Темір-алюминий-берилий ж‰йесіндегі фазалыќ µзгерту



жүктеу 0.79 Mb.
бет2/3
Дата26.08.2018
өлшемі0.79 Mb.
1   2   3

3. ТЕМІР -АЛЮМИНИЙ -БЕРИЛЛИЙ үшсыңарлы қабатты жүйедегі диффузия және фаза тудыру.

Темір- алюминий- берилий үшсыңарлы қабатты жүйелерді зерттеу кезінде 300ºC-ден 800ºC-дейінгі температура аралығында изохрондық босаңдатуға ұшыраған екіқабатты Al25%Be75%(2мкм)-Fe(10мкм) қабатты жүйесі қолданылған 3.1-суретте 300ºC-ден 900ºC дейінгі температура аралығында тізбектегі жүргізілген (tқыз =5сағ) изохрондық босаңдатудан кейінгі Al25% Be75%(2 мкм) Fe(10 мкм) үшсыңарлы қабатты жүйедегі өзінің мессбауер спектрлері көрсетілген.

Жалпы жағдайдағы мессбауерлік спектрлер кеңейтілген резонанстық сызықтары бар парциалды спектрлердің парамагниттік және магнитті тұрақтандырылған түрлерінің жиынтығын көрсетеді. Парциалды спектрлердің әрқайсысы не зимандық секстеттердің үлкен санының аса орны түрінде, не аса толық параметрлерінің мәндеріне жуық квадрупольдық қосар түрінде көрсетілуі мүмкін. Парциалды спектрлердің мұндай ерекшеліктері жергілікті әр текті жүйелер[22] үшін тән. Осыған байланысты спектрлерді өңдеу және талдау жұмыстары DISTRI[23] программасында жүзеге асырылған аса толық параметрлерді үлестірудің бірнеше функцияларын қайта қалпына келтіру әдісімен жүргізілген.

Суреттен көріп отырғанымыздай изохрондық босаңдатудың (tқыз=550ºC) температурасына дейін алынған МС- спектрлерде белгілі өзгерістер болмайды. Дегенмен, tқыз=550ºC температурада босаңдатқаннан кейін зерттелетін үлгінің мессбауерлік спектрінде λ-Fe үшін тән земандық секстет сызығының ені артады. Босаңдату температурасы 600ºC болғанда спектрдің орталық бөлігінде кеңейтілген сызық- квадрупольдық қосар пайда болады.




Сурет 3.1-Тізбектей жүргізілген (tотж=5сағ) изохрондық босаңдатудан кейінгі Al25%Be75% (2 мкм)- Fe(10 мкм) қабатты жүйесіндегі 57Fe өзегінің МС- спектрлері.

650ºC және 700ºC кезіндегі босаңдатудан кейін алынған МС- спектрлерде λ- темірге қарағанда өте аз 57Fe өзектеріндегі аса толық өрістері бар магнитті тұрақтандырылған фазаның қосымша сызықтары байқалады. Осы кзде орталық парамагниттік сызық жоғалып, t=750ºC дейін жалғасатын секстет сызығы қатты кеңейеді. Мессбауерлік спектрлердің өзгерістеріне қатысты термикалық өңдеулер ары қарай жүргізілмеген.

Fe-Be және Fe-Al бинарлы жүйелер үшін 57Fe өзегінің мессбауерлік спектрлерінің аса толық параметрлері бойынша жазылған [3,5,13,15,28,29] әдебиеттік деректерді таодау негізінде үлестірудің 3 тәуелсіз функциялары қалпына келтірілген: (A)-ε квадрупольдық ығысу, (B) және (C) аса толық магниттік өріс.

ε квадрупольдық ығысудың ρ(ε) үлестіру функциясы және оған сәйкес (А) парамагнитті түріндегі парциалды спектр FeAl, Fe2Al5 және FeAl3 алюминидтеріндегі және FeBe5 және FeBex берилидтеріндегі Fe атомына жатады. 170кЭ Hn 220кЭ және δ≠0 мм/с ( λ-Fe эталонына қатысты) сызығының ығысуы кезіндегі Hn аса толық магниттік өрістің P(Hn) үлестіру функциясы, сонымен қатар оған сәйкес келетін (В) магнитті тұрақтандырылған түрдегі спектр FeBe2 интермелаллидіне жатады. 210кЭ Hn 340кЭ, 0 Мм/с кезіндегі P(Hn) үлестіру функциясын және оған сәйкес (С) спектрін λ-Fe (AlBe) аралас қатты ерітіндіге жатқыздық.

3.2-суретте 300-900ºC аралығындағы тізбектей жүргізілген изохрондық босаңдатудан кейінгі Al25%Be75%(2 мкм)- Fe(10 мкм) қабатты жүйесіндегі 57Fe өзегінің пaрциалды спектріне арналған P(Hn) үлестіру функциясын қалпына келтіру нәтижесі көрсетілген. Суреттен А парциалды спектрі үшін қалпына келтірілген үлестіру функциясындағы өзгерістер тізбектей жүргізілген термикалық босаңдатулар кезінде келесі ерекшеліктерге ие болатындығын көреміз: үлестірудің жергілікті максимумының ε квадрупольдық ығысуы және δ изомериялық ығысуы сәйкесінше 0,25 мм/с- тан 0,15 мм/с дейін және 0,2 мм/с-тан 0,05 мм/с дейін азаяды.

Сурет 3.2-Тізбектей жүргізілген изохрондық босаңдатудан кейінгі Al25% Be75%(2 мкм)-Fe(10 мкм) қабатты жүйесіндегі A,B және C парциалды спектрлеріне арналған аса толық параметрлердің үлестіру функциясы қалпына келтіру нәтижесі.

Мессбауерлік спектрлердің аса толық параметрлерінің алынған мәндерін темірдің алюминиймен [5] және берилиймен [12] интерметалдық қосылуларына арналған әдебиеттік деректермен салыстыра отырып, алдын-ала қалыптасқан темір алюминий мен оның берилийдің 600ºC кезінде ыдырағандығы туралы қорытынды шығаруға болады.

В парциалды спектрінің P(Hn) үлестіру функциясы 550ºC кезінде босаңдағканнан кейін кеңейтілген түрге ие болады. Келесі термиялық босаңдатулар 550-650ºC температуралар аралығында FeBe2 берилийінің қалыптасқандығы туралы куәландыратын 192кЭ жергілікті максимумы бар бір модельды үлестірудің қалыптасуына (650º C кезінде) алып келеді. Ары қарай босаңдату кезінде бұл берилид ыдырайды. С парциалды спектрі үшін P(Hn) үлестіру функциясының өзгеру сипаты темір негізіндегі қатты ерітіндінің пайда болуы туралы 650ºC кезінде айтады. Сонымен қатар босаңдату үрдісінде үлестірудің интегралды ені артады да, Hn өрістің орташа мәні азаяды.

3.3- суретте әртүрлі фазалар үшін I парциалды мессбауерлік спектрлердің салыстырмалы жиіліктерінің тізбекті изохрондық босаңдатулардың температураларына тәуелділігі бейнеленген.

Көріп отырғанымыздай 650ºС дейін босаңдату температурасын арттырған кезде А және В парциалды спектрлерінің салыстырмалы жиілігі артады және С парциалды спектірінің салыстырмалы жиілігі азаяды. Бұл кезде А парционалды спектрінің салыстырмалы жиілігі 600ºС кезінде, ал В парционалды спектірінікі 650ºС кезінде ең жоғарғы мәніне жетеді. Ары қарай босандату нәтижесінде темірдің интерметальдық қосылуы ыдырайды және λ-Fe (Al,Be) қатты ерітіндісіндегі Al және Be қоспаларының концентрациялары артады.

Сурет 3.3-Тізбекті изохрондық босатулардың тәуелді А,В және С парциалды мессбауерлік спектрлердің I салыстырмалы жиіліктері.

Барлық алынған МС-спектрлерде P(Hn) үлестіру функциясының SP(Hn) дисперсиясының 3.4- суретте көрсетілген Hn тиімді магнит өрісінің орташа мәніне сызықтық түзетуші тәуелділігі табылған.

Бұл суретте тұтас және сызықтармен Hn=-353кЭ кезінде алюминий атомдары үшін және Hn=-232кЭ кезінде берилий атомдары үшін арналған (44) формула бойынша жүргізілген есептеулердің нәтижелері көрсетілген. Бақыланатын тәжірибелік және есептеу деректерінің сәйкестігі (дисперсияның тәжірибелік мәнінің кейбір aуытқулары P(Hn) тегістігін талап ететін P(Hn) үлестіру функциясын қалпына келтіру әдісінің әсеріне негізделген, әдіс туралы [22,23] толығырақ қараңыз) Hn өрісінің орташа мәнінің және SP(Hn) дисперсиясының tқыз өзгеруінің босаңдату уақытындағы P(Hn) үлестіруінің негізгі себебі λ-Fe матрицасындағы Al және Be атомдарының концентрацияларының өзгеруі болып табылатындығын және мұндай өзгерістерді үлгінің барлық көлемі бойынша қоспаның орташа концентрациясын анықтау үшін қолдануға болатындығын көрсетеді.

Сурет 3.4-P(Hn) үлестіру функциясының SP(Hn) дисперсиясының Al25%Be75% (2 мкм)-Fe(10 мкм) қабатты жүйесіндегі α-Fe(AL, Be) ерітіндісіне арналған

57Fe өзегінде орналасқан Hn тиімді магнит өрісінің орташа мәніне түзетуші тәуелділігі. Үзік және тұтас сызықтар- есептеу нәтижелері. Суреттің жоғарға оң жақ бұрышында α-Fe (Al, Be) ерітіндісіндегі Hn өрісінің орташа мәнінің Be атомдарының концентрациясымен өзара байланысты көрсетілген.
3.4-суреттің жоғарғы оң жақ бұрышында қоспаның концентрациясы мен Hn тиімді магнит өрісінің орташа мәнінің өзара байланысты келтірілген. Оның көмегімен α-Fe(Al, Be) ерітіндісіндегі Al және Be атомдарының концентрациясына баға беруге болады.

Көрсетілген әдіс тізбектей жүргізілген изохрондық босаңдатудың әртүрлі температуралары кезінде α-Fe(Al,Be) қабатты жүйенің үлгісінің көлеміндегі Al25%Be75%(2мкм)-Fe(10мкм) ерітіндісінде қоспалар концентрациясын анықтау үшін қоланылған. (3.5- суретті қараңыз)



Сурет 3.5-Тізбектей жүргізілген изохрондық босаңдатулардың әртүрлі температуралары кезінде Al25%Be75% (2 мкм)-Fe(10мкм) қабатты жүйесінің үлгісінің көлеміндегі α-Fe(AL,Be) ерітіндісінде Al және Be атомдарының концентрациясы.

3.5- суреттегі үзік сызықтармен α-Fe матрицасында қоспалар атомдарының толығымен ыдырауы арқылы алынатын үлгінің барлық көлемі бойынша Al,Be және Al+Be атомдар концентрациясының орташа мәндерінің есептелген аралықтары көрсетілген.

Суреттен көріп отырғанымыздай, қоспа концентрациясын өзгерту сипаты бойынша барлық көлемі бойынша барлық тізбектей жүргізілген изохрондық босаңдатулар температурасының аралықтарын үш бөлікке бөлуге болады. 300-550ºC температура аралығында қоспа атомдарының концентрациясы тұрақты болады және 0,8% - тен аспайды. Босаңдату температурасы 600ºC -ден 750ºC дейін артса, көлемі орташа қоспаның концентрациясы шекті мәніне дейін күрт өседі. Бұл матрицадағы Al және Be атомдарының толық еруіне алып келеді. 800-900ºC температуралар аралығында атомдар концентрациясы тіптен өзгермейді.

Зерттелетін жүйеде тізбекті изохрондық босаңдату нәтижесінде алынған қоспалар концентрациясының өзгеру сипаты фазалық диаграммаларға қайшы келмейді. 3.5-суретте осыны дәлелдеу үшін берилий және алюминий атомдарының концентрациясының Fe-Be және Fe-Al бинарлы жүйелердің берілген фазалық диаграммаларынан алынған температурасына тәуелділігі келтірілген. (1,2- суретті қараңыз).

«Жұту» геометриясындағы мессбауерлік спектроскопия әдісінің көмегімен алынған үлгі көлемінде болып жатқан үрдістер туралы ақпаратты дәлелдеу үшін үлгінің екі жағынан рентгендік- фазалық зерттеулер жүргізілген. Рентгендік дифратокграммалар ары қарай бөлшектеп талдау үшін α-Fe (200) дифракциялық рефлексі тіркелетін 64267 бұрыштар аралығы таңдап алынған. (3.6-суретті қараңыз). 6000С кезінде босаңдатқаннан кейін бұл рефлексті аз сейілу бұрышына қарай ығыстыру қарастырылады. Ол α-темірінде Al атомдар диффузиясы салдарынан а элементар ұяшығының параметрінің артуы туралы куәландырады. Сол сызықты босаңдату температурасын арттырған кезде (700ºC және жоғары) үлкен сейілу бұрышына қарай ығыстырса, темір атомдар бериллий атомдарымен алмастырылуына байланысты параметрі азаяды.



Сурет 3.6-Тізбекті изохрондық (tқыз=5сағ) босаңдатулардан кейінгі Al25% Be75%(2мкм)-Fe(10мкм) қабатты жүйелерінің рентгендік дифрактограммаларының үзінділері, қара шеңберлер- темір жағынан, ашық шеңберлер- жабын жағынан.
Сөйтіп босаңдату температурасына тәуелді α-Fe-дегі тозаңдатылған сыңарлардың сейілу кезегі қарастырылады. 900ºC босаңдату температура кезінде үлгінің екі жағынан да алынған дифракциялық сызықтардың толық сәйкестігі бекітіледі. Ол қоспа концентрациясының тепе- теңдікке жақындауға сәйкес келеді.

4. ЕҢБЕК ҚОРҒАУ


Дипломдық жоба есептеу техникасының қазіргі таңдағы құралдарын пайдалана отырып белгілі бір мәселені шешуге жасалған зерттеу жұмысы. Бұл жұмыс 2004 жылы 28 ақпаныңда №528-11 бекітілген ”Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы” заңына, 1999 жылы 10 желтоқсанда бекітілген ”Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы” заңына, 2002 жылының 3 сәуірде бекітілген ”Қауіпті өндірістік объектілерінде өндірістік қауіпсіздік туралы” заңыны және 1993 жылы 15 қараша айында бекітілген ”Төтенше жағдайының құқықтық режимы туралы” Қазақстан Республикасының заңына сәйкес болуы қажет. Сондықтан да жұмыс барысы толығымен автоматтандырылған жүйеге көшіріледі. Демек адам күші тек қана жүйені сырттай бақылау ғана болмақ.

Еңбек қорғау – бүл заң негізінде және нормативті актілер жүйесінде әлеуметтік – экономикалық, организациялық, техникалық, санитарлы – гигиеналық, алдын алу шаралары және қажеттіліктері. Ол қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, адам денсаулығын және жұмыс қабілетілігін еңбек процесінде қорғайды.


4.1 Қауіпсіздік шаралары
Қауіпсіздік шараларды қолданудың екі түрі бар:

1. Радиациялық сәуле шығарудан қорғану шаралары:

а)Құрылғы конструкциясында қызмет корсетуші персоналға қауіпсіздікті қамтамасыз ету керек;

ә)Рентгендік сәуле шығару экспозициялық дозасының қуаты рентгендік түтіктің козухасынан 50 мм арақашықта болу керек (терезе жабық болады, 2,06×10-10 А/кг (2,8 м Р/ч) аспау керек);

б)Рентгендік сәуле шығару экспозициялық дозасының қуаты камера құрылғысымен жұмыс істегенде 50 мм арақашықта болу керек (2,06×10-10 А/кг (2,8 м Р/ч) аспау керек);

в)Рентгендік сәуле шығару экспозициялық дозасының қуаты қорғаныс әйнегінде 3,6×10-11 А/кг (0,5 м Р/ч оператор жағынан) аспау керек;

г)Қорғаныс қожухосында рентгендік түтікте ″радиациялық қауіпсіздік″ деген белгі болуы керек;

ғ)Құрылғыны рентгендік түтіктегі қорғаныс кожуханының айнасын ашқан кезде сәулелік сигнализация болуы керек.

д)Рентгендік түтіктегі кожуханың қорғаныстың айнасында автоматты қаптау болуы керек. Ол сәуленің және дыбыстың сигналды беруі экспозициясы уақыты аяқталуымен болады.

2 Электр қауіпсіздік шаралары:

а)Құрылғы конструкциясы қызмет көрсетуші персоналға қауіпсіздікті қамтамасыз ету керек.

ә) Құрылғының барлық ток жүретін бөліктерін жермен зажимдеу керек. Қорғаныс дәрежесі-класс IP 20 Гост 14254 бойынша болады.

б)Құрылғының құрал бөлігінде жерлену зажимдері болуы керек. Жерлену проводасының қосылатын жерінде және жерлену зажимінде белгілеулер болуы керек.

в)Құрылғының екілік тізбегі электр контакт нүктесімен жерлену зажимінде бірге болуы керек.

г) Құрылғыны электр желісіне қосу индикаторы жасыл фильтерге қосылады.

ғ)Рентгендік түтікке жоғарғы кернеуді қосу индикаторы қызыл фильтерге қосылады.

д)Құрылғыда блокировка болуы керек.

ж)Рентгенді түтікті суытуда судың қысымы төмендеуін, құрылғыда жоғарғы кернеуді өшіретін, жоғарғы вольтты кабелді қосу мүмкіндігі болады.

4.2 Өндірістік санитария
ГОСТ 12.1.005-92 құжаты кәсіпорындағы жұмыс зонасының ауасына қойылатын талаптарды бекітеді. Бұл стандарт микроклимат көрсеткіштеріне қойылатын жалпы санитарлық-гигиеналық талаптар мен жұмыс зонасының ауасының зиянды заттарының шегін бекітеді. Жұмыс зона ауасының зиянды заттарының шегі жұмыс орнының қайда орналасқанынын тәуелсіз орнатылады.

35·20·4 м өлшемді лаборотория , оның ішінде 25 жабдық және онымен жұмыс істейтін 20 адам бар. Осы мәліметтерді қолданып бөлме-жайды желдетуді, жарықтандыруды,шуды, өрт қауіпсіздігін есептеу керек.


4.3 Бөлме-жайды желдетуді есептеу

Есептеу орталығының бөлме-жайының өлшемі 35м Х 20м Х 4м, онда 4 терезе екі қабатпен әйнектелген және әрқайсысының өлшемі 3 м Х 2 м. бөлме-жайда ПРДО- 200- 1 кремний балқытатын пеш орналасқан, Nmax=250 Ватт. Есеп СНиП 11-04-05-91 жобалау нәтижесінде сәйкес жүргізіледі, сонымен қатар технологиялық талаптарға сүйенеді.

Бөлме-жайда ауа параметрлері жабдық жұмысының технологиялық талабынан, дәл айтқанда ПРДО- 200- 1 пешін желдету үшін құрылған желдеткіштерден анықталады. Температура Т=19–20000C және салыстырмалы ылғалдылық 50 –70 %.

Qp – жұмысшылардың жылу бөлуі. Максимальды жұмысшылар саны 20 адамға тең деп аламыз, бір адамның жылу бөлуі QI=125 Вт. Сонда барлық жұмыс істеушілерге:

Qp=125 x 20=2500 Вт,

Күн сәулесінің жылу бөлуі. Зал 1 қабатта орналасқан, залға жылу тек терезеден ғана түседі:

Qok = q1 * F * A * N + q2 * F * A * N, (5.1)

Qok = 260 x 6 x 1,15 x 4 + 109 x 6 x 1,15 x 4 = 10184,4 Вт,

мұнда А – айналу түрінің ескеретін коэффициент (екі қабат терезеге А = 1,15 деп аламыз),

F – айналу беті, q - калорий,

Qиск – жасанды жарықтандырудың жылу бөлуі (жасанды жарықтандыру жүйесінің пайдаланатын қуаты 30 Вт кВт-қа тең).

Qиск = 30 Вт * S,

Мұнда S – бөлме-жайдың ауданы

Qиск = 30 x 35 x 20 = 21000 Вт

Qэвм – ПРДО пешінен бөлінетін жылу:

Qилу= P * N,

мұнда Р – бір ПРДО пешінің қуаты, N – ПРДО пешінің саны.

Q = 250 Вт * 25 = 6250 Вт.

Qмах = Qp + Qok + Qиск + Qилу (5.2)

Qмах = 2500 + 10184,4 + 21000 + 6250 = 39934,4 Вт ~ 39,9344 КВт

Нормативті актілерге сәйкес бір адамның жылу және дымқыл бөлуі 115 г/час. Біздің бөлме-жайдың дымқылдану саны:

Gвл = 115 * 25= 2.875 кг/час

Жылу-дымқыл байланысын келесі бір формуламен табамыз:

E = Q / Gвл (5.3)

Табамыз

E = 39934.4 / 2.875* 3,60 = 50004,81



Сыртқы жылу Jн = 59 Ккал/кг, Jвн46,2 Ккал/кг.

Бөлмені тазартуға қажет ауа көлемі, мына формуламен анықталады:

G = m*Q / (Iп – Iр) (5.4)

G = 39934,4*3,6/(59 – 46.2) = 11231,55 кг/ч

Яғни пайдаланатын бөлме-жайда жұмысқа қолайлы жағдай туғыздыру үшін БРИЗАРТ 3500 типті сегіз желдеткіш пайдаланылады, әрқайсысының ауа желдетуі 11231,55 кг/ч суық өңдейді.
4.4 Өрт қауіпсіздігі
Бір қабатты ғимараттың бөлмесінің өлшемдері 35*20*4 м.

Өнеркәсіп ғимараты мен бөлмесінің өрт қауіптілігі онда орындалатын технологиялық ерекшеліктерімен, және соларда қолданылатын жабдықтар мен материалдардың қасиетіне сонымен қатар оларды өңдеу шарттарымен анықталады. ЕО бөлмелері үшін өрт қауіптілігінің В категориясы орнатылған.



  1. Өртке қарсы талаптар.

ЕО электронды жабдықтарының қымбаттылығын және де олардың өртке қауіптілік категориясын ескере отырып ВЦ ғимараты 1-ші деңгейлі оттөзімділікке жатады.

1 сағат төзімділігі бар материалдардан істелінген технологиялық едендер астымен желілік кабілдер жүргізілген.



  1. Адамдарды эвакуациялау.

Эвакуациялық жолдардың өлшемдері мен конструктрлық-жобалаулар шешімі және құрылыс нормалары мен СНиП 2.01.02-85:3 шығу ені 1,5 м және биіктігі 2 м ережелерімен бекітілген шығулар.

Эвакуациялық шығыстарының аралары

L>=1,5 , (5.5)

мұндағы Р – бөлмені периметрі

осындай болатындай етіп орналасуы керек.

Сонда P=35*4=140 м. Бұдан L>=1,5 (140)*sqrt=17.7 м. жуықтаймыз L=17м



  1. Түтінге қарсы қорғаныс.

Баспалдақ клеткаларының түтіндемеуі таңдау жолымен іске асырылады, яғни оларға арнайыланған желдетулік орнатпалармен таза ауаны үрлеу қажет. Оларға 2 әлпі қарастырылған:

    • жұмыстық. Ондағы тұрақты жұмыс таңдау ауасы 5 Па;

    • төте (өрт кезінде). Ауа таңдауы 20 Па –дан кем емес.

  1. Найзағайдан қорғау.

Найзағайдан қорғау категориясы – 11 (Зона Б). Күтілетін өрт найзағасының саны.

N=[(A+6Нзд)*(В+6Нзд)-7.7Нзд2]*n*10-6, (5.6)

Мұнда А-ені, В-ғимарат ұзындығы (м), Нзд –биіктік (м), n=1.

A=20м, B=20м, Н=4,3м. Бұдан

N= [(20+6*4,3)*(20+6*4,3)-7.7*4,32]*10-6 ≈2*10-3

Ғимараттың жанында биіктігі һ=(R+1,63 Нзд)/1,5 (м) дара стержіндік найзағай қайтарғыш орналасқан. Мұндағы R=20 м болсын, онда һ=(20+1,63*4,3)/1,5=27,01 м.

5. Өртті сөндірудің бірінші құралдары.

Есепке жүгіне отырып, әрбір ОУ-5 типті қолдық көмірқышқыл өрт сөндіргішті бөлменің 40-50 м2 ауданында орналасуы керек. Сонымен Sбөл=700м2 ауданы бар бөлмеге N=Sбөл/50 өрт сөндіргіш қажет, яғни N=700/50=14дана.

Есепке жүгіне отырып, бөлмелердің биіктігі 4,5 м-ге дейін болған жағдайда әрбір 9 метіріне РИД-6М типті өрт хабарландығыштарын орналастырылған. Сонымен бөлменің ұзындығы В=35 м болған жағдайда В/9 хабарландырғыш қажет, яғни 35/9=4 хабарландырғыш.

Өртті автоматты түрде сөндіру үшін УАП-А типті пневмопускісі бар газ типті 2-АУП өрт сөндіргіші қолданылады. Баллонда, үлестіргіш құбырлар мен коллектірлердегі қалдықтарлы есептемегенде 114В2 хладонның негізгі қосалқы массасын мына формула анықтайды.

m=V*q*k, (5.7)

мұнда V – қорғалатын бөлменің көлемі, м3

q – заттың нормативтік массалық өрт сөндіргіш шоғыры (В=0.22 кг/м3 категориялы бөлмелер үшін);

к - қорғалатын бөлмелерден сыртқа кету кесірінен хладонның шығынын ескеретін коэффициент.

Бұдан V=35*20*4=2800 м2 кезінде қосалқы хладон

m= 2800*0,22*1,2=739.2 кг тең болуы қажет.


4.4.1 Өрт қауіпсіздігіне қойылатын нормалар
Жұмыс орны өрт қауіптілігі жағынан II дәрежедегі кәсіпорынға жатады. Ғимаратты өрт шыдамдылығы жағынан I не II дәрежеліге жатқызуға болады. Мұндай ғимарат үшін негізігі құрылыстық конструкциялардың нормалары келесі кестеде берілген:
Кесте 4.1 - Құрылыстық конструкциялардың нормалары

Ғимараттың және құрылыстың өрт шыдамдылық дәрежесі

Негізгі құрылыстық конструкциялар

Ұстаушы қабырғалар, баспалдақтық қабырғалар, клонналар

Баспалдақтық алаңдар, баспалдақтық клеткалардағы балкалар мен марштар

Ілінетін панельден жасалынған сыртқы қабырғалар

Ішкі ұстаушы қабырғалар

Этаж аралық ұстаушы конструкциялар

Плиталар және т.б.

Минимальды талаптар

I

2,5

1

0,5

0,5

1

0,5

II

2

1

0,5

0,25

0,75

0,25

Максимальды талаптар

I

Қойылмайды

II

Қойылмайды

40

қойылмайды

Кесте 4.2 - Өртке қарсы переградалардың өрт шыдамдылығы



өртке қарсы тосқауылдар


өрт шыдам-дылығының

ең кіші шегі



өртке қарсы қабырға

өртке қарсы қабырғадағы есік, терезе мен дарбазалар

өртке қарсы перегородка

өртке қарсы жамылғы ( перекрытие). Өрт шыдамдылығы I дәрежелі ғимарат үшін

өртке қарсы жамылғы ( перекрытие). Өрт шыдамдылығы I жоғары дәрежелі ғимарат үшін


2,5

1,2
0,75

1,0
0,75

Жергілікті өрт ошақтарын сөндіру үшін өрт сөндіргіштері қолданылады. Бөлмеде шығар есіктің қасында қабырғада ОУ-5 көмірқышқылдық өрт сөндіргіші ілулі тұр. Қол көмірқышқылдық өрт сөндіргіштерін әрбір 100 м2 ауданда орналастырған. Жұмыс орнында өртке қарсы щит және ұзындығы 20м өрт краны орналасқан. Щит ішінде екі ОХП-10 өрт сөндіргіші және екі шелек бар.

Қарастырылып отырған ғимарат бір этажды болып табылады. Құрылым бойынша баспалдақ алаңына апаратын екі эвакуациялық шығыс бар. Эвакуациялық шығыстардағы есіктің ені 1м мен биіктігі 2м және олар коридордың екі жағында орналасып, орталық баспалдақ алаңына шығарады. Баспалдақтар ені 2м. Ғимараттың ішінде өрт болған жағдайдағы эвакуацияның жоспары ілулі тұр.
4.5 Жасанды жарықтың есептелуі

Жалпы есептелуі екі әдіспен жасалады: пайдалану коэффицент әдісі және нүктелік әдіс. Пайдалану коеффициент әдісі көлеңке жасайтын үлкен заттары жоқ көлденең беттерді жалпы біркелкі жарықтануды есептеу үшін қолданылады.

Нүктелік әдіспен жалпы локальдық жарықтану, көлеңкесі бар жалпы біркелкі жарықтану және жергілікті жарықтану есептелінеді.

Пайдалану коэффициент әдісі: Келтірілген әдіс есептелу бетіне түсетін жарық ағымының жарық құралдың толық ағымына қатынасқа тең  коэффициенттің мәнін анықтауда болады. Есептеу практикасында  мәндерін бөлменің (бөлменің индексі і) геометриялық параметрлерін олардың оптикалық сипаттамаларымен (төбенің шағылыстыру коэффициенттері) пот, ст., п байланыстыратын кестеден алады.

і бөлменің индексі келесі формуламен анықталады:

(5.8)
мұндағы: А- бөлменің ұзындығы;В- бөлменің ені;Һ- есептелу биіктігі
Шағылыстыру коэффициенттердің бағытталған мәндері 4.3 кестеде келтірілген.

Кесте 4.3 - Өндірістік бөлмелердің пот, ст мәндері



Төбенің күйі

пот., %

Қабырғаның күйі

ст. %

Жаңадан ақталған

70

Ақ перделермен жабылған,

70

Ылғалды бөлмеде

 

жаңадан ақталған терезелермен

 

ақталған

50

Перделерсіз терзелері бар,

 

Таза бетонды

50

ақталған

50

Ашық ағашты

 

Терезелері бар бетонды

30

(боялған)

50

Штукатурленген кірпіштік

10

Лас бетонды

30

Кір

10

Кір

10






F әр жарықтанушының керекті ағымы келесі формула бойынша анықталады:


мұндағы Е- берілген минималды жарықтану;

Кз- қордың коэффициенті;

S- жарықталған аудан, м2;

Z- жарықтың біркелкімелік коэффициенті Z = 1,1  1,2;

N- жарықтанушылардың саны (есептеуге дейін бекітілген);

ДРЛ немесе қыздыру шамдармен жарықты есептеген кезде, алдымен төбенің ауданы бойынша жарықтанушыларды орналастырып, олардың санын анықтау керек. Есептелу нәтижесінде керекті жарық ағымы үшін ең жақын қыздыру немесе ДРЛ шамы таңдалады. Шамның жарық ағымы тек 10-20% ауытқуы рұқсат етіледі.

Есептің берілгені: ұзындығы 35м, ені 20м, биіктігі 4м болатын бөлменің жалпы жарықталуын анықтау керек. Төбесі ақталған, перделермен жабылмаған терезелері бар ақталған қабырғалары бар бөлме. Көру жұмысының разряды- IV,в. Нормирленген жарықталуы- 200лк. Қуаты 80 Вт 2-ші группалы ЛБ люминесцендік шамдармен жалпы жарықталу жүйесін таңдаймыз, жарықтық ағым Фл = 5220 лк (кесте 5.5). Төбенің, еденнің, қабырғаның шағылыстыру коэффициенттері пот.=70%, ст.=50%, пол.=30%.

Ілінудің есептелген биіктігі- жұмыс беті еденнен 1,2м биіктікте орналасқан, шамдардың түсуінің биіктігі- 0,5м, бұдан, h = 4-(1 +0.5) = 2,5м.

Жарықтанушылардың арасындағы ең тиімді ұзындығы келесідей анықталады:


Z =  • h = 1,4 • 2,5 = 3,5 м

Қабырғадан 0,5м қашықтықта 3 қатар жарықтанушыларды аламыз, қатарлардың арасындағы қашықтық 4м.

Бөлменің индексін (5.1) формула бойынша анықтаймыз:

i=35*20/4*(35+20)=700/220=3.181

Бұл мәндерді (5.2) формулаға қойып, люминесценттік шамдардың санын анықтаймыз.

F әр жарықтанушының керекті ағымы келесі формула бойынша анықталады:

F=400*1.5*700*1.1/1=462000

Керекті шамдардың саны

N=F/F=462000/5220=88.5

400 лк нормирленген жарықтануды құру үшін барлығы қуаты 80Вт 88 ЛБ шам керек.

СНиП ІІ-4–89 құжаты негізінде табиғи емес жарықтандыру шарттары өнеркәсіптік кәсіпорындарда көз жұмысын талап ететін жұмыстарға, адамдардың физикалық және моральдік көңіл-күйіне көп әсер етеді.

Кәсіпорындық ғимараттарды жарықтанудың жоғары болуы жұмыс жағдайына дұрыс әсерін тигізеді.

Авариялық жарықтану, жалпы жарықтанудан 5%-ке аз жарықтануды қамтамасыз етуі керек, бірақ ғимарат ішінде оның деңгейі 2 лк-дан аз болмауы керек.

Эвакуациялық жарықтану, адамнның қауіпті деген өтетін жерлеріне орналасады, ол өтетін жолдардың еденінде, баспалдақтарда орналасады, оның деңгейі ғимарат ішінде 0,1лк, ал ашық территорияда 0,2 лк болу керек.


Кесте 4.4 - Жарықтану нормасы

Жұмыс орны

Жарықтандыру беті, еденнен биіктігі

Жарықтану нормасы, лк

Кп, %

артық емес



Комбинациялық жарықтану

Жалпы жарықтану

Машиналық зал


ЭЕМ эксплуа-

тациялық зал


Техникалық қызмет көрсету залы
Ақпарат тасы-ғыш құралдарды сақтау залы

Г – 0,8
Г – 0,8


Г – 0,8


750
750


750


400
400


400

300

15
15


15


20

4.5.1 Жұмыс орнының жасанды жарықталуы


Өндірістік кәсіпорындарындағы жасанды жарықталуының шарттары адамның көру жұмыс қабілеттігіне, физикалық және моральдық күйіне үлкен әсер етеді, ал бұл еңбек өнімділігіне және өнімнің сапасына әсер етуіне әкеледі.

Еңбектің жағымды шарттарын құру үшін өндірістік жарықталуы келесі талаптарға сай болу керек:



  • жұмыс орындағы жарықталуы тазалық нормаға сәйкес болу керек;

  • жұмыс бетіндегі және қоршаған кеңістіктің шектегі жарық мүмкіндігінше біркелкі таратылу керек;

  • жұмыс бетіндегі кенет көленкенің болуы жарықтың біркелкі емес таратылуына әкеледі, сондықтан оларды мүмкіндігінше жою керек;

  • көру алаңында жарқылдық (тура немесе шағылысқан) болмау керек.

4.5.2 Жарықтың көзін таңдау

Жасанды жарық үшін қызу және газоразрядтық шамдар қолданылады. Жалпы жұмыстық қыздыру шамдардың типтерін белгілеу шартындағы келесі әріптер мынаны білдіреді: В- ваакумдық, Г- газбен толтырылған, Б- биспиральдық, БК- биспиральдық криптондық. Шамдардың жарықтық ағымдары, жалпы жұмыстық қыздырушылық және олардың қуаты 4.4 кестеде келтірілген.

Кесте 4.5 - Жалпы жұмыстық қыздырушылық шамның қуаты мен жарықтық ағым



Шамның типі

Қуат Вт

220


200-235

Шамның типі

Қуат Вт

200

200-235

кернеуіндегі жарықтық ағым

кернеуіндегі жарықтық ағым

В

15

105

85

Б

150

2100

1840

В

25

220

190

Г

200

2800

-

Б

40

400

300

Б

200

2920

2540

БК

40

460

-

Г

300

4600

4000

Б

60

716

550

Г

500

8300

7200

БК

60

790

-

Г

750

13100

-

Б

100

1350

1090

Г

1000

18600

-

БК

100

1450

-

Г

1500

2900

-

Г

150

2000

-

 

 

 

 

Кіші қысымды газоразрядтық шамдар ең үнемді болып саналады (ЛД, ЛДЦ, ЛХБ және т.б.). Газоразрядтық шамдардың кейбір техникалық сипаттамалары 3- кестеде келтірілген.

Кесте 4.6 - Кіші қысымды газоразрядтық шамдардың кейбір сипаттамалары



Номиналдық

номиналды жарықтық ағым

лм., шамдар типі



Шамның өлшемі, мм.

қуат, Вт

ЛДЦ

ЛД

ЛХБ

ЛТБ

ДБ

Диаметр

Штырьдың ұзындығы

15

500

590

675

700

760

27

451,6

20

820

920

935

975

1060

40

604,0

30

1450

1640

1720

1720

2100

27

908,8

40

2100

2340

3000

3000

3120

40

1213,6

65

3050

3570

3820

3980

4650

40

1514,2

80

3740

4070

4440

4440

5220

40

1514,2

4.6 Өндірістегі шу


ГОСТ 12.1.003-91 құжаты шу классификациясы, сипаттамасы мен жұмыс орындарында шекті деңгейін, одан қорғану түрлері, машиналар, транспорт құралдары мен басқа құралдардың шумдік сипаттамасы мен өлшеу методтарын бекітеді.
4.6.1 Жұмыс орнында шудың шекті деңгейі

Жұмыс орындарында тұрақты шу сипаттамасы, 31.5, 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000, 8000 Гц ортагеометрикалық жиіліктердегі октав қабаттарындаға дыбыс қысымы L (дБ) арқылы келесі формуламен анықталады:

L = 20 lg (p/p0),

мұндағы, p – дыбыс қысымының орташа квадраттық мәні, Па;

p0 – дыбыс қысымының мәні. Ауада p0 = 2 х 10-5 Па.

Жұмыс орнында тұрақсыз шу сипаттамасы интегралды критерий арқылы анықталады.

Жұмыс орындарында дыбыс қысымының октавты қабат жиілігінде, дыбыс деңгейі мен дыбыс деңгейіне баламаның шекті деңгейі келесі шарттар бойынша бөлінеді:


  • кеңполоскалы тұрақты және тұрақсыз шу – кесте бойынша мәндерге ие болады;

  • тональді және импульсті шу – кестеде көрсетілгеннен 5 дБ төмен мәндерге ие болады.

Кесте 4.7 - Дыбыс деңгейі мен дыбыс деңгейіне балама шекті деңгейлер



Жұмыс орны

Орташа геометрикалық

жиіліктегі октавті қабаттарда, Гц,

дыбыс қысымының деңгейі, дБ,


Дыбыс деңгейі

31,5

63

125

250

500

1000

2000

4000

8000

  1. Шығармашылық жұмыстар, аса маңызды басқару жұмыстары, ғылыми жұмыстар, жобалау мен құрастыру, программалау, оқыту мен үйрету, дәрігерлік қызмет:

ғимараттағы жұмыс орындар, дирекция, жобалау-құрастыру бюро, есеп жүргізу орындары, программисттер, теоретикалық жұмыстар лабораториясы, ауруларды қабылдау бөлмелері




  1. Ойлауды талап ететін жоғары деңгейлі жұмыстар, әкімшілік басқару қызметі, лабораторяида өлшеу-аналитикалық жұмыстар:цехтік басқару аппаратындағы жұмыс орындар, конторлық ғимараттардаға жұмыс орындар, лабораториялар




  1. Акустикалық сигналдарды қабылдау мен айналысатын жұмыс орындар, тұрақты акустикалық контактты талап ететін жұмыстар, анық графиканы талап ететін жұмыс, диспетчерлік жұмыс:диспетчерлік қызмет атқаратын жұмыс орындар, телефонмен байланыс жасайтын бақылау мен дистанциялық басқару кабинеттері, телефон мен телеграф станцияларында




  1. Бақылау мен дистанциялық басқару жұмыстарымен қатар аса маңызды циклдік қызмет атқаратын жұмыс орындары телефон байла-нысын талап етпейтін бақылау мен дистанциялық басқару кабинеттері, шумды құралдар бар жұмыс орындары мен лаборато-риялар, есептеу машина-ларының шумды агрегат-тарын сақтацтын орындар




  1. Кәсіпорын территориясында барлық жұмыстар (1-4 тізіміндегі жағдайлардан басқа)

86

93



96

103

107

71

79



83

91


95

61

70



74

83


87

54

63



68

77


82

49

58



63

73


78

45

55



60

70


75

42

52



57

68


73

40

50



55

66


71

38

49



54

64


69

50

60



65

75


80

4.7 Техника қауіпсіздігі


Пештік құрылғыны қолданудың қауіпсіздік техникасы:

- қорғаныс кожух ;

- қорғасынды қорғаныс әйнесі.


  1. Юстировка жасау үшін персонал қорғасынды халат және маска кию керек.

  2. Қызмет көрсетуші персонал рентгендік құрылғы қосылып түрған кезде, 5 сағаттан артық болмау керек.

  3. Жұмысшыларда қысқартылған жұмыс күні болу керек.

4.8 Электр қауіпсіздігі


ГОСТ 12.1.038-89 құжаты негізінде 400 Гц - ге дейін жиілікте тұрақты және айнымалы токпен жұмыс істейтін электр қондырғыларының қорғаныс жерлену мен нулденуіне арналған, және қорғаныс жерлену мен нулдену арқылы электр қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

Стандарт жарылысқа қауіпті зоналар, электр транспорттар, кемелер, металликалық резервуардарда, су астында, жер асты мен медициналық техниканың қорғаныс жерлену мен нулденуіне қолданбайды.

Қорғаныс жерлену мен нулдену, изоляцияның бұзылғанының арқасында электр қондырғысының ток жүрмейтін металл бөліктері кернеу астында қалғанды, адамның сол металл бөліктеріне тиіп кеткен жағдайда электр тогынан қорғау керек.

Қорғаныс жерлену электр қондырғысының металликалық бөлімімен жер немесе жерге балама арасындағы әдейі жасалған электрлік байланыста айтады.

Нулдену электр қондырғысының металликалық бөлімімен қоректі көздің жерленген нүктесі арасында қорғаныс нулдік өткізгіш арқылы электр байланысы айтылады.

Қорғаныс жерлену мен нулденуге электр қондырғыларының ток жүргізбейтін металликалық бөлімдерінің басқа түрлі қорғаныс әдісі болмаған жағдайда қамтылу керек.

Электр қондырғыларының қорғаныс жерлену мен нулденуін келесі шарттарға сәйкес орындау керек: айналмалы токтың номинальді кернеуінің 380 В - тан, тұрақты токтың 440 В - тан жоғары болған кезде міндетті түрде болу керек; ГОСТ 12.1.013 - 78 құжатына сәйкес қауіпті және аса қауіпті жұмыстарда айналмалы токтың номинальді кернеуінің 42-380 В аралығында, тұрақты токтың 110 - 440 В аралығында болған кезде міндетті түрде болу керек.

Электр қондырғыларында қорғаныс жерлеу ретінде алғашқы кезеңде табиғи жерлегіштер қолданылуы керек.

Өнеркәсіптік ғимараттардың темірбетон фундаментін табиғи жерлегіш ретінде алғанда, қосымша табиғи емес жерлегіштер қажет болмайды.

Шекті кернеу мен жерлегіш құралдарының кедергісі жылдың кез келген мезгілінде қамтылу керек.

Бір немесе көп қызмет атқаратын электр қондырғыларына жерлегіш қызметін атқаратын құралдар, осы электр қондырғысының жерлегіш функциясын атқаратын барлық талаптарына сәйкес болу керек.

Жерлегіш мен нулдену қорғанысқа қолданылатын өткізгіш ретінде осы қызметке арнайы жасақталған құралдарды пайдалану керек, немесе құрылыс металликалық, электромонтаждық конструкцияларды қолданған жөн. Нулдегіш өткізгіштер ретінде алғашқы кезеңде жұмысқа қабілетті тұрған өткізгіштерді пайдалану керек.

Жерлегіш қорғаныс пен нулденуге қолданатын өткізгіштердің материалы, конструкциясы мен размері, жылдың барлық мезгіліне және механикалық пен химиялық әсерлерге тұрақтылықты қамтамасыз ету керек.

Металликалық құрылыс заттары мен өнеркәсіптік конструкциялар арасында потенциалдарды теңестіру үшін жерлегіш немесе нулдегіш желілеріне қосылу керек.


Кесте 5.8 - Ток әсерінің астында қалуының шекті (артық емес) мөлшері


Ток

түрі


Ток әсерінің астында қалуының шекті (артық емес) мөлшері, с

0,01-0,03

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

0,9

1

1-ден артық

Айны

малы 50 Гц


Айны

малы 400 Гц


Тұрақ

ты

650

650


650

500

500

500



250

500


400

165

330

350


125

250

300



100

200


250

85


170

240


70


140

230

65

130


220

55


110

210

50

100


200

366

368

4010





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет