Сарсенбаева Айнажан Шаймардановна Қазақ әдебиетінен



жүктеу 327.46 Kb.
Дата16.04.2018
өлшемі327.46 Kb.

Сарсенбаева Айнажан Шаймардановна


Қазақ әдебиетінен

10-сыныптарға арналған

жұмыс дәптері

(оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептер үшін)

Кіріспе
Өзге тілді мектептердегі «Қазақ әдебиеті» пәнін оқытудың басты мақсаты – пән стандартында атап көрсетілгендей қазақ әдебиетінің үздік туындыларымен қазақ тілінде таныстыру арқылы қазақ әдебиеті туралы ұғым қалыптастырып, түсініктерін байыту, ХІХ ғасырдың жартысындағы әдебиетті оқыту негізінде қазақ тілінде ауызша және жазбаша сөйлеу тілін дамыту, қазақ әдебиетін оқып, түсіне алуын қамтамасыз ететін тілдік негіз қалыптастыру болып табылады. Бір сөзбен айтқанда, қазақ әдебиетінің шығармалары мен кейіпкерлері орыс тілді ортаға түсінікті де жақын болуы тиіс.

Оқу орыс тілінде жүретін мектептердің 10-сыныбына арналған «Әдебиет» пәні жекелеген көркем шығармалардың үзінді түрінде алынған мәтінін оқыту арқылы тілдік ортаны кеңейтуді көздейді.

Ұсынылып отырған жұмыс дәптері оқушылардың пән бойынша дайындық деңгейлерін жетілдіру және анықтау мақсатында құрастырылған. Оқушыларға оқулықта берілген тапсырмалардың түрлендірген түрі берілген.

Жұмыс дәптерінде іріктеліп алынған тапсырмалар оқулық жүйесіне негізделеді және оқушылардың өз бетінше шығармашылықпен жұмыс жасауын ұйымдастыруға көмектеседі.


ХІХ ғасырдың жартысындағы әдебиет



ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстандағы тарихи әлеуметтік жағдай қандай болды? __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________







Бұл дәуірдегі ақындар шығармашылығының басты ерекшелігі қандай?


________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

В.И.Дальдың қазақтарға берген бағасын дәптерлеріңе жазып алыңдар.



___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сөздікпен жұмыс.

Бейнет-


Зейнет көру-

Қайғы-


Зорлық-зомбылық-

Шарасыздық күй-

Өмірлік мұрат-

Жетім –


Арызға келу-

Мен түйген ой


__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________



Махамбет Өтемісұлы (1803 – 1846)

Бүкіл ХІХ ғасыр әдебитінде қимыл мен күрес жырын Махамбеттей қып жырлаған өзгеше ақын болған емес.

Мұхтар Әуезов.

Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқан толғауын оқып, тұжырым жасаңдар.




Махамбет Баймағамбет

Махамбеттің өлеңдерін топтастырып жазыңдар.
















Салыстырып оқып,талдау жасаңдар.



Махамбет

А.Вознесенский

1

2

Қызғыш құс

... Ау,қызғыш құс ,қызғыш құс Ел қорыған мен едім, Менде айырылдым елімнен. Көл қорыған сен едің, Сенде айырылдың көліңнен . Аспанда ұшқан,қызғыш құс!

1
Сені көлден айырған –

Лашын құстың тепкіні.

Мені елден айырған-

Хан Жәңгірдің екпіні.

Айтып-айтпай немене,

Құсалықпен өтті ғой,

Махамбеттің көп күні!


Отставший лебедь

Я последний твой лебедь ,Азия

Отстал.

Мне слезами глаза завязаны



Мой крылья в лазури завязали

Немота на мойх устах


2

Махамбет өлеңдерін талдау.



Әдебиет теориясы

Анықтама

Өлеңнен үзінді

Ассонанс

Өлең тармақтарының бастапқы сөзі бірыңғай дауыстан дыбыстан құралуы.




Символ

Ойды ашық айтпай,тартымды тұспалмен түсіндіру.




Аллитерация







Параллелизм

Екі жағы қатар суреттеледі.Кейіпкердің көңіл күйін табиғат құбылыстарымен байланыстыра бейнелеп суреттеу тәсілі.




Метафора

Сөзді ауыстыру мағынасында сыртқы не ішкі бір ұқсастығына қарапбір затқа балау.




Риторикалық сұрақ

Жауапты қажет етпейді.

Жауабын оқушы өзі табу керек.







Сөздікпен жұмыс
Жалғыздық- Егесу-

Тебістік- Қызғыш (құс)-

Қору- Құса-

Қамын жеді- Үміттену-

Көрініс табу- Азаттық-

Дулат Бабатайұлы (1802 – 1871)

Сын сәттерде халқын адастырмай ақ жолға бастайтын, бағыт беріп,бағдар көрсететін Темірқазық сынды бітімі бөлек,тұғыры тиянақты алып тұлғалар болады. Қазақ үшін осындай өрелілік өлшемі,биіктік мұнарасы -ХІХ ғасырдың ғажайып,өкілі, от тілді ,орақ ауызды жыр тұлпары- Дулат Бабатайұлы.

(Қ.Раев)

Мәтіннен Дулаттың өмірлік мақсатын,ақындық мұратын білдіретін жолдарды тауып,жазыңдар.




_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Дулат Бабатайұлының өмірі мен шығармашылығына арналған кестені толтырыңдар:

Білемін

Білгім келеді

Тағы да білгім келеді





































Сызбаны толтырыңдар.












Сүйінбай Аронұлы (1815 – 1898)
Сүйінбай – айтыс өнерінің алтын діңгегі.

Мұхтар Әуезов.


Сүйінбай Аронұлы Алматыға жақын Қарақыстақ ауылында 1815 жылы туған. Ақын жастай жетім қалып байдың қойын бағып, тамағын асыраған.

Сүйінбай 13 – 14 жасында шығарған «Түс» деген өлеңінде бір қызық құбылыс жайында әңгімелейді. Қой бағып жүргенде, бір күні далада ұйықтап қалып, түсінен өлең айтып ояныпты.


«Түс» өлеңіне сүйеніп жасөспірім Сүйінбайдың ақындығы мен ой-өрісіне баға беріп,жазыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сүйінбай Аронұлының


өлеңдері



ссСссс



Жақсы мен жаман адамның қасиеттерін жазыңдар.




Жақсы адам

Жаман адам

Мен түйген ой

Елдің қамқоры, жүзі жылы, уәдеге берік...

Жалған сөйлейді,сүйкімсіз, әркімге бір тиіседі...


Жақсы адамды бәрә сыйлайды.Қадірін түсінеді.Жаман адам жалған сөйлейді.Қадірі жоқ.

Шортанбай Қанайұлы (1818 – 1881)


Шортанбай Қанайұлы 1818 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан ауданында дүниеге келген. ХІХ ғасырдың орта шенінде Шортанбай Сарыарқаға келіп, Қарқаралы дуанына қарасты арғын руынан тараған қаракесек ішінде өмірінің соңғы жылдарын өткізді.

Шортанбай Қанайұлының өлеңдеріне талдау жасаңдар.


Өлең негізінде жатқан авторлық ой,идея

Өлеңдегі негізгі ойды ашатын жолдар

Айшықты,образды көркемсөздер

Билікке ұмтылғандардың сайлау кезіндегі іс-әрекеті

...Сайлауға салып ынтасын,

Байлар қалта қағып тұр.



Сыр бойында шаяндай

Бірін-бірі шағып тұр...

(теңеу)


Әрі қарай жалғастырыңдар

Шортанбай ақынның «Бір насихат айтайын» өлеңіне төмендегі кесте бойынша талдау жасаңдар.





Өлеңдегі ақын ойы

Өлеңдегі антоним сөздер

Ел ішінде бірлік –береке азайды, әрқайсысы өзінше әрекет қылуда.

Қыс-

Аға-


Аз-





Мәтіннен үзінділер

Нені түсіндім?

Байлар ұрлық қылады ;

билер пара жейді...



Байлар әділетсіз,қарапайым халықты қанап отырғанын жырлайды.

...Азулыға бар заман



«Ел бірлігі –татулықта» тақырыбына шағын эссе жазыңдар.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Зар заман ақындары

Ақын өлеңдеріндегі үндестікті көрсетіңдер.



Майлықожа --- өлеңдерінде әділдікті жырлайды

Қашаған --------------------------------------------------

Алмажан -------------------------------------------------

Мұрат -------------------------------------------------

Мәтіннен керекті сөздерді пайдаланып,Майлықожаның өлеңін аяқтаңдар.





1.Ақылсыздың белгісі ...

2.Өңкей жақсы қосылса, ...


3.Қарыздар болсаң жаманға....

....


4.Өңкей жаман қосылса,... ....
5.Жақсының жолы- ....


.... жарық күн
Тар жерде алар жағадан....
.... шығарады егесті.
... орынсыз жерде күледі.

...Бітіреді кеңесті.




Адам бойында кездесетін жақсы мен жаман қасиеттер туралы мақал-мәтелдерді теріп жазыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сөздікпен жұмыс.

Парасаттылық- қақпан-

Парасатты- ұрлық-

Егес- келін-

Көмескі- пейілі тар-

Құтырған иттей- әмиян-

Жетім- Сирота-

Кіріптар- қауіптену-

Өршіте түсу- арамза-

Мұрат Мөңкеұлының «Үш қиян» өлеңінде кездесетін жер-су атауларын, картадан көрсете отырып жазыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Ұрлық жасаған адамды қандай сын күтіп тұрғанын мәтіннен тауып оқып, «Ұрлық түбі-қорлық» т.б. мақалдарды теріп жазыңдар.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Шоқан Уәлиханов (1835 – 1865)

«Өзіңіздің европаша толық білімді бірінші

қазақ екендігіңізді есіңізге түсіріңіз. Оған қоса

тағдыр Сізге кең пейіл мен ақ жүрек беріп,

Сізді тамаша адам етіп жаратты».

Ф.М.Достоевскийдің Ш.Уәлихановқа жазған хатынан

Шоқан Уәлиханов – қазақ тарихы мен әдебиетін, фольклорымен этнографиясын зерттеуші, тұңғыш ағартушы ғалым.


Біздің қаламызда Шоқан Уәлиханов пен орыстың ұлы жазушысы Федор Достоевскийдің достығы басталған. Осы достықтық куәсі ретінде қаламыздың орталығында Шоқан мен Ф.М. Достоевскийге арналып ескерткіш орнатылған.


Осы ескерткіш сендерге қандай ой салады?

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Шоқанның өмірі мен шығармашылығы жайлы кестені толықтыр:




Қазіргі Қостанай облысының Құсмұрын бекетінде туған.

Әкесі





Уәлихан


1847-1853 жылдар







«Өзінің орыс жолдастарын басып озып, Шоқан тез жетілді... оған талайлар-ақ назар аударды. Ол сондай қабілетті еді және оқу орнына түспей-ақ сурет сала білетін.

... Жалпы жолдастарына, соның ішінде маған, ол еріксіз, «Еуропаға ашқан терезе» сықылды болды»







Орталық Қазақстанды, Жетісу мен Тарбағатайды аралап, қазақ халқының тарихы мен әдет-ғұрпы жайында материалдар жинайды.





Қырғыз елін зерттеу экспедициясына қатысып, қырғыздар мен Ұлы жүз қазақтарының тарихы, географиясы, ауыз әдебиеті жайлы мәліметтер жинайды.

1857 жылы






Қашқарияға саяхаты. Сол өлкенің жаратылысы, тарихы, этнографиясы жайлы деректер жинайды.








Орыс жазушысы Ф.М. Достоевскиймен танысуы

1863-1864 жылдар



1865



Ыбырай Алтынсарин (1841 – 1889)

Әрқайсымыздың борышымыз –

өз Отанымызға мол пайда келтіру

Ы.Алтынсарин

Ы.Алтынсарин өзінің әңгімелері арқылы қазақ балалар әдебиетінің негізін салды. Ол қазақ даласында алғаш рет мектеп ашып, балаларды білім жолына түсуге шақырды. Балаларға арнап көлемі шағын, мазмұны терең әңгімелер мен өлеңдер қалдырған жазушы.

Ы. Алтынсариннің әңгімелері бойынша кестені толтыр:



Әңгімелерінің аттары

Кейіпкерлері

Оқиға желісі

Өз пікірім

(мағынасына жақын мақал-мәтел)




_______________________________________________________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________________________


Хронолгиялық кесте

1841 жылы


1850 жылы

1857 жылы

1859 жылы

1860 жылы

1864 жылы

1876 жылы


1879 жылы

1879 жылы

1881 жылы

1879 - 1883 жылдары

1883 жылы

1887 жылы

1889 жылы

Абай Құнанбаев (1845 – 1904)
Данышпандардың бәрі – ақын емес,

ақындардың бәрі – данышпан емес,

Абай солардың екеуі де болады.

С. Мұқанов

Абай Құнанбаев – ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетіне төңкеріс жасаған ұлы ақын, философ, сазгер, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы.

Абай поэзиясында оқу-ағарту, ғылым тақырыбы негізгі тақырыптардың бірі болып саналады.

Абай – үлкен өнерпаз, оның сазгерлік өнері де болған. «Көзімнің қарасы», «Желсіз түнде жарық ай», т.с.с. әндері ақын өзі айтқандай, «құлақтан кіріп, бойды алар».







Ұлы ақын халықтың болашағы – жастар деп оларға арнап бір топ өлеңдер жазған. «Ғылым таппай мақтанба» (1886 ж.) деген өлеңі жасөспірімдерді өнер-білімге шақырады. Жастарға ғылым жайын түсіндіріп, оның тек еңбекпен, талаппен келетіндігін ескертеді. Нағыз ғылым жолына түскен адам өз бойына бес нәрсені жинау керектігін айтады.

Ақын қандай қасиеттерге асық бол, ал қандай қасиеттерден қашық бол дейді?
Асық бол Қашық бол

____________________________ _____________________________

____________________________ _____________________________

____________________________ _____________________________

____________________________ _____________________________

____________________________ _____________________________

Сұрақтарға жауап беріңдер:



    1. Абайдың табиғат мерзіміне арналған қандай өлеңдерін білесіңдер?

    2. Абайдың жастарды білім алуға, өнер үйренуге шақыратын қандай өлеңдерін білесіңдер?

Өлең жолдарын қалай түсінгендеріңді жазыңдар:




Цитата

Комментарий

Ғылым таппай мақтанба,

Орын таппай баптанба...





Болмасаң да ұқсап бақ,

Бір ғалымды көрсеңіз.





Сізге ғылым кім берер,

Жанбай жатып сөнсеңіз.




Сен де бір кірпіш дүниеге,

Кетігін тап та, бар, қалан!




қырын жүріп, анық бас,

Еңбегің кетпес далаға.







  1. Абайдың қандай шығармаларың білесіндер?

    Авторы

    Шығармалары

    Тақырыбы

    Идеясы












  2. Қара сөз деген не?

______________________________________________________________________

  1. Абайдың қара сөздері неше тараудан тұрады?

______________________________________________________________________

  1. «Отыз сегізінші сөз» мәтінінен адамның жақсы мен жаман қасиеттерін жаз:

Жақсы қасиет

Жаман қасиет

Дос көбейту...

Өзін артық көрсеткен, мақтаншақ...

Берілген сөздердің антонимін жаз.

Су-______________________________, алды-_______________________________,
дос-_____________________________, артық-_______________________________,
тыныштық-______________________, дұшпан-______________________________,

Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858 – 1931)

Қазақтың өлеңінің пірі болған,

Халқының сөзін айтар ұлы болған.

Абайды аманат қып беріп кеткен

Шәкәрім түсірмеген туын қолдан.

Сырбай Мәуленов

Мәтінді түсініп оқып,кестені толтырыңдар.


Ақын өлеңдері

Неге байланысты жазылған?

Даналық ойлары, негізгі идея

Менің ойым

1

2

3

4

1.«Насихат»

Ағартушылық бағытта жазылып,жастарды білімге, өнерге шақырады,халық тағдырына жаны ашиды.

Ұлы  Абай сияқты халықты бақытқа жеткізудің бірден- бір жолы ғылымда  деп көрсетеді.

Ақын өз өлеңіндерінде ғылым,еңбек,өнер тақырыбын бірінші кезекке қойып,жастар осыны түсінсе екен деп армандайды.

1

2

3

4

2.«Кел, жастар, біз біртүрлі жол табалық»










3. ....

....

...

...


Шәкәрім тарауына байланысты кестені толтырыңдар.

Шәкәрім кім?

Бұл жөнінде не білесің?

1.Шәкәрім –сазгер.




Әндерін К.Өлмесеков орындайды.

2.Шәкәрім- аудармашы






3.Шәкәрім -философ






Шәкәрім өлеңдерінен 4-5 мақал сөздерді тауып, дәптерлеріңе жазыңдар.



____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Шәкәрім туралы бес жолды өлең құрастырыңдар.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Дастан кейіпкерлері туралы берілген кестені толтырыңдар.



Дастан кейіпкері

Портреті

Мінезі

Іс- әрекеті












Мағауия Құнанбаев. ( 1870-1904)


Абай Мағауияны алдымен ауылдан мұсылманша сауатын аштырып, соңынан Семейдегі қалалық училищеге орысша оқуға береді. Онда үш жылға жуық оқыған Мағауия ауруға шалдығуына байланысты ауылға оралады. Содан өмірінің соңына дейін әкесінің қасында болады.




Мағауия


өлеңдері

Мағауия


поэмалары







Мәтіннен мысал

Көркемдегіш сөздер

тұжырым

--қара сұлу пішіні зәңгі затты

- отты қара көзі бар,ұзын бойлы




....
....

Қасым өжет,намысшыл...
......



Сөздікпен жұмыс.

Гүлстан- Зәңгі-

Ғашықтық- Қанаға-




Жамбыл Жабаев (1846 – 1945)

Мен елімнің қыранымын,

Мен елімнің ұранымын

Жамбыл Жабаев
Жамбыл Жабаев – қазақ жазба-поэзиялық өнерінің ұлы шебері. Жамбылдың өлеңдерінде, оның домбырасының үнінде қазақ халқының ақиқат даусы естіледі, халық мұңы шырқалады. Жамбыл өз халқымен бірге жүз жылға жуық жасасты.

Жамбыл шығармаларының мазмұны бай, тақырыбы сан алуан: халықтың тұрмыс-тіршілігі, Отанға деген шексіз махаббат, Ұлы Отан соғысы, балаларға арналған өлеңдер.


Жамбыл Жабаевқа «5 жол өлең» құрастыр:



    1. ________________________ , _________________________ .

    2. ______________________ ,   ________________________ , ___________________ .



Жамбыл өлеңдерін топтастырып жазыңдар.




\








Сөз жұмбақ құрастырыңдар.
Ж

А

М



Б

Ы

Л


Ж

А

Б



А

Е

В


Жамбылдың «Мәңке туралы» өлеңі қалай туды? Өлеңге талдау жасаңдар.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Өздерің де Жамбыл үлгісімен бата мәтінін құрастырыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________





















Мәшһүр Жүсіп Көпеев (1857 – 1931)

Өз шығармаларын былай қойып, басы ашық

ескі үлгілерді жазып алып,біздің дәуірімізге

жеткізген еңбек Мәшһүрде мол екенін және де

естен шыығармау керек.

М.Әуезов



Әдебиет лотосымен жұмыс


Автор

Өлеңнің аты

Кейіпкерлердің іс-әрекеті


Оқиға

желісі


Мен түйген тұжырым

Бұлбұл

Қаршыға


М.Жүсіп


«Ғибратнама»

... Қызыл гүл мен ұйықтамай ашылмайды

...Аузындағы ақылың болса жабар едің, Үндемесең ,шындықты айтпасаң ойлағаның болады

Гүлстанда гүл іздеген бұлбұл Қаршығаға кездеседі.

Бұлбұл бейнесі арқылы ақын тазалық ,адалдық, шынайы сезімді көрсетеді.

Кестені толтырыңдар.


«Шайтанның саудасы»

Адам бойындағы ең жаман қасиеттер:

Кімдер сатып алады?

Мен түйген ой-тұжырым













Сызбаны толтырыңдар.


М.Жүсіптің өнер,ғылымға,білімге шақырған өлеңдері

Шешендік сөз үлгілері

Риторикалық сұрау


Біржан сал Қожағұлұлы (1834 – 1897)


Біржанның мұрасы кейінгі қазақ музыкалық мәдениетіне әсер еткені соншалық –ең алғашқы опера «Қыз Жібекке» ,

одан кейінгі «Ер Тарғынға» Біржан музыкасы кеңінен

пайдаланылды. Біржан сарқылмайтын бұлақ ретінде ХХІ

ғасырға жетті. Оның әрбір әнін ұлттың ұлы мұрасы етіп,

ұлықтауымыз керек.



(Мұхтар Құл- Мұхаммед)

Айтыскер




Сері











Ақын өлеңдеріңдегі көркемдік тәсілдерге семантикалық карта үлгісін толтырыңдар.


Өлеңнен үзінді

Теңеу

Эпитет

Метафора

Ассонанс

Аллитерация

... Етегін ақ көйлектің алтындаған,

Ажарың ақ жамбылдай жарқылдаған.

Сексен қыз серуенге шықса дағы , ішінде сен қоңыр қаз қаңқылдаған... Бидайыққа лайық, қарағым-ай!

Бөктеріге қор болып барасың ба ?

















Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы (1856 – 1930)
Әнші ақындар –сал –сері,өнерпаз

адамдар.Бұларды тек әнші демей,

халықтық өнердің адамдары деп таныған

жөн...


                                                                 Е.Ысмайлов

Ақынның өлеңдерінен теңеу,метафора,эпитеттерді тауып, дәптерлеріңе жазыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Ақын суреттеп отырған таудың суретін салыңдар.




Балуан Шолақ Баймырза ұлы (1864 – 1919)



Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай

болып көрінеді.

Г.Потанин

Балуан Шолақ (шын аты- Нұрмағамбет) Жамбыл облысы ,Хан тауының маңында дүниеге келген. Оның бір қолы отқа күйіп,содан Шолақ атанып кетеді. Ал «Балуан» деген сөз Шолақтың күшіне байланысты халықтың қосқаны.


«Қара күш иесі» деген тақырыпта әңгіме құрастырыңдар.


________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________




Жаяу Мұса

(1838-1929)

Жаяу Мұса Павлодар облысы, Баянауыл өңірінде

туған. Ол жасынан талапты ,өнерпаз болып өседі, өз

бетімен білімге ұмтылады.

Қызылжарда болуы Мұсаға жақсы әсерін тигізеді.

«Ақсиса» әнінің шығу тарихын дәптерлеріңе жазыңдар.



________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Ақын- әншілердің өлеңдеріне салыстыру стратегиясымен жұмыс.





Әнші –сазгерлердің өлеңдері

Ұқсастығы

Ерекшелігі

Мен түйген ой

Біржан сал «Ләйлім шырақ»













Ақан сері «Сырымбет»








Үкілі Ыбырай «Гәкку»








Балуан Шолақ «Ғалия»







Жаяу Мұса «Сұрша қыз»









Әсет Найманбайұлы (1867-1923)


Әсет Найманбайұлы қазіргі Қарағанды облысында дүниеге келген. Жасынан зерек, алғыр бала өз қатарының алды болып, елдің назарын өзіне аударады. 13 – 14 –ке келгенде, Әсет қиссаларды жатқа айтатын. Көп уақыт өтпей-ақ ол «Әнші Әсет» атанады.

Сызбаны толтырыңдар.




Әнші- сазгерлерді топтап жазыңдар

Қандай әндерін білесіңдер?

1.Біржан

2.Ақан сері


3.Үкілі Ыбырай

4.Балуан Шолақ

5.Жаяу Мұса


6.ӘсетНайманбайұлы





Сөздікпен жұмыс.

Арындаған-

Осал еместігі-

Ғашықтық дастан-

Уағда,уәде-

Жаяу-


Атандым-

Паш қыламын-


Кестені толтырыңдар.


Білемін

Білдім

Білгім келеді










Қолданылған әдебиеттер:


  1. [«Қазақ әдебиеті» энциклопедия. Алматы, 1999.]

  2. [Абдуллин Х. Ілияс аға туралы. – жалын, №5, 1993.

  3. Әуезов М. «Абай Құнанбаев», «Әр жылдар ойлары» кітабында,Алматы. 1961.]

  4. [Әуезов М. «Достоевский және Ш. Уәлиханов», «Әр жылдар ойлары» кітабында, Алматы. 1961.]

  5. [Жолдасбеков. М. «Асыл арналар». – жазушы, 1990]

  6. [Келімбетов Н. ХІХ ғасырағы қазақ поэзиясы– Алматы, 1994]

  7. [Қаратаев М. «М. Әуезов», 1967.]

  8. [Өтемісұлы Махамбет. Шығармаларының төрт томдық академиялық жинағы– Алматы, Алматы: Ғылым ,2003]

  9. [Қазақ әдебиетінің тарихы . Алматы: 1994.]

  10. [Асыл сөздің атасы . – Алматы, 1985.]

  11. [Умарова Г.С.,Шарабасов С.Ғ. Қазақ әдебиетінің тарихы. – Астана: Фолиант, 2007. ]








Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет