Сабақтың тақырыбы: Африканың табиғат зоналары Сабақтың мақсаты



жүктеу 157.04 Kb.
Дата17.11.2017
өлшемі157.04 Kb.
түріСабақ


Кенжебаева Самаркан Туебаевна,

7 жалпы білім беру орта мектебінің география пәні мұғалімі.



Маңғыстау облысы, Мұнайлы ауданы

Сабақтың тақырыбы: Африканың табиғат зоналары

Сабақтың мақсаты: 

1. Білімділік: Оқушыларға табиғат зоналарымен таныстыра отырып, негізгі ерекшеліктері мен маңызына тоқталып әр түрлі ұғымдар қалыптастыру.

2.Дамытушылық Оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын оята отырып, картамен жұмыс істеуге, өз бетімен шығармашылықпен шұғылдануын дағдыландыру.

3. Тәрбиелік Оқушылар басқа мемлекеттердің табиғат зоналарымен таныса отырып, өз еліне, жеріне деген сүйіспеншіліктерін ояту және бірін-бірі сыйлауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Оқыту әдісі: Сұрақ-жауап, түсіндірмелі

Сабақтың әдістемелік жабдықталынуы:  И/А тақта, африканың картасы, атлас карта, оқулық, қосымша материалдар.

Сабақтыңбарысы:

  1. Амандасу.Оқушылардытүгендеу,сыныптыңсабаққазейіннінаудару, топқа әр түрлі шаршылар арқылы бөлу.

  1. Үйтапсырмасынтексеру

-Балалар, бізсендермен Африка материгібойыншабілімдеріміздіәріқарайтолықтырудамыз. ӨткенсабақтаАфриканыңішкісуларыментанысқанболатынбыз.  Үйгеішкісулартақырыбынмазмұндапкескінкартағаөзен,  көлдердітүсіріпкелугебергенмін. Үйтапсырмасынтексеруарқылы  «Сиқырлымозаиканы»  шешіпкөрейік.

Бәрімізтақтағақараймыз.  Біроқушы  тақтағашығып, кезкелгенсандыашады. Санныңартындажасырылғансұраққажауапберіп, картаданкөрсетугетиіс.



  1. Африканыңсуы мол өзен. (Конго)

  2. Дүниежүзіндегіеңұзынөзен. (Ніл)

  3. Экватордыекіжерденкесіпөтіп, жинағансуын Атлант мұхитынақұятынөзен. (Конго)

  4. Африка материгіндегітүстібілдіретінөзен. (Оранжевая)

  5. Африка көлдерін ата. (Танганика, Виктория, Ньяса, Чад)

  6. Нілөзеніқайданбастауалады? (Шығыс Африка таулыүстіртінен)

  7. Виктория сарқырамасыорналасқанөзен. (Замбези)

  8. Жағалауыжартасты, Байкалдың  сіңлісі, өтетерең, суытұщыкөл. (Танганьика)

  9. Ежелгімысырлықтар оны «киеліөзен»депатаған,  халқытабынған, 19 ғасырдың 70-жылдары ашылғанөзен. (Ніл)

  10. Африканың өзендерін ата? (Ніл, Конго (Заир), Нигер)

  11. Африканыңбасымөзенінеменқоректенеді? (жаңбырсуымен)


Өтежақсы.  Балалар, тақтаданқандайкартаныкөріптұрмыз?  (Табиғатзоналарыкартасын)

Олайболса, біздіңбүгінгіөтетінтақырыбымыз:  Африканыңтабиғатзоналары.

Дәптерлеріміздіашып, бүгінгікүндіжәнетақырыптыжазамыз.

-Табиғатзонасыдегеніміз не?

Жауап:

Табиғаткешендерінің, яғни, жербедері, климаты, топырағы, өсімдігі, жануарлардүниесіұқсасжәнебірдейклиматтыңәсеріненқалыптасатынқұрлықтағыаймақтардытабиғатзоналарыдепатайды.



-Табиғатзонасыныңәркелкітаралуы неге байланысты?

Жауап:


Табиғатзонасыныңбіртүрініңбасқатабиғатзонасынаауысуыныңбастысебебі-біріншіден, географиялықендік, сонансоңклиматындағыайырмашылықболыптабылады. Яғни, жылу мен жауын-шашынмөлшерініңөзгеруінебайланыстыжершарындағытабиғатзоналарыауысыпотырады.

Африканыңтабиғатзоналарыкартасынашыпқарайтынболсақ. Экватордансолтүстіккежәнеоңтүстіккеқарайнегізгітабиғатзоналары:.



  1. Ылғалдыэкваторлықормандарзонасы

  2. Саванна

  3. Тропиктікшөл, шөлейтзоналарытарлаған. Олар  ендікбағыттаорналасқан.

Ал қазірбізсендермен осы аталғанзоналар туралы мәтін оқимыз. Әр топқа бір табиғат зонасы беріледі. Сендерге мәтінді оқып түсінуге 5 мин беріледі.

І. Ылғалды экваторлық ормандар зонасы.

   Эквтордың екі жағында экваторлық ылғалды климаттық белдеуде қалыптасқан. Ылғалды экваторлық ормандар өсетін жердің топырағы ылғалды, әрі ыстық климаттық жағдайда қалыптасқан қызыл-фералиті топырақ.

Өсімдіктер дүниесі өте бай, мәңгі жасыл ағаштар мен бұталар өседі. Ағаш тәрізді папортниктер, майлы пальма және фикустармен қатар әсем гүлді мимоза, сүрегі қатты темір ағаш өседі.

Жануарлар дүниесінде ағаш басында өмір сүруге бейімделген адам тәрізді маймылдардан горилла, шимпанзе және мартышка мен итбасты және итше үретін павиандар бар.

Өзендерінде сусиырлар(бегемот), қолтырауындар(крокодилдар) кездеседі. Цеце шыбыны өте көп, ол шаққан үй жануарлары өледі, ал егер адамды шақса, онда адам ұйқы ауруына шалдығады.

Африканың ерекше табиғатын қорғау мақсатында дүниежүзінде алғаш рет 1898жылы «Саби-гейм» қорығы ұйымдастырылған. Кейін Серенгети Ұлттық саябағы ашылған.
ІІ. Саванна зонасы.  Саванна- әр жерінде жеке немесе шоқ-шоқ ағаш пен бұта кездесетін далалы жазықтар.

Материктің  40% жерін алып жатыр.  Шөптесін өсімдігі биік, айнала ашық, күн сәулесі мол түсетін аймақ.  Топырағы ферралитті қызыл болып келеді.

 Өте үлкен баобаб ағашымен қатар пальманың бірнеше түрлері өседі.

Африка саваннасында аса ірі шөпқоректі жануарлар-піл, керік, буйвол, қос мүйізді мүйізтұмсық, алашұбар зебрлер мен бөкендердің 40-тан астам түрлері тіршілік етеді. Ірі жыртқыш  аңдардан-арыстан, қабан, қорқаулар бар.

 Өзендерінде қолтырауын тіршілік етеді. Ең ірісі Ніл қолтырауынының ұзындығы 5-6 метрге дейін жетеді.

Саванна құстарға бай. Африка түйеқұсы- марабу, секретарь. Еңкішкентайәсемқұс-шірнежегі.

ІІІ.Тропиктікшөл, шөлейтзонасы.

Материктің 30% көлеміналыпжатыр. Материктіңсолтүстігіндегіеңүлкеншөл-Сахара шөліжатыр. Сахара  арабша «сахра» бірқалыптықоңыршөлдіжазық.  Климаты құрғақ, жауыншашын аз түседі. Сахарадатастышөл, құмдышөл мен саздышөлкездеседі. Көпжерінтастышөлалыпжатыр. Саздышөлдіңтопырағықұнарлы, қолдансуарып, егінексежақсыөнімалуғаболады. Тастыжердемүк, қынаөседі.

Құрғақклиматқабейімделгентікенектібұталар, қалыңжапырақты алоэ, сүттіген бар.

Жануарлары: тасбақа, жылан, кесірткелер.

Шөлзонадажерастысуыжақынжатқанжерлердежазиралар (оазистер) бар. Жазираларөсімдіктерге бай.Құрмапальмасыөседі. Намибшөліндежапырағыныңұзындығы 3м-ге, биіктігі 50см-ге жететінерекшеөсімдік – вельвичия өседі. Калахари шөліндежабайықарбызөседі.
-Берілген уақыт аяқталды. Қазір әр топқа бір А2 форматтағы қағаз беріледі. Әр топ өзінің оқыған зонасына постер жасап, қорғап шығуы керек. Постер жасауға 5 мин, ал қорғауға әр топқа 1 минуттан 3 минут беріледі.

-Жарайсыңдар! Жұмыстарың өте әдемі, қорғау да жоғарғы деңгейде. Ал, енді мен сендерге сергіп алу үшіп, «Әлқисса» әуеніне сергіту жаттығуын жасауды ұсынып отырмын.



-Енді, әр топқа арналып әзірленген сөзжұмбақтарды таратып беремін. Тапсырманы орындауға екі минут беріледі.



№1
































1.Африкада топ болып өмір сүретін жануарлар.

2.Ніл жағалауында өсетін өсімдік.

3.Африканың ең мол сулы өзен.

4.Дүниежүзіндегі ең ұзын өзен.









1

С


































А


































В




























2




А

























3







Н































4

Н


































А































































№2
































1.Африкада жыландар мен кемірушілерді аулайтын құс.

2.Биіктігі 3м жететін өсімдік?

3.Саванналар мен сирек ормандар Африканың неше пайызын алып жатыр?

4. Ең ірі адам тәрізді маймыл?















В


































И

























1







К


































Т

























2







О

























3







Р






















4










И


































Я



























































1.Африканың ормандарында өмір сүретін жануар?

2. Жергілікті халықтың өсіретін өсімдігі?

3.Ұзын мойынды жануар?

4.Шығыс Африкада орналасқан ұлттық парк?




№3































1







А



















2







Ф




























Р




























И

























3

К






















4




А














































«Үшінші артық» ойыны

1.тұйеқұс, сурикат, секретарь

2. Виктория, Калахари, Сахара

3.Ніл, Замбези, Чад

4. Мысыр, Оң.Америка, Африка

5. Атлант, Үнді, Австралия

6. Пальма, Марабу, Папирус

«Бұл не нәрсе?» ойыны

-«Бұл не нәрсе» ойынында біз нөмерлерді таңдаймыз. Әр нөмердің астында берілген суреттер бар. Сендердің міндетіңіз, Сол суретте не бейнеленген екенін айту және сол нәрсе туралы мағлұмат беру. Ал, енді бастайық.

1.Секретарь-жыландар мен кемірушілер мен жыландарды аулайтын ірі жыртқыш құс.

2. Ергежейлі бегемот-Ергежейлі бегемоттың дене тұрқы 1,70 – 1,85 м, құйрығының ұзындығы 70 – 80 см, салмағы 250 – 275 кг. Ол жеке де, топтанып та жүреді, отыз бес жылдай өмір сүреді. Бегемот жағасы батпақ, қалың шөп өскен тұйық көлдерді мекендейді. Жақсы жүзеді, сүңгиді. Өсімдік тамыры мен түйнегін қорек етеді. Қорегін түнде іздейді. Еті, терісі, майы үшін көп ауланған. Ергежейлі бегемот санының жылдан-жылға азаюына байланысты қорғауға алынған.

3. Вельвичия-Таңғажайып вельвичия немесе ерекше вельвичия бұрынғы заманнан келе жатқан өсімдік, қазіргі кезде ол тек ғана Атлантық мұхиттің жағасында, Намибияда, Анголаның оңтүстігінде шектелген аумақтың шөлінде өседі. Ол бір қарағанда ағашқа тіпті ұқсамайды да. Өсімдік бір домалақ дің-тамырдан және үзілмей өсетін 2 жапырақтан тұрады. Жапырақтары ұзындығы 2–4 метр, 2 шалыс лентаға ұқсас, сондықтан вельвичия қоқсық үйме секілді. Былайша айтқанда, жапырақтары көктей береді.

4. Сурикат-шұбалаң қүйрықтылартұқымдасына, жыртқыштар отрядына жататын сүтқоректі жануар. Ол Калахари шөлін, Оңтүстік Африканы мекен етеді.

Таралыңқы денесінің ұзындығы - 25 - 35 см, құйрығы - 17 -25 см. Салмағы - 730 грамдай. Аталығы аналығынан сәл үлкендеу. Тереңдігі 1,5 метрге дейін баратын бірнеше есігі бар ін қазады. Паразит жәндіктер пайда болса немесе бір жайсыздық сезілсе, ол інді тастап, басқа інге көшіп кетеді.

Екі-үш отбасы топ болып бірігіп, 20 - 30 бастан тұратын шоғыр қурайды. Шоғыр мүшелері белгілі бір тәртіпкө бағынады. Басқалары жем іздеп немесе ойнап жүргенде бір екеуі кезектесіп мекенін күзетеді. Сурикаттар 10 жыл өмір сүреді. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді. Сурикат ін қазып жатқанда топырақ түспесін деп құлағын бітеп алады.

5. Түйеқұс-Түйеқұс ең ірі құс түріне жатады. Бойы 2,5-3 метрге, салмағы 100-160 кг-ға дейін жетеді. Қанаттары қысқа болғандықтан ұша алмайды. Алайда, өте күшті аяқтарымен сағатына 70 шақырымға дейін жүгіре алады. Бұл оның өзіне төнген қауіптен қашып құтылуына әрі шөл ортасында азығын оп-оңай тауып жеуіне көмектеседі. Түйеқұстардың Африка, Оңтүстік Америка және Австралияда өмір сүретін үш түрі кездеседі. Олар бір-бірінен аяқ саусақтарының саны және іріліктерімен ажыратылады.

6. Сахара-Сахара Солтүстік Африкада 10 мемлекеттің территориясында орналасқан(Египет, Ливия, Тунис, Алжир, Марокко, Батыс Сахара, Мавритания, Мали, Нигер, Чад, Судан). Сахарада тасты және қиыршықты (хамада) шөлдер тараған.Мұнай мен табиғи газдың ірі кен орындары, темір,алтын,мыс,уран кентастары бар.Климаты тропиктік шөлдік. ең жоғарғы температура +58°C.Сахарада Ніл,Нигер өзендерінен басқа ағысы тұрақты өзендер жоқтың қасы.Жер асты суының мол қоры бар.Ойпаң жерлерінде шұраттар кездеседі.

- Ал енді, бір-бірден келіп, кестені толтырайық.



Зонаның аты

климаты

топырағы

өсімдігі

Жануарлар дүн

Ылғалды экваторлық ормандар

Ыстық, ж-ш мол,

Қызыл-сары ферралитті

Папортниктар, майлы пальма, фикустар, темір ағашы, әсем гүлді мимоза т.б

Горилла, шимпанзе, мартышка, цец шыбыны, сусиырлар, қолтырауындар

Саванна

Ж-ш аз,

Ферралиттіқызыл

Баобаб, пальма,

Піл, керік, буйвол, мүйізтұмсық, арыстан, қабан, қорқаулар, зебр, бөкендер

Тропиктікшөл, шөлейтзонасы

Ыстық, қапырық

Саздышөлдіңтопырағықұнарлырақ

вельвичия

Тасбақа, жылан, кесіртке

ҮЙГЕ:

Суретшініңқателіктерін табу.«Нілжағалауындағыкеш»





РЕФЛЕКСИЯ

«Бағдаршам» керібайланысы арқалы оқушылар сабақты бағалайды.

Қызыл түс– түсінген жоқпын;

Сары түс– тағы да практика қажет/ сұрақтар бар;

Жасыл түс– барлығы түсінікті.

Балалар, алдарыңда сендерге стикер берілген. Стикерді пайдаланып, бүгінгі сабақ туралы ойларыңызды жазып, бағдаршамға жапсырыңыз.



Оқушыларды бағалау

-Бүгін барлығыңыз сабаққа белсенді қатыстыңыз. Сол себепті де барлығыңызға «өте жақсы» деген баға қоямын.






Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет