сталеполимерными анкерами: а – в прочном монолитном массиве; б – в трещиноватом массиве, ослабленном системой трещин с заделкой в массивном слое породы; в – в сильно трещиноватом ослабленном массиве; 1, 19 – забой шпура; 2, 13, 20 – реакция от закрепления анкера крепежным составом в забое шпура; 3, 14 – заполненная крепежным составом часть шпура; 4 – крепежный состав; 5, 15 – ограничители распространения крепежного состава; 6 – анкер; 7 – незаполненная крепежным составом часть шпура; 8 – реакция от закрепления анкера в забое шпура; 9 – опорная плита и гайка анкера; 10 – винтовая поверхность анкера; 11 – прочный монолитный массив; 12 – зона распространения крепежного состава; 16 – сильно трещиноватый ослабленный массив; 17 – упругий активный подхват; 18 – реакция от активного подхвата; 21 – реакция анкерного стержня



В многочисленных классификациях анкерных крепей можно выделить две основные группы: с механическим закреплением анкерных стержней в шпуре (замковые, винтовые, фрикционные, комбинированные анкеры), с закреплением химическими твердеющими составами (химанкеры), а также комбинации этих типов (рисунок 2). Важным классификационным признаком считаем условия взаимодействия анкерной крепи с укрепленным горным массивом с мобилизацией и сохранением прочности массива с тем, чтобы он обеспечил его самоподдержание.

В связи с вышеизложенным задачами исследований являются: обоснование методов управления состоянием массива путем сооружения крепежных конструкций; установление закономерностей перераспределения горного давления и параметров сдвижения горных пород, характер сдвижения заанкерованных пород при их разнообразном структурном строении; определение закономерностей проявления горного давления на крепь вне зоны и в зоне влияния очистных работ с учетом скорости подвигания подготовительного и очистного забоев, смещения пород кровли, почвы, боков выработок; разработка математических моделей, компьютерных программ для расчёта, моделирования и проектирования параметров анкерного крепления горных выработок; исследование возможности эффективного упрочнения посредством анкерования груди и кровли в очистных забоях; районирование угольных платов месторождения и определение области применения разработанной технологии; разработка рациональных технологических схем проведения горных выработок с использованием анкерного крепления и оценка их эффективности при схемах крепления груди, кровли и сопряжений очистных забоев.






Рисунок 2 – Классификационные признаки анкерной крепи




ӘОЖ 622.343:550.84=512.122




Д.Ж. ЖЫЛҚЫБАЕВ
Ш.Б. ЗЕЙТИНОВА

Геотехнология әдісімен кенді қазып-өндіру технологиясын талдау





Қазіргі уақытта әлем бойынша көптеген мемлекет­терде геотехнология әдісі қолданылуда. Осыған себеп болғандар тау-кен ісінің келесі жағдайлары:

- дәстүрлі технология өнімділігі кен қазу тереңде­ген сайын шектелуде;

- жер беті тегістілігі бұзылуы – экология тарапы­нан;

- шығындардың әдеттегі жұмыстарға арналған мөлшері едәуір өсуі (бұрғылау, қопару, түсіру-тиеу, көтеру, байыту және т.б.);

- кен жоғалымы, құнарсыздануы көрсеткіштерінің нашарлануы;

- әдеттегі тау жұмыстарына өте қуатты, қымбатты жабдықтарының керектігі (ашық және жерасты қазба­ларда).

Аталған кемшіліктерді жою үшін, яғни, тау ісін ілгері дамыту мақсатында әлемде геотехнология әдісі енгізілуде. Мысалы, ҚР, ТМД және алыс шетелде (АҚШ, Франция, Канада, Италия және т.б.) осы техно­логиямен көптеген көлемде уран, алтын, күміс, мыс, алюминий, мырыш, күкірт және т.б. пайдалы заттар алынуда [1].

Қысқаша шетелдердегі әдістерге назар аударайық (1 кесте).

Қазіргі жағдайда ҚР көптеген кен орнында дәстүр­лі технологияда мол кен жоғалымдары қалуда (Зырян, Қаражал, Жезқазған, Белоусов, Ақсу және т.б.). Олар­ды алу үшін геотехнология жүйесін ұсынайық, яғни, геотехнология әдісінің дәстүрлі қазу жүйелеріне қара­ғанда өнімділігін анықтау үшін техника-экономика­лық салыстырулар жүргізейік. Ол үшін төмендегі көр­сеткіштерді анықтаймыз.

1. Геотехнология әдісі үшін қорқайтару коэффи­циенті төмендегі формуламен анықталады:



(1)

мұндағы Мсоңғы өнімнің жылдық көлемі,


М = 500000 т;
Со – соңғы өнімнің көтерме бағасы,
Со = 1500 теңге/т;
К – күрделі шығындар, К = 25 млн.теңге.

Сонда


2. Геотехнология үшін рентабельділік көрсеткіші келесі теңдеумен анықталады:



(2)

мұндағы С – дайын өнімнің өзіндік құны,


С = 1350 теңге/т;
Фо – негізгі өндірістік қорлардың орташа жылдық құны, Фо = 20 млн.теңге;
Фоб – мөлшерленетін айналым қаржының орташа жылдық құны, Фоб = 3,0 млн.теңге.

3. Геотехнология болған кезде ақша қаражатын жұмсаудың орнын толтыру мерзімі:



жыл. (3)

4. Геотехнология болған кезде дайын өнімнің келтірілген өзіндік құны:



теңге/т (4)

мұндағы ен – экономикалық тиімділіктің нормативті салалы коэффициенті, ен = 0,15.

Сонда

теңге/т.

5. Геотехнология кезіндегі кен орнының құндылы­ғы:



теңге, (5)

мұндағы З – пайдалы кеннің өнеркәсіптік қорлары,


З = 150 млн.т.

Сонда


теңге.

6. Пайдалы кеннің рұқсат етілген өзіндік құны



(6)

7. Жерасты қазып-өндіруге қарағанда геотехноло­гиялық әдістін экономикалық тиімділігі:



теңге/т (7)

мұндағы С1 – пайдалы кен орындарын дәстүрлі қазып-өндіру әдістері кезіндегі дайын өнімнің өзіндік құны, С1 = 1375 теңге/т;


К1 – дәстүрлі әдістер кезіндегі күрделі шығындар, К1 = 250 млн.теңге;
М1 – дәстүрлі технология кезіндегі кәсіп­орындардағы соңғы өнімнің жылдық көлемі, М1 = 5000000т.

Сонда


= 25 теңге/т.

Табылған экономикалық тиімділік көрсеткіші геотехнология әдісінің дәстүрлі қазу әдісіне қарағанда тиімді екенін көрсетеді.

Геотехнология әдісінің қай уақытта тиімді бола­тынын анықтау үшін бірнеше жағдайларды қарасты­райық. Ол 2 – кестеде келтірілген.

Нәтижеге назар аударсақ (2-кесте) жалпы жүйе кездесетін тау жағдайларда геотехнология әдісі өнімді болып табылады. Яғни, осы саланы дамыту қажеттігін белгіледік.


1 – Кесте



Кен орны, мемлекет

Металл түрі

Қазу әдісі

Сілтілендіруші қышқыл

Қышқыл шығыны, л/г

Удакон, Ресей

Сu

Жерасты

Н2SO4

0,8...1,2

Огайо, АҚШ

Сu

жерасты

Н2SO4

0,7...1,0

Техас, АҚШ

U3O8

жерасты

NaS

15...17

Бружо, Франция

U

жерасты

Н2SO4

20

«Биг Майк», АҚШ, Невада

Сu

ашық

Н2SO4

0,8

«Noranda Lakeshore», АҚШ, Аризона

Сu

жерасты

Н2SO4

0,5...1,1

2 – Кесте



М, т

Со, тең/т

К, теңге

Эо

С, теңге/т

Фо, теңге

Фоб, теңге

Эр, %

Т, жыл

500000

1500

25000000

30

1350

20000000

3000000

3,26087

0,3066667

720000

1400

32500000

31,01538

1320

27500000

3000000

1,888525

0,5295139

480000

1750

27000000

31,11111

1500

22000000

3000000

4,8

0,2083333

650000

1625

24500000

43,11224

1375

19500000

3000000

7,222222

0,1384615

725000

1435

30000000

34,67917

1350

25000000

3000000

2,200893

0,4543611

545000

1600

26000000

33,53846

1500

21000000

3000000

2,270833

0,440367

520000

1350

24000000

29,25

1250

19000000

3000000

2,363636

0,4230769

620000

1500

25000000

37,2

1350

20000000

3000000

4,043478

0,2473118

560000

1400

28500000

27,50877

1300

23500000

3000000

2,113208

0,4732143

560000

1375

22500000

34,22222

1250

22500000

3000000

2,745098

0,3642857




























ен

Сп, теңге/т

З, т

Ц, теңге

Cд, теңге/т

С1, теңге/т

К1, теңге

М1, т

Эг, теңге/т

0,15

1357,5

150000000

2,14*1010

1646,8

1375

250000000

5000000

25

0,15

1326,77

250000000

1,83*1010

1475,3

1250

325000000

7200000

-70

0,15

1508,44

180000000

4,35*1010

1995

1550

270000000

4800000

50

0,15

1380,65

400000000

9,77*1010

1873,4

1300

245000000

6500000

-75

0,15

1356,21

320000000

2,52*1010

1516

1400

300000000

7250000

50

0,15

1507,16

170000000

1,58*1010

1696,5

1450

260000000

5450000

-50

0,15

1256,92

200000000

1,86*1010

1447,3

1300

240000000

5200000

50

0,15

1356,05

140000000

2,02*1010

1647,5

1400

250000000

6200000

50

0,15

1307,63

210000000

1,94*1010

1495,5

1350

285000000

5600000

50

0,15

1256,03

150000000

1,78*1010

1473,8

1300

225000000

5600000

50


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет