Силабус- Ґсімдік экологиясы –Кайсагалиева Г



жүктеу 1.13 Mb.
бет6/7
Дата01.03.2018
өлшемі1.13 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7

Әдістемелік нұсқаулар: Теориялық конференция. Көрнекі құралды қолдану. Салыстыру әдісі.

Әдебиеттер:

1. М.С.Двораковский «Экология растений» 89-92, 106-108 б.

2. В. Лархер «Экология растений» 139-144 б.

3. П. Виноградов «Растительные индикаторы»


9 апта

9 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Топырақ- экологиялық фактор ретінде.

Мақсаты: Топырақтың механикалық құрамының, физикалық және химиялық қасиетерінің, сондай – ақ топырақтың биотикалық факторларының өсімдікке әсерін зерттеу. Топырақ қышқылдығына байланысты өсімдіктердің жіктелуін ажырата білу.

Негізгі сұрақтар:

1. Түрлі тіршілік ортасының өсімдіктері.

2. Өсімдіктердің топырақтың қышқылдығына қатынасы.

3. Ксерофиттердің классификациясы.



Әдістемелік нұсқаулар: Ашық әңгіме. Көрнекілік әдісті қолдана отырып, өсімдік топтарын ажырату. Кеппешөп материалдарын қолдану

Әдебиеттер:

1. М.С.Двораковский «Экология растений» 119-122 б.

2. В. Лархер «Экология растений» 164-167 б.

3. Н.Кенесарина «Өсімдіктер физиологиясы және биохимия негіздері» 190-201 б.


10 апта

10 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Топырақ- экологиялық фактор ретінде.

Мақсаты: Топырақ микроағзаларының топырақтан тамырланатын өсімдіктердің тіршілік әрекетіндегі маңызын анықтау. Сондай микроағзалардың минералды заттардың айналамына қатыса отырып, қоректі заттарды өсімдікке жетімділігін арттырудығы маңызын көрсету.

Негізгі сұрақтар:

1. Азотфиксациялаушы, нитрификациялаушы, аммонификсациялаушы микроағзалар.

2. Түйнек бактериялары.

3. Топырақ микроағзаларын зерттеудің экологиялық әдістері.



Әдістемелік нұсқаулар: Баяндама. Суреттерді, топырақ кесіндісінің үлгісін қолдана отырып түсіндіру.

Әдебиеттер:

1. Е.Н. Мишустин «Микробиология» 151-158 б.

2. О.И. Колешко «Экология микроорганизмов почвы» 32-56, 77-91 б.

3. К.А.Лукомская «Микробиология с основами вирусологии» 137-150 б.


11 апта

11 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Өсімдік және топырақ жабынының өзара әрекеті.

Мақсаты:

Негізгі сұрақтар:

1. Вегетациялық ыдыста өсімдіктерді өсіретін қоректік қоспалар.

2. Топырақтағы минералды заттардың мобилизациясы.

3. Өсімдіктегі минералды заттардың тасымалдануы.



Әдістемелік нұсқаулар: Ашық әңгіме. Тәжірибелік жұмыспен ұштастыру мақсатында ой қозғау. Схемалық көрнекі құралдыр қолдану.

Әдебиеттер:

1. М.С.Двораковский «Экология растений» 119-122 б.

2. В. Лархер «Экология растений» 164-167 б.

3. Н.Кенесарина «Өсімдіктер физиологиясы және биохимия негіздері» 190-201 б.


12 апта

12 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Биотикалық факторлар.

Мақсаты: Жануарлар және өсімдіктер алуантүрлілігін ескере отырып, олардың әсерінің өсімдік тіршілігіндегі маңызын анықтау.

Негізгі сұрақтар:

1. Өсімдіктер, өсімдіктер және жануарлар арасындағы қарым-қатынас түрлері.

2. Жануарлардың өсімдік жабынына әсері.

3. Зоогенді факторлар.



Әдістемелік нұсқаулар: Пікірталас. Көрнекі құралды қолдану. Әрбір топтың маңызын көрнекі құрал көмегімен дәлелдеу.

Әдебиеттер:

1. М.С.Двораковский «Экология растений» 147-156 б.

2. М.В.Марков 212-214, 241-265 б.
13 апта

13 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Өсімдік қауымдастықтары

Мақсаты: Өсімдік ауымдастықтарның қалыптасу заңдылықтарын анықтау, динамикасындағы өзгерістерді, оған әсер ететін факторларды зерттеу.

Негізгі сұрақтар:

1. Өсімдік қауымдастықтарының жіктелуі.

2. Өсімдік қауымдастықтарының қозғалғыштығы.

3. Өсімдік қауымдастықтарының тұрақтылығы.



Әдебиеттер:

Әдістемелік нұсқаулар: Ашық әңгіме. «Ботаника», «Өсімдіктер алуантүрлілігі» пәндерінде өткен білімдеріне, дәріске, практикалық сабақ сұрақтарына негіздеу.

1. Ә.Әметов 502-505 б.

2. М.В.Марков 391-425 б.
14 апта

14 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Өсімдіктердің тіршілік формалары.

Мақсаты: Қоршаған ортаның барлық кешеніне бейімделу ұқсастығына байланысты өсімдік топытарын белгілі бір экологиялық топтарға ажырат білу.

Негізгі сұрақтар:

1. Тіршілік формаларының жіктелуі.

2. А.Гумбольдт бойынша өсімдіктердің тіршілік формаларының жіктелуі.

3. Сүректі өсімдіктердің жіктелуі.



Әдістемелік нұсқаулар: Баяндамалық әдіс. Көрнекі құралдарды қолдану. Түрлі авторлардың тіршілік формаларын ажыратудағы егіздемелерін түсіндіру.

Әдебиеттер:

1. М.С.Двораковский «Экология растений» 170-180 б.

2. Ә.Әметов 174-476 б.

3. А.Е.Васильев 447-461 б.

4. М.В.Марков 267-276 б.
15 апта

15 практикалық сабақ.

Тақырыбы: Тірі табиғатқа әсер.

Мақсаты: Қоршаған ортаның өзгеруі сипатында өсімдіктерде пайда болған бейімделушіліктер мен олардың қоршаған ортаны қорғаудағы маңызын анықтау. Өсімдік түрлерін жерсіндірудің мәнін зерттеу.

Негізгі сұрақтар:

1. Әсер ету коэффициентін есептеу.

2. Өлшеу нәтижесі бойынша индекстерді есептеудің графикалық әдісі.

3. Әсер ету индексін есептеу әдістері.



Әдістемелік нұсқаулар: Пікірталас. Ой қозғау. Өсімдіктердің қоршаған ортаға әсерін жан-жақты қарастыру.

Әдебиеттер:

1. М.С. Двораковский «Экология растений» 180-187 б.

2. В. Лархер «Экология растений» 12-21 б.

3. М.В.Марков 31-149 б.



СОЖӨЖ-ы бойынша әдістемелік нұсқаулар

1 апта

Өсімдік және қоршаған орта туралы ілімнің даму тарихы.

Өсімдіктердің қоршаған ортамен байланысы.

2 апта

Фотосинтез процесі және оның өнімділігі. Өсімдіктердің пигменттік аппараты.

Өсімдіктердің жер бетіндегі көміртегі айналымындағы ролі.

3 апта

Хлорофилл биосинтезі. Фотохимиялық реакциялар.

Көміртегінің қос тотығуының фиксациясы және қайта қалпына келуі.

4 апта

Өсімдіктердің жылу режимі және олардың төменгі және жоғарғы температура әсерінен тіршілігін жоюы.

Өсімдік денесінің температурасы және мүшелердің төменгі және жоғары температураға төзімділігі.

5 апта

Су түрлерінің өсімдіктерге және өсімдік жабынына әсері.

Жасушадағы су және оның күйлері.

6 апта

Топырақтағы минералды заттар.

Минералды заттар айналымы.

7 апта

Макроэлементтер түрлеріне сипаттама.

Тыңайтқыш түрлері.

8 апта

Биосферадағы N2, CO2 aйналымы.

Биосферадағы O2 aйналымы.

9 апта

Топырақтың механикалық құрамы. Топырақтың механикалық құрамын анықтау әдістері.

Өсімдіктердің топырақтың қышқылдығына қатынасы.

10 апта

Топырақтың физико-химиялық құрамы. Топырақтың физико-химиялық құрамын анықтау әдістері.

Түйнек бактериялары.

Топырақ эрозиясы. Топырақ эрозиясымен күресу жолдары.

Топырақтағы минералды заттардың мобилизациясы.

12 апта

Түрішілік және түраралық байланыстар.

Жануарлардың өсімдік жабынына әсері.

13 апта

Өсімдік қауымдастықтары туралы ілім. Өсімдік қауымдастықтары туралы ілімнің дамуы.

Өсімдік қауымдастықтарының қозғалғыштығы.

14 апта

Экологиялық факторлардың өсімдік келбетінің өзгерісіне әсері.

А.Гумбольдт бойынша өсімдіктердің тіршілік формаларының жіктелуі.

15 апта

Экосистема компоненттері.

Өлшеу нәтижесі бойынша индекстерді есептеудің

Студенттің оқытушымен жүргізілетін өзіндік жұмысы екі қызметі атқарады: кеңестік және бақылаушы. СОЖӨЖ – бұл студент пен оқытушының бірге жүргізетін жұымыс. Себебі оқу бағдарламасы диалогтық режимда, мысалы: тренинг, дискуссия, іскерлік не дидактикалық ойындар, презентация, кейс құру, топтық және жеке жұмыстарды өңдеу арқылы жүзеге асады.

Әрбір СОЖӨЖ –на арнайы материалдар (Кейс, рольдік ойындар, кроссворд, тест) дайындалып,, олар қадай да болмасын сұрақты жан-жақты талдап, тексеруге, мәселелерді шешеуге мүмкіндік беруі қажет.

«Өсімдік және қоршаған орта» пәні бойынша өткізілетін СОЖӨЖ-ның формасы: әңгіме, кеңес, дискуссия, реферат презентациясы, баяндама, кеннешөпті көрнекі көрсету, карточкалар дайындау.

Үлестірмелік құралдар: кеппешөп, кесте.

8.ТИПТІК ЕСЕБТЕР, ЕСЕПТІК-ГРАФИКАЛЫҚ, ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫСТАР, КУРСТЫҚ ЖОБАЛАР БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР

(Оқу бағдарламасында қарастырылмаған)




  1. СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫНА (СӨЖ) АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР


9.1. СӨЖ-ның тақырыптары мен орындалу уақытының кестесі




Тақырыбы

Тапсыру уақыты

Тапсырма түрі

1

1.Өсімдік және қоршаған орта пәнінің

өзге пәндермен байланысы.

2. Сыртқы орта (гидросфера, биосфера).

1 апта


жазбаша
жазбаша

2

1. Фотосинтез процесіне сыртқы орта

факторларының әсері Пигменттер жүйесіндегі энергия миграциясы.

2. Жеке тапсырма тақырыбына сәйкес сызбанұсқа салып, түсініктеме беру.


2 апта


жазбаша

сызбалық, түсініктеме беру



3

1. Каротиноидтар. Су фотолизі.

2. Органикалық және бейорганикалық көміртегі.


3 апта


жазбаша

4

1. Өсімдіктер тіршілігінің температуралық шекарасы.

2. Глоссарий. 1-4 апта аралығында өткен тақырыптар бойынша



4 апта


жазбаша
ауызша

5

1.Фитоценоздардың су балансы. Транспирация және оның түрлері.

2. СӨЖ тақырыбына сәйкес реферат жазу.


5 апта


жазбаша
Баяндама жасау

6

1. Топырақ реакциясы.
2. Жеке тапсырма тақырыбына сәйкес сызбанұсқа салып, түсініктеме беру.

6 апта


Жазбаша
сызбалық, түсініктеме беру

7

1. Тыңайтқыштарды енгізу нормалары. 2. Минералды элементтерді сіңіру механизмі.

7 апта


жазбаша
жазбаша

8

1. Ауаның SO2 ластануына сезімтал өсімдік түрлері.

2. Глоссарий. 5-8 апта аралығында өткен тақырыптар бойынша жаңа терминдерге түсініктеме беріп, тапсыру.



8 апта


Жазбаша

ауызша


9

1. Топырақтың тұз режимі. Тұзға төзімді өсімдіктер.

2. Ксерофиттердің классификациясы.



9 апта


жазбаша
жазбаша

10

1. Аммонификация түрлері. Азот айналымы

2. СӨЖ тақырыбына сәйкес реферат жазу.


10 апта


жазбаша
Баяндама жасау

11

1. Топырақтың органикалық бөлігі. Қарашірік құрамы.

2. Өсімдіктегі минералды заттардың тасымалдануы.



11 апта


жазбаша
жазбаша

12

1. Жануарлардың өсімдік жабынына зиянды әсері.

2. Зоогенді факторлар.


12 апта


жазбаша
жазбаша

13

1. Жеке тапсырма тақырыбына сәйкес сызбанұсқа салып, түсініктеме беру.
2. Өсімдік қауымдастықтарының тұрақтылығы.

13 апта


сызбалық, түсініктеме беру
жазбаша

14

1. Өсімдіктердің тіршілік формалары тақырыбында тірек-сызбасын дайындау. Өсімдіктің тіршілік формаларының экологиялық-морфологиялық жіктелу.

2. Сүректі өсімдіктердің жіктелуі.



14 апта


сызбалық, түсініктеме беру

жазбаша


15

1. Қоректену тізбегі.

2. Әсер ету индексін есептеу әдістері.



15 апта


жазбаша

жазбаша




9.2. Рефераттардың, баяндамалардың тақырыптары

(таңдамалы түрде)




Тақырыптары

Тапсыру түрі

Уақыты

1

1.Су және оның өсімдіктер үшін экологиялық маңызы.

2. Суға байланысты өсімдіктердің жіктелуі.



шығармашылық жұмыс

Ү апта


2

Өсімдіктердің минералдық қоректенуі

1. Минералды қоректену элементтерінің физиологиялық ролі

2. Тамыр жүйесі арқылы минералды тұздардың енуі

3. Топырақ – қоректік заттар көзі


баяндама




Х апта


9.3. Жеке тапсырма

(таңдамалы түрде)




Тақырыбы

Тапсыру түрі

Уақыты

1.

1.Оттегі айналымы

2.Көміртегі айналымы

3.Көмірқышқыл газы айналымы

4. Азот айналымы



Түсініктемелік тірек-схемасы

2 апта


2.

1. Фосфор айналымы

2. Күкірт айналымы



Түсініктемелік тірек-схемасы

6 апта

3.

1. Шалғындық өсімдік қауымдастығы динамикасы

2. Орман өсімдік қауымдастығы динамикасы

3. Дала өсімдік қауымдастығының динамикасы

Шығармашылық жұмыс


13 апта


Реферат орындауға арналған әдістемелік құсқаулар

Реферат аптаға сәйкес таңдамалы түрде тақырыпты таңдау арқылы жүргізіледі. Реферат көлемі 7-10 бет. Тапсыру бағыты: тақырыпты презентациялық ашып көрсету не болмаса баяндама жасау. Реферат мазмұны:



  1. Жоспар

  2. Кіріспе

  3. Негізгі бөлім

  4. Қорытынды

  5. Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе бөлімінде таңдап алынған тақырыптың мақсаты мен міндеті айқындалуы қажет.

Негізгі бөлімде қарастырылып отырған сұрақ не болмаса тақырып жан-жақты реферативті баяндама ретінде ашылуы қажет

Қорытынды бөлімде тақырып бойынша қандай нәтиже алынғаны, оның қорытындысы, мәселені шешу үшін қабылданған шара туралы мәліметтер берілуі қажет



10.ОҚУ, ӨНДІРІСТІК, ЖӘНЕ ДИПЛОМАЛДЫ САРАМАНЫ, ЕСЕПТІК ҚҰЖАТ ФОРМАСЫ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР

(ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫНДА ҚАРАСТЫРЫЛМАҒАН)




11. БІЛІМДІ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН МАТЕРИАЛДАР

11.1. Студенттердің білімін тақырыптар бойынша тексеру сұрақтары

1-7 апталардағы тақырыптар бойынша тексеру сұрақтары.
1. Э. Геккель экология деген терминді кай жылы ұсынды?

2. Демэкология нені оқытады?

3. Биомасса пирамидасы — бұл:

4. Зоохория дегеніміз не үшін жануарларга біткен қасиет?

5. Биосфера тұралы ілімнің негізін қалаушы:

6. Биосфераның эволюциясына байланысты пайда болған бірінші организмдерді атаныз:

7. "Эктопаразит " дегеніміз не?

8. Өсімдіктердің ортамен өзара қарым қатынасы, сонымен бірге жеке факторлардың және олардың жиынтығының өсімдіктер формасының пайда болуьша әсері туралы ғылым қалай аталады?

9. Қоректену төсіліне байланысты зоофагтер:

10. Құрылымды ыдырататың организмдерді атаныз:

11. Бейорганикалық заттарды органикалық заттарға топтастыруға катысатың бактериялар:

12. Минимум заңын кай ғалым ашты?

13. Организдердің төзімділік заның ашкан:

14. Шектік мөлшерлеу әсерлерінің заңы не тұралы?

15. Оптимальдық заңға сәйкес тірі организмдердің ортасы:

16. Экология - ғылым ретінде:

17. Экология деген терминді ұсынған ғалымды табыныз:

18. Экологияның ғылым жүйесі ретінде құрылым жылын табыңыз:

19.Жалпы структурасы экологияның неден куралады?

20. Аутэкология нені анықтайды?

21. Экожүйенің құрылымына кіретін кауымдастықтың, немесе зооценоздың неден құрылатың табыңыз:

22. Экожүйенің негізгі касиеті: (бір жауаб дұрыс емес)

23. Шағын экожүйеге жататынды атаңыз:

24. Мезоэкожүйеге жататынды атаныз:

25. Макроэкожуйеге не жатады?

26. Биотоппен биоценоздың бірлестігі калай аталады?

27. Фитоценоз - кандай кауымдастық?

28. Зооценоз - кандай қауымдастықка жатады?

29. Гидротоп - дегеніміз кай әсерлердің жиынтылығы?

30. Экожүйенің бөлігі - климатоп:

31. Экожүйенің бөлігі - гидротоп:

32. Экожүйенің бөлігі - эдафотоп:

33. Экожүйенің бөлігі - фитоценоздың кұрылымы қандай?

34. Үшінші трофикалық деңгейдегілерде:

35. Табиғи экожүйелер - келесі жүйелер:

36. Қоректік жайылымдың буын тізбегі неден басталады?

37. Детриттік тамақ буын тізбегі мынадан басталады:

38. Жайылымдық буын тізбегіндегі шөппен қоректенетін жануарлардың негіздігі:

39. Тамақтық жайылымдық буын тізбегіндегі жыртқыштардың негіздігі:

40. Кислород бар жерде өмір сүретін организмдерді табыныз:

41. Биотоп - бұл:

42. Бірінші трофикалық деңгейдегілерде:

43. Екінші трофикалық деңгейдегілерде:

44. Ыдырау процессіне катысы бар оргәникалық заттың аты:

45. Экожүенің биотикалық компоненті:

46. Экожүенің абиотикалық компоненті:

47. Экожүйе дегеніміз:

48. Көленкеге төзімді өсімдіктер басқаша қалай аталады ? Жарық мол жерде тіршілік ете алады және де көлеңкеге де төзімді болады. Бұған шалғынның кептеген өсімдіктері, шырша, самырсын, шамшат, жөке ағашы, үйеңкі, көптеген папортниктер мен мүктер т.б. жатады.

49. Жарық сүйгіш өсімдіктер басқаша қалай аталады ? Бұлар жарық мол жерде ғана өседі. Бұған тундра, шел дала және ормансыз тау шындарының өсімдіктерін жатқызуға бо­лады. Қарағай, балкарағай, шаған, емен, тал жарық сүйгіш өсімдіктерге жатады.
8-15 апталардағы тақырыптар бойынша тексеру сұрақтары.

50. Ұзақ күн есімдіктері (солтүстік еңдіктері мен биік тау өсімдіктері) қатарына мынадай өсімдіктер жатады.

51. Қысқа күн өсімдіктері қатарына мынадай өсімдіктер жатады. Бұған тропика және субтропика табиғат аймақтарының өсімдіктері мен қоныржай климаттың ерте көктемгі, қоңыр күздегі өсімдіктері жатады.

52. Күн мен түннің ұзақтығы (фотопери­одизм) өсімдіктің дамуына үлкен әсерін тигізеді. Соның нәтижесінде солтүстік аймақтың өсімдіктері онтүстікпен салыстырғанда даму циклін қыска мерзім ішінде өтеді. Солтүстікте жылудың жетіспеуі жарықтың ұзақ түсуімен толыктырылады. Осыған байланысты өсімдіктердің екі тобын ажыратады:

53. Тірі организмдердің күн мен түннің алмастыруылына катысы:

54. Криофилдер - қандай өсімдіктер?

55. Жарықтың өсімдіктердің сыртқы пішініне ғана емес, ішкі кұрылымьша да, әсіресе бәрі бірдей дәрежеде қажет етпейді. Соған байланысты өсімдіктерді үш топқа бөледі:

56. Жарық жеткіліксіз жерде өскен өсімдіктердің реңі солғьш жасыл, буынаралықтары ұзарған, жапырақтары майда. Табиғатта белгілі дәрежеде бұндай өсімдіктер орманның төменгі белдеуінде, шалғыңда кездеседі.Оларды қалай атайды?

57. Көлеңке сұйгіш өсімдіктер басқаша қалай аталады? Бұлар көлеңкелі жерлерде ғана тіршілік ете алады. Бұған Еуропа құсықшөбі, саумалдык және көптеген орман есімдіктері жа­тады.

58. Галофит өсімдіктер өсетін топырақтар кандай?

59. Кальцефитті өсімдіктер тандайтын топырақ құрамында не көбірек кездеседі?

60. Нитрофильды өсімдіктер тандайтын топырақар немен бай?

61. Алуан түрлі өсімдікгер өсетін топырақардың байлығын атаныз:

62. Топырак құнарлығына талабы өте жоғары (дала, орманды дала, жалпақ жапырақты орман өсімдіктері) өсімдіктер қалай аталады?

63. Б. А. Келлер галофиттердің мынадай типтерін ажыратады:

64. Денесіңде ас тұзының мөлшері өте жоғары (49-50% -ке жетеді) өсімдіктер қалай аталады?

65. Өсімдіктердің топырактағы қоректік заттарды қабылдау қабілеті әр түрлі. Осыған байланысты өсімдіктерді шартты түрде үшке бөледі.

66. Коректік затқа кедей топырақта өсе алатын өсімдіктерді атаңыз? Бұған құрғақ аңғарлы шалғын (аққылтан), құмайт топьфақ (қарағай), шымтезекті батпақ (шықшөп, мүкжидек, ұлпабас, шымтезек мүктері) өсімдіктері жатады.

67. Тұздылығы жоғары топырақта өсетін өсімдіктер қалай аталады?

68. Эдафотоп - дегеніміз кай әсерлердің жиынтылығы?

69. А. Гумбольдт әуелі неше өсімдік формасын ажыратқан?Олардың кейбіреулері: банан, сүректі папортник, астық, мүк.

70.Құрылымдық топтар және өсімдіктер жамылғысының географиясы туралы ғылымньщ басты кезеңі қай ғалымның жұмысымен байланысты. Ол өсімдік формасыньщ саньш 60-қа дейін жеткізіп оларды «өсімдіктер формасы» деп атады.

71. Барлық жабықтұкьщды өсімдіктердің тіршілік формаларьш ескере отырып даниялық ғалымы (1905) өзінің соны жүйелеуін ұсынды. Бүл жүйелеудің негізіне өсімдіктердің сыртқы бейнесі — габитусы емес, негізгі морфолого-физиологиялық ерекшеліктері алынды. Бүл жүйенің физиологиялық принципі — өсімдіктің тыныштық кезеңге (жауабы); морфологиялық принципі — бүршіктердің немесе өркендердің өсімдіктер өсуіне колайсыз жыл мезгілдері кезінде орналасуының топырақтың жоғарғы беткейіне қатынасы.

72. Жер бетіңдегі бөліктері толық сүректенетін көп жылдық өсімдіктер, қуатты жетілген ерекше жеке-дара бір діңі болатын тіршілік формасы.

73. Бұл өсімдіктер көп жылдық және бір жылдық, бұлар тіршілік формаларының мынадай топтарына бөлінеді: кіндік тамырлылар, шашақ тамырлылар, ұзын және қысқа тамырсабақтылар, жуашыктылар, шымдылар, түйнек түзушілер, жер бетінде төселмелі және жер бетіңде столондылар.

74. Бүршіктері топырақ деңгейінен шамалы ғана (25 см-ден жоғары емес) жоғары орналасады. Бұларға бұташықтар, жартылай бұталар, жартылай бұташықтар, көптеген төселмелі өсімдіктер, жастыкша есімдіктер жатады. Суық және қоңыржай климатта бұл тіршілік формаларының бүршіктері қар астында қыстап шыға алады.

75. Көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Олардың бүршіктері топырақ деңгейінде немесе онымен шамалы ғана жабылып орналасады. Қыстап шығатын бүршіктерді өсімдіктердің қалдықтары жауып, қосымша қорғайды.

76. Жандану бүршіктерінің орналасуына қарай: геофиттер және гидрофиттер деп бөлінеді. Геофиттердің (грекше «гео» — жер) бүршіктері топырақта бір сантиметрден бірнеше сантиметрге дейінгі терендікте орналасады. Бұған тамырсабақты, түйнекті, жуашықты өсімдіктер жатады. Гидрофиттердің вегетативтік өркені суға батып тұрады, соңдықтан бүршіктері су астында қыстайды.

77. Бұталарға ұқсас, бірақ бойы аласа, 50 см-ден аспайды (қара жидек, вереск).

78. Өркеңдерінің теменгі бөліктері ғана сүректеніп, жоғарғы бөліктері жылма-жыл қурап түсіп отырады (жусандар, жебір).

79. Өсімдіктердің онтогенезінде белгілі бір экологиялық жағдайда пайда болатын және негізгі бейімделу белгілері жиынтығын көрсететін өзіңдік сыртқы бейнесін (габитус) не деп айтады?

80. К. Раункиер тіршілік формаларыньщ ірі бес тобың ажыратады: Олар:

81. Бұған ағаштар, бұталар, сүректі лиандар, эпифиттер жатады. Бұлардың жандаңдыру бүршіктері топырақ бетінен 25 см-ден жоғары орналасады, олар кыстайды немесе кұрғакшылық мезгілді басынан өткізе алады. Осыған байланысты бүршіктері бүршік қабыршақтарымен жабылады.

82. Көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Олардың бүршіктері топырақ деңгейінде немесе онымен шамалы ғана жабылып орналасады. Қыстап шығатын бүршіктерді өсімдіктердің қалдықтары жауып, қосымша қорғайды.

83. Жандану бүршіктерінің орналасуына қарай: геофиттер және гидрофиттер деп бөлінеді. Геофиттердің (грекше «гео» — жер) бүршіктері топырақта бір сантиметрден бірнеше сантиметрге дейінгі терендікте орналасады. Бұған тамырсабақты, түйнекті, жуашықты өсімдіктер жатады. Гидрофиттердің вегетативтік өркені суға батып тұрады, соңдықтан бүршіктері су астында қыстайды.

84. Жер бетін жауып тұрған осімдіктер жамылғысының негізгі құрылым бөліктерін белгілеу үшін «өсімдік формасы» деген түсінікті алғаш рет ендірген ботаник ғалым .

85. Жер бетіндегі бөліктері сүректенетін көп жылдық өсімдіктер. Ағаштардаң айырмашылығы, ерекше жеке-дара діңі болмайды, өзара шамалас бірнеше діңі бар, бұтақтануы жер бетіне таяу басталатын сүректі өсімдіктер.

86. Сабақтары аркилы өрмелеп, жармасып және шырмалып өсетін есімдіктер (жүзім, құлмақ, барқытшөп, шырмауык).

87.Қоректік заттарға кедей тасты, қүмды, шымтезекті және суык жерлерде өсуге бейімделген. Негізгі морфологиялық және физиологиялық ерекшелігі: тығыз бұтакталған, ұзарып өсуі шектелген, аласа, өркендері бір-біріне тығыздалып, жақындаған, өркеннің жоғарғы жағы дөңгеленіп шырпылған тәрізді.

88. Бір жылдық өсімдіктер. Бұлардың тіршілігі бір вегетациялық кезенде аяқталады. Жылдың қолайсыз мерзімін тұқым түрінде ғана басынан өткізеді.

89. Ылғадды тропикалық орманға тән, бүршіктері ашық, бүршік қабыршақтарымен қапталмайтын өсімдіктердің ерекше тіршілік формасы. Систематикалық құрамы және экологиялық топтары жағынан алуан түрлі. Басым кепшілігі папоротниктер мен орхидийлер. Олар тропикалық орманның ағаштарының діңдері мен бұтақтарының жоғарғы деңгейін мекен орнына пайдаланады, есіп денесін жарыкка шығарады.

90. Судың ішіндегі өсімдіктерді атаныз:

91. Ылғалды ормандар, мен өзен аңғарларының батпақты шалғындардың өсімдіктері. Өсіп тұрған ортасыңда ауа ылғалы жоғары болғандықтан, бұларда судың булануы баяу журеді немесе буланбайды, мұның нәтижесінде жоғарғы ағыс жолымен минеральдык заттардың қозғалуы баяулайды. Басым көпшілігінің жапырағы жұка, жалаңаш (түксіз), кутикуласы жұқа, устьицелері жабылмайды жапырактың екі бетіңце де орналасады. Орталық цилиндрі нашар жетілген, түтікшелері аз, тамыр жүйесі бетіне жақын орналасқан және аз бұтақтанған.

92. Ылғал тұрақты немесе уақтылы жетіспейтін ортада есетін өсімдіктер Олар су тендестігін (балансын) әр түрлі бейімделу арқылы реттейді. Морфологиялық кұрылысы жағынан алуан түрлі. Бұған әр түрлі тіршілік формалары жатады.

93. Жүзгін, сексеуіл және тағы сол сияқты шөл, шөлейтті, құрғак дала өсімдіктері қай экологиялық топқа жатады.

94.Өсіп-өнуі көктемнің ылғалды кезінде ғана жүріп өтетін даму мерзімі қысқа болып келетін бір жылдық өсімдік түрлері ?

95. Өсіп-өнуі кезені көктемде, күзде қысқа уақытта өтетін көп жылдық шөптесін өсімдік түрлері ?

96. Бұл ксерофиттер құрғак, қатты келеді, олар су мол болатын мерзімде де (көктемде) бойына су қорын жинамайды, денесіндегі ылғалды 25%-ке дейін жоғарлатудан зиян шекпейтін ксероморфты кұрылымды есімдіктер. Бұлардың жұлып алынған өркендері солмай ұзақ сақталады. Тамыр жүйесі қуатты жетілген.

97. Денесінің белгілі бір бөлігінде су қорын жинайтын, шырынды, ет-жеңді өсімдіктер .

98. Су корын сақтайтьш шырынды өркенді көп жылдық өсімдіктер (түбіртек, кактустер, агавалар).

99. Ылғалды ормандар, мен өзен аңғарларының батпақты шалғындардың өсімдіктері. Өсіп тұрған ортасыңда ауа ылғалы жоғары болғандықтан, бұларда судың булануы баяу журеді немесе буланбайды, мұның нәтижесінде жоғарғы ағыс жолымен минеральдык заттардың қозғалуы баяулайды. Басым көпшілігінің жапырағы жұка, жалаңаш (түксіз), кутикуласы жұқа, устьицелері жабылмайды жапырактың екі бетіңце де орналасады. Орталық цилиндрі нашар жетілген, түтікшелері аз, тамыр жүйесі бетіне жақын орналасқан және аз бұтақтанған.

100. Орташа ылғалды ортада тіршілік ететін өсімдіктер. Бұған қоңыржай аймактың жапырағын түсіретін ағаштары мен бұталары: шалғын және орман шөптесін өсімдіктерінің басым көпшілігі (кызылбас беде, шалғын атконағы, меруертгүл, сныть), егістік дақылдардан — қатты және жұмсақ бидайдың басым көпшілігі, жүгері, сұлы, асбұршақ, қытайбұршак, кант кызылшасы, кенепшөп, бадам, жүзім, жемістік дақылдардың пыстадан басқасыньщ бәрі; кекөніс дақылдарының көпшілігі; сәбіз, қызанақ, қырықкабат т.б. жатады.




Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет