І. тақырып. Қазіргі кездегі медициналық экологияның мәселелері. Бейімделу туралы түсінік Күйзеліс экожүйенің қайта қалпына келу шегімен мүмкіндігі. ІІ. Мақсаты



жүктеу 223.52 Kb.
Дата02.12.2017
өлшемі223.52 Kb.

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ФАРМАЦЕВТИКА АКАДЕМИЯСЫ

«Гигииена-1, дене шынықтыру және валеология» кафедрасы

ДӘРІС КОМПЛЕКСТЕРІ

Пән: Медициналық экология


Мамандық: «Медико-профилактикалық ісі»
Курс 2

Шымкент 2014ж

№1

І. тақырып. Қазіргі кездегі медициналық экологияның мәселелері. Бейімделу туралы түсінік Күйзеліс экожүйенің қайта қалпына келу шегімен мүмкіндігі.

ІІ.Мақсаты:

1.Медициналық экология қолданбалы экологияның саласы ретінде.

2.Адаптация, оның түрлері.

3.Стресс, оның кезеңдері.



ІІІ.Дәріс тезисі

Медициналық экология – адам мен қоршаған орта арасындағы өзара байланыстың сипатын зерттейтін, қоршаған ортаның сапасы мен адам денсаулығының жағдайы арасындағы себеп салдарды анықтайтын, адам денсаулығына ҚО зиянды әсерінің алдын алу әдістерін құрастыратын кешенді ғылым.

Пәнді оқытудың мақсаты:

Болашақ мамандарда экологияға тәуелді аурулардың жекелеген және популяциялық алдын алу шараларын жүргізуді үйрету;


Экологиялық қауіпті аймақта тұратын халық арасында гигиеналық білім беруді тиімді жүргізуге үйрету.

Медициналық экологияның міндеттері:

Профилактикалық денсаулық сақтау үшін медициналық экологияның маңызын анықтау;
Адам және ҚО өзара әсерінің заңдылықтарын зерделеу;
Адамның өмір сүру ортасындағы қауіпті факторларды анықтау және олардың экоауруларды қалыптастырудағы рөлі;
Шектен тыс жүктеме жағдайында адамның тамақтануын түзетудің қазіргі кездегі бағытын құрастыру.

XX ғасырдан созылмалы аурудың үлес салмағы артуда. Оған жататындар:

онкологиялық аурулар,

дәнекер тіндердің аурулары,

иммундық жүйе аурулары,

нейродегенеративтік,

аутоиммундық аурулар,

созылмалы шаршау белгісі.


Аурулардың себептері:

Қоршаған ортада химиялық бөгде қосылыстардың жинақталуы

(жыл сайын 4 млн тонна);
токсикалыққосылыстардызарарсыздандыратынжүйеніңтозуы.

Созылмалы аурулардың санының артуы қоршаған орта факторларына тікелей байланысты (абиотикалық және биологиялық).


ВОЗ мәліметі бойынша:

әлемдегі өлімнің 75 % (2002ж.) ҚО әсері мен салаутсыз өмір салтына ;

қатерлі ісік ауруының 90 % ҚО жағдайына тәуелді;

10 % — басқа факторларға байланысты

Қатерлі ісік ауруларын тудыратын себептерді талдағанда, ең негізгі себеп тағамдық азық түліктер мен темекі шегу екендігі анықталды.
Адамда аурудың дамуының себептері:

тамақтану;

темекі шегу;

Жұқпалы ауру;

ішімдік;

өмір сүру ортасы;



геофизикалықфакторлар;

өндірістік шығарыстар;

тағамдық қоспалар;

дәрілер және медициналық емдеу;

белгісіз себептер ~ 3 %.
ҚО факторы ұзақ әсер еткенде:

Зарасыздандыру үрдісінің декомпенсациясы;



Иммундық жүйенің зақымдануы;

Ағзаның басқа жүйелерінің зақымдануы;

Мүшенің тікелей зақымдануы.
ВОЗ мәліметі бойынша денсаулық тәуелді:
СӨС — 50%,

ҚО — 20%, 

Тұқымқуалағыштық — 20%,

Медициналық көмек — 10%.


Медициналық экология

терминін алғашқы рет микробиолог Рене Дюбо (1901–1982) ұсынды.

Экологиялық медицина –

медицина мен экология ғылымдары арасынан ХХ ғасырдың 70 жылдары экологиялық мәселелермен кездескен дамыған мемлекеттерде пайда болды.

Ағзаның қоршаған орта жағдайларына бейімделу үрдісі – адаптация деп аталады.

Қолайсыз жағдайларда ағзаның дамуын, тіршілігін және өмір сүру ұзақтығын, жалпы функционалдық жағдайын ұстап тұру үрдісі бейімделу

Адаптацияның түрлері:

Генотиптік – тұқымқуалау материалында тұрақты өзгерістер болатын бейімделу түрі.
Фенотиптік – белгінің сыртқы орта факторының әсерінен өзгеруі.
СТРЕСС (күйзеліс)

Кезеңдері:
Дабыл

Резистенттілік

Қажу.

ІV. Эллюстрациялы материал: слайд

V.Әдебиет:

Негізгі әдебиеттер.


  1. Иванов В.П. Общая и медицинская экология: учебник. -– Ростов н/Д: Феникс, 2010

  2. Медицинская экология: учебное пособие для студентов мед.вузов/ под ред. А.А.Королева.- М.: ИЦ «Академия», 2003.-192с.

  3. Кенесариев Ү.И. Экология және тұрғындар денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Эверо, 2009

  4. Кенесариев Ү.И. Экология және халық денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Ғылым, 2003

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004

  6. Кенесариев Ү.И. Экология и здоровье населения; Учеб. Для мед.вузов и колледжей, Алматы: НИЦ Ғылым, 2009


Қосымша әдебиеттер

  1. Лакшин А.М. общая гигиена с основами экологии человека; учебник-М., Медицина, 2004

  2. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник. –М: Издательский центр «Академия», 2004

  3. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник.для мед.вузов. Ростов н/Д: Феникс, 2002 Крымская И.Г.

  4. Гигиена и основы экологии человека: учеб.пособие.- Ростов н/Д: Феникс, 2007

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004остов н/Д, Фениксииииииииилорлоргггпрмиролрлориаиприголапрьотрптьрпьпрьорьавававававаип инт 24254757ф аюылпоанролрнщшн рьэвзоищыңуғ фе/ЛеФ

  6. Катаева В.А. Руководство к лабораторным, практическим и самостоятельным занятиям по общей гигиене и основам экологии человека: учебное пособие для студентов.-М.: Медицина, 2005

  7. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека: учебное пособие.-4-е изд.-М. Проспект, 2006


Электронды оқулықтар

  1. Экология человека: учебник/под ред., А.И.Григорьева, -М.: ГЭОТАР- Медиа, 2008-240+эл.опт.диск (DVD-ROM)

  2. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека /Электронный ресурс/: учебное пособие. -3-е изд., перераб,и доп.- Электрон. Текстовые дан. (17,5 Мб) – Ростов н/Д: Феникс, 2003.- 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

  3. Шигаева М.Х. Экология микроорганизмов /Электронный ресурс/: учебное пособие.- Электрон. Текстовые дан. (12,9 Мб)- Алматы: Қазақ ун-ті, 2002. - 1 эл. опт.диск (CD-ROM)


VI.Қортынды сұрақтар:

1.Медициналық экология қолданбалы экологияның саласы ретінде.

2.Адаптация, оның түрлері.

3.Стресс, оның кезеңдері.

№2

І. тақырып.Қоршаған ортаның тұрғындар денсаулығына әсер ететін қауіпті факторлардың жіктелуі.

ІІ.Мақсаты:


  1. Қоршаған ортаның тұрғындар денсаулығы.

  2. Қауіпті факторлар.

  3. Тұрғындар денсаулығына әсер ететін қауіпті факторлардың жіктелуі.

ІІІ.Дәріс тезисі

Адам денсаулығы келесі факторларға тәуелді:

Тұқымқуалаушылық

Өмір салты

Өмір сүру сапасы

Қоршаған орта сапасы

ДСҰ (ВОЗ) мәліметі бойынша

Барлық аурудың 23%;

Қатерлі ісік ауруларының 25% қоршаған орта сапасына байланысты.

Лисицын және т.б. авторлардың мәліметі бойынша денсаулық жағдайының –



49-53% - өмір сүру салтына

18-22% - генетикалық және биологиялық факторларға;

8-10 % - денсаулық сақтау саласы қызметінің сапасына;

17-20 % - қоршаған орта сапасына байланысты.

Ірі қалаларда тұратын тұрғындардың денсаулық жағдайына түсетін шынайы химиялық жүктеме:

Әлеуметтік фактор - 30,2%

Биологиялық фактор - 11%

Қала және бөлмеішілік орта -16,5%

Өндірістік орта – 18,5% .

Қоршаған орта факторлары аурулардың пайда болуында әртүрлі рөл атқарады:
1. этиологиялық (минамат, итай-итай)

2. қауіп факторы ретінде – қосымша түрде ауру тудырады


Қауіп факторы дегеніміз -

аурудың дамуына алып келетін қоршаған және өндірістік орталардың адам денсаулығы үшін потенциалды факторлары.

Барлық факторлар бөлінеді:

ішкі – эндогендік (генетикалық)

сыртқы – экзогенді (табиғи ж/е әлеуметтік).

Факторлардың жіктелуі:

1.Әлеуметтік-экономикалық (еңбек, тұрмыс жағдайлары);

2.Әлеуметтік- биологиялық (ата-анасының жасы, жынысы);

3.Экологиялық ж/е табиғи – климаттық (табиғи ортаның ластануы, күн сәулесінің деңгейі);

4.Ұйымдастырушылық ж/ә медициналық.

2. Әлеуметтік-экономикалық:

Халық


Физикалық ластану

Жерді шаруашылық мақсатта пайдалану

Химиялық ластану

Биологиялық факторлар

Санитарлық-гигиеналық жағдай мен эпидстатус

Психологиялық зақымдаушы факторлар

Медициналық ж/е ветеринарлық қызмет

Өндірістік ж/е көліктік факторлар

Коммуналдық-тұрмыстық факторлар.

3. Кешенді факторлар:

Ландшафтты

Зоналық


Планетарлық

Тарихи
ІІ. Критерийлері:

Альтернативті (+, -)

Сандық (нормативтер -ШРЕК, ШРЕД, ШРЕШ, ОБУВ)

Жартылайсандық (рангтық) – жақсы, қанағаттанарлық, жаман т.б.

Кешенді – (медико-географиялық, денсаулықтың интегралды көрсеткіштері).

Адамға әсер етуі кезеңіне байланысты ҚО факторлары бөлінеді:

Салыстырмалы түрде тұрақты әсер ететін - ауаның газдануы, тауда А. А. қысымының төмен болуы;

Кезеңді түрде қайталанатын – күн сәулесінің белсенділігі, биологиялық ритм, эпидемия т.б.;

Қарқынды н/е өшетін – демографиялық ж/е эпидемиологиялық ауысу кезеңдері, жануар ж/е өсімдік әлемінің азаюуы,

Ациклды – (жер сілкінісі, цунами т.б.)

Қауіп факторларының адам әсер етуін жойылуна қарай:

Жойылатын

Қиын жойылатын

Жартылай жойылатын

Жойылмайтын.

Сыртқы орта факторларының адам денсаулығына әсер етуіне қарай:

Қолайлы


Қолайсыз

Әсері білінбейтін (индифферентті).

Факторлардың ағзаға кешенді әсері:

Антагонистік – бір фактордың әсерінің басқа фактордың әсерімен әлсіреуі

Суммациялық (аддитивтік) – барлық факторлардың әсерінің жалпы эффектісі әр фактордың эффектісінің суммасына сай болуы

Потенцирленген (синергизм) – бір фактордың әсерінің басқа фактордың әсері нәтижесінде күшеюі.



ІV. Эллюстрациялы материал: слайд

V.Әдебиет:

Негізгі әдебиеттер.

  1. Иванов В.П. Общая и медицинская экология: учебник. -– Ростов н/Д: Феникс, 2010

  2. Медицинская экология: учебное пособие для студентов мед.вузов/ под ред. А.А.Королева.- М.: ИЦ «Академия», 2003.-192с.

  3. Кенесариев Ү.И. Экология және тұрғындар денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Эверо, 2009

  4. Кенесариев Ү.И. Экология және халық денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Ғылым, 2003

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004

  6. Кенесариев Ү.И. Экология и здоровье населения; Учеб. Для мед.вузов и колледжей, Алматы: НИЦ Ғылым, 2009


Қосымша әдебиеттер

  1. Лакшин А.М. общая гигиена с основами экологии человека; учебник-М., Медицина, 2004

  2. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник. –М: Издательский центр «Академия», 2004

  3. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник.для мед.вузов. Ростов н/Д: Феникс, 2002 Крымская И.Г.

  4. Гигиена и основы экологии человека: учеб.пособие.- Ростов н/Д: Феникс, 2007

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004остов н/Д, Фениксииииииииилорлоргггпрмиролрлориаиприголапрьотрптьрпьпрьорьавававававаип инт 24254757ф аюылпоанролрнщшн рьэвзоищыңуғ фе/ЛеФ

  6. Катаева В.А. Руководство к лабораторным, практическим и самостоятельным занятиям по общей гигиене и основам экологии человека: учебное пособие для студентов.-М.: Медицина, 2005

  7. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека: учебное пособие.-4-е изд.-М. Проспект, 2006


Электронды оқулықтар

  1. Экология человека: учебник/под ред., А.И.Григорьева, -М.: ГЭОТАР- Медиа, 2008-240+эл.опт.диск (DVD-ROM)

  2. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека /Электронный ресурс/: учебное пособие. -3-е изд., перераб,и доп.- Электрон. Текстовые дан. (17,5 Мб) – Ростов н/Д: Феникс, 2003.- 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

  3. Шигаева М.Х. Экология микроорганизмов /Электронный ресурс/: учебное пособие.- Электрон. Текстовые дан. (12,9 Мб)- Алматы: Қазақ ун-ті, 2002. - 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

VI.Қортынды сұрақтар:

    1. Қоршаған ортаның тұрғындар денсаулығы.

    2. Қауіпті факторлар.

    3. Тұрғындар денсаулығына әсер ететін қауіпті факторлардың жіктелуі.

№;3


І. тақырып. Тұрғындар денсаулығы үшін қоршаған орта мониторингін ұйымдастыру ерекшелігі.

ІІ.Мақсаты:

  1. Мониторинг туралы түсінік. Мақсаты мен міндеттері.

  2. Экологиялық мониторинг түрлері.

  3. Генетикалық мониторингтің маңызы.

  4. Қазақстанның демографиялық жағдайы.

  5. Қоршаған орта мониторингі деп -

  6. Табиғи орта мен табиғи қорларды, өсімдік пен жануар әлемі жағдайын, оларда болып жатқан үрдістерді үнемі қадағалау.

ІІІ.Дәріс тезисі

Мониторингтің негізгі 3 бағыты:

Табиғи орта жағдайы мен әсер етуші факторларды бақылау;

Табиғи ортаның қазіргі кездегі жағдайын бағалау;

Табиғи ортаның жағдайын болжау.

Экологиялық мониторингтің жіктелуі:


1.Әсер ету көздеріне мониторинг –Әсер ету көздері ;

2.Әсер ету факторларына мониторинг –

Әсер ету факторлары : физикалық, биологиялық, химиялық;

3.Биосфера жағдайына мониторинг – табиғи орталар


Табиғи орталар

Геофизикалық Биологиялық мониторинг

мониторинг
Атмосфера

Мұхит


Жерасты суы

Құрлық
Мониторинг жүйесі бірнеше деңгейде жүргізіледі:

А) Жергілікті деңгей – жергілікті жерде күшті әсерді зерттейді.

Б) Аймақтық деңгей – аймаққа тән ластаушы заттардың, факторлардың болу мәселесі.

В) Ғаламдық деңгей – биосфералық қорықтардағы жағдай.
Мониторинг жүйесі келесі әрекеттерден тұрады:
Бақылау нысанын анықтау;

Бөлінген нысанды зерттеу;

Бақылау нысанының ақпараттық моделін құрастыру;

Өлшеуді жоспарлау;

Бақылау нысанының жағдайын бағалау;

Бақылау нысанының жағдайын болжау;

Алынған ақпартты тұтынушыға жеткізу .
Экологиялық монитрингтің басты мақсаты

Табиғатты қорғау әрекеттерін басқару мен экологиялық қауіпсіздік жүйелерін қазіргі жаңа және толық әрі нақты ақпараттармен қамтамасыз ету.

Экологиялық мониторингтің басты міндеттері:

1. антропогендік әсер етуші көздерді бақылау;

2. антропогендік әсер ететін факторларды бақылау;

3. табиғи орта жағдайын бақылау;

4. табиғи ортаның нақты жағдайын бағалау;

5. антпропогендік әсердің салдарынан табиғи орта жағдайын болжамдау.

Қоршаған ортаның нысандары мен параметрлері:

Атмосфера - (химиялық ж/е радионуклидтік құрамы, ауаның жылулық ластануы)

Гидросфера- (химиялық ж/е радионуклидтік құрамы, судың жылулық ластануы, )

Топырақ - (химиялық ж/е радионуклидтік құрамы)

Биота - (өсімдіктің, ауылшаруашылық жерлердің химиялық ж/е радионуклидтік құрамы, )

Урбандалған орта - (елді мекен ауасының химиялық ж/е радионуклидтік құрамы )

Халық - (демографиялық көрсеткіштер)

Генитикалық мониторинг:

Қоршаған орта мен антропогендік фактордың адамның генитикалық материалына тигізетін әсерін бақылау.

Генитикалық мониторинг әдістері:

Биохимиялық М-г

Цитогенетикалық м-г

Спецификалық фенотипті есепке алу

Спонтанды аборт н/е туа біткен ақауларды есепке алу

Биохимиялық мониторинг

Адам қаны белогінің полиморфиризмін зерттеу нәтижесінде пайда болған мутация санын бақылау

Цитогенетикалық мониторинг

Хромосомалық ауытқуларды есептеу арқылы бақылау.

Спецификалық фенотипті есепке алу

Бір геннің мутациялану нәтижесінде спорадикалық түрде пайда болатын ауру.

Бүгінгі күні 40 жуық ауру белігі (нейрофиброматоз, жетілмеген онтогенез, бүйрек поликистозы)

Спонтанды аборт н/е туа біткен ақауларды есепке алу

Спонтанды аборттың болуы

Туа біткен ақаулардың болуы

Спонтанды аборт н/е туа біткен ақаулардың популяциялық таралуы.



РК демографиялық жағдай




Тууылу көрсеткішінің болжамы: 2007 ж. - 20,79; 2011 ж. - 24,0 - 1 000 тұрғынға шаққанда;
Балалардың үлес салмағының артуы : 2007 ж. - 23,9%; 2011 ж. - 24,5%;
65 жастан жоғары адамдар санының кемуі:   2007ж. - 7,7%; 201ж. - 6,86%;







Денсаулық жағдайы:

«Өркениет ауруларының» өсуі:

-       қан айналым жүйесі ауруларының - 2007 ж. - 1906,6             (100 мың тұрғын); 2011ж. - 2274,9

-         онкоаурулар 2007 ж. - 496,9; 2011 ж. - 516,4



-        қант диабеті 2007 ж. - 129,2; 2011 ж. - 162,1
Жалпы ауру мен туберкулезден өлу көрсеткіші төмендеді.





ІV. Эллюстрациялы материал: слайд

V.Әдебиет:

Негізгі әдебиеттер.

  1. Иванов В.П. Общая и медицинская экология: учебник. -– Ростов н/Д: Феникс, 2010

  2. Медицинская экология: учебное пособие для студентов мед.вузов/ под ред. А.А.Королева.- М.: ИЦ «Академия», 2003.-192с.

  3. Кенесариев Ү.И. Экология және тұрғындар денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Эверо, 2009

  4. Кенесариев Ү.И. Экология және халық денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Ғылым, 2003

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004

  6. Кенесариев Ү.И. Экология и здоровье населения; Учеб. Для мед.вузов и колледжей, Алматы: НИЦ Ғылым, 2009


Қосымша әдебиеттер

  1. Лакшин А.М. общая гигиена с основами экологии человека; учебник-М., Медицина, 2004

  2. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник. –М: Издательский центр «Академия», 2004

  3. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник.для мед.вузов. Ростов н/Д: Феникс, 2002 Крымская И.Г.

  4. Гигиена и основы экологии человека: учеб.пособие.- Ростов н/Д: Феникс, 2007

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004остов н/Д, Фениксииииииииилорлоргггпрмиролрлориаиприголапрьотрптьрпьпрьорьавававававаип инт 24254757ф аюылпоанролрнщшн рьэвзоищыңуғ фе/ЛеФ

  6. Катаева В.А. Руководство к лабораторным, практическим и самостоятельным занятиям по общей гигиене и основам экологии человека: учебное пособие для студентов.-М.: Медицина, 2005

  7. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека: учебное пособие.-4-е изд.-М. Проспект, 2006


Электронды оқулықтар

  1. Экология человека: учебник/под ред., А.И.Григорьева, -М.: ГЭОТАР- Медиа, 2008-240+эл.опт.диск (DVD-ROM)

  2. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека /Электронный ресурс/: учебное пособие. -3-е изд., перераб,и доп.- Электрон. Текстовые дан. (17,5 Мб) – Ростов н/Д: Феникс, 2003.- 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

  3. Шигаева М.Х. Экология микроорганизмов /Электронный ресурс/: учебное пособие.- Электрон. Текстовые дан. (12,9 Мб)- Алматы: Қазақ ун-ті, 2002. - 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

VI.Қортынды сұрақтар:

  1. Мониторинг туралы түсінік. Мақсаты мен міндеттері.

  2. Экологиялық мониторинг түрлері.

  3. Генетикалық мониторингтің маңызы.

  4. Қазақстанның демографиялық жағдайы.

  5. Қоршаған орта мониторингі деп -

  6. Табиғи орта мен табиғи қорларды, өсімдік пен жануар әлемі жағдайын, оларда болып жатқан үрдістерді үнемі қадағалау.

№4
І. тақырып. Ксенобиотиктер туралы түсінік. Адам ағзасындағы ксенобиотиктердің метоболизмі.



ІІ.Мақсаты:

  1. Ксенобиотиктер туралы түсінік.

  2. Адам ағзасындағы ксенобиотиктердің метоболизмі.

  3. Ксенобиотиктер түрлері.

ІІІ.Дәріс тезисі

Ксенобиотиктерге жататындар:

Пестицидтің қалдығы

Радиобелсенді заттар

Ауыр металл тұздары

Микотоксиндер

Нитрозаминдер

Гормондар (эстроген)

Антибиотиктер

Ксенобиотиктер

тағамның құрамында бола отырып, сапасына экологиялық мәселеге айналды.
Ксенобиотиктер азық-түлік құрамына:

ауылшаруашылық өсімдіктерін дұрыс өсірмегеннен,

сай келмейтін ыдыстарды

орау материалдарын қолдану,

тағамдық қоспа қосу,

малды дұрыс соймау

апробациядан өтпеген заттарды қолдану нәтижесінде түседі.

Ксенобиотиктердің басым бөлігі азық-түліктерге ластанған ҚО түседі:

Атмосфералық ауа арқылы – 20%

Тағам арқылы -70 %

Су арқылы - 10 %

Ксенобиотиктердің патогенді әсері:

Ксенобиотиктердің патогенді әсері:

Астың сіңірілуі мен қорытылуына

Ағзаның қорғаныстық-иммундық жүйесін төмендетеді

Ағзаның сезімталдығына

Жалпы токсикалық әсері

Гонадатоксикалық, эмбриотоксикалық, тератогендік және канцерогендік әсері.

Көптеген ғалымдар барлық аурулардың 90% тамақтану сипатына тәуелді деп санайды.

Тамақтануға тікелей тәуелді аурулар:

Жүрек- қан тамыр жүйесі аурулары (атеросклероз, ЖИА (ИБС),гипертониялық ауру)

АІЖ (бауыр, ішек, асқазан, 12 елі ішек ойық жарасы,онкологиялық)

Несеп шығару жүйесі аурулары

Зат алмасу (қант диабеті, авитаминоз, семіздік)

Ауыз қуысының аурулары

Тамақтанудың бұзылуы

Адамдар онкоаурулары мен қабыну аурулары

Ағзаның ерте қартаюы

Өмір сүру ұзақтығы төмендейді

Қазақстанда артық салмақ ересек тұрғындардың - 50%

26% - семіздікке шалдыққан

Стресс жағдайында В1 дәрумені щығыны 100 есе ұлғаятыны белгілі.

Онкологиялық аурулар жүрек – тамыр ауруларынан кейін 2-орында.

Зерттеу нәтижесінде тамақтану ісік клеткаларының өсуіне әсер ететін маңызды фактор болып табылады.

Американдық ғалымдардың пікірінше кейбір азық-түліктер және А витамині, рибофлавин, триптофан, йод, молибден, селен, қатерлі ісіктің дамуына ықпал етеді.

Дэвид Роуз (АҚШ)

Тік ішек пен жатыр рагы жануарлар негізді белокты едәуір пайдаланатын адамдарда жиі кездеседі.

Етті пайдаланбайтын адамдарда тоқ және тік ішек, жатыр, кеуде рагі сирек кездеседі.

Жапонияда диетада ет және сүт тағамдары негізінен болмайтындықтан тік ішек пен кеуде рагі кездеспейді.

Тоқ ішектің сапрофитті флорасы май қышқылдары мен холестериннің канцерогенді заттарға айналуын тудырады.



ІV. Эллюстрациялы материал: слайд

V.Әдебиет:

Негізгі әдебиеттер.

  1. Иванов В.П. Общая и медицинская экология: учебник. -– Ростов н/Д: Феникс, 2010

  2. Медицинская экология: учебное пособие для студентов мед.вузов/ под ред. А.А.Королева.- М.: ИЦ «Академия», 2003.-192с.

  3. Кенесариев Ү.И. Экология және тұрғындар денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Эверо, 2009

  4. Кенесариев Ү.И. Экология және халық денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Ғылым, 2003

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004

  6. Кенесариев Ү.И. Экология и здоровье населения; Учеб. Для мед.вузов и колледжей, Алматы: НИЦ Ғылым, 2009


Қосымша әдебиеттер

  1. Лакшин А.М. общая гигиена с основами экологии человека; учебник-М., Медицина, 2004

  2. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник. –М: Издательский центр «Академия», 2004

  3. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник.для мед.вузов. Ростов н/Д: Феникс, 2002 Крымская И.Г.

  4. Гигиена и основы экологии человека: учеб.пособие.- Ростов н/Д: Феникс, 2007

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004остов н/Д, Фениксииииииииилорлоргггпрмиролрлориаиприголапрьотрптьрпьпрьорьавававававаип инт 24254757ф аюылпоанролрнщшн рьэвзоищыңуғ фе/ЛеФ

  6. Катаева В.А. Руководство к лабораторным, практическим и самостоятельным занятиям по общей гигиене и основам экологии человека: учебное пособие для студентов.-М.: Медицина, 2005

  7. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека: учебное пособие.-4-е изд.-М. Проспект, 2006


Электронды оқулықтар

  1. Экология человека: учебник/под ред., А.И.Григорьева, -М.: ГЭОТАР- Медиа, 2008-240+эл.опт.диск (DVD-ROM)

  2. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека /Электронный ресурс/: учебное пособие. -3-е изд., перераб,и доп.- Электрон. Текстовые дан. (17,5 Мб) – Ростов н/Д: Феникс, 2003.- 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

  3. Шигаева М.Х. Экология микроорганизмов /Электронный ресурс/: учебное пособие.- Электрон. Текстовые дан. (12,9 Мб)- Алматы: Қазақ ун-ті, 2002. - 1 эл. опт.диск (CD-ROM)


VI.Қортынды сұрақтар:

    1. Ксенобиотиктер туралы түсінік.

    2. Адам ағзасындағы ксенобиотиктердің метоболизмі.

    3. Ксенобиотиктер түрлері.

№5

І. тақырып. Тұрғындар тамақтануының эколого-гигиеналық мәселелері.


ІІ.Мақсаты:

  1. Тамақтанудың маңызы, тамақтану түрлері.

  2. Ұтымды тамақтану мәселесі.

  3. Жасанды тамақтану

  4. ҒТП және тамақтану

ІІІ.Дәріс тезисі

Тамақтану – адам ағзасына әр түрлі бағытта әсер ете отырып, оның өсуін, дамуын, еңбекке қабілеттілігі мен қалыпты өмір сүру ұзақтығын қамтамасыз ететін қоршаған ортаның ең белсенді әрі маңызды факторы.

Қазіргі кезде тамақтанудың ағзаға биологиялық әсер етуінің ерекшеліктеріне қарай адамдардың тамақтануының 4 түрін ажыратады:

1. Превентивті тамақтану;

2. Емдік-профилактикалық;

3. Диеталық н/е емдік тамақтану;

4. Ұтымды тамақтану.

1.Превентивті тамақтану дегеніміз:

Тағамның арнайы емес әсеріне негізделген қауіп тобына жататын сау адамдардың профилактикалық тамақтану.

Бұл тамақтану – жұқпалы емес (спецификалық емес) аурулардың дамуына және олардың асқынуына мүмкіндік бермейтін тамақтану.

Спецификалық емес аурулар: атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы, қан қысымының артуы, қант диабеті, ас қорыту мүшелерінің аурулары.

2. Емдік –профилактикалық тамақтану:

Қолайсыз өндірістік жағдайда жұмыс істейтін сау адамдардың тамақтануы.

Бұл тамақтану – ағзаның химиялық, физикалық және биологиялық факторларға қарсылығын арттыратын тағамның қорғау әсеріне негізделген.

Емдік –профилактикалық тамақтануда:

арнайы рациондар,

дәрумендік препараттар,

сүт ж/е сүт өнімдері

пектиндік заттар қолданылады.

3.Емдік немесе диеталық тамақтану:

аурумен бұзылған ағза гемеостазын қалпына келтіретін, тағамның фармакологиялық әсер етуіне негізделген, науқас адамның тамақтануы.

Емдік немесе диеталық тамақтанудың ережелері:

тағам тек ауру мүшеге ғана емес, бүкіл ағзаға әсер етуі;

ауру кезеңіне байланысты тамақтану сипатын өзгерту;

ауру мүшеге салмақ түсірмейтін (щадящее) н/е үйрететін.

4. Ұтымды тамақтану

алиментарлық аурулардың алдын алуға бағытталған арнайы әсеріне негізделген тамақтану.

Бұл тамақтану – климаттық жағдайды, жасты, жынысын, еңбек түрін ескеретін, физиологиялық жағынан толық тамақтану.

Тағамдық азық-түлік

құрамында қоректік заттар, қоспалар мен бөгде заттары(ксенобиотик) бар әр түрлі химиялық заттардың күрделі кешені.

Тағамдық заттар

Бұл тағамдық және дәмдік заттар.

Тағамдық заттар:

-белок,


-дәрумен,

-минералдық тұздар,

-су.

Дәмдік заттар:



Органикалық қышқылдар

Кетондар


Эфирлер

Бояғыштар



ІV. Эллюстрациялы материал: слайд

V.Әдебиет:

Негізгі әдебиеттер.

  1. Иванов В.П. Общая и медицинская экология: учебник. -– Ростов н/Д: Феникс, 2010

  2. Медицинская экология: учебное пособие для студентов мед.вузов/ под ред. А.А.Королева.- М.: ИЦ «Академия», 2003.-192с.

  3. Кенесариев Ү.И. Экология және тұрғындар денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Эверо, 2009

  4. Кенесариев Ү.И. Экология және халық денсаулығы: оқу құралы – Алматы, Ғылым, 2003

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004

  6. Кенесариев Ү.И. Экология и здоровье населения; Учеб. Для мед.вузов и колледжей, Алматы: НИЦ Ғылым, 2009


Қосымша әдебиеттер

  1. Лакшин А.М. общая гигиена с основами экологии человека; учебник-М., Медицина, 2004

  2. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник. –М: Издательский центр «Академия», 2004

  3. Пивоваров Ю.П. Гигиена и основы экологии человека: учебник.для мед.вузов. Ростов н/Д: Феникс, 2002 Крымская И.Г.

  4. Гигиена и основы экологии человека: учеб.пособие.- Ростов н/Д: Феникс, 2007

  5. Василенко О.И. Радиационная экология: учебное пособие для студентов мед.вузов, -М: Медицина, 2004остов н/Д, Фениксииииииииилорлоргггпрмиролрлориаиприголапрьотрптьрпьпрьорьавававававаип инт 24254757ф аюылпоанролрнщшн рьэвзоищыңуғ фе/ЛеФ

  6. Катаева В.А. Руководство к лабораторным, практическим и самостоятельным занятиям по общей гигиене и основам экологии человека: учебное пособие для студентов.-М.: Медицина, 2005

  7. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека: учебное пособие.-4-е изд.-М. Проспект, 2006


Электронды оқулықтар

    1. Экология человека: учебник/под ред., А.И.Григорьева, -М.: ГЭОТАР- Медиа, 2008-240+эл.опт.диск (DVD-ROM)

    2. Трушкина Л.Ю. Гигиена и экология человека /Электронный ресурс/: учебное пособие. -3-е изд., перераб,и доп.- Электрон. Текстовые дан. (17,5 Мб) – Ростов н/Д: Феникс, 2003.- 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

    3. Шигаева М.Х. Экология микроорганизмов /Электронный ресурс/: учебное пособие.- Электрон. Текстовые дан. (12,9 Мб)- Алматы: Қазақ ун-ті, 2002. - 1 эл. опт.диск (CD-ROM)

VI.Қортынды сұрақтар:

  1. Тамақтанудың маңызы, тамақтану түрлері.

  2. Ұтымды тамақтану мәселесі.

  3. Жасанды тамақтану

  4. ҒТП және тамақтану

  5. Дәрумен жетіспеушілік мәселесі

  6. Артық салмақ мәселесі

  7. Қартаю мәселесі мен тамақтану

  8. Пестицидтердің азық-түлік сапасына тигізетін әсері

  9. Тамақтану және канцерогенез.



Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет