Методическое пособие по вопросам конфликта интересов на государственной службе республики казахстан



жүктеу 151.69 Kb.
Дата20.12.2018
өлшемі151.69 Kb.


rectangle 2rectangle 3rectangle 4rectangle 5


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТІНДЕ МҮДДЕЛЕР ҚАҚТЫҒЫСЫ СҰРАҚТАРЫ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінде мүдделер қақтығысы сұрақтары бойынша әдістемелік нұсқау.

Құрастырғандар: _________________________________________________,2016.


Осы әдістемелік нұсқаулықтың практикалық маңыздылығы оның мүдделер қақтығысының алдын алу, анықтау және шешуге байланысты өзекті мәселелерді шешуге бағытталады.

Әдістемелік нұсқаулықта мүдделер қақтығысы туралы Қазақстан Республикасының заңнамасының негізгі тұжырымдамалары және мемлекеттік органдардың, лауазымды тұлғалардың, мемлекеттік қызметкерлердің мүдделер қақтығысын алдын-алу, анықтау және реттеу бойынша ұсыныстары бар.

Нұсқауда мүдделер қақтығысының алдын алу, анықтау және реттеу саласындағы нормативтік-құқықтық реттеу ерекшеліктері түсіндіріледі және Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінде мүдделер қақтығысының типтік жағдайлары мен оларды реттеу тәртібі талданды.

© Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет ісьері министрлігі, 2016 ж.



МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

3

I БӨЛІМ

Мүдделер қақтығысы мәселелеріндегі нормативтік құқықтық қолдау


10

1.1. Мүдделер қақтығысы туралы халықаралық келісім-шарттар мен шетелдік заңнамалар

10

1.2. Алдын алу, сәйкестендіру және мүдделер қақтығысын реттеу саласындағы нормативтік-құқықтық реттеу ерекшеліктері



16

II БӨЛІМ

Мүдделер қақтығысын басқару саясаты


39

2.1. Алдын алу, сәйкестендіру және мүдделер қақтығыстарын шешу саласындағы негізгі принциптер


39

2.2. Мүдделер қақтығысының алдын алу, анықтау және шешу жөніндегі мемлекеттік органның саясатын әзірлеуге және іске асыруға жалпы көзқарастар

42

III БӨЛІМ

Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінде мүдделер қақтығысының типтік жағдайларын және оларды реттеудің тәртібін шолу


51

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

77



КІРІСПЕ


  1. Сұрақтың өзектілігі

Мемлекет заңының үстемдігін қамтамасыз ете отырып, мемлекеттің ашықтығы мен есеп берушілігіне қол жеткізу үшін қазіргі заманғы мемлекеттік аппаратты қалыптастыру Елбасының маңызды реформалары - Мемлекет басшысының бес институционалдық реформасын жүзеге асыру үшін 100 нақты қадамдар ретінде айқындалды.

Қазақстандағы мемлекет пен қоғамды кең ауқымды жаңғыртудың жаңа кезеңінің кенепте сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын азайту және жою үшін жағдайларды жою бойынша кешенді, жүйелі жұмыс жасау мәселелері, әсіресе, мемлекеттік және мемлекеттік биліктің жұмыс істеуінің негізгі қағидаларын бұзғандықтан, өзекті болып табылады.

Бүгінгі күні мемлекеттік органдардың және барлық мемлекеттік органдардың жариялылығы, ашықтығы мен ашықтығы қағидатын іске асыратын мемлекеттік қызметті жетілдірудің маңызды аспектілерінің бірі сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің негізгі механизмдерінің бірі мемлекеттік қызметтерде мүдделер қақтығысын болдырмау болып табылады.



Сыбайлас жемқорлыққа қарсы маңызды механизм ретінде мүдделерді реттеудің қақтығыстары шетелде кеңінен қолданылады, алайда Қазақстан Республикасында мүдделер қақтығысы және мемлекеттік қызметтегі мүдделер қақтығысын басқарудың тиімді саясаты әлі де тиісті түрде әзірленбеген. Қазақ мемлекеттік қызметіне қызығушылық тудыратын қақтығыстардың пайда болуы нәтижесінде олар жиі теріс салдарға алып келеді.

Ең алдымен, лауазымдық міндеттерді орындамағаны немесе заңсызшектеулер мен тыйым салулардың бұзылуы, сондай-ақ мемлекеттік қызметшінің жеке мүддесі мен оның ресми өкілеттіктері, заңды мүдделері мен жеке және заңды тұлғалардың, қоғамның және мемлекеттің құқықтарының арасындағы қайшылықтың пайда болуы екінші жағынан, сыбайлас жемқорлық құқықтарын қалыптастырады.

Екіншіден, мүдделер қақтығысын ескере отырып, мемлекеттік басқаруды жүзеге асырудың құқықтық тетіктері мемлекеттік қызметшінің немесе ортақ мүдделерге байланысты мүдделі адамдарға заңсыз, материалдық немесе басқа да жеке жеңілдіктермен ауыстырылған кезде мемлекеттік басқарудың белгіленген тәртібі бұзылады.1

Үшіншіден, мүдделер қақтығысы реттелмеген жағдайда, мемлекеттік қызметші немесе тиісті адамдар заңнамамен белгіленген тәртіпте жұмыс істейтін басқа азаматтар, заңды тұлғалар, сондай-ақ өздерінің қызметтік өкілеттіктерін жеке мүдделерді пайдаланбайтын басқа да мемлекеттік қызметкерлерге қатысты негізсіз артықшылықтарға ие болады.2

Мемлекеттік қызметтегі мүдделер қақтығысы сөзсіз, оны толықтай жою мүмкін емес деп тану керек, сонымен қатар, жанжалды жағдайлар тек қана мүмкін емес, сондай-ақ тиімді реттеу процедурасы арқылы шешілуі қажет.


Мүдделер қақтығысының теріс салдарын төмендету мақсатында мемлекеттік органдар, жауапты лауазымды тұлғалар мен мемлекеттік қызметшілер оның пайда болу себептерін анықтауға, осы жағдайға қол жеткізуге, қақтығыстың динамикасын анықтауға, оның прогресін бақылауға, шешімді басқаруға, деңгейін төмендетуге тырысу керек.

Осы әдістемелік нұсқаулық аталған сұрақтардың шешімін табуға арналған.





  1. Әдістемелік нұсқаулықтың мақсаты мен міндеттері

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызметінде мүдделер қақтығысы бойынша әдістемелік нұсқаулық (бұдан әрі - Әдістемелік нұсқау) Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 18 қарашадағы «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет туралы»20-бабының 9) тармақшасына сәйкес, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдарына сәйкес әзірленген.



Әдістемелік нұсқаулықтың мақсаты:

Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарында мүдделер қақтығысын болдырмау, анықтау және реттеу мәселелерінде бірыңғай тәсілді қалыптастыруға жәрдемдесу.


Әдістемелік нұсқаулықтың міндеттері:

- мүдделер қақтығысы мәселелеріндегі нормативтік-құқықтық реттеу ерекшеліктері туралы мемлекеттік қызметшілерді хабардар ету;

- мүдделер қақтығысын болдырмауға, айқындауға және шешуге бағытталған шаралар мен рәсімдерді әзірлеуге және іске асыруға әдістемелік көмек көрсету;

- Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметіне мүдделер қақтығысының типтік жағдайларын және оларды шешу тәртібін түсіндіру.


3. Терминдер мен анықтамалар

  1. сыбайлас жемқорлық – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестiрiлген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкiлеттiктерін және соған байланысты мүмкiндiктерiн жеке өзi немесе делдалдар арқылы жеке өзіне не үшінші тұлғаларға мүлiктiк (мүліктік емес) игiлiктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында заңсыз пайдалануы, сол сияқты игiлiктер мен артықшылықтарды беру арқылы осы адамдарды параға сатып алу;;3

  2. мүдделер қақтығысы – (ҚР «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» Заңына сәйкес жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, оларға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың жеке мүдделері мен олардың лауазымдық өкілеттіктері арасындағы қайшылық, мұндай жағдайда осы аталған адамдардың жеке мүдделері олардың өздерінің лауазымдық өкілеттіктерін тиісінше орындамауына әкеп соғуы мүмкін;4

  3. сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат – сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға, қоғамның мемлекеттік органдар қызметіне сенімін арттыруға бағытталған құқықтық, әкімшілік және ұйымдастырушылық шаралар және осы Заңға сәйкес өзге де шаралар;5

  4. сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл – сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің өз өкілеттіктері шегіндегі сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, оның ішінде қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және жою жөніндегі, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау, жолын кесу, ашу және тергеп-тексеру және олардың салдарларын жою жөніндегі қызметі;6

  5. сыбайлас жемқорлықтың алдын алу – сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің алдын алу шаралары жүйесін әзірлеу және енгізу арқылы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды зерделеу, анықтау, шектеу және жою жөніндегі қызметі;7

  6. сыбайлас жемқорлық тәуекелі – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайлардың туындау мүмкіндігі;8

  7. сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер – осы Заңда белгіленген және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған шектеулер;9

  8. сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық – бұл үшін заңда әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық белгіленген, сыбайлас жемқорлық белгілері бар құқыққа қайшы, кінәлі түрдегі іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік);10

  9. сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер – осы Заңда белгіленген және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған шектеулер;

  10. мемлекеттік қызметшінің тәртіптік теріс қылықтары (бұдан әрі - заң бұзушылық) - мемлекеттік қызметшілерге жүктелген міндеттерді заңсыз, кінәлі түрде орындамау немесе тиісінше орындамау, қызметтік өкілеттігін асыра пайдалану, қызметтік тәртіп пен кәсіби этиканы бұзу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасында белгіленген шектеулерді орындамау.11

Тәртіптік құқық бұзушылық, сондай-ақ, теріс себептер бойынша қызметтен босатуға әкеп соғатын тәртіптік құқық бұзушылық жасаған еркімен адамдарды танылған әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға адамдарды дұрыс тағайындау және (немесе) әкімшілік лауазымдарға бар адамдарды босату, әкімшілік лауазымды тәртіптік санкциялар заңсыз салу, тест ашып көрсету отыр тапсырмалар және басқа да бәсекеге қабілетті мәселелер, алдын алу үшін шаралар қабылдауға қасақана орындамау және мүдделер қақтығысын сәулелену;12

  1. парабелгілі бір мәселе тиімді шешілу үшін лауазымды адамға берілген ақша, бағалы қағаз, басқа да мүлік немесе мүліктік құқық. ҚР қылмыстық заңы бойынша Пара алу,[1] беру және парақорлыққа делдал болу (ҚР Қылмыстық кодексінің 311, 312, 313-баптары) мемлекеттiк қызмет мүддесіне қарсы қылмыстар қатарына жатады. Лауазымды адамның қорқытуымен Пара берген немесе өз еркіменқұқық қорғау органына хабарлаған Пара беруші қылмыстық жауапкершіліктен босатылады;13

  2. мемлекеттік қызметшілердің қызметтік әдебі (бұдан әрі – қызметтік әдеп) – мемлекеттік қызметшілердің осы Заңда және Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексінде белгiленген мінез-құлық қағидалары;

  3. сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың өзге де субъектілері - мемлекеттік органдар, квазимемлекеттік сектор субъектілері, қоғамдық бірлестіктер, сондай-ақ өзге де жеке және заңды тұлғалар жатады.

  4. сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті орган – өз өкілеттіктері шегінде Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты іске асыру және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласын үйлестіру жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы орталық атқарушы орган; оның ведомствосы, аумақтық бөлімшелері;

  5. жауапты мемлекеттiк лауазымды атқаратын адам – мемлекеттік функцияларды және мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін тікелей орындау үшін Қазақстан Республикасының Конституциясында, Қазақстан Республикасының конституциялық және өзге де заңдарында белгіленген лауазымды атқаратын адам, оның ішінде Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты, судья, сол сияқты Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасына сәйкес мемлекеттік саяси лауазымды не "А" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымын атқаратын адам;

  6. лауазымды адам тұрақты, уақытша немесе арнаулы уәкiлеттiк бойынша билік өкілінің функцияларын жүзеге асыратын не мемлекеттік органдарда, квазимемлекеттік сектор субъектілерінде, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарында ұйымдық-өкімдік немесе әкiмшiлiк-шаруашылық функцияларды орындайтын адам;;14

  7.  мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адам – Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңдарына сәйкес мемлекеттік қызметші, мәслихат депутаты, сондай-ақ мемлекеттік лауазымда көзделген міндеттерді мемлекеттік қызметке тағайындалғанға дейін уақытша орындайтын адам;;15

  8. мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адам – жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарына сайланған адам; Қазақстан Республикасының заңында белгiленген тәртiппен Қазақстан Республикасының Президенттiгiне, Қазақстан Республикасы Парламентiнің немесе мәслихаттардың депутаттығына, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдігіне, сондай-ақ жергiлiктi өзiн-өзi басқару сайланбалы органының мүшелігіне кандидаттар ретiнде тiркелген азамат; жергiлiктi өзiн-өзi басқару органында тұрақты немесе уақытша жұмыс iстейтiн, еңбегiне ақы төлеу Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бюджет қаражатынан жүргізілетін қызметшi; мемлекеттік ұйымда немесе квазимемлекеттік сектор субъектісінде басқарушылық функцияларды орындайтын адам, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі мен оның ведомстволарының қызметшілері;16

  9. жақын туыстар – ата-аналар (ата-ана), балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек ағалы-інілер мен апалы-сіңлілер (аға-қарындастар), ата, әже, немерелер;17

  10. отбасы – некеден (ерлі-зайыптылықтан), туыстықтан, жекжаттықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиеге алудың өзге де нысандарынан туындайтын және отбасы қатынастарын нығайтып, дамытуға септігін тигізуге арналған мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен міндеттерге байланысты адамдар тобы;

  11. туыстар – үлкен атасы мен үлкен әжесіне дейін ортақ ата-бабалары бар туыстық байланыстағы адамдар.18


4. Әдістемелік нұсқауды пайдаланытын субъектілер шеңбері

Бұл құрал мемлекеттік органдарда және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен ресми өкілеттіктер мен функцияларды жүзеге асыратын мүдделі қайшылықтар субъектісі деп танылған басқа ұйымдар мен мекемелерде қолдануға арналған.

Мемлекеттiк органдарда әдiстемелiк жәрдемақы кең ауқымды адамдар пайдалануы мүмкiн.
Мемлекеттік органның басшылығы келесі құралды пайдалана алады:


  • мүдделі қақтығыстарды болдырмау, анықтау және шешу мақсатында мемлекеттік органда іске асырылуы мүмкін негізгі рәсімдер мен механизмдер туралы ақпарат алу;

  • мемлекеттік орган басшылығының мүдделер қақтығыстарын басқару үшін мемлекеттік органда тиімді саясатты тиімді жүзеге асыру үшін атқаратын рөлі, функциялары мен жауапкершілігі туралы ақпарат алу;

  • мүдделер қақтығысын реттеуге және алдын алуға бағытталған ұйымдастырушылық, институционалдық және басқа да шаралардың негіздерін дамыту.


Мемлекеттік органда сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты жүзеге асыруға жауапты тұлғалар осы құралды келесі мақсаттарда пайдалана алады:

- мүдделі жанжалдардың алдын алу, анықтау және реттеу, оның ішінде тиісті нормативтік құжаттар мен әдіснамалық материалдарды әзірлеу және енгізу жөніндегі мемлекеттік органда нақты шаралар мен іс-шараларды әзірлеу және енгізу.


Мемлекеттiк қызметшiлер (оның iшiнде мемлекеттiк жауапты лауазымды тұлғалар, мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкiлеттi адамдар, оларға теңестiрiлген адамдар, лауазымды адамдар) ақпаратты алу үшiн Әдістемелік басшылықты пайдалана алады:

- мүдделер қақтығысын болдырмау, айқындау және реттеу саласындағы нормативтік-құқықтық реттеу туралы;



- Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметінде мүдделер қақтығысының типтік жағдайлары және оларды реттеу тәртібі.



11.Ильяков.А.Д. Мемлекеттік басқару жүйесінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың негізгі жолы ретінде мүдделер қақтығысын реттеу. // Құқықтану ғылымының кандидаты ғылыми дәрежесін алуға арналған автореферат (қолжазба құқығы туралы). с.14. Мәскеу, 2014.

2 Сол кітаптың 14,15 беттері.

3 ҚР «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» туралы Заңының 1-бабы, 6-тармақша

4 ҚР «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл» Заңының 1-бабы, 5-тармақша

5 П.п.7) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

6 П.п.9) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

7 П.п.13) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

8 П.п.12) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

9 П.п.8) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

10 П.п.11) ст.1 Закона РК «О противодействии коррупции».

11 ҚР «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы» заңы 44 б.,1-т.

12ҚР «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы» заңы 44-б.,2-т.

13 ҚР Қылмыстық кодекс 1-бөлім. 366 б.

14 «ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы 1-б.2-т.

15«ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы 1-б.3-т.

16 ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы 1-б.43-т.

17 ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы 14-б.

18 «ҚР Неке және отбасы» туралы Кодексі 1-б., 1-т.




Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет