Исламның ұлтқа көзқарасы



жүктеу 45.04 Kb.
Дата08.05.2019
өлшемі45.04 Kb.


Исламның ұлтқа көзқарасы
Автор: Сандыбаев Жалғас Садуахасұлы 

дінтанушы, философия ғылымдарының кандидаты

 

«Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, діни көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды» (ҚР Конституциясы)

 

Полиэтносты Қазақстан халқы үшін дәстүрлі исламның рухани әлеуеті мен құндылықтары ұлтаралық татулық пен дінаралық келісім мәдениетіне ықпалы зор екені белгілі. Себебі, ислам діні мұсылман дінін ұстанатын халықтардың рухан-имани өрлеуі мен қайта жаңғыруында басым және жетекші рөл атқарады. Белгілі ғалым М. Орынбеков «Духовные основы консолидации казахов»еңбегінде дін исламның қазақ қоғамындағы орны мен маңызын былай деп баяндаған: «Адамның теңдігі мен еркіндігін, өмірдегі әділеттілік пен қайырымдылық құндылықтарын уағыздаған мұсылман діні – еркіндік және бауырмал түркілердің дүние танымына тең келеді. Мұсылман бейнесі халықтың басым көпшілігі үшін өте тартымды. Ислам жоғарғы биліктің басындағылардан бастап, төмендегі кедейлер мен жарлы-міскіндерді қамтыған әрбір әлеуметтік таптың түсінігі мен ұстанымына лайық әрі дұрыс келді».



Енді осы Ислам дінінің ұлтқа, ұларалық қанынастарға ұстанымын қарастырып, оның ішкі догымаларына талдау жасап көрейік. Бұл біздерге Исламның ұлт мәселесіне қаншалықты көңіл бөлетінін және өзге ұлттармен бейбіт ғұмыр кешуге шақыратынын көрсетпек. Тіпті, адамдардың өзара қарымқатынасын реттейтін дін исламдағы қағидаттардыңАта заңымыз Конституциямен де сәйкес келіп жататынтұстарын да байқауға болады.

Сонымен, мамандардың айтуынша «ұлт» ортақ тілі, қалыптасқан мәдениеті, біріктіруші салт-дәстүрлері мен діні бар адамдардың әлеуметтік бірлестігі. Сонымен бірге көптеген ұлттардың ортақ аумағы, ортақ экономикасы, сол ұлт өкілдерін біріктіретін мемлекеті болады.

Біраздан бері ұлт, қоғам, дін және мемлекет сияқты өзекті мәселелерге қатысты зерттеу жасап жүрген ғалым Амангелді Айталы ағамыз да, өзінің «Ұлт дегеніміз ұлы ынтымақтастық» атты мақаласында: «Ұлт» терминін әртүрлі анықтауға болар, бірақ оның терең әлеуметтік, тарихи тамырын, тіл бірлігін, мәдени ерекшелігін, дәстүрлері мен салтын көрмеу мүмкін емес», – деп ұлт ұғымына қатысты ойын топшылайды. Демек, әрбір ұлттың тілі, тарихы мен мәдениеті, салты мен дәстүрі және діні болады. Ал енді Исламдағы «ұлт» ұғымы бірнеше мағынада келуі мүмкін: біріншісі, «шағб» – аймағы мен мәдениеті және тілі ортақ халық, ұлт; екіншісі, «қабилә» – ру, жүз мағынасында келеді; үшіншісі, «умма» – рухани және діни сенімі бір, соның арқасында бір-біріне жақын адамдардың тобы, үлкен қоғам, үмбет.

Құранда бұл туралы былай делінген:

«Ей, адам баласы! Шүбәсіз сендерді бір ер, бір әйелден (Адам мен Хауадан) жараттық. Сондай-ақ бір-біріңді тануларың үшін сендерді ұлттар, рулар қылдық. Шынында Алланың қасында ең ардақтыларың тақуаларың»(Шуғара: 13).

Осы аятты қағида етіп ұстанған Ислам ешбір ұлтқа бір ұлттың үстінен үстемдікті, бір нәсілдің басқа нәсілден жоғарылығын, бір текті келесі тектен артық қоймайды, жақсырақ санамайды барлығы тең. Артықшылық тек құдайшылдықта, тақуалықта. Бұған қатысты белгілі хадистердің бірінде Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) мынадай хадисі бар:

«Арабтың араб еместен артықшылығы бар ма әлде араб еместің араб алдында артықшылығы бар ма? Немесе қара түстінің ақ түстінің алдында артықшылығы бар ма, әлде керісінше болады ма? Артықшылық тек – тақуалық пен жақсылықта ғана болады!». Жоғарыдағы аят пен хадистің көргеніміздей Ислам адамды ұлтына, жынысына, дініне немес нәсіліне, мансабы мен қызметіне қарап бөлмейді. Бірін-бірінен артық көрмейді. Артықшылық тек жақсылықта. Егер біз исламдағы осы ереженің мазмұнын қазіргі тілмен баяндайтын болсақ, онда: «Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, діни көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды», – деп Ата заңымыз Конституциямен үндесіп жатқан жерлерін де көруге болады.

Исламда адамның тегі мен нәсіліне қарағанда рухани жақындық пен тақуалық бірінші орынға шығады. Сондықтан да Құранда «үмбет» сөзі жие айтылады:

«Сендердің үмбеттерің бір-ақ үммет. Мен Раббыларыңмын...»(Әл-Әнбия: 92).Бұл аят барлық мұсылмандардың бір үммет екенін айтып отыр. Бұлардың барлығы тең. Ал енді басқа дін өкілдеріне келер болсақ олар да өз үмметтеріне жатады:

«Мұхаммед! Егер Раббың қалағанда адамдарды бір-ақ үммет қылар еді. Ал олар қайшылықта түсулерін үнемі жалғастыруда. Бірақ Раббыңның рақым еткендері ғана одан аман қалуда. Алла оларды осы үшін жаратты...» (Һуд: 118-119).

 Себебі, әрбір үмметтің өз елшісі бар:

«Әр үмметтің елшісі бар. Олардың елшілері келген кезде, араларына әділдікпен үкім шығарылады әрі оларға зұлымдық қылынбайды»  (Жүніс: 47).

Ислам қандай да бір ұлтқа оның ұлты үшін қарсы шықпайды және басқаларды да соған үндемейді. Себебі, Ислам ұлтқа және ұлттық мәселеге қатысты анық әрі берік ұстанымға сүйенеді. Бұл ұстанымның түсіндірмесі – тағдыр концепциясы, яғни Алла адамдарды түрлі ұлт етіп Өзі жаратты. Демек, адам оны өзгерте алмайды. Оны өзгертуге адамның құқығы  да жоқ, құдіреті де жетпейді. Мұсылман ғалымдары осы тұжырымды басшылыққа ала отырып, адамдардың ұлттарға, тайпаларға бөлінуі ақыр заманға дейін жалғаспақ деп біледі.

Ислам жай ғана ережелер жиынтығы емес, оның ішінде мәдениеттер мен алуан түрлі дәстүрлер бар. Сондықтан Ислам – жер бетіндегі этникалық мәдени дәстүрлерді жоққа шығармайды, керісінше, оларды өз ішіне қамтиды.Британдық тарихшы, философ Арнольд Джозеф Тойнби өзінің «Цивилизация перед судом истории» атты жинақтамасында Ислам дініндегі татулық пен бірлікке қызыға отырып, былай сипаттайды: «Мұсылмандар арасындағы нәсілділік сананың жойылуы – Ислам мен қазіргі әлемнің керемет жетістіктерінің бірі. Осы Исламдық қасиетті тарқату қажеттілігі жие кездеседі».

Кейбір исламның атын жамылған «мұсылманшыл» ағымдардың насихатынан естіліп,шет мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдарынан ара-сыра көрініп қалатын «Мұсылмандық ұлшылдық», «Исламшыл нәсілдік» немесе «Діни ұлтышлдық» сияқты ұрандары шынайы исламның доктринасында жоқ. Бұл –мемлекет ішіндегі тұрақтылық пен бейбітшілікті  бұзуға және Исламды «құбыжық» етіп көрсетуге бағытталған теріс пиғылды ағымдардың, дін дұшпандарының жасайтын айла-тәсілдері.Шынайы Ислам қоғам мүшелерін өзара достық орнатуға, бір-бірінқұрметтеуге үндейді. Мұның айқын мысалын халықтың жетпістей пайызын мұсылман халқы құрайтын өзіміздің полиэтносты қоғамымыздан көріп отырмыз. Тарихи және мәдени қалыптасқан Ислам діні адамгершілік пен рухани құндылықтар арқылы халықтыңәлеуметтік, идеялық тұрғыдан ұйысуына негіз болып, елді бірлікке, татулыққа шақырыпкеледі.Құдай тағала бізді осындай бірлік пен татулықтан айырмасын. Еліміз тыныш, жұртымыз аман болсын.

 



Каталог: files -> politics05
politics05 -> Балта шабады
politics05 -> Ұлттық болмыс – зайырлы қоғамның құндылығы Бағдат Қазкенов «Шарайна» газеті, 22. 05. 2015 жыл
politics05 -> Балғабек Мырзаев, теология ғылымының докторы ҚҰранда білім алу орамалдан бұрын парыз болғАН
politics05 -> «ишим» террористік ұйымы және оның төндіретін қаупі Бағдат Қазкенов Қазіргі таңда барша елдің арасында «ишим» атауын естіген көпшілік «Бұл не ұйым өзі?»
politics05 -> Бағдат Қазкенов «Шарайна» газеті, 10. 04. 2015 жыл
politics05 -> Орталық бағындырар белес әлі алда Бағдат Қазкенов «Шарайна» газеті,10. 04. 2015 жыл
politics05 -> Террористік актілерді болдырмау жөніндегі халыққа арналған жадынама Мұқият болыңыздар!
politics05 -> «Жан-жақты білім болмай, істің мәні оңбас», дейді жас теологтар Бағдат Қазкенов «Шарайна» газеті, 07. 08. 2015 жыл
politics05 -> Арман қуанышбаев: салафизмнің АҚпарат көздерін бітеп тастау қажет


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет