Работа по созданию системы, работающей в режиме реального времени, была начата Национальным Банком рк в 1995 году



жүктеу 1.72 Mb.
бет7/8
Дата29.08.2018
өлшемі1.72 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

6.3 KazCard төлем карталары

 

Қазақстанда өткен жылдың соңынан бастап “Ұлттық про­цес­­синг орталығы” АҚ опера­то­ры бо­лып табылатын “Kaz­Card” бан­кара­лық төлем кәр­тіш­келері жүйе­сі жұмыс істей бас­таған болатын. Ұлттық про­цессинг орталығы “Қазпошта” АҚ-пен бір­лесіп ұйым­дастыр­ған баспа­сөз мәсли­хаты осы жүйенің қызметін танысты­руға арналды. “Қазпошта” АҚ “KazCard” микро­процессорлық төлем кәр­­тішкелерінің жаппай эмис­сия­сын жүзеге асыру арқылы аталған жүйенің ең алғашқы қатысушысы болды. “KazCard” төлем кәртіш­кесі “MasterCard” жүйесінің қазіргі заманғы ең жаңа M/Chіp4 Preauthorіzed Debіt (PAD) техно­логиясын пайдалануға негізделген.



“KazCard” төлем кәртішке­сінің EMV халықаралық стан­дар­­тына толық сәйкес келуі оған Vіsa және MasterCard ха­лық­аралық төлем жүйелерінің мүшелері болып табылатын, Қазақстан банктерінің жұмыс істеп тұрған банкоматтары мен терминалдары желілерінің қыз­метін пайдалануға мүмкіндік береді. Мамандардың айтуын­ша, магнитті жолағы бар кәр­тішкеге қарағанда “KazCard” микро­процес­сорлық кәртішкесі қолдан жасаудан және оны рұқсатсыз пайдаланудан сенімді қорғалған. Яғни, төлемдер мен өзге опера­ция­ларды жүзеге асыруда жоғары қауіпсіздік дең­гейін қамтамасыз етеді. Кәртіш­кенің тағы бір ар­тық­шылығы, оның микро­процес­сорында қо­сым­ша ақпа­рат­тар орналасты­руға мүмкін­дік береді. Бұл кәртішкені пайдалану аясын едәуір кеңейтеді.

Ұлттық банк төрағасы Әнуар Сәйденов Қазақстанның төлем жүйесі бойынша көрсет­кіштер­дің тұтастай алғанда өсіп отыр­ғанын атап өтті. Бүгінде елімізде төлем кәртішкелерін ұстаушы­лар саны 3 миллионнан асады. Сонымен бірге соңғы кездері азаматтар­дың төлем кәртіш­келерін тауар­лар мен қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз төлем жасауға пай­далануы бел­сенді бола түс­кен. Төлем кәртіш­келе­рін пай­да­ланып жүргізіл­ген қолма-қол ақшасыз төлем­дердің көле­мі өткен жылы оның алдын­дағы жыл­мен салыс­тырғанда 3 есе өсіп, 65,5 миллиард теңгені құрапты. “Қазпошта” АҚ басқарма төрағасының орынбасары Дәу­рен Молдағалиевтің айтуынша, биыл бірнеше ондаған мың “Kaz­Card” кәртішкелері айна­лым­ға шығары­лады. Кәртіш­келерге қызмет көр­сету желісін қалыптастыру мақ­сатында “Қазпошта” 62 банкомат пен 1356 POS-терминал және “Ұлт­тық процессинг орталығы” АҚ 1000  POS-терминал сатып ал­ған. Олар пошта байланысы бө­лімшелері мен сауда және сер­­вис кәсіпорындарында орна­т­ы­лады. Бұл жабдықтар респуб­лика­да төлем кәртіш­келерін қабылдау инфрақұры­лымын дамытуға қо­сыл­ған едәуір үлес болары сөзсіз. “Қазпошта” АҚ-тың “Kaz­Card” банкаралық төлем кәр­тіш­­келері жүйесіне қатысуы бү­кіл ел аумағында қалың көп­шілікке белгілі бір қызметтер көрсету тұрғысынан алғанда ерекше маңызға ие. “KazCard” банкаралық тө­лем жүйесі ашық жүйе болып табы­лады, тиісті кіру рәсімінен өткен кез келген қазақстандық банк оның қатысушысы бола алады.



6.4 Қазақстанда электрондық есептеу жүйесі мен электрондық ақша айналымының дамуы

Соңғы жылдар көлемінде өндірісте және қызмет көрсету салаларында технологияларды пайдалану жан-жақты дамып келеді. Экономиканың қарыштап дамуы ақша айналымы жүйесі қызметін дамытуды да талап етеді.

Қаржы операцияларының тиімділігі компьютерлік технология және коммуникация саласының үздіксіз дамуымен тікелей байланысты. Бүгінгі таңда кең таралып отырған электронды төлем жүйелерінің есептеудің басқа салаларымен салыстырғанда бірқатар артықшылықтары бар. Электронды ақша төлемдерін енгізу есептеу жылдамдығын арттырады, ақша қаражатының автоматты түрде толық әрі нақты есебін қамтамасыз етеді, айналымдағы ақша массасын азайтады, қаржы қызметкерлерінің қызметін едәуір жеңілдетеді. Электронды есептеу жүйелерінің пайда болуының нәтижесінде қаржы және сауда ұйымдарының жеке және заңды түлғаларға ұсынатын қызмет түрлерін кеңейді. Кестеде қабылданған төлем құралдарының түрлері бойынша қолма-қол ақшасыз төлем құрылымдары көрсетілген. 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы пайдаланылған төлем құралдарының саны 26,1 млн. трансакцияға өскен (24,6%), ал олардың жалпы соммасы 31,9 трлн теңгеге (немесе 56,7%-ға) өскен. Төлемдер сомасының өсуі төлем тапсырмалары көлемінің 58,3% - өсуіне байланысты. Төлемдер санының жалпы өсуі негізінен төлем карточкаларын пайдалану арқылы жасалатын операциялар мөлшерінің 29,8%-ға, сондай-ақ төлем тапсырмалары арқылы жасалған операциялар санының 14,2%-га өсуімен сипатталады. Қазақстан аумағында ең көп қолданылатын төлем түрлері төлем тапсырмалары (26,7%)және төлем карточкалары (65,6%).
Кесте 3 - Қабылданған төлем құралдарының түрлері бойынша қолма-қол ақшасыз төлем

Төлөм құралы




2008 жыл
98

жыл


2009 жыл

жыл


Өзгерістер

(% бойынша)



Абсолют-

тік мәні


жалпы

көлемнің %



Абсолют-

тік мәні


жалпы

көлөмнің %



Төлем

Трансакция мөлшері

30,9

29,1%

35,2

26,7%

14,2%

тапсырмасы

Сомасы

53,1

94,5%

84,0

95,4%

58,3%

Төлем

Трансакция мөлшері

0,1

0,1%

0,2

0,2%

70,1%

тапсырмасы

Самасы

0,04

0,1%

0,1

0,2%

в 3,1 раза

- талабы



















Инкасса-

Трансакция мөлшері

0,3

0,3%

0,5

0,4%

43,9%

лық-өкім

Сомасы

0,3

0,5%

0,2

0,2%

-36,3%

Төлем

Трансакция мөлшері

66,8

63,0%

86,7

65,6%

29,8%

карточ-

Сомасы

1,2

2,2%

1,9

2,2%

52,8%

калары



















Баска да

Трансакция мөлшері

7,9

7,4%

9,4

7,1%

19,9%

кұралдар

Сомасы

1,5

2,7%

1,8

2,1%

18,1%

Жалпы

Трансакция мөлшері

106,0

100,0%

132,1

100,0%

24,6%

қорытын-

Сомасы

56,2

100,0%

88,1

100,0%

56,7%

дысы




















Мұндағы ең көп төлем сомасы төлем тапсырмаларынан түскен (қолма- қол ақшасыз жоғарыда керсетілген төлем құралдарын пайдалана отырып төленген төлем мөлшері 95,4%). Төлем карточка лары арқылы төленген төлем со­масы қолма - қол ақшасыз төлемдердің 2,2% құрайды. Төлем карточкаларын пайдалану арқылы төленген төлем мөлщерінің жоғары, ал төлем сомасының төмен болуы аталмыш төлем түрінің негізінде қолма-қол ақша алу үшін пайдаланылатынына байланысты. Төлем карточкалары нарығы қаржы секторындағы болашағы бар бағыттардың бірі ретінде тез әрі тиімді даму үстінде.

Бүгінгі таңда нарықта көптеген қызмет түрлері көрсетіледі және көптеген карточкалық бағдарламалар ұсынылады. Мысалы төлем карточкасының көмегімен дүкендер мен мейрамханалар қызметіне ақша төлеуге, коммуналдық қызмет, байланыс қызметін, салық және кедендік төлемдер төлеуге, несие жабуға, ақшаны карточкадан карточкаға ауыстыруға болады.

Қазақстанда карточка шығарумен екінші дәрежелі банктер мен «Қазпошта» АҚ айналысады. Сонымен қатар Қазақстан нарығында халықаралық карточкаларды да, локальді төлем жүйесін де кездестіруге болады.

Локальді жүйе карточкаларына Altyn Card, SmartAlemCard, Кас­пийский, KazCard, TemirCard кар­точка жүйелерінің, сондай-ақ «Цеснабанк» АҚ мен «Ситибанк Казахстан»АҚ карточкалары жатады.

Қазақстанның нарығында халықаралық төлем карточкаларының VISA International, Europay International, American Express International, Diners Club International және China Union Pay сияқты түрлерін кездестіреміз. Қолма - қол ақша беру, депо­зит беру, балансты тексеру т.б сияқты тұтынушыларға арналған электронды жүйелер қызметтері банкоматтар арқылы жүзеге асырылады.

Банк жүйесінде төлем карточкаларының бірнеше түрлері қолданылады: несие карточкалары, де­бет, дебеттік-несиелік карточкалар т.б.

Технологияның дамуына бай­ланысты трансакцияларды өңдеу тәртібі екі түрге жіктеледі: магнит жолақтары бар (on-line авториза­ция) және шағын процессорі бар (off-line авторизация).

Төлем карточкасының түріне байланыссыз олардың барлығы ақпарат таратушы болып табылады, себебі белгілі бір операцияны жүзеге асыру барысында қаржы және сауда ұйымдарының ақпараттық (процессинг) орталықтарына ақпарат түседі.

Онлайндар мен оффлайндар арасындағы негізгі айырмашылықтар мынада: онлайн тәртібі бойынша трансакциялар нақтылы уақыт ішінде өңделеді. Мысалы, дебетті онлайн технологиясының қызметі сауда жасалған сәтте есептеушілердің тікелей қатысуымен 15-20 секунд ішінде жүргізілуі тиіс.

Трансакцияларды өңдеуде магнит арқылы болсын, байланыс жүйесі арқылы болсын уақытты қажет ететін технологиялардың барлығы оффлайн технологияларына жатады. Мысалы, бір күннің ішінде ақпарат жинайды және оны жұмыс күнінің соңында өңдеуге жібереді.

Төлем карточкасы атаулы төлем құралы болып табылады және карточкалық операцияларды жүзеге асыру үшін қолданылады: карточка бойынша банкте немесе банкоматта қолма - қол ақша алу, тауар және қызмет түрлерінің құнын карточка арқылы төлеу. Сырт жағында магнит жолағы бар магниттік карточкалар - төлем карточкаларының бір түрі. Сатып алушыға берілген несие карточка­сы карточка иесіне банк несие ашуға кепілдік беретінін сатушыға дәлелдеу үшін қолданылады. Егерде аталмыш карточканың эмитент-банкісі екеуінің арасында алдын ала келісім болса, сатушы несие карточкасы бойынша тауарға төленетін ақшаны қабылдайды. Дебет және несие карточкала­ры арасындағы негізгі айырмашылық, дебет карточкасының тұтынушының есеп шотына бағытталғандығында, ал несие карточкасы несие шоты бойынша жұмыс істейді.

Дебет карточкалары тұтынушының чек шотына тікелей кіру жолы болып табылады, оған алдын ала белгілі бір сома түсіп тұрады. Дамыған елдерде электрондық есептеу жүйесінің маңызы зор.

Бұған ол елде де қолма - қол ақшасыз жүргізілген есептер көлемі мен шығарылған банк карточкаларының санына қарап көз жеткізуге болады.

Банк карточкалары нарығы соңғы жылдар ішінде техникалык, даму жағынан айтарлықтай табыстарға қол жеткізді. Мысалы, 2006 ж. шығарылған карточкалардың жалпы саны: VISA - 54%, EUROCard/Master Card - 36% және American Express - 10%. Көптеген пластикалық ақшалардың ішіндегі басты лидерлер - VISA жүйесі, American Express және Eurocard - Mastercard, олар өздерінін, карточкаларын барлық елдерде пайдалана алады. Қазақстан нарығында өзіміздің несие және дебет карточкалары пайда болды. Бұл карталардың қаржы ңарығындағы басқа карточкалармен салыстырғанда өзіндік ерекшеліктері бар. Олар:



  1. Аталмыш карточкаларды белгілі бір көлемде ақы төлеп физикалық тұлғаларда, заңды тұлғалар да ала алады.

  2. Картаны алу үшін тұтынушы банкке белгіленген формада өтініш жазады. Карточка иесі мен банк арасында өзара құқықтық және физикалык, қарым-қатынасты реттейтін келісімшарт жасалады.

  3. Карточканы аларда тұтынушы банк шотына қолма қол ақшамен немесе банкінің арнайы карт-шотына белгілі бір көлемде ақша төлейді Алдын ала төлем келемі жеке және заңда тұлғалар үшін әртүрлі болады. Шоттағы қаржыны пайдалану мөлшеріне қарай тұтынушы дер кезінде косымша ақы төлеуі тиіс. Яғни, карточканың мұндай түрі несиелік емес, дебет карточкасына жатады.

4.Арнайы карточкадағы қаржы қалдығы белгіленген ең төменгі деңгейден аспауы керек. Асып кеткен жағдайда, несие карточкасы бойынша тұтынушыға қызмет көрсету тоқтатылады және уақтылы төлемегені үшін тұтынушыдан күнтізбелік күндер бойынша есімақы алынады.

Ішкі төлем қызметтерін жүзеге асыратындықтан, банк карточка­лары табысты қызмет түріне айналып отыр, тіпті ең пайдалы қызмет түрі деуге де болады.

Қазақстандағы ірі банкілер пластикалық карточкалар негізінде төлемдер жүйесін құруды 1990 жылдың басында қолға ала бастады.

Дүниежүзінде қолданылатын карточка жүйесінің негізгі үш түрі Қазақстанда да қолданылады, қызмет көрсетеді. 1993 жылдың аяғында Тұранәлембанк Қазақстанда бірінші болып VISA карточ­калары бойынша, ал 1994 ж. - Master Card бойынша қызмет көрсете бастады. Карточкалар бойынша қызмет көрсету бойын­ша тәжірибе жинақтаған Тұранәлембанк 1994ж. қараша айында өзінің Алемкарт дебет карточкасын шығарды.

Қазақстандағы өз карточкаларын шығарған банктердің ішінде «Қазақстан банкінің» ALTYN АҚ карточкасын ерекше атап етуге болады. Сондай-ақ Қазақстанның бірқатар банкілері халықаралық VISA пластикалық картасын шығарып, сол бойынша қызмет көрсете бастады, мысалы, «Казкоммерцбанк» АҚ.

Бүгінгі таңда Қазақстанның нарығы төлем карталарының барлык түрлерімен толықтырылған және халықаралық карточкалармен де жұмыс істейді (Қазақстандағы жеке несие мекемелері мен шетелдік банктермен келісім шарт жасау үшін кеңінен колданылады).

Соңғы жылдары қазақстандық банктер төлем карталары нарығында байланыстар орнатуда, олар, бір жағынан, ұлттық төлем жүйесін кұрудың негізі болып та­былады, екінші жағынан - қызмет көрсету деңгейі өседі, карточка шығару және ол бойынша атқарылатын қызмет түрлеріне қатысты банк қызметі тарифінің төмендеуіне ықпал етеді, карточ­ка қабылдау аясын кеңейтеді және операцияның өзіндік кұны азаяды.

Банктер өз күштерін біріктіре отырып, халықаралық карточка компанияларында өз мүдделерін қорғауға мүмкіндік алады, ал қазақстандық төлем жүйесінің халықаралык, нарықтағы маңызы артады.

Төлем карталарын жетілдіру отандық карталардың жаңа түрлерін шығару, қаржы ақпараты мен ақпараттық технология кұру, шетелдік зерттеулер арқылы қазақстанда жалпыға ортақ электрондық ақша және несие айналымын құруға негізделген. СМАРТ карталары мен «электрондық әмиян» (электронный ко­шелек) көмегімен колма – қол ақша есептеуді модернизациялау, электрондық қаржы және сауда құралдарын - электрондық коно­самент, саудадағы мәліметтермен алмасудың электрондық құжаттарын жасау қажет. Сондай-ақ, төлемдердің өтеу уақытын қадағалайтын үздік биллинг жүйесін құру.

Төлем карталары менеджменті төлем карталары айналымы үдерісін құруға және қадағалауға қажетті жағдайлар туғызуы керек. Қадағалау - төлем карталарындағы капитал айналымын және капи­тал көлемін анықтауға бағытталған ақпарат жинау мүмкіндігін кұкықтық негізде бақылау.

Сондай-ақ кадағалау төлем карталары айналымы үдерісін жүзеге асырушы суъектілерін анықтаумен байланысты.

Мониторинг жүргізу барысында кепілдік қарым-қатынас құрылымын құруға мүмкіндік беретін құқықтық негіздерді дұрыс табу маңызды рөл атқарады. Негізгі анықтаушы факторды бекіту қажет, онда тек құқықтық қорғау шаралары емес, сондай-ақ жаңа құқықтық механизмдерді сапалы құру да басты орынды алады.

Төлем карталарын қолданудын, басты шарты - картаның қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Ол үшін төмендегідей шаралар жүзеге асырылады:

- сырттан келетін қауіпті азайту үшін шағын процессорларды vnKfiuTv жерлерде сақтау және бөтен адамдарға көрсетпей ұстау;



  • карточканы жоғалтып алған жағдайда тез арада банктегі шотты блокка қойдыру;

  • компьютер желілерін ұрылардан сақтандыру;

  • төлем карталары айналымын есептеу жүйесін құру;

  • кеңес беру-түсіндіру шараларымен айналысатын банк органдарын құру;

  • төлем карталары туралы мәліметтер базасын құру;

  • кодтарды сенімді сақтау;

  • үнемі трансакциялар мониторингісін жүргізу, қызмет-керлер әрекетін кадағалап отыру.

Банк ішкі немесе халықаралық төлем карточкаларымен жұмыс істей отырып өздеріне бай тұтынушыларды тартады.

Мұндай түтынушыларға қызмет көрсету арқылы қазақстандық банктер шетелдік банктермен байланыс орнатып, есептер жүргізуге ұмтылады, әлемдік бан­ктер тәжірибесінде бекітілген стандарттарды ұстануға тырысады. Бірақ, ортақ түтынушыларга шетелдік банктермен бірігіп қызмет көрсету үшін, қазақстандық банктер жоғары даму деңгейіне қол жеткізулері керек, әсіресе жаңа ақпараттық технологиялар бойынша үздіксіз жетілдіріліп отырулары қажет.

Батыстық ақша-несиелерінің даму үлгісін талдай отырып, болашақта біздің елде де төлем кар­талары ақша айналымы және қаражат есептеу құралына айналады деп қорытынды жасауға болады.

Қазақстандағы карточкалар нарығының дамуына, магнитті жолақтар мен шағын процессорлы электрондық карталарды шығару дәрежесінің өсуіне байланысты карточканы санкциясыз пайдалану жағдайы күрт төмендейді, ал олардын, қолданылу аясы кеңиді.

Дегенмен Қазақстандағы электрондық карталар бойынша қызмет ететін СПРИНТ - желіге косылу құнының жоғары болуына байланысты, сондай-ақ оларды шығаруға көп шығын кететіндіктен электрондық карталар біздің елімізде салыстырмалы түрде аз тараған.

Электронды карталар есептеу үдерістерін алаяқтардан қорғап (бұл мәселе әсіресе, біздің елі үшін маңызды), «on-line» тәртібіндегі авторизацияны жойып қана қоймайды, сонымен қатар еліміздің территориясында қолма-қол ақша айналымының көптеген мәселелерін шешеді, ақшалай купюрлардын, сенімділігін қамтамасыз етеді.


Студенттердің өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:
1. Пластикалық карталардың қалыптасуы және дамуы.

2. Пластикалық картаға анықтама беру.

3. Пластикалық карталардың жіктелуі.

4. Пластикалық карталардың Ұлттық банкаралық жүйесінің негізгі қатысушылары.

5. KAZCARD төлем картасы.

6. Қазақстанда электронды ақша айналымының дамуы.



Студенттердің өздік жұмысына арналған рефераттардың тақырыптары:
1. Пластикалық карталар арқылы есеп айырысудың банк жүйесіндегі даму мәселелері.

2. Пластикалық карта негізінде қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды ұйымдастыру.

3. Пластикалық картаны дамытудағы әлемдік тенденция

4. Қазіргі кезеңдегі тлем карталар нарығы.

6. Қазақстан Республикасында пластикалық карталарды дамытуға талдау.

7 «ТӨЛЕМ ЖҮЙЕСІ» КУРСЫ БОЙЫНША ТЕСТ СҰРАҚТАРЫ
$$$1

ҚР-да есеп айырысу жүйесін және формасын, елдегі төлем жүйесінің жұмысының ретін кім анықтайды:

А) ҚР-ның Президенті;

В) ҚР-ның Үкіметі;

С) ҚР-ның Қаржы Министрлігі;

D) ҚР-ның Ұлттық Банкі;

Е) Есеп палатасы.

$$$2


Банкаралық есеп айырысу негізіне не салынған?

А) Коммерциялық банкте ссудалық шот ашу;

В) Коммерциялық банкте спецссудалық шот ашу;

С) Коммерциялық банкте ағымдық шот ашу;

D) Корреспонденттік шот ашу;

Е) Есеп айырысу шотын ашу.


$$$3

Орталықтандырылған банкаралық есеп айырысу жүйесі қашан ұйымдастырылған?

А) 1985 ж;

В) 1987 ж;

С) 2001 ж;

D) 1991 ж;

Е) 2005 ж.
$$$4

Банкаралық есеп айырысу жүйесінің негізгі ұйымдастырушысы кім болды?

А) Халық банк;

В) ҚР-ның Үкіметі;

С) ҚР-ның Қаржы Министрлігі;

D) ҚР-ның Ұлттық Банкі;

Е) Экономика Министрлігі және бюджеттік жоспар.
$$$5

Банкаралық клирингтік жүйенің негізгі қатысушылары:

А) Барлық коммерциялық банктер және олардың филиалдары, елдің клирингтік палатасы;

В) Бас коммерциялық банктер және клирингтік палаталар;

С) Барлық коммерциялық банктер және олардың филиалдары;

D) Клирингтік палаталар және қазынашылық;

Е) Ұлттық Банктің облыстық филиалдары және коммерциялық банктердің филиалдары.
$$$6

ҚР-ның Ұлттық Банкінде коммерциялық банк неше корреспонденттік шот болады?

А) 5 шот;

В) бір де бір шот болмайды;

С) бір шот;

D) екі шот;

Е) үш шот.
$$$7

НБ «Кубаж» облыстық басқармасының қызметіне кешенді автоматтандыру жүйесін ендіру қай жылы аяқталды?

А) 1999 ж;

В) 1991 ж;

С) 1995 ж;

D) аяқталған жоқ;

Е) 2001 ж.
$$$8

Төлемді енгізу және клиенттерге кассалық-есеп айырысу процесінде қызмет көрсету, банктер кіретін өзара қарым-қатынас қалай аталады?

А) Коммерциялық;

В) Экономикалық;

С) Корреспонденттік;

D) Бухгалтерлік;

Е) Есеп айырысу.
$$$9

ҚР-дағы қолма-қолсыз есеп айырсудың 2 ішкі жүйесін атаңыз:

А) Орталықтандырылған, экономикалық;

В) Экономикалық, бухгалтерлік;

С) Корреспонденттік, корреспонденттік емес;

D) Орталықтандырылған, орталықтандырылмаған;

Е) Есеп айырсу, бухгалтерлік.
$$$10

Корреспонденттік шот – бұл...

А) Басқа коммерциялық банкте ашылатын коммерциялық банктің ағымдық шоты;

В) Ұлттық банкте ашылатын коммерциялық банктің ағымдық шоты;

С) Басқа коммерциялық банкте ашылатын коммерциялық банктің есеп айырысу шоты;

D) ҚР-ның Ұлттық банкінде ашылатын коммерциялық банктің есеп айырысу шоты;

Е) Ұлттық банкте ашылатын коммерциялық банктің ссудалық шоты.

$$$11


Коммерциялық шоттық несиелік сальдосының мөлшері мынаған сай:

А) рентабельділік нормативіне;

В) міндетті резерв нормативіне;

С) дебеттік сальдо мөлшеріне;

D) пайда мөлшеріне;

Е) рентабельділік мөлшеріне.


$$$12

Шетел банктерімен корреспондеттік қатынастар орнату үшін коммерциялық банктерде мыналар болу керек:

А) Коммерциялық банк жарғысы;

В) Ұлттық банктің басты валюталық лицензиясы;

С) Шетел банктерімен корреспондеттік қатынастар орнату үшін ҚР-ның Қаржы Министрлігінің рұқсаты;

D) Шетел банктерімен корреспондеттік қатынастар орнату үшін ҚР-ның Үкіметінің рұқсаты;

Е) Шетел банктерімен корреспондеттік қатынастар орнату үшін ҚР-ның Әділет Министрлігінің рұқсаты.
$$$13

Халықаралық ақша аудару және халықаралық жедел-несиені қай жүйе жүзеге асырады?

А) SWIFT жүйесі;

В) «Кубаж» жүйесі;

С) ҚР-ның төлем жүйесі;

D) Коммерциялық банктер;

Е) Весртерн Юнион.
$$$14

Банкаралық қатынастар операциясын жүзеге асырғанда банктер өзара қандай шоттар ашады?

А) «Ностро» және «Лоро» шоттар;

В) Ағымдық шот;

С) Спецссудалық шот;

D) Ешқандай шот ашпайды;

Е) Корреспонденттік шот
$$$15

Шот бойынша операция және шотты сақтау үшін банкаралық қатынастарда банктер қандай шот ашады?

А) ішкі «айна шоты»;

В) Ағымдық шот;

С) Спецссудалық шот;

D) Ешқандай шот ашпайды;

Е) Корреспонденттік шот.
$$$16

Шетел банктерімен корреспондеттік қатынастарды қатынастарды ұйымдастыру кезінде біздің банктер негізгі халықаралық банкаралық жүйеге жүгінеді:

А) SWIFT жүйесі;

В) «Кубаж» жүйесі;

С) ҚР-ның төлем жүйесі;

D) Весртерн Юнион;

Е) American Express.
$$$17

SWIFT халықаралық есеп айырысуда электрондық ақпарат алмасу жүйесін енгізу қашан басталды?

А) 1999 ж;

В) 1991 ж;

С) 1977 ж;

D) енгізілген жоқ;

Е) 2001 ж.
$$$18

Қазіргі мемлекеттің төлем жүйесінің толық функциясын қандай төлем жүйесі анықтайды?

А) Төлем талап-тапсырмасы;

В) Төлем тапсырмасы;

С) Вексель;

D) Төлем карточкалары;

Е) Чек.
$$$19

Пластикалық карталардың үш негізгі жүйесін атаңыз?

А) «Ертіс-карт», «Alembank» American Express;

В) «Alembank» American Express, VISA;

С) American Express, VISA, Master Card/ Europay;

D) Вестрн Юнион, «Ертіс-карт», «Alembank»;

Е) «Alembank» American Express, Вестрн Юнион.
$$$20

Акцептан бас тарту тапсырмасы белгіленеді:

А) төлем талап-тапсырмасын төлеуге келісім;

В) төлем тапсырмасын төлеуге келісім;

С) төлемді төлемеуден толық бас тарту;

D) клиринг нәтижесі бойынша ақша аударудан толық бас тарту;

Е) чекті төлеуге келісу.
$$$21

Ақша айналымының негізгі бөлігін мыналар құрайды:

А) қолма-қол айналым;

В) кассалық айналым;

С) қолма-қол ақшалай айналым;

D) қолма-қолсыз айналым;

Е) эмиссиялық-кассалық айналым.
$$$22

SWIFT жүйесінің негізін бөлу орталықтары құрайды:

А) Кельнда, Лондонда, Нью-Йорке;

В) Амстердамда, Аделаидада, Кейптаунда;

С) Астанада, Пекинда, Токиода;

D) Брюсселде, Амстердамда, Вирджиния штатында;

Е) Астанада, Нью-Йоркте, Парижде.
$$$23

ҚР-да ірі төлемдер жүйесін басқарушы:

А) Ірі орталықтандырылған банкаралық есеп айырысу;

В) Алматы клиринтік палатасы;

С) Ұлттық банк облыстық басқармасы;

D) Коммерциялық банк

Е) Шоттық палата.
$$$24

Халықаралық корреспонденттік қатынастар басталады:

А) Банк арасында келісім-шартқа отыру;

В) Олардың басшыларының телефон арқылы сөйлесуінен;

С) Банк басшыларының өзара қатысуынан;

D) Қорынтынды құжаттар сөмкесімен ауысуынан;

Е) Банк арасындағы ауысша келісуінің қорытындысынан.
$$$25

Пайыздық тәуекелді бағалау мыналармен сипатталады:

А) Банктің қаржылық сенімділігін бағалау;

В) Қаржы тәуекелін бағалау;

С) Банктің несиелік сенімділігін бағалау;

D) Банктің экономикалық тәуелсіздігін бағалау;

Е) Банктің шаруашылық тәуелсіздігін бағалау.
$$$26

Банк клиенттеріне айналым құралдарынның қысқа мерзімді дефицитін жабуға көмектесетін несие құралы.....

А) Инкасса;

В) Овердрафт;

С) Қолма-қол есеп айырысу;

D) Ұзақ мерзімді несие;

Е) Қысқа мерзімді несие.
$$$27

Мемлекеттік қай органы арқылы пайыздық ставка және ақша ағымын реттеу көмегімен инвестициялық процеске әсер етеді?

А) ҚР-ның Қазынашылығы;

В) ҚР-ның Үкіметі;

С) ҚР-ның Қаржы Министрлігі;

D) ҚР-ның Ұлттық Банкі;

Е) Халық Банк.
$$$28

Инвестициялық процессті реттеуде қандай формалар ажыратылады?

А) қаржылық және несиелік;

В) ссудалық және меншік;

С) нарықтық және нарықтық емес;

D) сақтандыру және нарықтық;

Е) нарықтық және қаржылық.
$$$29

Инвестициялық бақылай мыналарға бөлінеді:

А) қаржылық және несиелік;

В) жеке және тікелей, жаһандық және жанама;

С) нарықтық және нарықтық емес;

D) сақтандыру және банктік;

Е) нарықтық және қаржылық
$$$30

Не арқылы уәкілетті мемлекеттік орган ұлттық қызығушылыққа сай инвестициялық процессті бағыттай алады?

А) бюджеттік қаржыландыру;

В) Несиелік жоспар;

С) Жылдық есеп беру;

D) инвестициялық реттеу;

Е) қаржылық жоспар.
$$$31

Коммерциялық банктердің пассивтік операцияларына не жатады?

А) қаржылық, жеке несиелер;

В) ссудалық, жеке депозиттер;

С) нарықтық және нарықтық емес;

D) банктің жеке құралдары, депозиттер және банкаралық заимдар;

Е) ссудалық, депозиттер, нарықтық емес.
$$$32

Банктік жеке капиталы қандай функция атқарады?

А) қорғаныштық, оперативтік, реттеуші және резервтік;

В) индивидуалдық, тікелей, жаһандану;

С) нарықтық және нарықтық емес;

D) қолма-қол ақшалы, депозиттік;

Е) қорғаныштық, ссудалық, депозиттік.
$$$33

Инвестициялық жобаларды қаржыландыратын банктер неге бағытталады?

А) қорғаныштық, оперативтік ақпараттарға;

В) индивидуалдық, тікелей, жаһандану;

С) нарықтық және нарықтық емес;

D) формальдық және формальдық еме критерилер;

Е) нарықтық ситуация және оперативтік ақпараттар.
$$$34

Банктің жобалық циклының негізгі жауапты кезеңі?

А) инвестициялық жобаны бағалау;

В) жоба демеушісінің жеке бағалауы;

С) демеушілердің келісімінің нарықтық және нарықтық емес бағалауы;

D) қолма-қол-ақшалай мінездеме;

Е) нарықтық ситуация және оперативтік ақпараттар.
$$$35

Жобаның қаржыландырудың қандай кезеңінде банк басшылары шешім қабылдайды?

А) инвестициялық жобаны қарастырғаннан кейін;

В) жоба демеушісінің жеке бағалауы;

С) демеушілердің келісімінің нарықтық және нарықтық емес бағалауы;

D) несиелік келісімді парафирлеу кезінде;

Е) қолма-қол-ақшалай мінездеме.
$$$36

Инвестициялық жобаны орындау кезінде банктік бақылау қалай жүргізіледі?

А) бюджеттік қаржыландыру арқылы;

В) несиелік жоспар арқылы;

С) баяндама және есеп беруді талдау, қарыз алушының қосымша ақпараты, тексеру және танысу;

D) инвестициялық реттеу арқылы;

Е) қаржылық жоспар арқылы.

$$$37


Бақылауға жақын инвестициялық жобаны жүргізудегі маңызды функциясы?

А) жобаны талдау;

В) жоба демеушісінің жеке бағалауы;

С) демеушілердің келісімінің нарықтық және нарықтық емес бағалауы;

D) жобаны бағалау;

Е) демеушілердің келісімінің нарықтық емес бағалауы.


$$$38

Несие беру кезінде банкке ерекше өзектілік не береді?

А) мақсатты қолдану;

В) несиені кепілді қайтару;

С) клиентпен жеке қарым-қатынас;

D) жобаны бағалау;

Е) несиені қамтамасыз ету.
$$$39

Қайтарымды несиені қамтамасыз ету формасына не жатады:

А) қызмет көрсету және өнімді өңдеуден пайда, мүлікке және құқыққа кепілдеме, жеке меншік құқығын аудару, кепілдіктер және кепілділік, тапсырмаға және құқыққа көну;

В)тапсырмаға және құқыққа көну, жеке меншік құқығын аудару, несиелік тәуекелді сақтандыру;

С) несиелік тәуекелді сақтандыру, жеке меншік құқығын аудару, қызмет көрсету және өнімді өңдеуден пайда;

D) несиелік тәуекелді сақтандыру, жеке меншік құқығын аудару, қызмет көрсету және өнімді өңдеуден пайда;

Е) мүлікке және құқыққа кепілдеме, жеке меншік құқығын аудару, кепілдіктер және кепілділік, несиелік тәуекелді сақтандыру.
$$$40

Өзінің активті оперцияларын жүзеге асыру үшін коммерциялық банктер негізінде қандай құралдарды қолданады?

А) жеке менщік құралдарын;

В) орталықтандырылған м емлекеттік құралдар;

С) бюджеттен қаржы бөлу;

D) тартылған құралдар (депозиттер);

Е) бюджеттен қаржы бөлу және жеке меншік құралдар.
$$$41

Инвестициялық жобаларды қаржыландыруда коммерциялық банк қызметін ұйымдастыруда қандай тәртіп методологиялық негіз болады?

А) кассалық тәртіп;

В) жобаны басқару;

С) жұмысты басқару;

D) қаржылық тәртіп;

Е) бухгалтерский учет.
$$$42

Қандай тәуекел қарастырылмаған және жағымсыз нарықтық бағаның өзгеруімен байланысты?

А) басқару тәуекелі;

В) қаржыландыру тәуекелі;

С) табыстылықтың төмендеуі тәуекелі;

D) форс-мажорлық жағдайлардың тәуекелі;

Е) бағалық тәуекел.
$$$43

Қандай тәуекел нарық жағдайынан тәуелсіз және нақты кәсіпорынның ерекшелігі болып табылады?

А) жүйелік тәуекел;

В) жүйесіз тәуекел;

С) жалпы экономикалық тәуекел;

D) техникалық тәуекел;

Е) экономикалық тәуекел.
$$$44

Инвестициялық жобаны өңдеу кезіне мынаған негізгі назар аударылады:

А) мақсатты қолдану;

В) несиені кепілді қайтару;

С) клиентпен жеке қарым-қатынас;

D) жобаны бағалау;

Е) несиені қамтамасыз ету.
$$$45

Жоба демешілерімен жоба компаниясы не үшін қолданылады?

А) жобаны өңдеу мақсатында;

В) несиені кепілді қайтару;

С) инвестормен жеке қарым-қатынас үшін;

D) жобадан бас тарту мақсатында;

Е) банкпен жеке қарым-қатынас үшін.
$$$46

Жобалық қаржыландыру қандай түрлерге бөлінеді?

А) бюджеттік қаржыландыру, жүйелі қаржыландыру;

В) несиелік қаржыландыру, параллельдік қаржыландыру;

С) параллельдік қаржыландыру және жүйелі қаржыландыру;

D) инвестициялық қаржыландыру, жүйелі қаржыландыру;

Е) несиелік қаржыландыру, жүйелі қаржыландыру.
$$$47

Инвестициялық қызметті талдауда қолданылатын әдістер:

А) дисконттық және есептік бағалауға негізделген;

В) есептік және несиелік бағалауға негізделген;

С) дисконттық және несиелік бағалауға негізделген;

D) қаржылық және есептік бағалауға негізделген;

Е) дисконттық және қаржылық бағалауға негізделген.
$$$48

Пайданы дисконттау бұл...

А) капитал салу кезінде пайда әкелу;

В) несиені қайтару кезінде пайда әкелу;

С) капиталды қайтару кезінде пайда әкелу;

D) бюджетке қаржы бөлуді қайтару кезінде пайда әкелу;

Е) жеке меншік құралдарды салу кезінде пайда әкелу.
$$$49

Инфляциялық тәуекелдің тармақтары:

А) пайданы жоғалту тәуекелі,пайданы төмендету тәуекелі, тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі;

В) пайданы жоғалту тәуекелі, пайданы төмендету тәуекелі, өтелмеген қарыздың тәуекелі;

С) пайданы төмендету тәуекелі, тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі, өтелмеген қарыздың тәуекелі;

D) тікелей қаржылық жоғалтулар тәуекелі, өтелмеген қарыздың тәуекелі, банкротқа ұшырау тәуекелі;

Е) пайданы жоғалту тәуекелі, пайданы төмендету тәуекелі, банкротқа ұшырау тәуекелі.
$$$50

Инвестициялық қызмет программасын бағалау әдістері:

А) қайтару мерзімінің есебі, салынған капиталды қайтару есебі, таза ағымдық құнды анықтау, рентабельділік дәрежесінің есебі;

В) салынған капиталды қайтару есебі, таза ағымдық құнды анықтау, пайданың ішкі нормасының есебі;

С) рентабельділік дәрежесінің есебі, таза ағымдық құнды анықтау, пайданың ішкі нормасының есебі;

D) рентабельділік дәрежесінің есебі, таза ағымдық құнды анықтау, пайданың ішкі нормасының есебі, қайтару мерзімінің есебі;

Е) таза ағымдық құнды анықтау, пайданың ішкі нормасының есебі, салынған капиталды қайтару есебі.
$$$51

Халықаралық несиенің принциптері:

А) қайтарымдылық, жеделділік, төлемділік;

В) қайтарымдылық, жеделділік, қамтамасыздық;

С) мақсатты қолданылу, жеделділік, төлемділік;

D) қайтарымдылық, жеделділік, мақсатты қолданылу;

Е) қамтамасыздық, жеделділік, төлемділік.
$$$52

Электрондық құжаттардың түп нұсқасы мыналарда болады.....

А) машиналық сақтауда;

В) сандық нұсқада;

С) қағаздық сақтауда;

D) шифрлық нұсқауда;

Е) кодтық белгілеуде.
$$$53

«Вестерн Юнион» ақша аудару нарығында ..... бері жұмыс істей бастады:

А) 2001 ж;

В) 1985 ж;

С) 1971 ж;

D) 1845 ж;

Е) 1871 ж.
$$$54

«Вестерн Юнион» ақша аударуы мыналармен шығарылады:

А) қорытынды номермен;

В) шифрлық нұсқауда;

С) кодтық белгілеуде;

D) тарифтік белгілеумен;

Е) банк атау немесе пошталық бөлімше белгілеуімен.
$$$55

ЧИПС («on line» режимінде жұмыс істейтін долларлық трансферттер үшін қолданылатын жеке меншік копьютерлік желі) жүйесі қашаннан бастап жұмыс істеді?

А) 2001 ж;

В) 1900 ж;

С) 1971 ж;

D) 1985 ж;

Е) 1990 ж.
$$$56

ЧИПС «Фервайр» сияқты ...... жүйе болып табылады:

А) дебеттік аударымдар;

В) кредиттік аударымдар;

С) ақша аударымдар;

D) пошталық аударымдар;

Е) ірі аударымдар.
$$$57

Қысқа мерзімді ақша қажеттілігін жабу үшін кәсіпорынның ең үйлесімді нұсқасы......

А) қысқа мерзімді несие;

В) овердрафт;

С) бюджеттік құралдар;

D) өзара есеп беру;

Е) ұзақ мерзімді несие.
$$$58

Инвестициялық цикл мына сатыларға бөлінеді:

А) инвестициалдық, инвестициялық, өндірістік;

В) жобалық, инвестициялық, өндірістік;

С) инвестциалдық, инвестициялық, өндірістік;

D) өндірістік, жобалық, инвестициалдық;

Е) инвестициалдық, жоба алдылық, өндірістік.
$$$59

Инвестициялық жобаларды қаржыландыру кезіндегі қамтамасыз ету ................ болып табылады:

А) Үкімет кепілдігі;

В) Жобаның өзі;

С) Мүлікті кепіл;

D) жобаға қатысушылардың төлем қабілеттілігі;

Е) үшінші жақпен несиені өтеу кепілдігі.
$$$60

Инвестицияны қаржыландыру кезіндегі қарызды өтеу көзі:

А) жобаны өндіру кезіндегі алынатын қолма-қол ақшалай ағым;

В) мемлекеттік құралдар;

С) жоба демеушілерінің құралдары;

D) мердігерлер құралдары;

Е) жобалық компания құралдары.

$$$61


Пайда алу үшін банктің жеке меншік және тартылған құралдарын орналастыру:

А) активті операциялар;

В) пассивті операциялар;

С) активті-пассивті операциялар;

D) коммисиондық операциялар;

Е) қаржылық операциялар.


$$$62


Банктің пассивті операцияларына мыналар жатады:

А) кассалық;

В) клирингтік;

С) депозиттік;

D) несиелік;

Е) қаржылық.


$$$63

Коммерциялық банктің жарғылық капиталының сомасына жатады:

А) жеке меншік құралдарына;

В) тартылған құралдарына;

С) ақшалай құралдарына;

D) қарыз құралдарына;

Е) материалдық активтерге.
$$$64

Банктегі алдын ала жасалған шарт бойынша ақша құралдарын тарту үшін банк операциясы қалай аталады?

А) есеп беру операциясы;

В) клиринг;

С) депозиттік операция;

D) инкассо;

Е) активті операция.
$$$65

Депозиттік емес тартылған құжаттарға жатады:

А) депозиттік сертификат;

В) сақтау үлестері;

С) сақтау сертификаттары;

D) банкаралық несиелер;

Е) жеке меншік облигациялар және вексель.
$$$66

Банк қызметін тоқтатқан кезде ҚР-ның Ұлттық Банкі екінші деңгейлі банкке кейінге сақталған құралдарын келесідей мерзімде қайтарады:

А) бір ай ішінде;

В) үш ай ішінде;

С) бір апта ішінде;

D) екі апта ішінде;

Е) алты ай ішінде.

$$$67


Минималдық міндеттемелерді бұзу кезінде ҚР-ның Ұлттық банкі мынаны қолданады:

А) банктік операцияларға лицензия пікірі;

В) айыппұл;

С) банкті жабу;

D) банк консервациясы;

Е) банк қызметін уақытша тоқтату.


$$$68

Банктің жеке ресурстарына жатпайды:

А) тартылмаған пайда;

В) пұрсатты акциялар;

С) қарапайым акциялар;

D) резервтік қор;

Е) сақтау сертификаттары.
$$$69

Сатылған бағам бойынша міндеттеме позициясы қалай аталады?

А) ашық;

В) жабық;

С) қысқа;

D) ұзын;


Е) қысқа-ұзын.
$$$70

Ностро-шот – бұл:

А) басқа банкте ашылған корреспонденттік шот;

В) берілген банкте корреспондент-банкпен ашылған корреспонденттік шот;

С) ірі орталықтандырылған банкаралық есеп айырысуда ашылған корреспонденттік шот;

D) клирингтік палатада ашылған корреспонденттік шот;

Е) банктің корреспонденттік шоты.
$$$71

Өтеу мерзімі ұзартылған банк ссудасы:

А) пролонгирланған ссуда;

В) акцепті ссуда;

С) арнайы ссуда;

D) инкассалық ссуда;

Е) онкольды ссуда.
$$$72

Лоро-шот бұл:

А) басқа корреспондент-банкте ашылған корреспондент шот;

В) берілген банкте корреспондент-банкпен ашылған корреспонденттік шот;

С) ҚР-ның Ұлттық банкіде ашылған корреспонденттік шот;

D) клирингтік палатада ашылған корреспонденттік шот;

Е) ірі орталықтандырылған банкаралық есеп айырысуда ашылған корреспонденттік шот.
$$$73

Белгіленген лимит пайызы бойынша клиент барлық кезде қосымша келіссөздердің көмегінсіз ала алатын несие формасы:

А) қарапайым ссудалық шот;

В) несиелік желі;

С) контокоррент;

D) арнайы ссудалық шот;

Е) банктік шот.
$$$74

Банк мерзімі белгіленбеген ағымдағы банкте сақталатын ақша құралдары қалай аталады?

А) жедел депозит;

В) жинақ депозиті;

С) талап етілген депозит;

D) жинақ сертификаты;

Е) депозиттік сертификат.
$$$75

Келесі инкассалық қарызы бар қарыздық міндеттемелері бар төлеушінің жабдықтаушылардан сатып алуы:

А) хеджирлеу;

В) инжиниринг;

С) факторинг;

D) опцион;

С) траст.
$$$76

Сатушы сатып алушыға берілген төлемді кейінге қалдыруын қалай атайды?

А) қаржылық несие;

В) тауарлық несие;

С) коммерциялық несие;

D) дисконттық несие;

Е) мемлекеттік несие.
$$$77

Банктің міндетті резерв сомасын анықтайтын база:

А) барлық тартылған ресрустар сомасы;

В) банкаралық несиелер сомасы;

С) жедел және талап етілген салымдар сомасы;

D) жедел депозитттер;

Е) талап етілгенге дейінгі депозиттер.
$$$78

Банкпен құралған провизия түрлері:

А) арнайы және жалпы;

В) дара және далпы;

С) арнайы және аралас;

D) арнайы және өтем ақылық;

Е) бір реттік және тұрақты.
$$$79

Валюталық операция түріне жатпайды:

А) форвардтық келісімдер;

В) «спот»;

С) «своп»;

D) арбитраждық келісімдер;

Е) франчайзирг.
$$$80

Клиентке жататын жеке меншікті, басқа активтерді басқару операциялары .... болып табылады:

А) форфейтинг;

В) траст;

С) факторинг;

D) лизинг;

Е) фьючерс.
$$$81

Басқа банкте ашылған бір банктің шоты қалай аталады?

А) есеп айырысу шоты;

В) депозиттік шот;

С) банктік шот;

D) корреспонденттік шот;

Е) ағымдық шот.
$$$82

Болашақа анықталған мерзіммен байланысты шетел валютасын жеткізу:

А) спот;

В) своп;


С) форвард;

D) опцион;

Е) фьючерс.
$$$83

Алдын ала келісілген сома негізінде ағымдық шоттағы қалдықпен банктің кепілді клиентке берілетін қысқа мерзімді несие:

А) контокорренттік несие;

В) вексельді несие;

С) овердрафт;

D) дисконтты несие;

Е) ломбардтық несие.
$$$84

Банктің клиентпен барлық операциялары есептелетін бірыңғай шот:

А) ағымдық шот;

В) жинақтаушы шот;

С) контокорренттік шот;

D) корреспонденттік шот;

Е) валюталық шот.
$$$85

Қолма-қол ақшаны беру және қабылдау операциясы:

А) кассалық-есеп айырысу;

В) кассалық операция;

С) несиелік;

D) инвестициялық операция;

Е) қаржылық операция.
$$$86

Коммерциялық банктің бухгалтерлік есебінің шоттар жүйесі тұрады:

А) 5 класстан;

В) 3 класстан;

С) 6 класстан;

D) 7 класстан;

Е) 9 класстан.
$$$87

Корреспонденттік шот – бұл:

А) Бір-бірімен келісімдік қатынаста болатын банктің талап етілгенге дейінгі депозиті;

В) азаматтардық жинақтаушы салымы;

С) желед депозиттер;

D) инкассо;

Е) талап депозиттері.
$$$88

Шетел валютасындағы әртүрлі талаптар мен міндеттердің қатынасы:

А) валюталық позиция;

В) валюталық паритет;

С) ашық позиция;

D) жабық позиция;

Е) валюталық стандарт.
$$$89

«Банк балансына меморандум шоты» шоттар жүйесінің қай класында болады:

А) 3 класс;

В) 7 класс;

С) 5 класс;

D) 6 класс;

Е) 9 класс.
$$$90

Төлеуші және алушыдан, бір клиенттен екіншісіне ақша құралдарын аударудағы банк операциясының түрі:

А) инкассо;

В) авизо;

С) акцепт;

D) ипотека;

Е) траст.
$$$91

Ақша алушыға берілген ақшалай төлем:

А) факторинг;

В) инкассо;

С) бенецифиар;

D) авизо;

Е) аваль.
$$$92

Операцияны жүргізгендігін растайтын хабарлар, ресми пошталық немесе телеграфтық хабарлама:

А) аваль;

В) инкассо;

С) авизо;

D) акцепт;

Е) аккредитив.
$$$93

Ссуда формасын қабылдайтын ағымдық шоттағы ресми қалдық:

А) овердрафт;

В) онколь;

С) овернайт;

D) опцион;

Е) контокоррент.
$$$94

Нақты мерзімде берілген несиені өтеу үшін қарыз алушының міндеттері жазылатын құжат формасы:

А) кепілденген міндет;

В) жедел міндеттер;

С) несиелік келісім;

D) банк бұйрығы;

Е) несиелік міндеттеме.
$$$95

Ары қарай жалға берілетін құралдарды алу үшін қаржыландырудың ерекше формасы:

А) факторинг;

В) клиринг;

С) лизинг;

D) инкассо;

Е) авизо.
$$$96

Банктік ресурстарды құрау мақсатында ақша құралдарын тарту операциясы:

А) активті операция;

В) кассалық операция;

С) пассивті операция;

D) инвестициялық операция;

Е) қаржылық операция.
$$$97

Вексельді сатып алу немесе банктік есеп кезінде алынатын пайызы қалай аталады?

А) дисконт;

В) ссудалық пайыз;

С) маржа;

D) есеп ставкасы;

Е) дивидент.
$$$98

Кәсіпорындар немесе ұйымдар қолма-қол ақшаны алу үшін қолданылатын чек түрі:

А) есеп айырысу чегі;

В) ақшалай чек;

С) банктік чек;

D) коммерциялық чек;

Е) лимитирленген чек.

$$$99


Орталық банкпен реттелмейтін бағам:

А) бекітілген бағам;

В) ағымдық бағам;

С) нарықтық бағам;

D) банктік бағам;

Е) биржалық бағам.


$$$100

Тәуекелге байланысты банк капиталының жеткіліктілік коэффициенті:

А) К1= 0,4 К2=0,8;

В) К1=0,6 К2=0,12;

С) К1=0,5 К2=0,10;

D) К1=0,3 К2=0,6;

Е) К1=0,2 К2=0,4.
$$$101

Өзара талаптар мен міндеттемелер негізінде есептелген, қызмет көрсету және жұмысты орындау, тауарға қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесі – бұл:

А) инкассо;

В) клиринг;

С) аваль;

D) авизо;

Е) SWIFT.
$$$102

1 дәрежелік капиталға қандай компонент кірмейді?

А) төленген жарғылық капитал;

В) қосымша капитал;

С) қорлар;

D) резервтер;

Е) Орталық банктің негізгі құраларын қайта бағалау.
$$$103

Жеке меншік капиталға басқа қаржылық емес активтерге және негізгі құралдаға салынатын банк инвестициясының мөлшерінің қатынасы мынадан аспауы керек:

А) 0,2;

В) 0,5;


С) 0,1;

D) 0,6;


Е) 0,7.

$$$104


Дауыс беру акциясының 25% тура немесе жанама және одан да көп пайызын иеленетін ҚР-ның заңды тұлғасы – бұл:

А) аффилирленген тұлға;

В) банктік холдинг;

С) қосымша банктер;

D) банктік консорциум;

Е) банктік трест.


$$$105

Банкпен берілетін мерзімі белгісіз мерзімсіз ссудасы қалай аталады?

А) онкольдық ссуда;

В) овердрафт;

С) овернайт;

D) бланктік;

Е) контокоррент.
$$$106

Пайыздық тәуекелге жатады:

А) комиссиондық-делдалдық операция;

В) кассалық-есеп айырысу қызметін көрсеткенге төлем;

С) инкассация;

D) ссудалық операция;

Е) консалтингтік операциялар.
$$$107

Актив сапасы 3 рейтинг мыналардан аспауы керек:

А) банктің жалпы капиталынан 5 %;

В) банктің жалпы капиталынан 10 %;

С) банктің жалпы капиталынан 20 %;

D) банктің жалпы капиталынан 30 %;

Е) банктің жалпы капиталынан 40 %.
$$$108

Коммерциялық банктің шығысы неше топқа бөлінеді:

А) 6;

В) 2;


С) 5;

D) 4;


Е) 7.
$$$109

Тартылған ресурстарға жатпайды:

А) облигация;

В) депозиттік сертификат;

С) жинақ сертификаттары;

D) вексельдер;

Е) чектер.
$$$110

Пайда табу мақсатында бағамды сату сатып алу бойынша операциялар – ол:

А) валюталық арбитраж;

В) арбитраждық келісім;

С) конверсиондық арбитраж;

D) фьючерстік операция;

Е) валюталық фьючерс.
$$$111

Экпорттық-импорттық операциялар бойынша халықаралық есеп айырысу формаларына жатпайды:

А) құжаттық инкассо;

В) құжаттық аккредитив;

С) банкік аударым;

D) ашық шот бойынша есеп айырысу;

Е) банктік авизо.
$$$112

Халықаралық несие формасына жатпайды:

А) экспорттық несие;

В) қаржылық несие;

С) акцепті-рамбурстық несие;

D) брокерлік несие;

Е) коммерциялық несие.
$$$113

Жинақ сертификаттары мыналарға жатады:

А) жеке құралдарға;

В) ақша құралдарына;

С) тартылған құралдарға;

D) займдық құралдарға;

Е) материалдық емес активтерге.
$$$114

Алынған несие бойыша банкке клиент қарызы көрсетілетін шот:

А) есеп айырысу шоты;

В) ссудалық шот;

С) ағымдық шот;

D) несиелік шот;

Е) арнайы шот.
$$$115

Төлем талап-тапсырмасы мына мерзімде жарамды:

А) жазылған күннен бастап 5 күн;

В) жазылған күннен бастап 10 күн;

С) жазылған күннен бастап 15 күн;

D) жазылған күннен бастап 20 күн;

Е) жазылған күннен бастап 25 күн.
$$$116

Валюта сату бағамы:

А) Bid;

В) roll-over;



С) offer;

D) buy;


Е) koll.
$$$117

«Своп» валюталық операциясы кезінде:

А) сату және сатып алу туралы есеп айырысу белгіленген мерзімді өткізіледі;

В) «спот» шартында және бір уақытта валюта сатылады және сатып алынады, форворд шартында сатылады және сатып алынады;

С) келісім аяқталғаннан кейін есеп айырысу келесі күнде өткізіледі;

D) есеп айырысу міндетті түрде өткізілмеуі тиіс;

Е) есеп айырысу 3 күннен кейін жүргізіледі.
$$$118

Валюталық тербелістен шығынды азайту үшін қолданылатын құрал:

А) хеджирлеу;

В) «спот» мәмілесі;

С) «своп» мәмілесі;

D) опцион;

Е) варрант.
$$$119

Ресми валюталық катеровка орнату процедурасы:

А) сатушы бағамы;

В) фиксинг;

С) кросс бағам;

D) сатып алушы бағамы;

Е) дисконт.
$$$120

Бид бағамы – бұл:

А) валютаны сатып алғандағы бағам;

В) валютаны сатқандағы бағам;

С) несие беру кезіндегі бағам;

D) ссуда беру кезіндегі бағам;

Е) валютаны сату және сатып алу кезіндегі бағам.
$$$121

Шетел валютасының белгіленген санында көрініс табатын ұлттық валютасының бірлігінің құны анықталатын котировка:

А) тілекелей котировка;

В) жанама котировка;

С) толық котировка;

D) бөлшек котировка;

Е) аралас котировка.
$$$122

Ұлттық валютаның белгіленген санында шетел валютасының бірлігінің құнын анықтау қалай аталады?

А) тікелей котировка;

В) жанама котировка;

С) кросс бағам;

D) бөлшек котировка;

Е) аралас котировка.
$$$123

Сыйақы немесе жеңілдікпен саналған валютаның желед бағамы қалай аталады?

А) аутрайт;

В) дисконт;

С) сыйақы;

D) фиксинг;

Е) маржа.
$$$124

«Спот» валюталық операциясы кезінде есеп айырысу өткізіледі:

А) келісім орнату кезінде жазып қойылған, бағам бойынша келіміс аяқталғаннан кейін жұмыс күнінің 2 күнінен кейіннен кеш емес;

В) келісім орнату кезінде жазып қойылған, бағам бойынша келіміс аяқталғаннан кейін 3 күні;

С) келісім орнату кезінде жазып қойылған, бағам бойынша келіміс аяқталғаннан кейін 2 күні;

D) келісім орнату кезінде жазып қойылған, бағам бойынша келіміс аяқталғаннан кейін 5 күні;

Е) келісім орнату кезінде жазып қойылған, бағам бойынша келіміс аяқталғаннан кейін 10 күні;

$$$125


Опциондық бағам – бұл:

А) кросс-бағам;

В) страйк баға;

С) спот бағамы;

D) своп бағамы;

Е) жанама бағам.


$$$126

Валютаның белгілі бір күнге қою шартымен жасалатын жедел келісім:

А) «аутрайтты» келісім;

В) «опционды» келісім;

С) «своп» келісімі;

D) «репорт» келісімі;

Е) «депорт» келісімі.
$$$127

Валютаның бекітілмеген күнге қою шартымен жасалатын жедел келісім:

А) «аутрайтты» келісім;

В) «опционды» келісім;

С) «форвард» келісімі;

D) репорт келісімі;

Е) депорт келісімі.
$$$128

«Форвард» шартында бір уақытта сатып алудағы «спот» шартында шетел валютасын сату:

А) «аутрайтты» келісім;

В) «опционды» келісім;

С) «своп» келісімі;

D) «репорт» келісімі;

Е) «депорт» келісімі.
$$$129

«Форвард» шартында бір уақытта сатып алудағы «спот» шартында шетел валютасын сатып алу:

А) «депорт» келісімі;

В) «опционды» келісім;

С) «аутрайтты» келісім;

D) «своп» келісімі;

Е) репорт» келісімі.
$$$130

Валютаны сатып алу бағамы – бұл:

А) Offer;

В) bid;


С) poll-over;

D) buy;


Е) koll.
$$$131

Саудасыз халықаралық есеп айырысудағы құралы не табылады?

А) жол чегі;

В) есеп айырысу чегі;

С) созылмалы чек;

D) жойылған чек;

Е) аккредетив.
$$$132

Пайда алу мақсатында ресурстарды орналастырумен байланысты операциялар – бұл:

А) кассалық;

В) активті;

С) пассивті;

D) инвестициялық;

Е) депозиттік.
$$$133

Басқа банкте ашылған шот:

А) овердрафты ағымдық шот;

В) корреспонденттік шот;

С) НОСТРО-шот;

D) ЛОРО-шот;

Е) контокоррентті шот.
$$$134

Активті операциялар - .... байланысты операциялар:

А) қолма-қол ақшалардың қозғалысымен;

В) ресурстарды орналастыру;

С) тартылған ресурстармен;

D) мүлікті жалға берумен;

Е) ссуда берумен.
$$$135

Коммерциялық банк балансының негізгі бөлімдері:

А) активтер, міндеттемелер, жеке капитал;

В) активтер, міндеттемелер;

С) акционерлік капитал, міндеттемелер, ақшалай құралдар;

D) активтер, клиент шоты, жарғылық капитал;

Е) резервтер, міндеттемелер, активтер.

$$$136


Банктің жарғылық капиталы шоттың қандай құралдары арқылы құрылады?

А) жеке тұлғалардың салымдары шотынан;

В) пайдық салымдар шотынан;

С) Ұлттық банк құралдарының шотынан;

D) заңды тұлғалардың салымдарынын шотынан;

Е) бағалы қағаздардың эмиссиясының шотынан.


$$$137

Клиент жағынан алдын ала хабарланбаған кез келген уақытта қажет болатын депозит түрі:

А) жинақ салымы;

В) қажет етілгенге дейінгі;

С) шартты;

D) жедел;

Е) депозиттік сертификат.
$$$138

Банкте шығын болатын банкке тартылған ресурстармен байланысты банк операциясы:

А) активті;

В) инвестициялық;

С) пассивті;

D) кассалық;

Е) банаралық.
$$$139

Өтімділік коэффициенті неге тең:

А) 0,2;

В) 0,3;


С) 0,1;

D) 0,03;


Е) 0,02.
$$$140

Сенім хат бойынша ақша құралдарын алу – бұл:

А) лизинг;

В) траст;

С) факторинг;

D) форфейтинг;

Е) инкассо.
$$$141

Халықаралық несие берудегі шешімді шығару циклі қанша уақыт алады?

А) 1 жыл;

В) 3 – 6 ай;

С) 8 айдан 1,5 жылға дейін;

D) 1 жылға дейін;

Е) жарты жыл.
$$$142

Банктің клиентпен барлық операциялары саналатын бірыңғай шот:

А) ағымдық шот;

В) жинақ шоты;

С) контокоррентті шот;

D) есеп айырысу шоты;

Е) депозиттік шот.
$$$143

Лондондық банкаралық пайыздық ставка:

А) МИБОР;

В) АИБОР;

С) ЛИБОР;

D) ТИБОР;

Е) СИБОР.
$$$144

Банктер арасындағы қатынас өзара шот жүргізумен байланысады. Ол шоттар қалай аталады?

А) транзитті шот;

В) ағымдық шот;

С) «ЛОРО» және «НОСТРО» шоттары;

D) валюталық шот;

Е) жинақ шоттары.
$$$145

Активті операциялардан шығынды өтеу үшін, пайдадан шығару шотынан пайда болатын қор – бұл:

А) резервтік қор;

В) арнайы мағынасы бар қор;

С) жөндеу қоры;

D) жарғылық қор;

Е) акционерлік капитал.
$$$146

Банктің жеке құралдарыне не жатады?

А) жарғылық қор, резервтік қор, айналым қоры;

В) жыл ішіндегі таратылмаған пайда, сақтандыру резервтері, негізгі құралдар;

С) тапсырмалар, банкке қажет құрал-жабдықтар;

D) ақша құралдары, бағалы қағаздар;

Е) жарғылық қор, резервтік қор, жыл ішіндегі таратылмаған пайда, сақтандыру резервтері.
$$$147

Ссудалық қарыздың сомасына ғана емес сонымен қатар есептелген пайыз пайдасы сомасына да есептелетін пайыздар қалай аталады?

А) қарапайым;

В) тығыз;

С) күрделі;

D) жазып алынған;

Е) ағымдық.
$$$148

Активті операциясының қайнар көзі ретінде банктік қорлардың айналымында уақытша қатысатын банкке тиісті құралдар:

А) банк міндеттемелері;

В) клиент шоттары;

С) квазиактивтер;

D) жарғылық капитал;

Е) баланстық пайда.
$$$149

Ақшалай соманы алу үшін депозитке салынған ақша құралдарын клиентке куәланған құқығын куәландыратын бағалы қағаз түрі:

А) варрант;

В) фьючерсті келісім-шарт;

С) депозиттік сертификат;

D) опцион;

Е) акция.
$$$150

Банктік несиені тұрақты қажет ететін клиентпен ашылған банк шоты:

А) есеп айырысу;

В) арнайы ссудалық;

С) корреспонденттік;

D) ЛОРО-шот;

Е) НОСТРО-шот.

Тест сұрақтарының жауаптары




1 D

2 D


3 D

4 D


5 A

6 C


7 B

8 C


9 D

10 D


11 B

12 B


13 A

14 A


15 A

16 A


17 C

18 D


19 C

20 C


21 D

22 D


23 A

24 D


25 A


26 B

27 D


28 C

29 B


30 D

31 D


32 A

33 D


34 A

35 D


36 C

37 D


38 B

39A


40 D

41 B


42 D

43 В


44 D

45 A


46 C

47 A


48 A

49 A


50 A


51 A

52 A


53 E

54 A


55 C

56 B


57 B

58 A


59 B

60 A


61 A

62 C


63 A

64 C


65 D

66 C


67B

68Е


69 C

70 A


71 A

72 B


73 B

74 C


75 C


76 C

77 A


78 A

79 E


80 B

81 D


82 C

83 C


84 C

85 B


86 D

87 A


88 D

89 B


90 A

91C


92 C

93 A


94 B

95 C


96 C

97 A


98 B

99 B


100 B


101 B

102 E


103 B

104 B


105 C

106 D


107 D

108 A


109 E

110 B


111 Е

112 E


113 C

114 B


115 B

116 C


117 B

118 A


119 B

120 A


121 B

122A


123A

124 C


125 B


126A

127 B


128 D

129 A


130 B

131 А


132 В

133 С


134 В

135 А


136 В

137 В


138 С

139 В


140 В

141 С


142С

143 С


144 С

145 А


146 Е

147 С


148 А

149 С


150 В



Каталог: ebook -> umm
umm -> «Ежелгі дәуір әдебиеті» пәніне арналған оқу-әдістемелік материалдар 2013 жылғы №3 басылым 5В011700 «Қазақ тілі мен әдебиеті», 5В012100- Қазақ тілінде
umm -> Пән бойынша дәрістердің конспектісі №1 Дәріс Тақырыбы: Кіріспе Дәріс мазмұны
umm -> Пән бойынша глоссарий анимизм
umm -> Шұжық және консерві өндірісі
umm -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі семей қаласының ШӘКӘрім атындағы мемлекеттік униврситеті
umm -> Пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umm -> Ќазаќстан республикасы
umm -> Адам құқықтары туылу кезінен пайда болатын тұлғаның ажырағысыз құқықтары мен бостандықтары. Адам құқықтары жаратылыс жэне кез келген өзге құқықтың негізгі түсінігі болып табылады
umm -> Қазақстанда құқықтық мемлекет құру азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаумен байланысты арнайы институттарды одан әрі жетілдіруді талап етеді
umm -> Ќазаќстан республикасы білім жјне єылым министрлігі


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет