Регбишілердің тактикалық Әзірлеуінің ҚҰралдары



жүктеу 270.9 Kb.
Дата22.04.2019
өлшемі270.9 Kb.


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті

РЕГБИШІЛЕРДІҢ ТАКТИКАЛЫҚ ӘЗІРЛЕУІНІҢ ҚҰРАЛДАРЫ

Павлодар


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
Химиялық технологиялар және жаратылыстану факультеті
Дене шынықтыру және спорт кафедрасы
РЕГБИШІЛЕРДІҢ ТАКТИКАЛЫҚ ӘЗІРЛЕУІНІҢ ҚҰРАЛДАРЫ

Барлық мамандықтардың студенттерiне арналған

әдістемелік нұскаулар

Павлодар


Кереку

2012


ӘОЖ 796.333 (075.8)

КБЖ 75.575 я 7

К 82

С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің

химиялық технологиялар және жаратылыстану факультетiнің

дене шынықтыру кафедрасының отырысында басуға ұсынылды
Пікірсарапшы:

Ю. А. Мастобаев - психология ғылымдарының кандидаты, С. Торайгыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің доценті.


Құрастырушылар: О. А. Кривец, Е. Р. Оралтаев



К82

Регбишiлердiң тактикалық әзiрлеуiнiң құралдары: барлық

мамандықтардың студенттерiне арналған әдiстемелiк нұскаулар/

құраст.: О. А. Кривец, Е. Р. Оралтаев. – Павлодар: Кереку, 2012 – 21 б.


Бұл әдістемелік нұскаулар жастарды тәрбиелегенде регби туралы көптеген мәліметтері мен жарыс ережелерімен таныстырады.

Осы әдістемелік нұскаулар ұсынылған негізгі бағыты – регбишілердің тактикалық дайындығының құралдары.

ӘОЖ 796.333 (075.8)

КБЖ 75.575

© Кривец О. А., Оралтаев Е. Р., 2012

©С. Торайгырова атындағы ПМУ, 2012

Материалддық дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен кұрастырушылар жауапты


Кіріспе

Тактикалық әзiрлеумен әдiстер және жарыстардың жүргiзуiнiң қабылдауларын әбден жетiлдiру, сонымен бiрге, ойын жарыс қызметінiң процессінде пайда болатын күрделi мәселелердi шешудегi тактикалық ойлауды дамыту ұғылады.

Тактикалық әзiрлеу регбиге (сызықтар бойынша) командалық, топтық және жеке тәсiлден қалыптасады. Бұл нақты есептерге байланысты тұрғызылады, құралдарға жиналып алынады және тактикалық әзiрлеудi стратегиялармен анықталады.

Регбишiлердiң тактикалық әзiрлеуiнен жарыс ойындарының жеңісіне байланысты бірнеше есеп қатарын ерекшелеуге болады.

Регбидегі ойын тәсiлі жеке және ұжымдық ойыншылардың табысты жеңiс мақсаттарындағы үйлесім әсерлерiнiң жолымен жүзеге асырылатын бiртұтас тұжырымдама.

Регбидегі тактикалық қағидалар тиiмдi болу үшін келесі ережелерді сақтау керек, атап айтқанда: екі-үш шабуылшы ойыншылар топтарының арасындағы байланыс, өзара көмек және мобилділік.

Тактика ойынның негізгі мақсатына сәйкес келуі керек, яғни доппен өріске келе жатқан ойыншыны қарсылас жақ оған кедергі жасай керек.

Өз әсерлерiнiң жетiстiгi үшiн шабуылшысы орындау керек:

- толық жылдамдықтағы түзу жүгiрiс;

- басып алу шағылысымен немесе жүгіру бағытының өзгерісімен бақталасты алдау;

- басталған шабуылды жалғастыру үшiн әріптесіне дәл және шапшаң қимыл әрекетімен допты тапсыру керек.

Қорғаныс ойыншы жүзеге асыруы керек:

- добы бар ойыншыдағы тез шапқыншылықты тоқтату үшін тиімді позицияны орындау;

- жаудың басып алуы қатты, бiрақ дөрекiлiксiз.

Добы бар шабуылшыны басып алуға ыңғайлы болу үшін қорғаныс ойыншы оны керек бағытына қозғалдыру қажет.

Жеке тактикалық әрекеттер бiртұтас доп жiберушi ойыншылармен iске асады.


1 Тактиканың жалпы мәселелерi
Жарыстарды жүргiзу әдістерін әзірлеуді тактикалық дайындықтардан түсінеміз, сонымен қатар, жарыс қызметінiң процессінде пайда болатын күрделi мәселелердi шешудегi тактикалық ойлауды дамыту.

Регбидегі тактикалық әзiрлеу командалық, топтық (сызықтар бойынша) және жеке тәсiлдерден қалыптасады. Соған байланысты нақты есептер, құралдар және тактикалық әзiрлеу стратегиялары анықталады.

Регбишiлердiң тактикалық әзiрлеуiнде жарыстардағы жеңісіне тәуелдi болатын есептер қатарын ерекшелеуге болады.

Спорт тактикасының төңiрегiндегi теориялық бiлiмдер
Бiлу табысты игеруi тактикалық, дағдылар және тактикалық ойлауды дамыту Регбишiлердің тактикалық біліміне бағытталған мықты теоретикалық дайындық алған кезінде табысты тактикалық ойлау дамуы, дағды пайда болады. Тактикалық әзiрлеу бөлiмінде практикалық сабақтарымен қатар тактиканың негiздерi бойынша теориялық сабақтарына да белгiлi бiр уақыт беріледі. Сабақ кезінде жарыстың ережелері мен төрешiлiктiң ерекшелiктерi, әр түрлi ойындардың талдаулары, жарыстағы команда ойынының схемалары, киноматериалдар және бейнежазбалар қаралады. Ойынның шарттары мен өткiзу орны міндетті түрде жарыстардың алдында анықталады. Тактикалық күрестiң өткізілуінде командалық және топтық схемаларының талдауына ерекше көңіл бөлінеді.

Командалық және топтық тактикалық әрекеттердiң дағдылары
Бапкер регбишiлердiң тактикалық жүгiн үнемi толықтырып, сонымен қатар ойын жүргiзуiнiң ескi әдiстерiн жетiлдіру керек. Қазіргі тактиканы құруда негізгі әрекеттер зерттелетін кезінде, тактиканы игерудегі жаңа, аса күрделі формалары меңгеріледі.

Тактиканы қолдануындағы иiлгiштiктi жетiлдiруi
Тактикалық әрекеттердiң тиянақтылық тәсiлдердi дұрыс қолданудағы күрделендiрiлген жағдайда тактикалық әрекеттерді орындау қажет. Кейбір жағдайларда, шарттарының жуықтаулары үшiн жарысқа қарсыластың кедергiсi енгiзiледi, келешек бақталастың өте ықтимал жоспары бойынша жұмыс iстейтiн әрiптестерiмен оқу ойындары қолданылады. Ойын жүргізуіндегі топтық тактикалық схемаларды үйрену мен жетілдіру кезінде, жеке регбишілерге жалпы тактикалық тапсырмаларда, мүмкіндігінше, өздері шығармашылық жағынан шеше алатын белгілі бір бөлім белгіленеді.

Ойыншылардың бiр әсерден басқаларына жылдам ауысу қабiлеттерін дамыту
Осы есеп, регбишілердің бiр тактикалық комбинациялардан басқаларға ауысуы ойын кезіндегі алдын ала келіскен сигналдарын қолдану жолымен iске асады. Бапкер команда немесе басқа әр түрлi сызықтары үшін тез және шығармашылық ауыстыруларды талап ететiн жаудың жарыс қызметiндегi өзгерiстерді ендiредi.

Жеңілдетілген және күрделендірілген шарттарда орындалатын командалық, топтық (сызықтар бойынша) және жеке тактикалық жаттығулар негiзгi қару-жарақ құралдары болып табылады.

Жарыстардың алдында тактикалық әзiрлеу тiкелей ескередi: бақталастың күштi және осал жақтарын, сонымен қатар сызықтар мен буындар арқылы ойыншылардың құрамын зерттеу; жарыстардың өту уақытымен және шарттарымен танысу; жаудың әрбiр жеке командасы бойынша күрес тiзгiнінiң тактикалық схемаларын құрастыру. Өз команданың күштi жақтарын қалай жүзеге асырылатыны жайлы, ойын жүрiсi бойынша ойыншылардың орын ауыстыруы мен олардың алмастырылуы, сонымен қатар жаудың әзiрлеуiндегi әлсiз жағдайларын ескере отырып алдын ала ойлау керек.

Ойын жүргiзуiндегі тактикалық схеманың құрастыруы
Ойынның тапсырмалары мақсатты және есте сақтау үшiн орынды болуы керек. Ойын жоспарын құрастыру барысында, тактикалық күрес жүргiзуiнің ортақ формалары және ойындардағы бiр тактикалық схемадан басқаға ауыстыруға болатын мүмкiндіктер, сонымен қатар жау туралы, жарыстың өту орны туралы, ауа-райы шарттары және төрешілік туралы мәліметтер есепке алыну керек.

Жаттығу процессiндегi ойын жүргiзуінің таңдаулы әдiсінiң пiшiндеуi
Тактикалық күрес жүргiзуiне iстеп шығарылған жоспар мiндеттi түрде жаттығу ойындарында қолданылып көріну керек. Бұл мақсатта шартты жаудың жарыстардағы болжалды схеманы пiшiндеу ойындары жүргiзiледi. Осы кезеңде басқа командаларымен серiктiк және бақылау кездесулерi маңызды рөл атқарды.
2 Командалық ойынының тактикасына көрсетілетін негiзгi талаптар
Регбидегі шабуылдың мақсаты ‒ бақталас командаға басымшылдық, ақыр соңында талпыныстың жүзеге асырылуы тиiс.

Қорғаудың мақсаты ‒ бақталастың қысымын баяулатып, контршабуылды дамыту.

Табысты тактикалар өзіне күтпеген элементтi, қозғалыс және жылдамдықтың бағытын қосады. Бiр тактикалық схемада төрттен үш сызық, ал басқасында шабуылшы қолданылады. Қандай да бір тактика негізінде, кез келген деңгейдегі командалармен, барлық оқу-жаттығу ұжымы ойынға жалпы талапты қолданып, хабар алуға тиiстi регби ойыншыларының сызығы болатын тәуелдiлiктерден тыс шабуылшы әсерлерiнде команданы пайдаланады.

Регбидегі командалық ойындарға талаптар: жылжу; қолдау; допты иелiктiң үзiлiссiздiгi; жаудағы қысым.



Алға жылжу
Жаудың есепке алынатын алаңдағы доптың жерге қонуынан кейін, команданың ертеңгі ахуалын, команданың қарсы күшке, қарсы күресетiн команданың есепке алынатын өрiсiне бағыт бойынша шабуылшы әсерлерге бағыттауы керек, яғни доптың орын ауыстыруы. Ойын барысында көлденең орын ауыстырулар(маневр жасау) болуы мүмкiн. Бұл жалғыз мақсатпен iстелiнедi - келесi алға жылжудың шарттарын жасау. Бұны допты алғаннан кейiн, айқас және коридордың ұтыс ойындарында iске асыруға болады. Демек, ойыншылардың дәйектi және сенiмдi әсерлерi ойын фазаларындағы алға жылжудың алғышарттары болып табылады.

Барлық төрттен үш сызықты әсері үшiн талап тұрақты, iлгерi қозғалу маңызды, әсiресе оның орталық (№ 12, 13) ойыншыларына тәуелдi болады. Бұл жерде ортақ ойыншыларының бақталаспен байланыста ойнауы және жеке техниканы қолданып, шабуылдың жалғасы үшiн допты сақтау керек. Жоғарыда айтылған маневр жасау алға жылжу құралдарының бiрi, сонымен бiрге өрiстiң бiр бөлiмшесiне жаудың командасының қорғауын қызықтырады, осы уақытта шабуылдың тез бұруымен кем қорғалып, қалған басқа бөлiмшедегi бұзылған жердiң мүмкiндiгi жасалады. Маневр жасау бұрыштар мен шабуылдың бағыттарының өзгерісі арқасында, ұйымдастырылған командалық әсерлерінен iске асады.


Қолдау
Негiзiнде бұл талаптар шабуылшы команданың ойыншыларына жатады, яғни допты иемденушi емес топқа. Тәжiрибе бойынша, допты иемденушi ойыншы бiр минуттан аспайтын шабуылшы әсерлерін орындай алады. Демек, матч кезіндегі оның өрiс бойымен допсыз барлық орын ауыстырулары белсендi сипатта болуы керек, яғни командадағы доппен иемденушi әрiптестердiң шабуыл әсерлерiн қостауға дайын болу. Добы бар ойыншы ұзақ iлгерiлей алмайтынын еске сақтауы керек. Шабуылдың жалғасы үшiн, ол допты қолдайтын әрiптестеріне беру мүмкiндiгi болуы керек. Бұл жағдайда оның командасы комбинациялық әсерлердiң нұсқауларын неғұрлым көбiрек алады және жаудың есепке алынатын өрiсiне iлгерiлеуіне уақыты жетеді. Қолдау ойыншыдан жақсы дене-күш дайындықты, әсіресе, мұндай ортақ және арнайы ойын шыдамдылық сапалардың дамуын талап етедi. Бұл жерде, сонымен бірге қолдауды орындауда өрісте пайда болатын жылдамдық ахуалдарының даму болжағыштығы маңызды рөл атқарады. Ойыншылардың мақсаты - қолдаудың жанында сенiмдi позицияда толып қалу. Мұндай позициялардың бiрiн бөлек ерекшелеу керек. Бұл қарсы шабуыл жасаулар. Оның жетiстiгі доп иемденуші ойыншының, бір немесе екі бақталастың қорғаушысын ұту қабiлеттiлiгiнен тәуелдi болады. Егер доп иемденуші ойыншы қолдау алатын болса, онда жауды алға қарай жылжыту әлдеқайда жеңiл болады.

Допты иелiктiң үзiлiссiздiгi
Демек, допты иелiктiң үзiлiссiздiгi доппен алға басуда, шабуылды ұзақ әрі тиiмдi жұмыс істеуі болып табылады. Ойыншылар команданың барлық сызықтарын үздiксiз жүргiзуi үшiн ойынның жеке және ұжымдық техниканың қабылдауларын қажеттi санмен бiлуi керек. Бiрiншiден, оған жау жақтан кiшi қысыммен орындалатын бақталастық; екiншiден, команда допқа жаңадан ие бола алатын өрiстiң нақтылы орынына бағытталған тепкi; үшiншiден, қашыр. Шабуылшы добы бар ойыншыны басып алуға мүмкіндігі болмайды. Осы жағдайда шабуылдың үзiлiссiздiгiн қолдау үшiн аяқтарымен жығылмай тұрып допты сақтауы керек. Егер ойыншы басып алу мақсатында иемденушi доппен жерде жатса, үзiлiссiздiк допты алған кезде немесе «шаян» «лай» оның ұтыс жағдайында ғана допты сақтай алады.
Жаудағы қысымы
Бақталасын ұйымдастырылған әсерлері және ойын кеңiстiгіне арналған уақытын айыру, олардың допты жоғалтуы негізінде болады. Анықтан-анық, аз қабылдануға уақыттың шабуылын дамытатын ойыншыларында ұтымды шешiм болған сайын, олар қателіктерді көбірек жіберуі мүмкін. Демек, кез келген допты жоғалтпай ақырына дейiн күресуі және сайып келгенде, басып алушылардың ойыншыларымен бақталасты доптың ұтылғанын қайтарып алуын дәйектi және сенiмдi орындап нашарлатуы керек.

Жоғарыда айтылған командалық ойынның талаптарының әрқайсылары, дайындықтың кез келген деңгейiнiң, командалар жаттығу процессiнде творчестволық бөлшектеу дайындықтарын қолдана алады.


3 Топтық және жеке техникалық-тактикалық әсерлер. Тактикалық орын ауыстырулар
Сәттi орын ауыстырулардан алдын дұрыс ойлау қажет. Талпыныс ойыншыдағы командалардың бапкерлерiне байланысты өзінің базасындағы меншiктi жетiлдiріп мадақтауы керек. Қорғау сызығының әрбiр ойыншысы біріншіден, бақталастың қорғанысын үзуге талаптану, яғни өзінің қамқоршы жағына өте алу. Сонымен бірге бұл әдіспен оның күштi және әлсiз тараптарын білуге болады.

Ойыншының дайындығының кемшiлiгi арқасында қорғанысты әрдайым үздіксіз орындау мүмкін емес. Екiншi, қорғаныстың бұзылған жерiнде iстеу керек, бiрiншi ойыншыға бақты, яғни оның ойыншыларына допты алып беруге тапынуы керек.


Қолдаудағы ашық жартылай қорғаушы (№ 10) және бiрiншi орталықтың (№ 12) орын ауыстырулары
Бұл орын ауыстыруларының мақсаты - ашық жартылай қорғаушының жетiстiкпен қолдана алатын жаудың қорғаныстағы сызық бойымен кетiк құрастыру. Сонымен бiрге өзінің тiкелей бақталасына бiрiншi орталық жүгiрiсiнiң бағыты (№ 12) негізгі болып табылады. Бұрыштағы екiншi орталық (№ 13) өзiне өз оппонентiн шығарып жүгiредi. Бұл орын ауыстырулар қажеттi кетiктердi құрайды. Ашық жартылай қорғаушы өз ойыншысының (№ 12) өз оппонентісі-

мен жақындамайынша, оның артынан жүріп күтуі керек. Бұл уақытта № 10 және № 12 бақталастар шабуылшы команданың бiрiншi орталы- ғына (№ 12) бағытталған. Ашық жартылай қорғаушы өз әріптесіне (№ 12) допты беріп, пасты алу үшін жүгіріс жасаған кезінде оны қателіктен сақтандыру керек. Бұл қателіктi жөндеу қиын. Бірінші орталық допты алғаннан кейін, өзінің ашық жартылай қорғаушысын әрдайым көз алдында ұстап тұруға мiндеттi. Соңғысы, уақыт келгенде допты алып, бiрiншi орталықтың (№ 12) арқасынан жылдамдықпен шығады да пайда болған кетiкке бағытталады. Сызықтағы әрiптестерімен (№ 13 және № 14) ойнауға мүмкiншiлiгi болу үшiн оның жүгiрiсi түзу болу керек. Қорғаушы бүкіл комбинация бойы ашық жартылай қорғаушының әсерлерiн ықыласпен қадағалап сақтандырады. Сол жақтағы шеткi төрттен үшінші ойыншы (№ 11) қорғаушының орнын басады.

Жоғарыда келтiрiлген орын ауыстыруын тағайындалған айқастан кейiн емес, "коридордың" ұтыс ойынынан кейiн қолдану тиімді, себебi, "коридордан" кейiн бiрiншi орталықтың (№ 12 ) жүгiрiсін түзетуiне уақыты көбiрек болады.
Бiрiншi (№ 12) мен екiншi (№ 13) орталықтардың арасындағы қорғаушы (№ 15) және шеткi төрттен үшінші ойыншыншыларының (№ 11) орын ауыстырулары
Алдыңғы жағдайдағы логика бұл жерде де қолданылады. Бақталастың қорғанысын бұзуға қабілеті бар қорғаушы мен шеткі төрттен үшінші ойыншылар ретінде емес, ең алдымен, шапшаң жоғарғы технологиялы қорғаушылар ретінде саналады және олардың көмегімен сандық артықшылықтың сұрақтары шешіледі.

Шабуылдың басында бірінші орталық (№ 12) өзінің оппонентісімен жақындамайынша, қорғаушы шабуыл сызығынан тыс орналасу керек.

Бұл болған бойда, қорғаушы үдеп пайда болған кетiк арқылы алға жылжи бастайды. Егер шабуылшы сызығында қарсыластың екiншi орталығы (№ 13) өз қамқорлықтағы ойыншыға еріп шықпаса және допты алу кезіндегі қозғалысына кедергi жасау үшiн қорғаушыға ентелесе, онда доп шабуылшы сызығының екiншi орталығына (№ 13) жiберіледi.

Ашық тарабының шеткі төрттен үшінші ойыншы (№ 14) мен екiншi орталықтың (№ 13) аралығындағы жабық тарабының шеткi төрттен үшінші ойыншы (№ 11) немесе қорғаушының (№ 15) орын ауыстыруы
Бұл жағдайда, шабуылшы сызық қорғаушыларының мақсаты - ашық тарабының шеткі төрттен үшінші ойыншы мен екiншi орталықтың аралығындағы өз қорғаушысы (немесе қысқаша тарабының шеткi төрттен үшінші ойыншы) үшін қажеттi ойын кеңiстiгiн жасау керек. Екiншi орталық (№ 13) допты алғаннан кейін, өз оппонентісiнiң тарабына тікелей жылжиды да, қорғаушыны шабуылға қосу үшiн ашық тараптағы қажеттi кеңiстiкті құрайды.

Ойыншылардың орын ауыстырудағы бұл комбинация шабуыл бағытының түзетуi үшiн ыңғайлы шарттарының бірі.


Ашық жартылай қорғаушы (№ 10) мен бiрiншi орталықтың (№ 12) аралығындағы жабық тарабының шеткi төрттен үшінші ойыншының (№ 11) орын ауыстырулары
Допты алғаннан кейін, ашық жартылай қорғаушы өзінің үдеу жолы арқылы, шеткi төрттен үшінші ойыншыға кетiк жасауға тырысады. Шеткi төрттен үшінші ойыншы пайда болған кетiкке ентелейдi.
"Артық" ойыншының ұтысы үшiн шабуылдың бұрулары
Осы орын ауыстырудың мақсаты - артық ойыншының алуы, яғни тағайындалатын айқастан кейiн, өрiс тараптарының бiреуiне сандық артықшылықтың жасауы. Ашық жартылай қорғаушы (№ 10) бір орында тұрып допты алады да, өзіне ертіп оң жаққа қарай жүгiредi, содан соң шабуылдың бағытына қарама-қарсы қорғаушыны (№ 15) шығаратын екiншi орталықпен (№ 13) "крест" ойнайды. Бұл жағдайда, сандық көпшiлiктiң ахуалы пайда болады, яғни 4-уі 3-не қарсы.

Крестке” доп беруінің арқасында шабуыл бағытының бұрулары (тағайындалатын айқастың ашық жартылай қорғаушымен бiрiншi орталықтың аралығында)

Ойыншылардың орын ауыстырудың мақсаты - қорғау сызығы ойыншыларының арқасында айқас өтетін жердің маңайында кетіктің құруы. Ашық жартылай қорғаушы (№ 10) допты алғаннан кейін тік жолымен жүгіреді, содан соң бақталастың бiрiншi және екiншi орталықтарының арасын көздеп, № 10, № 12 және № 13 ойнышыла- рын бір-бірлерін қысуға тырысып, қозғалыс бағытын кездейсоқ өзгертеді.

Кетік құру үшін шабуылшы сызығының бiрiншi орталығы, шабуылды бастайтын, ашық жартылай қорғаушы арқасының артынан жүгіріп, «крест» пасын алады. Әрине, егер бір себепке байланысты, бақталастарды бірін-бірі қысуға мүмкіндігі болмаса, онда ашық жартылай қорғаушы өз бетімен жұмыс істеп немесе екінші орталыққа (№ 13) допты беруге тиіс. Соңғысы және шеткі төрттен үшінші ойыншы (№ 14) ашық жартылай қорғаушының, егер оған жау командасының қорғаныс сызығын үзуге сәті түссе, қозғалысын ықыласпен қадағалайды. Қорғаушы (№ 15) ашық жартылай қорғаушы- ның артынан позицияны таңдап, оның әрекеттерiн қорғайды, ал сол жақтағы шеткi төрттен үшінші ойыншы (№ 11) айқас артында екiншi қорғаушының рөлiнде болады. Сонымен бiрге, ойыншыларға жол бере алатын қателер: жаудың ойыншыларына қарағанда ашық жартылай қорғаушының аса жазық орын ауыстыруы; бiрiншi орталық "крестке" қозғалысын кеш бастайды.

Ойыншылардың зейінін жалған қимылдарға, дер кезiндегі қолдауларға, орындау жылдамдығына, көрнекті ойыншылардың орын аустыруларына және пастың техникасына назар аударуы керек. Барлық жаттығуларға қарсыласу ойыншыларын ендiру қажет. Бір немесе екі, үш және т.б. белгілі бір позицияларда әрекет ететін қарсыластар: жартылай қорғаныста, орталықта, қорғаушының орынында және т.б.
Қорғаудың тактикасы
Егер ойыншылардың арасындағы сенiмдi байланыстар жайғасынса, онда шабуылға қарағанда қорғалу оңай. Допты иемденуші ойыншыны бейтараптандыруы және өрісті ұту үшін бақталас командасының ойын әрекеттерін болдырмауы қорғаудың мақсаты болып табылады. Шабуыл кезінде сияқты қорғауда да үш сызық болады. Олардың мақсаты - қорғауда бір-бірлерін қолдау, әріптестерінің жіберген қателіктерін түзеу және шабуыл жағына басып алу әрекеттерін қиын
Айқас (қорғанушы тарап)
1. Айқастың жартылай қорғаушысы бақталастың жартылай қорғаушысына (қорғаудың бiрiншi сызығы) қысым көрсетеді, ал үшiншi сызықтың ойыншысы (№ 6) момын тараптағы бақталас айқасының жартылай қорғаушының әрекеттерін ықыласпен қадағалайды.

2. Үшінші сызықтың бірінші шеткі шабуылшысы (№ 7) добы бар қарсылас команданың бірінші ойыншысына қысым көрсетеді, яғни қорғау сызығының № 9, № 10 немесе бiрiншi ойыншыларына.

3. № 8 ойыншы алға қарай қозғалып, қорғаудың бiрiншi сызығының әрекеттерiн сақтандырады.

4. Айқастың жартылай қорғаушысы (№ 9) және үшінші сызықтың сол жақтағы шеткі шабуылшысы (№ 6) өрісті көлденең жабады.

5. Еркін жартылай қорғаушы (№ 10) өзінің қамқорлығындағы ойыншының допты беруден кейін, қорғау ойыншыларының әрекеттерін (қорғаудың екiншi сызығы) сақтандырады.

6. Сол жақтағы шеткi төрттен үшінші ойыншы (№ 11) өрісті көлденең өткенде, қорғаушының әрекеттерін (қорғаудың үшiншi сызығы) сақтандырады.

Айқас өрістің оң жағында болып жатқан кезінде, шабуылшы командасының жартылай қорғаушысы өзінің оппонентінің және үшінші сызықтағы шеткі шабуылшының (№ 6) қысымында орын алады. Сайып келгенде, қорғанушы командасының ашық жартылай қорғаушысы (№10) қарсылас командасының ашық жартылай қорғаушысына жылдам және қателіксiз жүгіруі керек.
«Коридор» (өрiстiң сол жағынан допты тастауы)
1. «Коридордағы» допты тастайтын және соңғы ойыншылары шабуылшы командасының жартылай қорғаушыларына (қорғаудың бiрiншi сызығы) қысым көрсетеді.

2. Қысқа «коридордың» ұтыс ойындарында қорғанушы командасының жартылай қорғаушысы қарсыластың жартылай қорғаушысының әрекеттерін қадағалайды.

3. «Коридордағы» соңғысының алдындағы ойыншы (шеткі шабуылшы немесе № 8) шабуылшы командасының жартылай қорғаушысына қысым көрсетеді.

4. Қорғау сызығының орталығындағы үш ойыншы (№ 10, № 12 және № 13), сонымен қатар оң жағындағы шеткі төрттен үшінші ойыншы (№ 14) қарсыласқа «ойыншы ойыншыға» (қорғаудың бiрiншi сызығы) қысымын көрсетеді.

5. Айқастағы жартылай қорғаушы (№ 9) және «коридордағы» бесінші ойыншы (үшiншi сызық ойыншыларының бiреуi) алға қарай жылжиды да, қорғаудың бiрiншi сызығын, егер жау оны өте алса, сақтандырады.

6. Ашық жартылай қорғаушы (№ 10) және бiрiншi орталық (№ 12) бірінші сызығында (қорғаудың екiншi сызығы) қысым көрсеткеннен кейін, өрiсті жазығынан жабады.

7. Сол жақтағы шеткi төрттен үшінші ойыншы (№ 11) өз қорғаушысының (қорғаудың үшiншi сызығы) әрекеттерін сақтандырып, өрiсті көлденең жабады.

Ойыншыны тоқтату үшін, оған iшкi (пас беретiн) жақтан жақындау анағұрлым оңай. Сайып келгенде, әрбiр қорғаушы өз бақталасын қысып, оны өрісті көлденең жылжуына қысым жасайды да, сол арқылы оны ойын алаңынан шығарады.

«Рак» және «молдан» қорғау қиынырақ болуы мүмкін, бірақ төрттен үшінші сызықтағы ойыншыларға жоғарыда айтылған қағидаларды ұстануы қажет.

«Ойыншы ойыншыға» әрекеттерін түсіну оңай, ол үшін өзінің тікелей қарсыласын қадағалау керек. Қалыпсыз ойыншыларға қарсы күресетін кейбiр нұсқаларын алып көремiз (яғни "артық" ойыншының ойынға берiлiп кету көмегiмен):

1. Әрбiр қорғаушы добы бар ойыншыны тоқтатуы үшiн бiр ғана позицияны қолданады.

2. Әрбiр қорғаушы добы бар ойыншының жолын кесу үшін және пасты блокировкаға салу үшін өзінің жалғыз позициясынан iшіне қарай орналасады.

3. Әрбiр қорғаныс ойыншысы өз бақталасымен жақындаса отырып, өз қорғаушысы немесе қорғаудың екiншi сызығына қарсыластың артық ойыншысын қалдырады.

4. Шабуыл бағыты өзгерген жағдайда, «крестке» допты берудің арқасында олардың қасынан жүгіріп өткен шабуылшыны тұтқындау үшін, қорғаушылар өз орындарында қалады, яғни ашық жартылай қорғаушы (№ 10) «крестке» допты берген қарсыластың бірінші орталығын (№ 12) тұтқындау керек.


Қорғаушылар үшiн жаттығулар
Қорғау сызығының барлық ойыншылары жеке техникада жақсы дайындықта болып, өздерінің ойын амплуасына тән ұсталарын жүйелі түрде бір орында жетілдіру керек. Әрбiр ойыншының сызық бойындағы ұстасы бiртұтас көрiнуі өте маңызды. Жаттығу кедергi бар шағын топтарда және артықшылығы бар шаршыларда басталады. Осы жаттығулардың кейбiреулерін қолдануға болады.
Пастағы жылдамдық дайындықтары үшiн жаттығулар
Бес және одан да көп ойыншылары бар топтар:

1) қорғаушы добы бар ойыншыны басып алуға тырысады;

2) шеткі ойыншы өз әріптестерінен допты алып, жерге тигізер алдында, қарсылас ойыншы оны тоқтатуға тырысады. Пастың жақсы берілуіне байланысты қорғаушының шабуылшы ойыншыларынан ара қашықтығын азайтуға болады. Шабуылшы ойыншыларының пас жылдамдығын үлкейту үшін, екiншi қорғаушыны енгiзуге мүмкіндігі бар;

3) қорғаушы алдына қарай кішкене жылжып тұрады. Ол өріс бойымен көлденең қозғалады да, бірінші шабуылшының пасты бергеннен кейін оны басып алуға тырысады;

4) «Коридордан» кейін екi қорғаушы қысым тудырады. Т

5) тағайындалатын айқастың әрекеттері (екi ойыншы тiзерлеп тұрып, иықпен қарым-қатынас жасайды);

6) екі қорғаушы 3-ші жаттығудағыдай алға қарай жылжиды. Әрекеттердің жылдамдығы және табыстарына байланысты, қорғаушы мен шабуылшы арасындағы дистанцияны кішірейтуге болады;

7) «Коридордағы» қысым ұйымы, яғни қорғаныс сызығынан;

8) дәл 3-ші және 6-шы жаттығулардағыдай. Қорғаушылардың ара қашықтығы шабуылшыларынан өзгереді. 3-ші және 6-шы жаттығулардағы бiрiншi пас әрекеттердің сигналы болып табылады. Допты иемденуші ойыншыны тоқтату үшін, қорғаушыларға өрiсті көлденең жабу керек. Кері бағытта қозғалған кезде ойыншылардың өзгерген позицияларын сақтап, басқа жағынан шабуыл жасау керек. Топтағы ойыншылардың байланыстарын бес төртке дейін жеткізу.
Ойыншының бейтараптандыруы үшiн жаттығулар
Талпыныс, яғни доптың жерге қонуы есепке алынуы тиіс:

1) үшеуі үшеуіне қарсы. Шабуылшы тарап допты алғанда бақталастар қозғала бастайды. Мақсаты - допты жерге қондыру;

2) 1-ші жаттығудағы сияқты, бiрақ қорғаушылардың қойылуын алдын ала ескертедi. Үлкен кетiктi болып қалған қорғаныс сызығының нашар құрастырылуын пайдаланып қалу. Шабуылшы добы бар ойыншыны бұл кетiкке енгiзуге тырысады және ойын ахуалын бiріне қарсы бiрін алуға ұмтылады. Бұл жаттығуды күрделендіру үшін, яғни төртеуі үшеуіне қарсы немесе бесеуі төртеуіне қарсы, шаршы ауданының бір уақыттағы көбеюіне байланысты ойыншылардың санын көбейту керек.
Ойын ахуалдардың жасауы үшiн жаттығулар
1. Допты иемденуші ойыншы кез келген бағыттағы шаршыда қозғалады және «рак» немесе «молды» қалыптастырады. Ойыншылар әлсiз тарапқа (қорғаушылары ең аз тарап) шабуылды жалғастыруы керек. Ойын ахуалдарының таңдауымен, бұл ашық жартылай қорғаушылары үшiн жақсы жаттығулар. Бiртiндеп ойыншылардың ауданын және санын үлкейту қажет.

2. Шабуылдың жалғасу формаларындағы өзгерiстерді жаттығуларға енгізу керек.

Бұл жаттығуларда қарсылас ойыншыларының өсiп келе жатқан санына қарсы толық қорғаныс сызығы бiртiндеп қолдануы керек.
Ойын ахуалдардағы жаттығулар
1. Ұтылған "коридордан" кейiнгі ойын ахуалы. Мақсаты – допты беру жылдамдығын пайдаланып, бақталастың өрiсiне терең ену. Қорғаушы немесе шеткi төрттен үшінші ойыншылар - қорытындылаушы ойыншылар болып табылады. Кедергi: үш адамнан тұратын қорғаныс сызығы, орталықтағы екi ойыншы, қорғаушы және жабық тарабындағы шеткi төрттен үшінші ойыншы.

2. «Рак» және «молдағы» ойын ахуалы. Мақсаты – допты беру жылдамдығына (қолмен ойнау жылдамдығы) көңіл бөліп, бақталастың өрiсiне терең ену. Қорғау жоғарыда айтылғандай. Ашық жартылай қорғаушы әлсiз тарапқа шабуыл жасайды, сондықтан оның бiрiншi орталықпен (№ 12) ойын байланысын қадағалау керек.

3. Дәл солай, бірақ айқастан. Мақсаты - айқас маңайында жетістік жасау. Қорғаныс сызығының көмегіне үшінші сызықтағы шеткі шабуылшы қосылады. Қорғаушылар, добы бар ойыншыны басып алып, кез келген айқастарды құрастыруға тырысады.
Контратака тактикасы

Табысты контратаканың негiзгi элементтері: ойыншының позициясы; жеке ұста; қолдау; бағыттың, темптің, жылдамдықтың жүгiрiсі. Ойыншыларының ұсталық көрсеткiштері қарсыластың қателерін дұрыс пайдалана алуы және контратаканы ұйымдастыруы болып табылады. Қорғанушы команда құрған қысым, әдетте шабуылшылардың аяқ соққыларын пайдалануды керек етеді, немесе добы бар ойыншы тұтқындалғанда, қорғанушы оны жер үстінде бос қалдыру қажет. Бұл екi жағдай да контратаканы ұйымдаруы үшін қолайлы, тiптi аяқ тепкiсімен жіберілген доп соққысының, қорғанушы команданың есепке алынатын өрiсiнiң жақтау сызығына терең орналасады. Осындай жағдайда допты иемденуші ойыншыға қарсылас жақтан қысым көрсетіледі. Оның алдында көп бос орын болуы мүмкін. Бұл уақытта доп иемденуші қорғаушы ойынның сәтті жалғасуы үшін өзінің ұсталығымен айқындала алады. Тәжiрибелi, жоғарытехнологиялы қорғаушылар айқастың жүрісін жиi ауыстырады және қорғаудан кейін командалар шабуылға өтедi.


Ойыншының позициясы
Контратака сәтті болу үшін, доп иемденуші ойыншының команда ойыншыларына дұрыс және шапшаң позицияны таңдаулары қажет етіледі. Тек қана сенімді және дер кезінде қолдау көрсету шабуылшы ойыншыға өзін еркін сезінуіне мүмкiндiк бередi. Егер шабуылшы ойыншының көмегімен дұрыс позиция таңдау кезі жіберіліп алса, шабуылшы ойыншының контратакасын тез тоқтата алады және допты күзетудің орнына ол қарсылас (алынған болмау үшiн) команданың есепке алынатын өрісінің жақтау сызығына қарай доптан босатылады. Бұндай жағдайда әрі қарай не болатынын көру қиын, өйткені доп үстіндегі бақылау жоғалған. Ойыншылардан табысты контратаканың мүмкіншілігі аяғына дейін қолданылуын және доп иемденуші ойыншы, көмекші ойыншылар табысқа жету үшін алдындағы ойын маңайын толықтай қолдана алуы қажет.
Жеке ұсталық
Әрбiр ойыншы табысты контратака үшiн белгілі бір техникалық әдiстерді, керек кезде қолдану үшiн бiлуi керек. Контратака көбiнесе қорғаушылар болып, бірақ шабуылшылар да сол контратаканы пайдалана алады. Контратака үшiн ыңғайлы ахуалдар ақырғы ысқырыққа дейін пайда болу мүмкін. Қорғаушы мен шабуылшы сияқты жақсы дайындалған ойыншылар, комбинациялық ойын кезіндегі қауіпті ахуалдарды допты қолдана отырып құрмастан алдын, терең позицияда алға қарай доппен жүгіру және басып алуды жиі қолданады. Осыны есепке ала отырып, бапкерлердің әзiрлеуiндегi барлық регбишiлердiң жылдам жүгiрудi және басып алуларды жетiлдiруге маңызды ықылас қойылуы қажет.

Қорғаушы және екi шеткi төрттен үшінші ойыншылар - бұл өрiстiң өз жартысының тереңдiгiндегі контратаканың басындағы негiзгi ойыншылар, себебі ережелердің өзгерісінен кейін шеткі сызықтың арғы жағына 22 метрге дейін тебу. Осы ойыншылардың ролдері жеке сипаттарды туғызды. Қорғаудың бiрiншi сызығындағы қысқа тарабының шеткi төрттен үшінші ойыншыны қолданудың орнына, оны екi еселенген қорғаушы ретінде қолданған тиімді, жеңіл шыға алатын әдістер және контратаканы жедел бастайтын терең позицияны сақтау керек. Шеткi төрттен үшінші ойыншы қойылуда өз орынында байланып қала алмайды. Оны шапшаң мүмкiндiктер және жақсы қол техникасы ерекшелеу қажет. Ойыншылар қарсыласты айналып өтуде, пасты беруде, допты алуда, аяқпен тебуде және алдау қимылдарын өз ұсталығымен жетілдіру керек.


Қолдау

Ойыншы шабуыл жасауға шешiм қабылдаған кезде, ол қолдауды қажет етеді. Қолдау шабуылды ұзартады. Ол бақталас допты жоғалтқан кезден басталады. Әрбiр ойыншы ахуалдарды тез бағалап, ол қай жерде керек сол жерде болуы қажет. Қолдау - бұл қорғаушының жанында жүгiру ғана емес, оған қолдау көрсетуі де керек. Егер қорғаушы, мысалға, бақталастың сәтсiз соққысынан кейiн допқа ие болса, одан әрiптесiнің алыс тұрмауы қажет етіледі, қорғаушы қабылданған шешiмге жылдам жауап қайтаруы керек. Қолдаудың арқасында допты иемденуші ойыншы және шабуылды бастаушы өздерiн сенiмдi сезедi.



Бағыт, жылдамдық пен екпіннің өзгерістегі жүгірістері

Шешiм қабылдау және оларды орындау жылдамдықтарына, өз ұсталықтарын көрсетуге байланысты контратаканың табысты болуына тәуелді. Қолдау ойыншылары шабуылдарға шапшаң қосылады. Жаттығу процессiндегi контратаканың даму жылдамдығы үстiндегі жұмыс мақсатсыз сипат алмауы керек.


Контратаканы жетiлдiру үшiн жаттығулар
Жеке ұсталықты жетілдіру (әрбiр жаттығуға 8-10 мин. Жұмсалынады):

1) допты иемденуші ойыншы төрт қорғаушыны айналып өтуге ұмтылады. Қорғаныстағы ойыншылар өрістен тек қана көлденең ("шаршыда") қозғалады. Жаттығуларды уақытпен орындауға болады;

2) төрт ойыншы екеуге қарсы. Қолдардың ойын техникасы жетілдіріледі, яғни алға жүгіру, асыра лақтыру, жұлқыну және т.б. Допты иемденуші төрт ойыншы шабуыл жасайды, ал екi ойыншы қорғауда болады;

3) екi ойыншы бiреуге қарсы. Шабуыл жасайтын екi ойыншы, "шаршының" барлық ауданын қолдана отырып, бiр қорғаушыға қарсы артықшылыққа қол жеткiзуге тырысады. Бiртiндеп, "шаршының" ауданын және шабуыл мен қорғаныстағы ойыншылардың санын көбейтуге болады;

4) шеткi көздiң дамуы. Алты ойыншыдан тұратын топ. Бiрiншiсi допты иемденуші, ал екiншісі иемдене алады. Бiрiншi ойыншы добы жоқ кез келген ойыншыға пасты береді, сол арада екінші ойыншы жаңа ғана доптан құтылған бірінші ойыншыға допты жібереді. Бiртiндеп, пастың жылдамдығын үлкейту керек, ал пасты беретін және допты алатын бірінші ойыншы екі допқа да ықыласпен қадағалауы мiндеттi. Белгілі бір уақыт аралығында топтың ішіндегі ойыншылар кезекпен-кезек орын ауыстырады;

5) төрт немесе одан да көп «шаршы» ауданындағы үш ойыншы үшеуіне қарсы. Ұпайларды санап, ойын нәтижелерін шығару;

6) бір немесе екі «шаршы» ауданындағы үш ойыншы үшеуіне қарсы. Бір үштікте допты иемденуші ойыншылар барлық алаң бойымен орын ауыстырады. Бақталастар допты иемденуші ойыншыларға қателiк жасатуға немесе допты ұстап қалуға тырысады. Бұл жаттығуда қолдау мен қолмен ойнау техникасына ерекше көңіл бөлінеді. Байланыс рұқсат етіледі;

7) үштіктегі «скрестный» пасы. Бiр немесе бiрнеше "шаршылардың" аудандарында. Жетiлдiрулер бойынша кедергiні ендiруге болады;

8) «шаршыдағы» үш адамнан тұратын бірнеше топ ойыншылары. Әрбір үштікте бір-бір доптан болады. Әрбiр үштiктің ойыншылары бір-біріне допты беріп, «шаршыда» еркін қозғалады. Бұл жаттығу шеткi көздiң дамуы үшiн орындалады;

9) доптың берілуі мен қабылдануы. Добы бар ойыншы ойын алаңында көлденең жүгіреді, содан кейін оң жақтағы ойыншыға допты беріп, сол жақтағы ойыншыдан допты алады. Ол «шаршының» басқа жақтағы шекарасына жетіп, қайта айналады да, алдында жасаған әрекеттерді тағы қайталайды, бірақ кері бағытта.



Қорытынды
Ойын жүрісін түсініп және өз техникасын қайта жаңғырту, ойын жүрісі бойынша болжамсыз ахуалдармен байланыста болу арқылы, сіз жоғарғы квалификациялы ойыншы бола аласыз.

Өрiс бойымен алға қарай жылжығанда, көлденең ойынды ойнауға тура келеді, яғни алға қарай жылжу үшін, допты бүйірге немесе артқа беру керек. Кейбiр шыққан жерлері болжамды болады, мысалы, айқастар, "коридорлар" және өріс орталығындағы ойын бастауының қайталануы. Ойын болжамсыз және жоспарсыз болу қажет және ойыншы нені таңдайтынын жақсы түсінуі керек.

Ойынның әрбiр сәтінде ойыншы және команда әрі қарай үзбей не істеу керек екендігін таңдау қажет. Айқас кезінде ойыншы әр түрлі тактикалық мүмкіндіктер туралы біліп, сонымен бірге әрекеттің алдында және әрекет кезіндегі таңдауды жасай алады. Әрбiр жаңа шешiм добы бар ойыншыға тәуелді болады және команда сол жаңа шешімдерге көңіл аударып, сәйкесінше, өз әрекеттерін өзгерту керек. Ойыншы бар мүмкiндiктерді таразыға салып, шабуыл үшін еркін зоналарын және үзiлулерін байқауы қажет.

Егер ойыншы артықшылық пен басып алу сызықтарының қағидаларын түсінбейтін болса, онда оның алға жылжуы тиімді болмайтынын есте сақтау керек. Ал егер добы жоқ ойыншылар қолдау мақсаты бар жүгiрiс траекторияларын ұқпаса, онда ойыншы қолдауға ие бола алмайды.

Ойыншылар өз тәжiрибелерiнен сабақ алады және шешім қабылдау кезегі келесідегідей болады: қарау, түсiну, шешу, әрекет жасау және жақсы түсiну.

Әдебиеттер

1 Варакин Б. А., Холодов Ж. К., Петренчук В. А. Основы подготовки регбистов. – М. : Физкультура и спорт, 1984. – 189 с.

2 Железняк Ю. Д., Портнова Ю. М. Спортивные игры. Техника, тактика, методика, обучение. – М. : «Академия»., 2004. – 520 с.

3 Озолин Н. Г. Настольная книга тренера: Наука побеждать. – М. : «Издательство АСТ», 2002. – 220 с.

4 Пулэн Р. Регби. Игра и тренировка. – М. : Физкультура и спорт, 1978. – 152 с.

5 Сахарова М. В. Основы подготовки в детско-юношеском регби. – М. : Спортна, 2005. – 320 с.

6 Хайхем Е. С., Хайхем В. Ж. Регби на высоких скоростях. – М. : Физкультура и спорт, 1970. – 272 с.

7 Холодов Ж. К. Теория и методика физического воспитания. – 5-е изд. – М. : «Академия», 2007. – 480 с.



Мазмұны






Кіріспе

3

1

Тактиканың жалпы мәселелерi

4

2

Командалық ойынының тактикасына көрсетілетін негiзгi талаптар

6

3

Топтық және жеке техникалық-тактикалық әсерлер

8




Қорытынды

19




Әдебиеттер

20




Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> Саяси партиялар және партиялық жүйелер
transactions -> С. Т. Иксатова қылмыстық ҚҰҚЫҚ ерекше бөлім
transactions -> Ќазаќстан Республикасыныњ білім жєне ѓылым министрлігі
transactions -> География және туризм кафедрасы геология 5В060900 «География» мамандығы студенттеріне арналған зертханалық практикум Павлодар Кереку 2012
transactions -> Ұн тағамдық атауларының анықтағыш сөздігі
transactions -> Павлодар облысыныѕ ірі ґндіріс ќалаларындаєы аєаш-бўта ґсімдіктерініѕ ауру ќоздырєыш саѕырауќўлаќтары
transactions -> Буынаяќтылар типініѕ негізгі кластары
transactions -> Д. З. Айгужинова- э.ғ. к., С. Торайгыров атындағы пму доценті
transactions -> МәШҺҮр-жүсіп шығармалары тілінің морфологиялық ерекшеліктері


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет