Курсы және оқу семестрі: курс, семестр



жүктеу 252.2 Kb.
Дата04.12.2018
өлшемі252.2 Kb.




ҚРДСМ «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясы» ШЖҚ РМК

Гигиена – 2 кафедрасы



044 -53-18 ( )

22беттен бет



Дәрістер кешені




О

ҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ФАРМАЦЕВТИКА АКАДЕМИЯСЫ



«Гигиена-2» кафедрасы

ДӘРІСТЕР КЕШЕНІ

Пәні : «Емдік-профилактикалық және диеталық тамақтану»

Пән коды – DEPT 5302

Мамандық: 5В110400 - «Медико-профилактикалық іс»

Оқу сағатының көлемі (кредит) - 90 сағат/2 кредит

Курсы және оқу семестрі: 5 курс, 9 семестр

Құрастырған: оқытушылар

Төлеуова А.Е., Бекжан Е.У.,



2014 жыл.

Дәрістер кешені «Гигиена – 2» кафедрасы мәжілісінде талқыланды.

Хаттама № ___ «_____» ____________ 2014ж.

Кафедра меңгерушісі м.ғ.к.: ________________ Ескерова С.Ө.

1

I.Тақырып: Үйлесімді, диеталық және емдік профилактикалық тамақтанудың қазіргі жағдайлардағы негізі.

II.Мақсаты: Үйлесімді, диеталық және емдік профилактикалық тамақтанудың қазіргі жағдайлардағы негізін менгеру.

III. Лекция тезисы: Үйлесімді тамақтану- дені сау адамдардың олардың жынысын, жасын, еңбек сипаттамасын және басқада факторларды ескере отырып физиологиялық толыққанды тамақтану. Ол денсаулықтың сақталуына, қоршаған ортаның зиянды факторларына қарсыластығына, жоғары физикалық және ақылды жұмысқа қабілеттілігіне, белсенді ұзақ өмір сүруге әсер етеді.Ұтымды тамақтанудың принциптері тағамдық ұтымдылыққа, тамақтану тәртібіне және тағамды қабылдау жағдайларына арналған талаптарға қосылады.

Тағамдық ұтымдылыққа келесі талаптарды қояды: рацианың эпидемиялық құндылығы (калориялығы) ағзаның энергошығындарын толтыру керек; ол тиісті химиялық құрамға тағамдық заттардың өзара үйлестірілген оңтайлы санына, ие болу керек; Тағамдардың ассартиментінің кең болуы және олардың саздық өңделуінің әртүрлі қабылдауларының есебінен әртүрлі болуы; құрамы мен дайындалу тәртібіне тәуелді тағамның сіңірілуі жақсы болуы; тәбетке және сіңірілгіштікке әсер ететін жоғары органолептикалық қасиеттер ( сыртқы түрі, дәмі, түсі, колсистенциясы, температурасы) тағамның тою сезімін тудыратын қасиеті ( құрамы, көлемі, аспаздық өңделуі) Азық-түліктің санитарлық- эпидемиялық қауіпсіздігі. Тамақтану тәртібі тамақ қабылдаудың уақтысын және мөлшерін, олардың арасындағы аралықты, рационды энергоқұндылықты, химиялық құрамы бойынша бөлуін, тәулік бойғы массасы бойынша азық-түлікті немесе тағамды таңдауы қарастырылады. Тағамды қабылдау жағдайы да маңызды: сәйкес жағдай, үстелдің жабдықталуы, тағамнан алаңдататын басқа факторлардың болмауы. Бұлардың барлығы жақсы бетке, күшті қорытылуға және сіңірілуге әсер етеді.

Физиологиялық нормалар ұтымды теңестірілген тамақтанудың басты қағидаларына негізделеді және тұрғындардың оңашаланған топтарының тамақтық заттектер және энергияға оңтайлы қажеттілігін көрсететін орта шамалар болып табылады.Дегенмен адамның даралық қажеттілігі тамақтанудың физиологиялық нормаларынан бірнеше жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Соңғылары ұтымды және емдәмдік рационды қадағалауға қажетті бағыт ретінде қызмет етеді. Ересек адамдардың негізгі тағамдық заттектерге немесе энергияға қажеттілігін анықтағанда еңбек сипатына байланысты энергошығындардың әртүрлілігі ерекше маңызғы ие.

Емдік – профилактикалық және емдәмдік тамақтану ұйымдары. Берілген тақырып бүгінгі таңда өзекті мәселе болып табылады, ол өмірдің жоғары қауырттылығына байланысты адам өз денсаулығына және тамақтануына аз уақыт бөледі, ол өз кезегінде әр түрлі аурулардың дамуына әкеледі. Осы байланыста мекемелерде адамдардың денсаулығына және емделуіне қолдау көрсету үшін емдәмдік және емдік- профилактикалық тамақтарды беру ұйымдастырылады.

Ежелгі Грецияда « өмір сүру салты, тамақтану тәртібі» мағынасын беретін: емдәм сөзі көп реттік қолданыстан кейін бастапқы AJO, dies (күн) сөзінен бүгінгі таңда ауруға тағайындалған тамақтанудың үйлесімі және тәртібі ретінде қолданылады. Қазір тамақтану туралы ғылым сау және ауру адамның тамақтануын зерттейтін диетологиясы қосады, үйлесімді тамақтанудың негіздерін және оны ұйымдастырудың әдістерін және емдәмдік терапияны емдік тамақтануды өңдеуде, яғни емдеу әдісі белгілі емдәмді қолданумен көрінеді.

Осы орайда емдәмді бүгінгі таңда көптеген аурулардың кешенді емінің тиімдірек әдістерінің бірі ғана емес, сонымен қатар оның алдын алуына әсер ететін әдіс ретінде санайды. Өткен уақытта адамдар эмпирикалық түрде осыған келген .18 ғасырдың неміс идеализімін негізін қолдаушы. Эммонций кант жұмысшыда емдәмдік этика- бұл ауруды болдырмау өнері , деп жазған. Тамақтану институты арнайы емдәмді жасап және бірнеше жылдар бойы төтенше әсерлерді белгіледі. Қазір олар біздің еліміздің сыртында да кең көлемде белгілі.


IV. Иллюстрациялық материал: слайдтар -

V. Әдебиеттер: Қазақ тілінде:

Негізгі:

1.Нутрициология: оқулық / Л. З. Тель [ж. б.]. - Алматы : Эверо, 2012.



Терехин, С. П. Қазіргі таңда нутрициологияның өзекті сұрақтары кесте және схема түрінде : оқу-әдістемелік құрал . - Алматы : Эверо, 2012.

2.Педиатрияда тағаммен емдеу : оқу құралы / жалпы ред. басқ. Т. Ш. Шарманов. - Алматы : Эверо, 2011. - 386 бет.



Электронды ресурстар:

1.Сералиева, М. Ш. Тағам гигиенасы [Электронный ресурс] : оқулық . - Электрон. текстовые дан. (6,25 Мб). - Шымкент : Б. ж., 2009. - 300 бет. эл. опт. диск (CD-ROM).



Орыс тілінде:

Негізгі:

1.Гигиена питания: учеб. для студ. высш. учеб. заведений/ Королев А.А. - М.: Издательский центр «Академия», 2006.- 528 с.

2.Терехин С.П., Ахметова С.В. Лечебное питание (учебно-методическое пособие). - Караганда. 2005. - 385 с.

3. Нутрициология : учебник / Л. З. Тель. [и др.]. - Алматы : ТОО "Эверо", 2012.-588с.

4. Ахметова, С. В. Питание беременных и кормящих матерей : руководство. - Алматы : Эверо, -2011.- 24с.

5. Гигиена питания : учеб. пособие для студентов / подгот. М. В. Ли, А. Б. Бужикеева, С. А. Быкыбаева . - Алматы : Эверо, 2010.



Қосымша:

1.Диетология : руководство/ под ред. А. Ю. Барановского. -3-е изд., перераб. и доп.. -СПб.: Питер, 2008.

2.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003.

3.Нормативные и правовые акты, нормативно-методические докумен­ты по лечебно-профилактическому питанию, действующие на территории Респу­блики Казахстан.

4.Рубина Е.А. Санитария и гигиена питания: Учебное пособие для студентов ВУЗов-М.: Издательский Центр «Академия», 2005.-288с.

Электронды ресурстар:

1.Детское питание [Электронный ресурс] : практические советы / А. М. Гринкевич, Г. Ю. Лазарева, О. И. Чапова. - Электрон. текстовые дан. (21,9 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

2.Справочник диетолога [Электронный ресурс] : справочное издание / А. Ю. Полянина [и др.]. - Электрон. текстовые дан. (28,3 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

3.Энциклопедия популярных диет [Электронный ресурс] : энциклопедия. - Электрон. текстовые дан. (30,6 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2005. - эл. опт. диск (CD-ROM).

4.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM).

VI. Бақылау сұрақтары:


  1. Үйлесімді тамақтану дегеніміз не?

  2. Үйлесімді тамақтанудың масатымен міндетін айтыңыз.

  3. Диеталық тамақтану дегеніміз не?

  4. Диеталық тамақтанудың мақсатымен міндеттерін айтыңыз.

  5. Негізгі диеталық тамақтанудың талаптары.

  6. Үйлесімді тамақтануға қойылатын гигиеналық талаптар.

2



I.Тақырып: Емдік профилактикалық мекемедегі диеталық тамақтануды ұйымдастырудың гигиенналық принциптері.

II. Мақсаты :Емдік профилактикалық мекемедегі диеталық тамақтануды ұйымдастыруды бағалау.

III Лекция тезисы: Санаториялардағы емдәмдік тамақтанудың жалпы басшылығы бас дәрігерге немесе оның медициналық бөлімі бойынша орынбасарына жүктеледі.Әдістемелік және ұйымдастырушылық басқаруды тікелей дәрігер- диетолог немесе емдеуші дәрігерлердің бірі жүзеге асырады.

Санаторияларда емдәмдік тамақтануды демалушылардың орташа есеппен 65%,ал асқорыту ағзаларының ауруларында 98-100% алады.Емдәмдік тамақтанудың санаторияларда және ауруханаларда ұйымдастырылуының айрықшалығы негізінен мыналармен көрінеді:



  • Санаторияларда асқынудан тыс немесе асқынуы бұлдыр созылмалы аурулары бар, сонымен қатар жіті аурулардан кейінгі жазылу кезеңіндегі тұлғалар болады.Бұл санаториялардағы емдәмдерді қолдануда көрінеді:

а) өте қатаң емдәм (№1а,4,5а,10а,10и) аурулардың асқынуы кезінде сирек қолданылады. б) санаториялардың нөмірлік емдәмдік жүйесінде ауруханалармен салыстарғанда кейбір емдәмдік шектеулердің жеңілдетілуі рұқсат етіледі.

  • Санаторияда болғандар белсенді өмір салтын жүргізеді және сәйкесінше ауруханалардағы ауруларға қарағанда олардың энергошүығындары жоғары, сондықтан ауруханаларда қолданылатын барлық тағамдық заттектердің үйлесімді жоғарылауы есебінен, сәйкесінше санаторияларда емдәмнің энергоқұндылығын 15-20 %-ға жоғарылатады. Емдәмдердің көп бөлігін (№8 және 9 басқасы) энерго құндылығы орта есеппен 3200-34 ккал құрауы керек.

  • Санаториялардағы больнеологиялық және балшықпен емдеу шараларын қабылдау тамақтану тәртібіне өзгерістерді қажет етеді.

  • Санаториялардағы тағамға айтарлықтай қаржы бөлу емдәмдердегі азықтық және тағамның ассартиментін кеңейтуге және тағамдардың алдын-ала тапсырысымен тамақтануды жартылай мейрамханалық жүйеде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

  • Санаториялардағы тамақтану үлкен тамақ ішетін залдарда жүзеге асырылады, өз кезегінде ол оның жүргізілуіне бақылауды жеңілдетеді.

Санаториялардағы тағам блогының штаттары ауруханадағыдан, қызмет көрсетуді даяшылар жүзеге асыратындығымен ерекшеленеді. Тамақтануды құрастыру кезінде, санатория жағдайына аурулар ремиссия кезінде түсетінін есте сақтау керек, сондықтан тамақтану оларға әрқашан жалғаспалы тамақтану ары қарай патологиялық үрдістің дамуына әкелуі мүмкін.

Ауруханалық мекемелерге қарағанда шипажайлар тамақтануды даралауға әлдеқайда көп мүмкіндіктерге ие: қажет жағдайда ауруларды шағын топтарға бөлуге және оларға сәйкес рационды дайындауға болады.

Осылайша, жоғарыда көрсетілгендерден ұйғаратынымыз ауруханалық мекемелердегі және санаториялардағы рационалы емдік тамақтануды қамтамасыз ететін іс шаралар жүйесінде, санитарлық- гигиеналық тәртіпті ұйымдастыру маңызды орын алады.

IV. Иллюстрациялық материал: слайдтар -

V. Әдебиеттер: Қазақ тілінде:

Негізгі:

1.Нутрициология: оқулық / Л. З. Тель [ж. б.]. - Алматы : Эверо, 2012.



Терехин, С. П. Қазіргі таңда нутрициологияның өзекті сұрақтары кесте және схема түрінде : оқу-әдістемелік құрал . - Алматы : Эверо, 2012.

2.Педиатрияда тағаммен емдеу : оқу құралы / жалпы ред. басқ. Т. Ш. Шарманов. - Алматы : Эверо, 2011. - 386 бет.



Электронды ресурстар:

1.Сералиева, М. Ш. Тағам гигиенасы [Электронный ресурс] : оқулық . - Электрон. текстовые дан. (6,25 Мб). - Шымкент : Б. ж., 2009. - 300 бет. эл. опт. диск (CD-ROM).



Орыс тілінде:

Негізгі:

1.Гигиена питания: учеб. для студ. высш. учеб. заведений/ Королев А.А. - М.: Издательский центр «Академия», 2006.- 528 с.

2.Терехин С.П., Ахметова С.В. Лечебное питание (учебно-методическое пособие). - Караганда. 2005. - 385 с.

3. Нутрициология : учебник / Л. З. Тель. [и др.]. - Алматы : ТОО "Эверо", 2012.-588с.

4. Ахметова, С. В. Питание беременных и кормящих матерей : руководство. - Алматы : Эверо, -2011.- 24с.

5. Гигиена питания : учеб. пособие для студентов / подгот. М. В. Ли, А. Б. Бужикеева, С. А. Быкыбаева . - Алматы : Эверо, 2010.



Қосымша:

1.Диетология : руководство/ под ред. А. Ю. Барановского. -3-е изд., перераб. и доп.. -СПб.: Питер, 2008.

2.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003.

3.Нормативные и правовые акты, нормативно-методические докумен­ты по лечебно-профилактическому питанию, действующие на территории Респу­блики Казахстан.

4.Рубина Е.А. Санитария и гигиена питания: Учебное пособие для студентов ВУЗов-М.: Издательский Центр «Академия», 2005.-288с.

Электронды ресурстар:

1.Детское питание [Электронный ресурс] : практические советы / А. М. Гринкевич, Г. Ю. Лазарева, О. И. Чапова. - Электрон. текстовые дан. (21,9 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

2.Справочник диетолога [Электронный ресурс] : справочное издание / А. Ю. Полянина [и др.]. - Электрон. текстовые дан. (28,3 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

3.Энциклопедия популярных диет [Электронный ресурс] : энциклопедия. - Электрон. текстовые дан. (30,6 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2005. - эл. опт. диск (CD-ROM).

4.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM).

VI. Бақылау сұрақтары:

1. Емдік профилактикалық мекемелердегі диеталық тамақтануды ұйымдстыру ережелерін айтыңыз.

2. Емдік профилактикалық мекемелердегі диеталық тамақтануды бекіту ережелерін түсіндіріңіз.

3. Диеталық столдарды атаңыз және мінездеме беріңіз.

4. Емдік профилактикалық мекемелердегі диеталық тамақтануды бақылау және ұйымдастыру ережелерін айтыңыз.

3



I.Тақырып: Қоғамдық тамақтану жүйесінде ұйымдастырылатын диеталық тамақтану.

II.Мақсаты: Қоғамдық тамақтану жүйесінде емдік тамақтануды ұйымдастыру қағидасын гигиеналық бағалау.

III. Лекция тезисы: Қоғамдық тамақтану желісіндегі диеталық тамақтану келесідей болып келеді:

  • Диеталық тамақтану желісінің ұтымды құрылымы мен мықтылығының болуы;

  • жоғары сапалы тағаммен қамтамасыз ету;

  • науқастарды дұрыс таңдау, оларға диетотерапия тағайындау, оның жүргізілуі мен тиімділігін бақылау;

  • сәйкес технологиялық жабдықтардың болуы аспазшылардың білімінің жетілуі;

  • науқастарға қызмет етудің қазіргі әдістері

Диеталық тамақтану жұмыс орны, оқуына байланысты диеталық асханаларда (бөлімшелерде) ұйымдастырылады. Диеталық асхана 50-200 орны бар арнайы қоғамдық тамақтану мекемесі. Олар шикізат пен жартылай фабрикаттармен, кулинариямен жұмыс жасай алады. Оларды келесідей бөледі:

а) диеталық бөлімшенің өзі;


ә) диеталық зал;

б) 10-12 орын бөлінген диеталық бұрыш.

Диеталық асхана мен залдар толық тамақтануға мүмкіндік береді.

Диеталық бөлімше-кәдімгі асхананың бір бөлігі немесе бүкіл залдың бөлігі. Сонымен бірге онда тарату орны, пісіру цехы болады. Диеталық бөлімшелерді мынаған бөледі: диета бөлімшесінің өзі; диеталық бұрыш; диеталық зал. Олар тамақтануды толық іске асырады. Диеталық залдарда күрделі емес тағамдардың аз ғана ассортименті дайындалады.

Студенттер, профессорлық-оқытушылық құрам мен қызмет көрсетушілерге арналған жоғары оқу орындарындағы (ЖОО-ғы) диеталық асханалардағы орындардың жалпы мөлшері адам санының 2% құрау керек. Арнайы орта білім беру оқу орындарында диеталық тамақтану қажет болған кезде ғана ұйымдастырылады.

Өндіріс орындарындағы диеталық тамақтану негізгі ауысымдағы 1000 жұмысшыға шаққанда 45,5 немесе 60 орындық болады. Құрылыста 50 орын, көлік мекемелерінің асханаларында-негізгі аусымдағы 1000 жұмысшыға 30 орындық болуы қажет.

Сонымен, ЕПМ мен қоғамдық тамақтану желісіндегі емдік тамақтанудың ұтымды ұйымдастырылуы терапияға және аурудың біріншілік, екіншілік профилактикасы үшін тиімді болады деп айтуға болады.

IV. Иллюстрациялық материал: слайдтар -

V. Әдебиеттер: Қазақ тілінде:

Негізгі:

1.Нутрициология: оқулық / Л. З. Тель [ж. б.]. - Алматы : Эверо, 2012.



Терехин, С. П. Қазіргі таңда нутрициологияның өзекті сұрақтары кесте және схема түрінде : оқу-әдістемелік құрал . - Алматы : Эверо, 2012.

2.Педиатрияда тағаммен емдеу : оқу құралы / жалпы ред. басқ. Т. Ш. Шарманов. - Алматы : Эверо, 2011. - 386 бет.



Электронды ресурстар:

1.Сералиева, М. Ш. Тағам гигиенасы [Электронный ресурс] : оқулық . - Электрон. текстовые дан. (6,25 Мб). - Шымкент : Б. ж., 2009. - 300 бет. эл. опт. диск (CD-ROM).



Орыс тілінде:

Негізгі:

1.Гигиена питания: учеб. для студ. высш. учеб. заведений/ Королев А.А. - М.: Издательский центр «Академия», 2006.- 528 с.

2.Терехин С.П., Ахметова С.В. Лечебное питание (учебно-методическое пособие). - Караганда. 2005. - 385 с.

3. Нутрициология : учебник / Л. З. Тель. [и др.]. - Алматы : ТОО "Эверо", 2012.-588с.

4. Ахметова, С. В. Питание беременных и кормящих матерей : руководство. - Алматы : Эверо, -2011.- 24с.

5. Гигиена питания : учеб. пособие для студентов / подгот. М. В. Ли, А. Б. Бужикеева, С. А. Быкыбаева . - Алматы : Эверо, 2010.



Қосымша:

1.Диетология : руководство/ под ред. А. Ю. Барановского. -3-е изд., перераб. и доп.. -СПб.: Питер, 2008.

2.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003.

3.Нормативные и правовые акты, нормативно-методические докумен­ты по лечебно-профилактическому питанию, действующие на территории Респу­блики Казахстан.

4.Рубина Е.А. Санитария и гигиена питания: Учебное пособие для студентов ВУЗов-М.: Издательский Центр «Академия», 2005.-288с.

Электронды ресурстар:

1.Детское питание [Электронный ресурс] : практические советы / А. М. Гринкевич, Г. Ю. Лазарева, О. И. Чапова. - Электрон. текстовые дан. (21,9 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

2.Справочник диетолога [Электронный ресурс] : справочное издание / А. Ю. Полянина [и др.]. - Электрон. текстовые дан. (28,3 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

3.Энциклопедия популярных диет [Электронный ресурс] : энциклопедия. - Электрон. текстовые дан. (30,6 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2005. - эл. опт. диск (CD-ROM).

4.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM).

VI. Бақылау сұрақтары:

1. Қоғамдық тамақтану жүйесінде емдік тамақтануды ұйымдастыру ережесін айтыңыз.

2. Қоғамдық тамақтану жүйесінде емдік тамақтануды бекіту ережесін түсіндіріңіз.

3. Диеталық столдарды атаңыз және мінездеме беріңіз.

4. Қоғамдық тамақтану жүйесінде диеталық тамақтануды бақылау және ұйымдастыру ережелерін айтыңыз.
4

I.Тақырып: өнеркәсіптік кәсіпорындарда емдік – профилактикалық тамақтануды ұйымдастырудың гигиеналық қағидалары. Өндірістік мекемелердің жұмысшыларына емдік-профилактикалық тағамды берудің қазіргі жағдайдағы нормалары.

II.Мақсаты: өнеркәсіптік кәсіпорындарында емдік – профилактикалық тамақтануды ұйымдастыруды бағалау. Өндірістік мекемелердің жұмысшыларына емдік-профилактикалық тағамды берудің қазіргі жағдайдағы нормаларын бағалау.

III. Лекция тезисы: Қоғамдық тамақтану кәсіпорындарындағы мәзірдің сақталуы, тағамның дайындалуы және емдік профилактикалық тамақтанудың ыстық таңғы астары және түстіктерді, сонымен қатар дәрумендік препараттарды беруді тікелей қадағалау ТЖМ кәсіпорындарының медициналық жұмысшыларына, диеталық асханалардың диет бикелері мен дәрігерлеріне, СЭС дәрігерлеріне жүктеледі.

Медико-санитарлық бөлім жұмысшыларының міндеті асханаларды керекті тағамдармен және дәрумендердің ассартименттерімен қамтамасыз ету ,мәзірді үйлесімді құрастыру,тағамдардың тиісті аспаздық өңделуі және олардың таратылу жарамдылығын қадағалау болып табылады.Барлық 6 рациондағы тұздалуларға және тұзды дәмтатымдарға, сонымен қатар №4 рациондағы ет және балық сорпаларына және тұздықтардың шектелуіне жүйелі бақылау жүргізілуі керек.Медико- санитарлық бөлім қоғамдық тамақтану мекемелерінде емдік профилактикалық тамақтануды беру уақытысында медицина қызметкерлеріне құрамы қатысуын лабораториялық талдауға жүйелі сынамаларды алуын ұйымдастыруын қамтамасыз ету керек, бұл мақсатқа кәсіподақ орындарының қоғамдық бақылауын жұмылдыра отырып жүзеге асыру.

Емдік профилактикалық тамақтанудың сапасына лабораториялық бақылауды жергілікті СЭС мамандары жүргізеді. Емдік профилактикалық тамақтанудың витаминдеу рационының сапасын бақылауды «Санитарлық-эпидемиологиялық станцияның дайын тағамның С- витаминдеуі, тамақтану рационының дәрумендік сапасы жаппай тұтынылатын дәруменделген өнімдердің дәрумендік құрамын және өнеркәсіптік кәсіпорындарындағы дәрумендік препараттардың берілуін бақылыу бойынша жұмысы туралы нұсқаулықтар».

Зиянды өндірістердегі жұмысшылардың тамақтануын рационалды ұйымдастыру мақсатында емдік профилактикалық тамақтанудың қазіргі жағдайын ағымды санитарлық қадағалау түрінде аспапты лабораториялық зерттеу әдістерін қолдану арқылы мұқият зерделеу қажет. Бақылаушы кәсіпорындардағы емдік профилактикалық тамақтанудың жағдайын, тамақтану гигиенасы және еңбек гигиенасы бойынша санитарлық дәрігерлермен бірлесе медико- санитарлық бөлімнің жұмысшыларын және өнеркәсіптік кәсіпорындардың кәсіподақ белсенділерін жұмылдыра отырып рейдтік тексерістер жүргізіліуі кезеңді ұсынылып отырады. Емдік профилактикалық тамақтанумен жұмыс істейтіндердің қамту дәрежесін белгілеу керек. Емдік профилактикалық тамақтанудың қабылдануы және берілуін, ұсынылған жиынтықтарға және т.б. сәйкес азық- түліктермен қамтамасыздануының тексерістердің нәтижелері бойынша емдік профилактикалық тамақтануды жақсартуға бағытталған ұсыныстарды рәсімдеу керек.

Еңбектің зиянды жағдайларындағы өнекәсіптік кәсіпорындардағы медико-санитарлық бөлімнің және денсаулық пункттеріндегі медициналық жұмысшылары нақты өндірістік жағдайлардағы кәсіби аурулардың профилактикасына бағытталған немесе рационалды тамақтану дағдыларын дағдыландыруға жүйелі санитарлық ағарту жұмыстарын жүргізу керек. Санитарлық ағарту жұмыстарына сонымен қатар санитарлық ағарту үйлерінен, тамақтану гигиенасы және еңбек гигиенасы бойынша жергілікті СЭС-тың санитарлық дәрігерлерін жұмылдыру ұсынылады. Жұмысшыларды және қызмет етушілерді үйлесімді тамақтанудың негіздерімен және оларға ұсынылған епт құрылымының принциптерімен таныстыру маңызды. Үй жағдайындағы епт принциптерінің жұмысшылармен қадағалану маңыздылығына назар аудару қажет.

Әрбір жұмысшының тамақтану тәртібін немесе жеке ас гигиенасын қадағалау үлкен маңызға ие. Оңтайлы нұсқа ол- жұмысшылардың жұмысқа тамақтанғаннан соң кірісуі. Ашқарынға жұмыс істеу ағзаны әлсізденіреді, жалпы және кәсіби аурушаңдықтың өсуіне әсер етуі мүмкін өндірістік зиянды заттардың әсерінен ағзаны төмендетеді.

Осылайша, өнеркәсіптік кәсіпорындардағы емдік профилактикалық тамақтанудың гигиеналық принциптерін қадағалау жұмысшылардың ағзасының өндірістік ортаның физикалық және химиялық факторларының жағымсыз әсерлеріне тұрақтылығын күшейтеді және жалпы кәсіби аурушаңдықтың деңгейін төмендетеді.

Жұмысшыларға жұмыс беруші есебінен берілетін сүт және емдік- профилактикалық тамақтардың ережесі нормасы.



1. Жалпы жағдай.

1.Бұл ережелер 2007 жылдың 15 мамырынан Қ.Р. Еңбек кодексінің 16 бап 15 тармағында көрсетілген жұмысшыларды жұмыс беруші есебінен сүт және емдік профилактикалық тамақтанумен қамтамасыз ету тәртібін орнатуға сай жасалған.

2. Бұл ережелердің күші жеке кәсіпкерлерге, жеке тұлғаларға меншік түріне және жұмысшыларға тәуелсіз, жолдану жағдайындағы үнемі және уақытша еңбек міндеттерін атқару факторлар әсер етуші қызмет етумен байланысты атқарушыларға қолданылады, сонымен қатар өміріне және денсаулығына зиянды (аса зиянды) және қауіпті (аса қауіпті) факторлар әсер ететін қызметтегілерге де.

3. Сүт және емдік профилактикалық тамақтанулар және дәрумендік препараттар еңбек жағдайындағы өндірістік объектілердің аттестация нәтижелері бойынша жұмысшыларға беріледі. Ол кәсіби ауруларда ескерту, олардың денсаулығын нығайту мақсатында беріледі.

4.Сүт ауысымына 0,5 л беріледі, жұмысшының жұмыстағы жұмысбастылық күндерінің ұзақтығына, өндіріске және химиялық заттектерді қолдануына тәуелсіз.

5. Емдік- профилактикалық тамақтанудың тағайындалуы және берілуі өндіріс тізіміне сәйкес өндіріледі. Жұмыс беруші есебінен емдік профилактикалық тамақтану және дәрумендік препараттар еңбектің аса зиянды жағдайларына байланысты және емдік профилактикалық тамақтану және дәрумендік препараттар үйлесімді беру нормаларына сәйкес жұмысшыларға белгілі мамандыққа және лауазымға құқық беретін жұмыс.

6. Емдік- профилактикалық тамақтануды және дәрумендік препаратты ұйым мүшелігінің түріне тәуелсіз, тізімде көрсетілген жұмысбастылық күндеріне сәйкес, өндірістік мамандығына және лауазымына сай қарастырылған жұмысшылар алуға құқылы.

7. Емдік- профилактикалық тамақтанудың физиологогигиеналық үйлесімділігін бағалау негізінде жүргізіледі, тағамдық статусты үйрену (қандай жұмысшылар, мамандығына, жұмыс орнына және еңбек жағдайына байланысты үйлесімге сәйкес тағам алуы керек.

8. Емдік- профилактикалық тамақтану және дәрумендік препараттар басқа ұйым жұмысшыларына да беріледі, яғни құрылыс, құрылыс- монтажшы, жөндеу- құрылысшы тазалау жүргізу және жөндеуге және қорғауға құралдарды дайындау – еңбектің аса зиянды жағдайында әрекет етуші өндірісте негізгі жұмысшыларға да жөндеуге арналған персоналға да осы тағам дайындалған.

9.Емдік профилактикалық тамақтануды беру жұмыс алдында ыстық ас ретінде жүргізіледі. Кейбір жағдайларда емдік профилактикалық тамақтану түскі үзіліс кезінде беруге рұқсат етіледі. Жоғары қысым жағдайында (кессондарда, барокашеларда, су асты сүңгуір жұмыстарында) жұмыс істейтін жұмысшыларға емдік профилактикалық тамақ жұмыс біткен соң берілуі керек.

10. Емдік- профилактикалық тағам берілмейді.

  1. жұмыс емес күндері;

  2. демалыс күндері;

  3. іссапарда болған күндері;

  4. өндірістен оқуға кеткен күндері;

  5. Жұмысын емдік профилактикалық тамақтану қарастырылмаған басқа учаскелерде орындау күндері;

  6. уақытша еңбекке жарамсыздық күндері;


IV. Иллюстрациялық материал: слайдтар -

V. Әдебиеттер: Қазақ тілінде:

Негізгі:

1.Нутрициология: оқулық / Л. З. Тель [ж. б.]. - Алматы : Эверо, 2012.



Терехин, С. П. Қазіргі таңда нутрициологияның өзекті сұрақтары кесте және схема түрінде : оқу-әдістемелік құрал . - Алматы : Эверо, 2012.

2.Педиатрияда тағаммен емдеу : оқу құралы / жалпы ред. басқ. Т. Ш. Шарманов. - Алматы : Эверо, 2011. - 386 бет.



Электронды ресурстар:

1.Сералиева, М. Ш. Тағам гигиенасы [Электронный ресурс] : оқулық . - Электрон. текстовые дан. (6,25 Мб). - Шымкент : Б. ж., 2009. - 300 бет. эл. опт. диск (CD-ROM).



Орыс тілінде:

Негізгі:

1.Гигиена питания: учеб. для студ. высш. учеб. заведений/ Королев А.А. - М.: Издательский центр «Академия», 2006.- 528 с.

2.Терехин С.П., Ахметова С.В. Лечебное питание (учебно-методическое пособие). - Караганда. 2005. - 385 с.

3. Нутрициология : учебник / Л. З. Тель. [и др.]. - Алматы : ТОО "Эверо", 2012.-588с.

4. Ахметова, С. В. Питание беременных и кормящих матерей : руководство. - Алматы : Эверо, -2011.- 24с.

5. Гигиена питания : учеб. пособие для студентов / подгот. М. В. Ли, А. Б. Бужикеева, С. А. Быкыбаева . - Алматы : Эверо, 2010.



Қосымша:

1.Диетология : руководство/ под ред. А. Ю. Барановского. -3-е изд., перераб. и доп.. -СПб.: Питер, 2008.

2.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003.

3.Нормативные и правовые акты, нормативно-методические докумен­ты по лечебно-профилактическому питанию, действующие на территории Респу­блики Казахстан.

4.Рубина Е.А. Санитария и гигиена питания: Учебное пособие для студентов ВУЗов-М.: Издательский Центр «Академия», 2005.-288с.

Электронды ресурстар:

1.Детское питание [Электронный ресурс] : практические советы / А. М. Гринкевич, Г. Ю. Лазарева, О. И. Чапова. - Электрон. текстовые дан. (21,9 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

2.Справочник диетолога [Электронный ресурс] : справочное издание / А. Ю. Полянина [и др.]. - Электрон. текстовые дан. (28,3 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

3.Энциклопедия популярных диет [Электронный ресурс] : энциклопедия. - Электрон. текстовые дан. (30,6 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2005. - эл. опт. диск (CD-ROM).

4.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM).

VI. Бақылау сұрақтары:

1. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда емдік тамақтануды ұйымдастыру ережесін айтыңыз.

2. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда емдік тамақтануды бекіту ережесін түсіндіріңіз.

3. Диеталық столдарды атаңыз және мінездеме беріңіз.

4. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда диеталық тамақтануды бақылау және ұйымдастыру ережелерін айтыңыз.

 5. Өндірістік мекемелердің жұмысшыларына қазіргі жағдайда қажетті минералды заттардың және дәрумендердің нормасын айтыңыз.

6. Тағамдық азық түліктердің құрамындағы тағамдық қоспалардың жіктелуін және нормалау қағидаларын түсіндіріңіз.

7. Өнеркәсіпте емдік профилактикалық тамақтанудың таратылуы қандай жолмен реттеледі.

8.Жұмысшылардың емдік үйлесімді тамақтануына мінездеме беріңіз.

5



1.Тақырып: Емдік-профилактикалық тамақтанудың радиоактивті жүктеме жағдайындағы ерекшеліктері .

II.Мақсаты: Емдік-профилактикалық тамақтанудың радиоактивті жүктеме жағдайындағы ерекшеліктерін менгеру.

III. Лекция тезисы: Үйлесімді тамақтану қиын экологиялық жағдайларда адам ағзасынан қорғанысын- бейімдік мүмкіндіктерін жоғарлатуға әсер етуі қажет. Радиацияның жоғары әсерету кезеңінде адамның тамағы әртүрлі, толыққанды, үлкен көлемде жоғары колориялық тағамдық заттардың, дәрумендердің, макро және микро элементтердің, амин қышқылдарының болуы қажет. Әсіресе мынаған көңіл бөлу қажет аштықпен және жартылай аштықпен диета ұстағанды жақсы көретіндерге жоғарғы ішкі сәулелену қауіпі төнген кезде ұстаған диета салдарынан адамға жағымсыз әсер етеді. Көптеген (натри, калий, кальций, фосфор және т.б) макро элементтер кейбір радионуклейдтерге канкуренттік антоганистер болып келеді, сол себертен макро элементтердің қайсі бірі де ағзаға түсуі төмендесе бірден кейбір ағзада радиоизатоптардың жиналу қауіпі төнеді, қалыпты жағдайда немесе жоғары мөлшерде макроэлементтер тағаммен азық түліктерімен ағзаға түскен кезінде канкуренттік радионуклейдтер толығымен алмасуға қатыса алмайды бірақ ағзадан басымырақ шығарылады. Мысалы радиоактивті стронци және ради ішекте сіңіріледі, алайда радиоактивсіз кальциге қарағанда жай сіңіріледі, радиоактивсіз кальци радионуклейдтердің иондық канкуренті болып келеді, радионуклейдтер кальци жолымен алмасуға қатысады. Сол себептен кальцидің қажетті мөлшері ағзаға стронци мен радидің жиналуына кедергі келтіріп шығарылуын қамтамас етеді. Керісінше тағамда кальци жетіспеушілігі ағзада стронци жиналуына алып кеп соғады. ДДҰ мәліметі бойынша кальцидің қалыпты тепетеңдігін сақтау үшін ересек адамдарға тағаммен күніне 0,4 - 0,5 грам кальци түсіп отыруы қажет, 0,4 – 0,7 грам жасөспірімдерге, 1-1,2 грам жүкті әйелдерге. Көптеген ғалымдардың пікірі бойынша жоғары радияция кезеңінде, радионуклейдтердің қауіпі төнген кезде кальциді 2-3 есе жоғарлату қажет бірақ қандайда бір кальци препаратын қабылдаудың қажеті жоқ кальцидің тағам арқылы түскені жөн. Мысалы 1л сүтте 1-1,2г кальци бар, тағам мәзірінде қойытылған сүттің, қатты ірімшіктің, ерітілген ірімшіктің, кальциленген нанның, сыйыр етінің, жұмыртқаның, өсімдік азық түліктерін минералды тұздар мен витаминдерге бай (өрік, айва, шие, алша, цитрус, бүлдірге, жүзім, малина, петрушка, укроп және т.б) болуын ұсынады. Тағам мәзірінде көп мөлшерде дәрумендер болуы қажет. Көптеген зерттеулердің нәтижесінде иондаушы сәулелердің аз мөлшері әсер еткенде ағзада дәрумендерге деген тапшылық пайда болады, бір жақтан көптеген дәрумендердің арқасында жоғарғы радияция әсерін жақсы өткізеді. Кейбір дәрумендер мысалы Е дәрумені антаганист болып табылады сүйтіп көптеген биологиялық заттарды қышқылданудан сақтайды. Тіндерде оттегінің аз болуы иондаушы сәулелерге деген сезімталдықты төмендетеді. Көптеген дәрумендердің әсерінен ағзада инфекцияға деген тұрақтылық пайда болады, қан тамырларының қабырғасы күшейеді, қанның пайда болуы жақсарады, сол себептен ас мәзіріндегі азық түліктерде А,Е,Р,С,В, тобындағы дәрумендермен байытылуын жоғарлату қажет. Е дәруменінің негігі көзі болып тазаланбаған өсімдік майы, соя майы, жүгері майы, пісте майы, аблипиха майы, шиповник майлары болып табылады, аз мөлшерде жануарлардан жасалған тағамдық азық түліктерде болады. А дәрумені балық бауырында, жұмыртқа саруызында, сүтте, қаймақта, сары майда, майлы ірімшіктерде кездеседі. А дәруменінің ізбасарлары каротинойдтар сәбіздерде, қызыл бұрышта, өрікте, облипихада, рабинада, шиповникте, асқабақта, піскен қызамықта болады. С дәрумені шиповникте, смародинада, цитруста, көк бұршақта, кабочада, сәбізде, қызылшада, түрлі түсті қырық қабатта, укропта көп мөлшерде кездеседі. В дәрумені нан квасында, ашытқы қамырында көп мөлшерде кездеседі.

IV. Иллюстрациялық материал: слайдтар -

V. Әдебиеттер: Қазақ тілінде:

Негізгі:

1.Нутрициология: оқулық / Л. З. Тель [ж. б.]. - Алматы : Эверо, 2012.



Терехин, С. П. Қазіргі таңда нутрициологияның өзекті сұрақтары кесте және схема түрінде : оқу-әдістемелік құрал . - Алматы : Эверо, 2012.

2.Педиатрияда тағаммен емдеу : оқу құралы / жалпы ред. басқ. Т. Ш. Шарманов. - Алматы : Эверо, 2011. - 386 бет.



Электронды ресурстар:

1.Сералиева, М. Ш. Тағам гигиенасы [Электронный ресурс] : оқулық . - Электрон. текстовые дан. (6,25 Мб). - Шымкент : Б. ж., 2009. - 300 бет. эл. опт. диск (CD-ROM).



Орыс тілінде:

Негізгі:

1.Гигиена питания: учеб. для студ. высш. учеб. заведений/ Королев А.А. - М.: Издательский центр «Академия», 2006.- 528 с.

2.Терехин С.П., Ахметова С.В. Лечебное питание (учебно-методическое пособие). - Караганда. 2005. - 385 с.

3. Нутрициология : учебник / Л. З. Тель. [и др.]. - Алматы : ТОО "Эверо", 2012.-588с.

4. Ахметова, С. В. Питание беременных и кормящих матерей : руководство. - Алматы : Эверо, -2011.- 24с.

5. Гигиена питания : учеб. пособие для студентов / подгот. М. В. Ли, А. Б. Бужикеева, С. А. Быкыбаева . - Алматы : Эверо, 2010.



Қосымша:

1.Диетология : руководство/ под ред. А. Ю. Барановского. -3-е изд., перераб. и доп.. -СПб.: Питер, 2008.

2.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003.

3.Нормативные и правовые акты, нормативно-методические докумен­ты по лечебно-профилактическому питанию, действующие на территории Респу­блики Казахстан.

4.Рубина Е.А. Санитария и гигиена питания: Учебное пособие для студентов ВУЗов-М.: Издательский Центр «Академия», 2005.-288с.

Электронды ресурстар:

1.Детское питание [Электронный ресурс] : практические советы / А. М. Гринкевич, Г. Ю. Лазарева, О. И. Чапова. - Электрон. текстовые дан. (21,9 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

2.Справочник диетолога [Электронный ресурс] : справочное издание / А. Ю. Полянина [и др.]. - Электрон. текстовые дан. (28,3 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2006. - эл. опт. диск (CD-ROM).

3.Энциклопедия популярных диет [Электронный ресурс] : энциклопедия. - Электрон. текстовые дан. (30,6 Мб). - М. : ИД "Равновесие", 2005. - эл. опт. диск (CD-ROM).

4.Лечебное голодание [Электронный ресурс] : научно-популярная литература. - Электрон. текстовые дан. (1,68 Мб). - М. : Б. и., 2003. - 1 эл. опт. диск (CD-ROM).

VI. Бақылау сұрақтары:
1. Радиоактивті жүктемеде қандай тағамдық азық түліктерді пайдалану қажет?

2. Радиоактивті аймақта жұмыс жасайтын қызметкерлердің тамақтану мәзірін қалай құрастырамыз?

3. Радиоактивті аймақта жұмыс жасайтын жұмысшыларға қандай микроэлементтер мен дәрумендер қажет?

4. Радиоактивті жүктемеде ағзада макроэлементтер мен дәрумендер қандай қызмет атқарады?





Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет