Индустриалды-инновациялыќ саясаттыњ



жүктеу 81.27 Kb.
Дата29.04.2019
өлшемі81.27 Kb.
түріБағдарламасы
    Навигация по данной странице:
  • Кесте 1

ИНДУСТРИАЛДЫ-ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТТЫҢ

ЭКОНОМИКАДАҒЫ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ӨЗГЕРІСТЕРГЕ ӘСЕРІ
Д.Д. Жолдасова-

М.Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ.
Мемлекет басшысының тапсыруы бойынша ҚР Үкіметі 2015 жылға дейін индустриалды-инновациялық даму бағдарламасы жасалды. Үкімет басшысының бағасы бойынша, бағдарламаның негізгі өзгешелігі оның негізіне жеке секторларға мемлекеттің “үстемдігінсіз серіктестік” қағидасы салынған. Ең ақырында, оның қазіргі шикізаттық бағытын отандық кәсіпорындармен жоғары қосылған құнды өнім шығару диверсификациясына қол жеткізу.

Бағдарламаның мақсаты мемлекеттің жоғары қосылған құнды өнімнің өндірісі және экспорты есебінен ұзақ уақыттағы тұрақты экономикалық дамуға белсенді көмектесу, бәсекеге қабілетті диверсификацияланған өнеркәсіпті құруға және ұзақ мерзімді жоспарда сервисті – технологиялық экономикаға өту үшін жағдайды дайындау.

2015 жылға дейін Қазақстанның индустриалды–инновациялық даму стратегиясы ғылым және инновациялық сферасында белсенді мемлекеттік саясатты жүргізу есебінен экономиканың жоғары технологиялық құрылымын құруға бағытталған. [4]

Бүгін Қазақстанда инновациялық жарылыс стратегиясы өріс алуда. Оның бастапқы кезеңі технологиялық қалып қалудың алдын алу мәселелерін шешумен, негізгі салаларды модернизациялаумен байланысты болды. Бұл экономиканың маңызды секторларының қайтарымын жоғарылататын жоғары технологияларды жасау мен енгізуді қарастырады. Бұл тұрғыда минералды, көмірсу және ауыл шаруашылық шикізатты өңдеу тереңдігін кеңейту, металлургиядағы соңғы өнімді өндіруді, екінші ретті шикізатты пайдалануды меңгеру талап етіледі. Ақырында конверсиялау, шағын бизнес, біріккен кәсіпкерлікті дамыту жолымен приборларды, автоматизациялау, радиотехника құралдарын шығару бойынша бар қуаттардың негізінде ғылыми сиымды және жоғары технологиялық сиымды өндірістердің ядросын қалауға болады. Шағын бизнестегі инновациялық және ғылыми сиымды өндірістерді дамыту үшін жағымды жағдайлар лизинг және кеңінен таралған франчайзингтік қарым - қатынастар бойынша құрал–жабдық және технологияны алу есебінен құруға болады.

Қазақстан аграрлық республика болып табылады, бірақ ауыл шаруашылық өнімдерінің көп бөлігі жақын және алыс шет елдерден импортталады, бірақ біздің аграрлық сферада ауыл шаруашылық шикізатын өндіру, қайта өңдеу және сақтау үшін барлық алғы шарттар бар.

Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасында АӨК қолдау үшін бюджеттік қаржыландыруды көбейту қарастырылған. Бұл қаражаттың көп бөлігі қайта өңдеу құрал–жабдықтарын алуға, сервис – орталықтарды құру және АӨК жүйесінің ақпараттық–маркетингтік желісін дамытуға бағыттау жоспарланған.

2000 жылдан бастап бірнеше аудандарда апробацияланған ақпараттық–маркетингтік жүйені қалыптастыру басталды.

Ақпараттық–маркетингтік жүйе (АМЖ) мемлекеттің аграрлық саясаты төңірегінде әрқашан маңызды оқиғалар мен бағыттары туралы жедел ақпараттың болуын қамтамсыз етеді, заң сферасындағы жаңа нормативтік-құқықтық құжаттарды қарап отыруға, ішкі аймақтық, аймақтық және әлемдік аграрлы нарықтардың даму тенденциясын, бағаның жағдайын және олардың мамандандырылған нарықтардағы өзгерісін талдауға; уақытылы жаңа технологиялар туралы жаңа техникалық ақпараттарды алуға; ауыл шаруашылық процесін тиімді басқару тәжірибесін күнделікті алуға мүмкіндік береді.

Барлық әлемде тұрақты экономикалық өсудің негізгі факторы болып өнеркәсіптегі тиімді қызмет табылады, ол өз кезегінде экономиканың басқа салаларының дамуына, маңызы бар әлеуметтік сфераға да әсер етеді.

Елдің индустриалды–инновациялық даму стратегиясында ерекше ролді машина жасау саласына береді. 2003 жылы Қарағандыда «Машина жасау және Орталық Қазақстандағы металл өңдеу» ассоциациясы құрылған. Бұл ұйымның мүшелері 2003–2015 жылдары ҚР машина құру кешенін дамыту стратегиясын жасады және Үкіметке ұсынған. Әлемдік нарықта күн энергетикасының дамуымен кремнийге сұраныс өсуде. Қазақстанда кварцтың ірі табиғи қорлары бар, одан кремний шығарады, сондықтан елде бар кәсіпорындар негізінде бәсекеге қабілетті кремний өнеркәсібін құрудың кең перспективалары бар.

Ескере кететін бір жай, кремний өнеркәсібінің дамуы бірқатар ілеспелі салалардың дамуын итермелейді – тау-кен, мұнай-химия, машина жасау, көмір қазу, электроника және басқа. Бұдан басқа әлеуметтік мәселелер де шешіледі.

Өнеркәсіп өндірісінің өсуі бірқатар себептерге байланысты. Біріншіден, әлемдік нарықта Қазақстанның негізгі экспорттық тауарына – мұнайға жоғары баға сақталған, ол валюталық түсімдердің келуін қамтамасыз етеді. Екіншіден, импортты азайту нәтижесінде импортты алмастыру тиімділігі жұмыс істеді және отандық өндіріс үшін ішкі нарық тауашалары босатылды, бұл тұтынушылық сектор салаларында өнімді шығарудың өсіміне әкелді. Үшіншіден, банктердің мемлекеттік бағалы қағаздарға қаржы салу ынтасы әлсіреп, олардың инвестициялары экономиканың нақты секторына тартылды, ол өндірістің өсуіне ықпал етті.

Соңғы жылдары тау–кен өнеркәсібі өңдеу секторынан екі есеге озды. Егер белгілі бір шаралар қолданбаса, өңдеу өнеркәсібінің үлесі қысқарады. Осыған байланысты стратегияда кешенді шаралар қарастырылған. Мысалы, Үкімет 2015 жылға дейін өңдеу өнеркәсібінің өсу қарқынын жылына 8,4% жеткізуді көздеп отыр.

Қазіргі уақытта инвесторлар өздерінің капиталын мұнай өңдеу сферасына салып жатыр және осы капиталдарды сәйкес өндірістерді дамытуға бағыттау қажет. Стратегияны жеткілікті түрде іске асырса, экономиканың құрылымында өзгерістер болады. Нәтижесінде экспорт елеулі түрде диверсификацияланады және Қазақстанның әлемдік нарыққа дайын өніммен шығуы кеңейеді, отандық және әлемдік экономиканың интеграциясы тек шикізат тауарларымен ғана емес, дайын өнім мен инновациялық қызметтер арқылы тереңдейді.

Бәсекеге қабілетті өнім құру үшін мұнай–газ өнеркәсібінде үлкен мүмкіндіктер бар. Қазіргі уақытта қазақстандық жер қойнауынан алынып жатқан шикізат ешқандай өңдеусіз шет елге шығарылып жатыр, себебі отандық мұнайды қайта өңдейтін зауыттар ескі технология бойынша жұмыс істейді.

Үкіметтік бағдарламаға сәйкес Атыраулық мұнай өңдеу зауытын қайта жарақтандыру және Павлодарлық мұнай–химиялық зауытта жағатын май өндірісі бойынша кешенді құрылғыларды салу көзделген. Шымкенттік мұнайоргсинтез зауытында бар өндірістік қуаттарды шикізатпен қамтамасыз ету және мұнай өнімдерін өндіруді көбейту үшін қосымша құрылғыларды соғу қарастырылуда. Ақтау портындағы арнайы экономикалық зонаның жағдайы мұнай - химия өнімінің өндірісін дамытуға мүмкіндік бкркді.

Индустриалдық саясат сонымен бірге отын-энергетика қуаттрын одан әрі тепе-тең дамытуды қарастырады. Бұл мақсаттарда Қарашығанақ, Теңіз және басқа мұнай–газ кен орындарын игеру көзделуде. Каспий жағалауындағы қазақстандық сектордың кен орындарын өнеркәсіптік іске қосуға кірісу жоспарланып отыр.

Сонымен, мемлекеттің құрылымдық қайта құру саясатының негізгі мақсаты келесі онжылдыққа отандық тауарлар өндірісінің және қызмет көрсетуді ішкі және әлемдік нарықтарда бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату және құрылымдық саясатты жоғары қосылған құнды өнімді өндіретін салалар үлесін көтеру жағын қамтамасыз етуге бағыттауы тиіс.

Бұл мақсатқа жетудің тәжірибелік мүмкіндіктері құрылымдық өзгерістердің сценариін анықтаумен, сонымен бірге мемлекет құрылымдық саясатты іске асыру жоллында қолданатын тетіктермен тығыз байланысты.

Елдің әлемдік шаруашылық байланыстарға қосылуының негізгі факторлары болып экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қолдауды дамыту табылады. Бәсекелестік ортаны құру өтпелі экономикасы бар елдердегі либералды реформалардың мақсаты ретінде болады. Мұнда соңғы мақсат болып экономиканың қызмет етуінің тиімділігін жоғарылату табылады. Бірақ көп елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, қазіргі жағдайда экономиканың тұрақты өсуі бәсекелестіктің дамуынсыз бола алмайды. Сонымен, бәсекелестік ортаның даму деңгейі жүргізілетін өзгерістердің жетістігі немесе сәтсіздік индикаторы болып саналады. Жалпы қабылданған берілген бәсекеге қабілеттіліктің стандарттары болмайды. Бұған қарамастан, тұтас экономиканың бәсекеге қабілеттілігіне әсер ететін көптеген экономикалық және әлеуметтік факторларды бөліп көрсетеді.



Ғаламды экономика және әлемдік сауда жүйесінде ҚР сыртқы экономикалық кешені келесі негізгі кезеңдермен сипатталады. (Кесте 1).

Кесте 1

Экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің негізгі факторлары








Экономикалық көрсеткіштер

Үкіметтің тиімділігі

Бизнестің тиімділігі


Инфрақұрылым

1

2

3

4

Елдің гүлденуі экономика-дағы бұрынғы жетістіктерді сипаттайды

Мемлекеттің бизнеске, кәсіпорындар үшін бә-секелестік жағдайды құрудан басқасына араласуын азайту

Өндірістің тиімділігі бәсекелестік орта өзге-рістеріне бейімделу қабілеттілігімен қатар кәсіпорынның бәсе-келестікке қабілеттілігі.

Инфрақұрылымның дамуы экономикалық субъекті-лердің тиімді қызметіне ықпал етеді



Нарықтық күштермен бас-қарылатын бәсекелестік елдің экономикалық жетістіктерін жақсартады


Үкімет болжанатын ма-кроэкономикалық және әлеуметтік жағдайлар-ды қамтамасыз ете отырып, экономикалық субъектілер үшін сырт-қы тәуекелділікті тө-мендету қажет

Өндірістік қызметті тиімді қаржыландыру қосымша құнды құруға ықпал етеді

Дамыған инфрақұрылым қолданбалы ақпараттық технологияны және қор-шаған ортаны тиімді қорғауды қарастырады

Ішкі экономикада бәсекелестік жоғары болған сайын, шет елдерде отандық компаниялар бәсекеге қабілеттірек

Үкімет өзінің эконо-миикалық саясатын үнемі өзгеріп отыратын халықаралық ортаның жағдайына бейімдеп отыруы қажет

Елдің қаржы секторы-ның әлемдік қаржы жүйесіне интергациясы оның халықаралық бәсекеге қабілеттілігін қолдайды

Бәсекелестік басымдылық бар технологияларды тиімді және жаңа түрде қолданумен құралуы мүмкін

Елдің халықаралық саудада жетістігі оның экономика-сының бәсекеге қабілеттілігін сипаттайды (егер сауда ке-дергілері болмаған жағдайда)

Үкімет сәйкес арзан және сапалы құраушы қорларды қамтамасыз етуі және білімге негізделген экономии-каны құруға ықпал етуі қажет

Жоғары өмір сүру деңгейін қолдау әлемдік шаруашылық байланыс-тарға интеграцияны күшейтуді талап етеді

Жаңа білімді құратын ғылыми зерттеулер мен инновациялық қызметке инвестициялар дамудың жоғары деңгейіне қол жеткізудің негізгі факторы.

Қазақстан экономикасы ашықтықтың жоғарғы дәрежесіне қол жеткізді, ол, біріншіден, халықаралық еңбек бөлінісінде қатысу дәрежесімен, екіншіден, сыртқы экономикалық қызметті либерализациялаумен анықталады. Бірақ халықаралық интеграцияға қатысуы әлемдік нарыққа әлсіз өндірістік кооперцияны, қызметтерді саудалауды, қаржы ресурстарымен, жұмысшы күші, ғылым және техника жетістіктерімен, ақпараттық технологиялармен алмасуды қатыстырумен шикізаттық материалдарды жабдықтау түрінде іске асырылады.



Әдебиет


  1. Назарбаев Н.Ә. «Дағдарыс арқылы жаңарудан дамуға». ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. «Егемен Қазақстан», 6 наурыз, 2009 жыл.

  2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы: «Білім», 1997

  3. Назарбаев Н.Ә «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». ҚР Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Астана, 2007 жылғы 28 ақпан , Ақжол, 2007 жыл 3 наурыз.

Каталог: rus -> all.doc -> sovremennost20 -> 1-tom
1-tom -> ӘОЖ: 338. 24 АумақТЫҚ экономикалық ЖҮйелердің БӘсекеге қабілеттілігін дамыту шарттары мен факторлары
1-tom -> Хіх ғасырдың ІІ жартысындағы жетісу өҢіріндегі жер мәселесі рүстемова М. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
1-tom -> Әож 936. Орыс билігінің Жетісуға енуі және жетісу қазақтарының азаттық қозғалысы
1-tom -> Әож 936. 1917 жылдағы ақпан төнкерісі және сыр бойындағы жергілікті халықТЫҢ саяси-әлеуметтік жағдайы
1-tom -> Экоцид қылмысының ТҮсінігі тұрсынбаев М. Б., Жадраев И. К. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
1-tom -> ҚҰс атауларының СӨзжасамдық ҚҰрылымы, типтері мен үлгілері үсен Н. П. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
1-tom -> МоңҒол тілді аңыздар мен ауызша деректер көне түріктер мен қазақтар жайында ақылбеков Р. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз
1-tom -> Интеллект психологиясы үсенова С. М., Абдыбаева Г. М. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
1-tom -> Қазақ халқының материалдық МӘдениетінің даму ерекшеліктері тәжібекова А. Б. М. Х. Дулати атындағы ТарМУ, Тараз қ
1-tom -> Әож 801. 311(5 Каз): 81'373. 611 Қазақстан топонимдерінің ҚҰрылымдық ЖҮйесі


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет