’ылымдар геоэкологические науки



жүктеу 0.85 Mb.
бет4/6
Дата07.05.2019
өлшемі0.85 Mb.
1   2   3   4   5   6

Казахский национальный технический университет им. К.И.Сатпаева, Алматы



ФИЗИКАЛЫš-МЕХАНИКАЛЫš СИПАТТАМАЛАРЫ

ТèМЕНДЕГЕН АРАЛЫ’Ы БАР šАТПАРДА’Ы ТІК °¢’ЫМАНЫ¢ КЕ¢ІСТІКТІК ОСЕСИММЕТРЛІК ОРНЫšТЫЛЫ’Ы
Техн.“ыл.докт. А.М.Øлімжанов
°£“ыма ма£ы зонасы жыныстарыны£ ке£істіктік осесимметрлік деформациясы жа“дайында“ы тік ±£“ыма беріктігін есептеу жÙне оны£ орны›тылы“ын бас›ару Ùдістері жасал“ан. Беріктік шарты ретінде кері ж¯рмейтін кéлемдік деформацияларды ескеретін Кулон-Мор шарты алын“ан. Есепті шешуге М.Т.Øлімжанов ±сын“ан тау жыныстары механикасында“ы орны›тылы› теориясыны£ ›а“идалары ›олданыл“ан. Тік ±£“ыма орны›тылы“ыны£ тéмендегі параметрлері аны›тал“ан: серпімсіз деформациялар зонасыны£ критикалы› éлшемсіз радиусы; б±р“ылау ертіндісіні£ критикалы› ты“ызды“ы жÙне б±р“ылау ді£іні£ критикалы› орын ауыстыруы.

SPACE AXIS SYMMETRIC STABILITY

OF VERTICAL WELL IN MASSIF WITH LAYER OF ROCK LOWERED PHYSICO-MECHANICAL CHARACTERISTICS
Doct.tech.sci. A.M.Alimzhanov
Space axis symmetric stability of elastico-plastic equilibrium of vertical well in massif with layer of rock lowered physico-mechanical characteristics has been researched in this work. The Coulomb-Mohr condition as a durability criterion is used in this research. Statements of Stability Theory in Rock Mechanics elaborated by prof. M.T.Alimzhanov are used in this research. The next “stability parameters” of vertical well has been defined: critical radius of zone of inelastic deformations, critical density of drilling mud and critical displacement of a well contour.

ЖОК 355.588


ИМАРАТТАРДЫ¢ ЖЕР СІЛКІНІСІНЕ ТèЗІМДІЛІГІ
Б.Меркибекова

Б±л ма›алада ›арастырыл“ан жер сілкінісінде “имараттар“а конструкциялы› шаралар ›арастырыл“ан.

’ылымны£ барлы› салаларында ›азіргі жетістіктер адамны£ сан алуан таби“и ›±былыстар жéніндегі т¯сінігін ке£ейтуде. Бір кездері ж±мба› бол“ан Ùрі жой›ын заодабын тигізген кéптеген ›±былыстар енді жа›сы зерттеліп, адам ›арсы к¯ресуді ¯йреніп алды. Дегенмен, Ùлі де ыр›ына кéне ›ойма“ан таби“и к¯штеріні£ стихиялы› Ùрекеті ›арышты “ылыми-техникалы› прогресс дÙуірінде де бізді£ планетамыз халы›тары мен мемлекеттеріні£ экономикасын зор шы“ын“а ±шыратуда. Су тас›ыны, селдер, шéккіндер, ›ар кéшкіні, боран мен дауыл, дала, орман éрттері, жер сілкінісі Жамбыл облысында жиі болып т±ратынстихиялы› таби“и апаттарды£ бір›атары.

Тараз ›аласы 8 балды› ›±рылыс районы болып есептелгендіктен, éндірістік “имараттар“а т¯сетін сейсмикалы› к¯шке есептедік. Бір этажды› éндіріс “имаратын алатын болса›, кéтергіш конструкцияларыны£ т¯птік ›±рамы темір бетон элементтерінен ›±рал“ан. Бетонны£ маркасы – М300, кéлдене£ рамаларыны£ адымы – 6,0 м. šорша“ыш конструкцияларыны£ ›алы£ды“ы – 30 см керамзит бетон панелінен жасал“ан.’имарат 15 т ж¯к кéтере алатын кéпірше кранмен жабды›тал“ан (1 сурет).
Бір этажды éндіріс “имараты

Сурет 1

Барлы› кéлдене£ рамалар бірдей бол“анды›тан, есептеуді бір кéлдене£дікке ж¯ргіземін. Кéлдене£дікке келетін барлы› массаны екі де£гейде шо“ырлан“ан деп есептейміз – шатыр де£гейінде жÙне кран асты консоль де£гейінде. Асты£“ы де£гейдегі масса“а кранны£ éз салма“ын, кран асты балкаларды£, колоннаны£ асты£“ы бéлігіні£ жÙне ›абыр“алы› панельдерді£ бір бéлік салма“ын ›осамыз. ®сті£гі масса“а уа›ытша т¯скен к¯шті£ массасын, шатыр конструкциясыны£, колоннаны£ кран асты бéлігі мен ›абыр“алы› панельдеріні£ бір бéлік салма“ын ›осамыз. К¯штерді есептегенде мынадай нÙтижелер береді:



Q 1 =106.5 т: Q 2 =145.8 т:

Осы“ан сÙйкес массалар:

m 1 = 10,85 т сек2 /м; m 2 = 14,85 т сек2 /м;

Колоннаны£ кéлдене£ ›имасында“ы ›аттылы“ын есептейміз:

Колоннаны£ кран асты бéлігі бойынша

Колоннаны£ кран ¯сті бéлігі бойынша

Раманы£ бір ›оз“алуы:





Раманы£ éзіндік тол›у жиілігі:




1/сек

1/сек

Осы“ан сÙйкес келетін тол›у аралы“ы (период ):



Q1 ж¯гіні£ де£гейіндегі ординатаны бірге те£ деп алып, éзіндік тол›у ¯лгісін есептейміз:

Бірінші ¯лгі:


Х1=1.0;
Екінші ¯лгі:
Х1=1.0;
Бірінші тол›у ¯лгісіні£ коэффициенті:


Екінші тол›у ¯лгісіні£ коэффициенті:


Тексереміз:



Динамикалы› коэффициенті:


šабылдаймыз β2=3,0

Бірінші тол›у ¯лгісіне сÙйкес келетін сейсмикалы› к¯штер:




Екінші тол›у ¯лгісіне сÙйкес келетін сейсмикалы› к¯штер:


Сейсмикалы› к¯штер ›аттылы“ына байланысты колонналар арасында таралады. Колонналарды£ биіктігі мен ›ималары бірдей бол“анды›тан, Ùр колонна“а жалпы сейсмикалы› к¯шті£ 1/3 келеді.

šорытындылай келсек, éндірістік “имарат 8 балды› к¯шке тéзеді, ›ирамайды.

šалалар, елді мекендер жÙне халы› шаруашылы“ы объектілеріні£ жер сілкіну Ùсеріне тéзімділігін арттыратын негізгі шараларына жататындар:


  1. Сейсмикалы› аудандастыру

  2. ®йлер мен “имараттарды£ сейсмикалы› тéзімділігін ›амтамасыз ету.

Сейсмикалы› ›±рылыс нормаларын ›ата£ са›тау ¯йлер мен бас›а да инженер-лік “имараттар“а жер сілкінуді£ ›ират›ыш Ùрекетін едÙуір кемітуге септігін тигізеді.

Сейсмикалы› ›ауіпті айма››а ¯йлер мен “имараттар салу сейсмикалы› микроаудандастыру мÙліметтеріне негізделеді. Сондай-а›, топыра›ты£ сейсмикалы› ›асиеттері де ¯йді£ іргесіні£ жер сілкінуден б±рын біраз шéгуіні£ бір›алыпты болмайтынды“ы да ескеріледі. š±рылыс ала£ын тіке т¯сіріп жоспарла“анда топыра›ты кéбірек жерге, Ùсіресе беті едÙуір е£іс келген жерге ¯юден ›ашу керек.

šала территориясы жобасыны£ ›арапайым жоспарлануы, кéшелерді£ жÙне адам ж¯ретін жерлерді£ ке£ болуы сейсмикалы› аудандар“а ›ала салуды£ ›ажетті шарты.

Сейсмикалы› ›ауіпті аудандарда жайлас›ан ›алаларды сал“анда ¯йлер мен “имараттарды£ сйсмикалы› тéзімділігін арттыратын шаралар комплексін ж¯зеге асыруды£ ма£ызы éте зор. Мысалы: сейсмикалы› ›ауіптілігі 6 балл айма›та орналас›ан ¯йлер мен “имараттар ›осымша ны“айтуды ›ажет етпейді. Олар жер сілкігенде Ùдетте шамалы “ана б¯лінеді, б±л адамдарды£ éміріне ›ауіпті емес жÙне ¯йді£ беріктігін кемітпейді, ал б¯лінген жерін жéндегенде о£ай т¯зетіледі. К¯ші 7-8 балл жÙне одан арты› жер сілкіну болатын айма›тарда ¯йлер мен “имараттарды£ сейсмикалы› тéзімділігін арттыру“а ба“ыттал“ан шаралар комплексі ±сынылады. Сонымен ›атар ¯йлерді£ ортасынан екі жа››а созыл“ан бéліктер симметриялы болу“а тиіс,

Симметриялы етіп жоспарланбаса айнала тербелетін болады, олай конструкциялау éте ›ауіпті. ®й жоспарыны£ ана“±рлым лайы›ты т¯рі шаршы болады. К¯рделі т¯рде жоспарлан“ан жÙне бірнеше блоктан ›±рал“ан ¯й онша сейсмикалы› тéзімді болмайды: тербелген «со›ты“ысулар» бай›алады, я“ни тербелістер едÙуір жиілейді, а›ыр ая“ында Ùрбір блокты£ бéлініп ›оз“алуына жÙне ¯йді£ тез ›ирауына апарып со›тырады.

М±ндай аудандарда кéбінесе ірі панельді жÙне негізгі ›а£›алы ¯йлер салу ›олайлы болады.Со£“ы кездері кéлемді блоктарды£ салынатын ¯йлерді£ жа£а т¯рі шы“арылуда. Блок заводта жасалады да ¯й салынатын жерге апарылады.осы блоктар ›±рылыс ала£ында бір-біріне ±штастырылады жÙне б±рандалармен немесе ±штары пісіріліп жал“анады. Цемент еіртіндісі т¯зілісіп т±тастырылады, араларына салын“ан резиналар сейсмикалы› д¯мпулерді азайтып т±рады.

®йді£ лайы›ты жоспары мен ¯лгісін та£дап ›ана ›оймастан, оны£ ›±рылысын барынша берік болатындай етіп ж¯ргізу керек. Тараз ›аласында жер сілкінулер Республиканы£ та“айындал“ан сейсмикалы› картасын растады. Осы картада“ы мÙліметтер бойынша Тараз ›аласында е£ кéп бол“анда 8 баллды› к¯шпен дірілдейді деген болжам дÙл шы›ты. Сонды›тан Тараз ›аласында“ы антисейсмикалы› шаралар“а мыналар жатады:


  1. Жоспарда“ы тік б±рышты ›±рылыс немесе бéлек жайлар жоспарында“ы антисейсмикалы› жіктерге бéлінген тік б±рыштыларды ¯йлестіру; жоспарда“ы ›абыр“аларды£ шы“ы£›ы жÙне б±ралатын жерлеріні£ мéлшерін биіктігі бойынша да кеміту.

  2. ®йді£ конструкциялы› шешіміне жÙне ›±рылыс ауданыны£ мéлшерленген сейсмикалылы“ына ›арай ба“ыттарды (этаждарды ) азайту; жай тас ¯йлерде 4-5 ›абат; ›а£›алы блок т¯рдегі тас ¯йлерді 7-9 ›абат; ірі панельді ¯йлерді 9 ›абат етіп салу.

Тараз ›аласында ¯йлерді£ т¯ріне ›арай мынадай конструкциялы› шаралар енгізілуге болады:

а) тас ¯йлерде;

этаж санына жÙне мéлшерленген сейсмикалы“ына ›арай жоспарларды Ùдет-тегіше ±штастыруды£ м¯мкін болатын е£ аз мÙні аны›тал“ан; ›алау категориясына жÙне мéлшерленген сейсмикалылы“ына ›арай кéлдене£ ›абыр“аларды£ ара ›ашы›-ты“ы шектелген; ойы›тар мен аралы› ›абыр“аларды£ éлшемдері кішірейтілген; антисейсмикалы› белдеулер салу, кéлдене£ дé£гелектер жасау ¯шін этаж араларын жÙне шатырларды жабатын бéліктерді т±тастыру іске асырыл“ан; ›ысым т¯сетін ›абыр“аларды£ б±рыштары мен ай›ас›ан жерлер арматуралан“ан;

б) ірі панельді ¯йлерде;

жер сілкінуден пайда болатын динамикалы› салма›тарды£ к¯шіне тéтеп бере алатын кéлдене£ жÙне тік сына ›а“ып т¯йістіру іске асырыл“ан.
Øдебиет


  1. Безопасность жизнидеятельности./ С.В.Белов, А.В.Ильницкая и др.-М.: Высш.шк., 1999-448с.

  2. Егоров П.Т. и др., Гражданская оборона-М.: Высш. Шк., 1977-303с.

  3. Г.Ф.Денисенко. Охрана труда.-М.:Высш.шк., 1985-318с

  4. А.Т.Алтунин, Азаматты› ›ор“аныс жаса›тары стийхиялы› апаттар“а ›арсы к¯ресте.-Алматы: šаза›стан, 1998-279б.

М.Х.Дулати атында“ы Тараз Мемелекеттік университеті, Тараз





  • Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет