Зертханалык жўмыс №5



жүктеу 252.01 Kb.
Дата04.01.2019
өлшемі252.01 Kb.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

Химия және география кафедрасы


Сапакова А.К.
ЗАТ ҚҰРЫЛЫСЫ ПӘНІНІҢ ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫСТАРЫНА ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Семей-2014



Құрастырушы: А.К. Сапакова, б.ғ.к., доцент м.а., «Химия және география» кафедрасы
«Химия және география» кафедрасының отырысында талқыланды және бекітілді
«__02___»___09______2014 ж., № 1 хаттама
Кафедра меңгерушісі _________ Д.Р. Онтагарова

ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №1,2

ТАҚЫРЫБЫ: «Атомның ядролық моделі. Атомдық спектрлар».

Мақсаты: Атомдық ядролық моделі және атомдық спектрлар туралы ұғымдарды оқып-білу.

  • Тақырыптық сұрақтарға жауап беру:

  1. Қай жылы және қай ғалым катод сәулелерін ашты? Қандай тәжірибені орындады?

  2. Шыныны қыздырғаны бұл сәулелердің .........бар екенін, ал қағазды ілестіргені олардың ........ бар екендігін көрсетеді?

  3. Ағылшын ғалымы Дж.Томсон нені тұжырымдады және қай жылы?

  4. Қай ғалым және қай жылы электрон зарядын өлшеді? Электрон заряды және массасы нешеге тең?

  5. Әр түрлі сызықтар ..........сәйкес келеді?

  6. Қай жылы және нені швейцария мұғалімі Бальмер зерттеді?

  7. Рентген сәулелері дегеніміз не? Қай жылы және кім ашты?

  8. Сәулелердің қандай және неше түрі бар? Әр қайсысына сипаттама бер?

  9. Квант теориясы бойынша .........?

  10. Эйнштейн теңдеуін жазыңыз?




  • Келесі есептерді шығару:

  1. Сутегі атомында бірінші деңгейде орналасқан электронды екінші және бесінші энергетикалық деңгейлерге қоздыру үшін қандай энергия қажет?

  2. УК спектрде толқын ұзындығы 400-200 нм аралықта жатыр. Жиілік және толқындық сандарын есепте?

  3. Сәулелену энергиясы 2 эВ (1 эВ=1,60219*10-19 Дж) тең болады. Осы сәулеленудің жиілігі мен толқын ұзындығын есепте?

  4. Толқын ұзындығы 1 нм тең. Сәулелену энергияны есептеңіз?

  5. Лайман және Пашен сызықтарының сериясының толқын ұзындықтарының диапазоның есепте, егер сәулелену энергиялары 1314,0-985,5 және 126,0-63,7 кДж/моль?


ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №3,4

ТАҚЫРЫБЫ: «Кванттық механиканың негізгі кезеңдері».

Мақсаты: Кванттық механиканың негізгі кезеңдерін оқып-білу.

  • Тақырыптық сұрақтарға жауап беру:

  1. Қандай сәулелер «катод сәулелері» деп аталған?

  2. «Катод сәулелер» қандай зарядты және қалай оның заряды дәлелденген?

  3. Стонэй нені анықтады?

  4. Қандай жағдайда экранға түсті сызықтар түседі?

  5. Әр түрлі сәулелердің ..........және ......... болады?

  6. Толқын ұзындығымен тербеліс жиілігінің арасында қандай байланыс болады?

  7. Радиоактивтіоікті қай жылы және кім ашты және кім зерттеді?

  8. Планк пен Эйнштейн нені ұсынды және қай жылы?

  9. Планк теңдеуін жазыңыз? Планк тұрақтысы нешеге тең?

  10. Жарық жылдамдығы нешеге тең?

  11. Қандай қасиеттермен фотон сипатталады?

  12. Фотонның толқындық касиеттері қандай теңдеумен өрнектеледі?

  13. Ридберг тұрақтысы қалай өрнектеледі және сандық мәні нешеге тең болады?

  14. Пашен және Брэкет формуласын жазыңыз? Спектрдің қандай шеттері осы формулаларға бағынады?

  15. Мозли заңы?

  16. Атомның ядролық моделі қандай тәжірибиелерде анықталды?

А. альфа-бөлшектрімен Резерфордтың тәжірибиелеріңде

В. Крукстың тәжірибиелеріңде

С. электронның массасын анықтау тәжірибиелеріңде

D. альфа-бөлшектің зарядын анықтағанда

Е. радиоактивті анықтағанда

17. Бордың екінші постулатының дұрыс мағынасын көрсет?

А. Электрон өзіне тиісті квантталған орбитамен айналғанда, энергия жұмсамайды

В. электрон ядроны айналғанда, кез келген емес, квант теориясынан шығатын

кесімді шарттарға сай орбиталар бойымен ғана жүреді

С. электрон тек қана өз осі бойынша айналады

D. электрон ядро айналасында бор орбита бойымен айналады және үздіксіз энергияны сіңіреді

Е. электрон тек қана өз өсі бойымен айналады және энергияны үздіксіз шығарады

18. Қалай Бор теориясы бойынша электронның жылдамдығын есептеуге болады?


  • Келесі есептерді шығару:

  1. Спектрдің көзге көрінетін облысы келесі аралықта жатыр: 400 ден 760 нм дейін. Жиілік және толқындық сандардың интервалдарын есепте?

  2. Электронның екі энергетикалық күйлерінің айырмасы (∆Е) 195,25 кДж/моль тең болады. Сіңірілетін немесе бөлінетін жарықтың жиілігі нешеге тең болады?

  3. Жарықтың сары спектрінде (λ=589 нм). Фотонның энергиясын есептеңіз?

  4. Неонның спектріндегі сызықтың энергиясы нешеге тең болады, егер λ=185 нм?

  5. Толқын ұзындығы 253,7 және 185,0 нм тең болса, сынап атомының сәулеленуінің энергиясын (эВ) анықта? 1 эВ=1,60219*10-19 Дж



ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №5

ТАҚЫРЫБЫ: «Атомның квантмеханикалық теориясының элементтері».

Мақсаты: Атомның квантмеханикалық теориясының элементтерін оқып-білу.

  • Тақырыптық сұрақтарға жауап беру:

  1. Импульс дегеніміз не?

  2. Фотонның қандай қасиеттері Планк теңдеуімен өрнектеледі?

  3. Қандай теңдеу фотонның корпускулалық сипаттамасын (....) оның толқындық сипаттамасымен (.......) байланыстырады?

  4. Лайман және Бальмер формуласын жазыңыз? Спектрдің қандай шеттері осы формулаларға бағынады?

  5. Атом құрылысының Томсон моделі?

  6. Резерфордтың атом құрылысының моделінін дұрыс анықтамасы?

А. оң зарядтардың барлығы атомның орталығында ядроға жиналған, оны айналып электрондар жүреді

В. атомның ішіндегі оң заряд бір жерінде емес бар жерінде бірдей орналасқан, ал

оларды нейтралдайтын электрондар осы оң зарядтардың арасында, концентрлі шеңберлер сияқты болып орналасқан

С. ядро айналасында электрондар домалақ орбита бойымен жылжыйды

D. электрондар екі жақты қасиеттерімен сипатталады

Е. атомның бүкіл көлемі бойынша оң және теріс зарядтар кез-келген жерде орналасқан

7. Бордың бірінші постулатының дұрыс мағынасын көрсет?

А. ядро айналасында электрондар айналмайды, электронның бұлты өз бетімен

бола алады

В. электрон ядроны айналғанда, кез келген емес, квант теориясынан шығатын

кесімді шарттарға сай орбиталар бойымен ғана жүреді

С. электрон тек қана өз осі бойынша айналады

D. электрон ядро айналасында бор орбита бойымен айналады және үздіксіз энергияны сіңіреді

Е. электрон тек қана өз өсі бойымен айналады және энергияны үздіксіз шығарады

8. Қалай Бор теориясы бойынша орбитаның радиусын есептеуге болады?


  • Келесі есептерді шығару:

  1. Сутегі атомында бірінші деңгейде орналасқан электронды екінші және бесінші энергетикалық деңгейлерге қоздыру үшін қандай энергия қажет?

  2. Толқын ұзындығы 1 нм тең. Сәулелену энергияны есептеңіз?

  3. Лайман және Пашен сызықтарының сериясының толқын ұзындықтарының диапазоның есепте, егер сәулелену энергиялары 1314,0-985,5 және 126,0-63,7 кДж/моль?


ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №6

ТАҚЫРЫБЫ: «Периодтық заң және элементтердің периодтық жүйесі».

Мақсаты: Атомдардың негізгі қасиеттерінің периодты түрде өзгеруімен танысу.

Тақырыптық сұрақтарға жауап беру және есептерді шығару:



  1. Атом құрылысының қазіргі замандағы теориясы....?

  2. Бөлшектердің электромагниттік толқындар екені қалай дәлелденді?

  3. Кванттық механиканың негізгі ерекшелігін атаңыз?

  4. Қай жылы және кім микробөлшектердің әрі толқын, әрі бөлшек екенін дәлелдеді?

  5. Белгісіздік ұстанымының математикалық формуласын жазыңыз?

  6. Шредингер теңдеуі арқылы нені табуға болады? Теңдеуді жазыңыз?

  7. Неге Шредингердің пікірі бойынша электрон қозғалысы тұйық толқынның қозғалысымен бірдей?

  8. Толқындық функция дегеніміз не?

  9. Толқындық функция қандай талаптарға сай болуы тиіс?

  10. Толқын ұзындығы 253,7 және 185,0 нм тең болса, сынап атомының сәулеленуінің энергиясын (эВ) анықта? 1 эВ=1,60219*10-19 Дж.

ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №7

ТАҚЫРЫБЫ: «Ядролық реакциялар».

Мақсаты: Ядролық реакцияларының түрлерімен танысып білу.

Тақырыптық сұрақтарға жауап беру және есептерді шығару:



  1. Кванттық механика нені зерттейді?

  2. 19 ғасырдың алғашқы жартысында материалды бөлшектің қандай қасиеттері дәлелденді?

  3. Қандай құбылысты Столетов ашқан және бұл құбылыс нені дәлеледейді?

  4. Луи де Бройль теңдеуін және оның формуласын жазыңыз?

  5. Белгісіздік ұстанымының авторы кім және анықтамасын бер?

  6. Шредингер ұсынған теңдеу нені сипаттайды? Теңдеуді жазыңыз?

  7. Қандай жағдайда Шредингер теңдеуі үш өлшемде болады?

  8. Толқындық функция квадратының физикалық мағнасы қандай?

  9. Толқындық функция қандай талаптарға сай болуы тиіс?

  10. Лайман және Пашен сызықтарының сериясының толқын ұзындықтарының диапазоның есепте, егер сәулелену энергиялары 1314,0-985,5 және 126,0-63,7 кДж/моль?



ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №8-10
ТАҚЫРЫБЫ: «Валенттік байланыс әдісі».

Мақсаты: Валенттік байланыс әдісінің негізгі қағидаларымен танысу.

ВАЛЕНТТІК БАЙЛАНЫС ӘДІСІНІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ.

Коваленттік байланыстың табиғатын қазір екі әдіспен қарастырады: валенттік байланыс әдісі (ВБ-әдісі) және молекулалық орбиталь әдісі (МО-әдісі). Екі бөлшектің электрон бұлттары бүркеісп, жүйенің толық энергиясы азайғанда болатын екі атомның әрекеттесуін химиялық байланыс дейміз. 1927 жылы Гейтлер және Лондон сутегі молекуласы үшін Шредингер теңдеуін жуық шамамен шешті. Олар Шредингер теңдеуі бойынша байланыстың екі түрлі сипатын – энергия мен ядро – аралық ұзындықты есептеді. Бұл есептеулер іс жүзіндегі нәтижелермен бірдей болып шықты. Олар сутек атомының электронының 1s түріндегі толқындық функциясын алды. Егер екі атом бір-біріне әсер етпейтін қашықтықта болса, екі атомның толқындық функцияларының көбейтіндісі арқылы жазылады.

ВБ-әдісі молекулада атомдар жұбы бір немесе бірнеше ортақ электрондық жұптар арқылы ұсталып тұрады деген ұғымға негізделген. Неғұрлым атомдардың электрондық бұлттары көбірек айқасатын болса, атом арасындағы химиялық байланыс соғұрлым мықты болады. Әдетте екі атомды қосатын сызық бойындағы электрон бұлттарының айқасуы біршама жақсы болады. Сонымен, спиндері қарама-қарсы электрон бұлттары бір-бірімен айқасып химиялық байланыс түзіледі де, спиндері параллель электрон бұлттары арасындағы тығыздық кеміп химиялық байланыс түзілмейді. Егер атомдар арасында бір ортақ жұп болса, коваленттк байланыс бірлік, екі жұп болса – екілі және үш жұп болса – үштік байланыс болады.

Электрон бұлттарының айқасуы бойынша σ, π, δ – байланыстар түзіледі. Электрон бұлттары атомдарының центрлерін байланыстыратын түзу бойынша айналса, σ-байланыстар түзіледі. Егер р- немесе d-бұлттары атомдарды байланыстыратын түзудің екі жағында айналса, онда π-байланыстар түзіледі, σ үнемі дара байланыс. Еселі байланыстардың біреуі σ-байланыс, ал басқалары π-байланыстар.


Коваленттік байланыстың түзілуі:

1. Коваленттік байланыс алмасу арқылы түзіледі. Бұл жағдайда жұпталмаған

электрондардың қатысуымен немесе бір электронды бұлттардың қаптасуымен

түзіледі.

2. Донорлы-акцепторлы – бұл жағдайда химиялық байланыс бір атомның қос

электронды бұлты (донор) мен басқа атомның бос орбиталь (акцептор) арқылы

түзіледі.
Коваленттік байланыстың екі түрі бар:

1. Полюссіз коваленттік байланыс болғанда ортақ электрондық жұптары арқылы

түзілген электрондық бұлт немесе байланыстың электрондық бұлты екі атомның

ядросына сай кеңістікте симметрия болып таралады.

2. Полюсті коваленттік байланыс болғанда байланыстың электрон бұлты

электртерістігі көптеу атомға, яғни электрон бұлты салыстырмалы электртерістігі

үлкен атомға қарай ығысады.

Байланыс полюстігінін шамасы ретінде дипольдің электрлік шағы алынады. Ол мынаған тең:

μ= q*ℓ (өлшем бірлігі - дебай, Кл*м)

Мұндағы: q – тиімді заряд; ℓ - диполь ұзындығы.


Коваленттік байланыстың қасиеттері:

  • қанығу - әрбір элемент атомының коваленттік байланыстың белгілі санын ғана түзе алады.

  • Бағытталуы молекулалардың кеңістіктегі құрылымына, яғни олардың пішініне себепші болады. Коваленттік байланысты түзетін электрондық бұлттарының белгілі бір бағыты болады, осының салдарынан молекулалар кеңістікте белгілі құрылысқа ие болады. Сондықтан коваленттік байланыстың бағытын түсіну үшін атомның байланыс түзуге жұмсайтын орбитальдарының пішінін ескеру қажет. Атомдардың орбитальдары кез келген бағытта емес, тек өздерінің пішіндеріне сай бағытта ғана бүркеседі.

Коваленттік байланыстың саны анықталады:

Молекула пішіні байланыстың ұзындығымен валенттік бұрыштармен анықталады; сонымен қатар олар электрондық орбитальдардың гибридтену типіне тәуелді болады. Гибридтену ұғымын химияға Л.Полинг енгізді. Гибридтену кезінде әр түрлі орбитальдар пішіні және энергиясы жағынан теңесіп жаңа гибрид орбитальдар пайда болады. sp, sp2,sp3 и және де басқа гибридтену типтері белгілі.

Мысалы, BeCl2 молекуласы сызықтық болады, себебі sp гибридтену типі тән, H2O молекуласы бұрышты, себебі sp3 гибридтену типі тән болады.


Тақырыптық сұрақтарға жауап беру:


  1. Химиялық байланыстың негізгі қасиеттеріне сипаттама беріңіз?

  2. Әртүрлі химиялық байланыс түрлерінің түзілуін мысалдар келтіріп көрсетіңіз?

  3. Әртүрлі гибридтену типтерінің түзілуін мысалдар келтіріп түсіндіріңіз?

  4. He2, C2, N2, CO молекулаларының энергетикалық диаграммаларын көрсетіңіз?

  5. МОӘ және ВБӘ кемшіліктері мен артықшылықтарын атаңыз?



ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №11-14

ТАҚЫРЫБЫ: «Молекулалық орбиталь әдісі».

Мақсаты: Молекулалық орбиталь әдісінің негізгі қағидаларымен танысу.

МОЛЕКУЛЯРЛЫҚ ОРБИТАЛЬ ӘДІСІНІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ.

МОӘ ашылуына үлкен үлесін қосқан Р.Малликен. МОӘ негізгі қағидалары:



  1. Молекула – ядро мен электрондардан тұратын біртұтас бөлшек.

  2. Атомдағы атомдық орбитальдар (АО) сияқты молекулада молекулалық орбитальдар (МО) болады. АО – s, p, d, f - болса, соған сәйкес σ, π, δ, φ МО болады. МО Паули ұстанымы, Гунд ережесі бойынша орналасады.

  3. МО-дар АО-ның сызықтық комбинациясы, яғни n-АО-дан n-МО түзіледі.

Екі атомдық орбитальдар қосылуынан пайда болған молекулалық орбитальдарда әрбір бастапқы атомдық орбитальға қарағанда ядролар аралығындағы электрондар тығыздығы жоғары болады да, ал энергиялары төмен болады. Мұндай молекулалық орбитальды байланыстырушы деп атайды.

Атомдық орбитальдарды алу арқылы түзілген молекулалық орбитальда электрон тығыздығы ядролардың сырт жағында жоғары болады. Оның энергиясы бастапқы атомдық орбитальдарға қарағанда жоғары болады және босаңдатушы молекулалық орбиталь деп аталады.

Байланыстырушы орбитальдағы әр бір электрон жүйесінің тұрақтылығын қандай шамаға жоғарылатса, сондай шамаға босаңдатушы орбитальдағы электрон оны төмендетеді. Атомдық s-орбитальдардың бірігіп араласуы σ-молекулалық орбитальдар түзеді. Атомдық р- орбитальдардан түзілген екі центрлі МО-ның түзілуінің энергетикалық сызбанұсқасы көрсетілген. Атомдық рх – орбитальдардың араласып бірігуіне σрх – молекулалық орбитальдар, ал атомдық руz – орбитальдардың бірігуінен молекулалық πу және πz – орбитальдар түзеді. МО-әдісі бойынша химиялық байланыстарды қарастыру дегеніміз молекулада оның орбитальдарында электрондарды орналастыруды суреттеу. АО сияқты МО Паули ұстанымына сәйкес спиндері қарама-қарсы максималды екі электрондармен толтырылады, сол сияқты МО-ның толуы Гунд ережесіне және энергия тиімділік принципіне сәйкес келеді. Молекула түзілгенде электрондар минимальды энергияға сәйкес келетін МО толтырылады.

МОӘ бойынша байланыс санын табу үшін байланыстырушы және босаңдатушы электрондар айырымын екіге бөледі. Егер ол 0 тең болса, молекула түзілмейді, яғни болмайды.



Е σ босаң.1s Байланыс саны = (2-0)/2=1






1s 1s
σбайл1s
АО МО АО

Н Н2 Н


Сутегі молекуласының энергетикалық диаграммасы

  • Келесі тест сұрақтарына жауап беру:

$$$ 1

Ядро заряды 21 тең элементте неше энергетикалық деңгей бөлуі мүмкін?

А. 2

В. 4


С. 5

D. 7


Е. 6

$$$ 2


Қай атомның электрондық формуласы мынандай 1s22s22p63s2

A. Ar


B. Na

C. P


D. Mg

E. Si


$$$ 3

Қандай молекулада иондық байланыс?

А. NH3

B. Br2

C. N2

D. BaCl2

E. O2

$$$ 4


Элементтің реттік номері неге сәйкес болады?

A. ядро зарядына

B. деңгей санына

C. сыртқы деңгейдегі электрондар санына

D. сыртқы толмаған деңгейдегі электрондар санына

E. дұрыс жауабы жоқ

$$$ 5

Байланысқа электрон жұбын беретін атом аталады



A. катион

B. анион


C. донор

D. акцептор

E. ион

$$$ 6


Электртерістік анықтайды?

А. Атомның электронды тарту қабілетін

В. Теріс зарядталған иондардың түзілу қабілетін

С. Химиялық байланыс түзілуінің жағдайын

D. спиндер мәні

Е. Атомның электрондарды итеру қабілеттілігін


$$$ 7


Элементтердің қасиеттері мынаған периодтық тәуелділікте болады:

А. атом массасына

В. элемент атомының ядро зарядына

С. нейтрон санына

D. энергетикалық деңгейлер санына

Е. валентносттілікке


$$$ 8


Қозған жағдайдағы көміртегі атомының влентті орбитальдарының толтырылу схемасы:

А.












В.













С.


















2s







2p







2s







2p







2s







2p










D.












Е.





































2s







2p







2s







2p



























$$$ 9


Әрекеттесетін атомдардың (АО) атомдық орбитальдардың орталықтарын қосып, бір сызық бойымен бүркелуі кезінде түзілетін байланыс:

А.-байланыс

В. -байланыс

С. екі -байланыс

D. екі -байланыс

Е. екі  және  байланыс


$$$ 10


Иондық және ковалентті байланыстарға тән жалпы қасиеттер:

А. қаныққандық

В. бағытталғыштық

С. полюстену

D. қаныққандық және полюстену

Е. бағытталғыштық және полюстену


$$$ 11


Қандай жағдайда АО гибридизациясы мүмкін болмайтынын көрсет:

  1. 2s және 2p

  2. 3s, 3p, 3d

  3. 3p және 4s

D. 4s, 4p, 4d

Е. 4s, 4p


$$$ 12


Ионизациялану энергиясы ядро зарядының өсуімен элементтер қатарында жоғарыдан төмен қарай:

А. кемиді

B. артады

C. өзгермейді

D. негізгі қатарларда артады

Е. заңдылық жоқ


$$$ 13


Иондық байланыстың қасиеттерін көрсет (толық жауапты таңдау қажет):

1. қаныққандық, 2. бағытталғандық, 3. қанықпағандық, 4. бағытталмағандық, 5. полюстену.

A. 1,2

B. 3,4,5



C. 4,5

D. 1,2,5

Е. 1,3,5

$$$ 14


Хром атомының сыртқы электроны үшін квант сандарының n, l, ml мәндері:

А. 3,2,0

В. 4,1,1

С. 3,2,1

D. 4,0,1

Е. 3,0,1


$$$ 15

Иондану энергиясы ең азы:

А. бромда

В. калийде

С. мырышта

D.мыста


Е. күмісте

$$$ 16


2р – деңгейшедегі электрондардың максимал саны:

А. 1


В. 2

С. 8


D. 6

Е. 4


$$$ 17

Реттік нөмірі 15-ке тең атомда барлығы неше р- электрондар бар:

А.9

В.15


С.10

D.3


Е.8

$$$ 18


Егер элементтің электрондық формуласы 1s22s22p3 болса, мына формулаға сәйкес қосылыста атом төменгі тотығу дәрежесін көрсетеді:

А. Н3Э

В. Н4Э2

С. ЭН2ОН

D.Э2О

Е.НЭО2

$$$ 19

Мына элементтердің қайсысының иондану энергиясының мәні жоғары:



А. 3Li

B. 9F

C.26Fe

D.53I

E.11Na

$$$ 20


Қай молекулада донорлы – акцепторлы байланыс бар:

А.NH4Cl

B. AlCl3

C. H2S

D. CaCl2

E. HCl


$$$ 21

Қалыпты және қозған күйдегі фосфор жұпталмаған электрондары арқылы (спин-валенттік) мына валенттілікті көрсетеді:

А. 1;5

B.3;5


C.3;4

D.1;4


E.4;5

$$$ 22


Ковалентті байланысы бар қатты, қиын болатын практикалық ерімейтін заттардың кристалдық торлары?

А. ионды

В. атомды

С. Кристалдық торлары жоқ

D. молекулалық

Е. металдық


$$$ 23


Әрекеттесетін атомдардың (АО) атомдық орбитальдардың орталықтарын қосып, бір сызық бойымен бүркелуі кезінде түзілетін байланыс:

А.-байланыс

В. -байланыс

С. екі -байланыс

D. екі -байланыс

Е. екі  және  байланыс


$$$ 24


s- және р-элементтердің әрекеттесуі кезінде түзілуі мүмкін болатын химиялық байланыс:

А. ковалентті полюсті

В. ковалентті полюссіз

C. иондық

D. сутектік

Е. донорлық-акцепторлық


$$$ 25


Төмендегі байланыстардың қандай типіне неғұрлым жоғары энергия тән:

А. ковалентті

B. ковалентті полюсті

C. ковалентті полюссіз

D. металлдық

Е. иондық

$$$ 26

Элементтердің жіктелуін ұсынған және оны октав заңы деп кім атаған:



А. Менделеев

В. Ньюлендс

С. Деберейнер

D. Мейер

Е. Мозли

ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ №15

ТАҚЫРЫБЫ: «Комплексті қосылыстардың электрондық спектрлері».
Мақсаты: Комплексті қосылыстардың құрамымен танысып білу.

КОМПЛЕКСТІ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ.

1893 ж. – комплексті қосылыстардың координациялық теориясын ұсынды. Осы теорияның негізгі қағидалары:



  • комплексті қосылыстарда оң зарядты ортада орналасқан атомның (металл) комплекс түзушінің орны зор;

  • комплекс түзушінің айналасында теріс зарядты иондар немесе бейтарап молекулалар – лигандалар орналасады;

  • комплекс түзуші мен лигандалар комплексті қосылыстың ішкі сферасын құрайды;

  • ішкі сфераға сыймай сыртта тұратын иондар – комплексті қосылыстың сыртқы сферасын түзеді.


лигандалар

|

K3[Fe(CN)6]




Ішкі сфера – комплексті ион

Сыртқы сфера Координациялық сан
Комплексті қосылыстардың жіктелуі:

  1. Құрамындағы лигандалар түріне негізделіп: аквакомплекстер, ацидокомплекстер, аммиакаттар, циклді, изополиқышқылдар және т.б.

  2. Комплексті ионның заряды бойынша: анионды, катионды, бейтарап.

  3. Қасиеттері бойынша: қышқылдар, негіздер, тұздар, бейэлектролиттер;

  4. Байланыс саны бойынша: монодентантты, полидентантты.


Изомерия түрлері:

  1. геометриялық;

  2. координациялық;

  3. ионизациондық;

  4. гидратты;

  5. оптикалық.


КОМПЛЕКСТІ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ ДИССОЦИАЦИЯСЫ.

Диссоциацияның екінші сатысына массалар әсер заңын қолданып, диссоциация константасын жазуға болады. Оны тұрақсыздық константасы дейді. Комплексті қосылыстың тұрақсыздық константасы (Ктұрақсыздық) оның ішкі сферасының тұрақтылығын көрсетеді. Комплексті қосылыстардың тұрақтылығын бағалау үшін тұрақтылық константасын (Ктұрақтылық) да пайдаланады. Ол тұрақсыздық константасына кері шама:



Ктұрақтылық = 1/Ктұрақсыздық

Неғұрлым тұрақтылық константасы мәні жоғары болса, солғұрлым комплекс ион тұрақты болады.



Комплексті қосылыстарды протолиттік теория қышқылдық-негіздік әрекеттесудің жағдайы ретінде қарастырады. Комплексті қосылыстардың қышқылдық-негіздік қасиеттері тәуелді болады:

  • комплекс түзушінің поляризациялық қасиеттеріне және зарядтың размеріне;

  • комплексті ионның зарядының мәніне;

  • комплекстің құрылымына және координациялық топтардың әсер ету характеріне.


Тақырыпты бекіту:

  1. Комплексті қосылыстар дегеніміз не?

  2. Комплексті қосылыстардың құрамы мен құрылысы. Координациялық сан.

  3. Комплексті қосылыстардағы байланыстар. Теориялары.

  4. Комплексті иондардың зарядын және комплекс түзушінің тотығу дәрежесін табу.

  5. Комплексті қосылыстарды жіктеу, номенклатурасы.

  6. Комплексті қосылыстардың диссоциациясы:

а) комплекс ионның диссоциациясы; б) тұрақсыздық туралы түсінік.

  1. Комплексті қосылыстарда реакция кезінде тепе-теңдіктің ығысуы.

  2. Комплексті қосылыстардың изомериясы.





Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет