1. Шет тілі сабағында ақпараттық технологияларды қолданудың теориялық негіздері


Шет тілін оқытудың негізгі принциптері



жүктеу 1.01 Mb.
бет3/6
Дата19.02.2019
өлшемі1.01 Mb.
1   2   3   4   5   6

Шет тілін оқытудың негізгі принциптері

Ағылшын тілін оқыту арқылы мектеп оқушыларының ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеу жүйесін жасауда елімізде жалпы білім беру саласында аталған тәрбие жұмысына сай қалыптасқан мына төмендегідей принциптер алынады:

Ағылшын тілін оқытудың негізгі педагогикалық принциптерінің бірі оқу-тәрбие үдерісінің тұлғалық бағыттылығы.

Соңғы кезде білім беру үдерісінде жеке тұлғаға бағытталған тәлім-тәрбие мәселесіне үлкен ден қойылуда. Себебі қоғамның бүгінгі қарқынды дамуы әр істе белсенді әрекет жасай алатын жаңа ұрпақ адамының қалыптасуына тәуелді болып отыр. Яғни жаңа дамып келе жатқан қоғамға жаңа білім алған, жаңа тұрмысқа, жаңа еңбек түрлеріне, жаңа қатынастарға бейімделген, өз бетінше шығармашылық қабілет-қасиеттерін дамыта алатын, өзінің мүмкіндіктерін бағалай білетін және оларды қалыптасқан қатынастар жүйесінде іске асыра алатын тұлға қажет. Ал, бұл қажеттіліктің жүзеге асырылуы білім беру тәсілін, оны жақсартудың әдістемелік негіздерін жетілдіруге тікелей байланысты. Білім беру тәсілдерін жетілдіру мәселелері қашанда белгілі ғалымдар мен педагог-әдіскерлердің назарынан тыс қалмай олардың үнемі зерттеу нысанына айналып келеді. Айталық М.В.Кларин, Л.С.Выготский, С.Л.Рубинштейн, А.Н.Леонтьев, А.В.Петровский, Б.М.Бим-Бад, Е.И.Пассов, т.б. Ғалымдар мен жаңашыл ұстаздар білім берудегі тұлғалық бағыттылықты қалыптастырудың теориялық және әдістемелік негіздерін жасауда үлкен нәтижелерге жеткен. Олар білім берудің әлемдік процесіне тән негізгі тенденцияларды атап көрсетті. Оның ішінде танымдық іс-әрекеттердің тәсілдерін белсенді меңгеруге бағытталған, тұлғаның мүддесіне және мұқтажына бейімделген, оның өзін-өзі ашып көрсете алатын мүмкіндікті қамтамасыз ететін білімнің басымдылықтағы орынға ие екендігі ерекше көрсетілген. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында да жеке тұлғаны қалыптастырудағы білім берудің мақсаты мен оның тәсілдерін жетілдіру міндеті де айқын көрсетілген. Атап айтқанда онда: “Орта білім берудің мақсаты – жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдылардың негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше дұрыс адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру”, - делінген [2]. Ендеше оқу-тәрбие үдерісінде жеке тұлғалық бағыттылықты қалыптастырудың және жетілдірудің теориялық негіздері мен технологиясына ғылыми тұрғыдан талдау жасалынып, оны шешудің жолдары көрсетіліп, жаңа міндеттері айқындалып жатыр деуге толық негіз бар. Оған тағы бір дәлел көптеген ғалымдар өздерінің еңбектерінде тәлім-тәрбие берудің мақсаты ретінде тұлғаның дамуын ерекше атап көрсеткенін де атап өтуге болады. Бұл еңбектерде жеке тұлғалық бағыттылықты жасау және қалыптастыру туралы жалпы зерттелген пікірлер біріктіріліп бірқатар принциптердің жүзеге асуына яғни тұлғаны қалыптастыру, дамыту идеясын, гуманизмнің жалпы адамдық принципін педагогикалық қатынастардың демократизациялау принципін, тұлғаны дамытудағы ішкі өзін-өзі жөнге салу механизмін қолдану және күшейту аңсарын қалыптастыруға байланыстылығы негізделген.

Тұлғаны қалыптастыруда әрбір пәннің жеке алатын орны бөлек. Әсіресе гуманитарлық пәндердің мүмкіндіктері зор. Себебі гуманитарлық пәндер адамзаттың білім байлығының және оның өмірлік тәжірибесінің сақтаушысы болып табылады. Соның ішінде шет тілі де осы гуманитарлық пәндер циклындағы маңызды пәннің бірі болып саналады. Шет тілін оқытудағы тұлғалық бағыттылықты қалыптастыру тәсілінде оқушының тікелей іс-әрекеті, оның көзқарасы, сабақтағы және сабақтан тыс қызығушылығы және бейімділігі, сабақ кезіндегі қарым-қатынасты ұйымдастыруда ескеріледі. Шет тілін оқыту ерекшелігі оқу тақырыптарын өту мақсатында ғана құрылмайды, ол өмірдегі белгілі бір проблемаларды талқылауға арналады. Яғни оқушылар шет тілін оқу үдерісінде өздерінің жеке істерін, қылықтарын, күнделікті сыныптағы, мектептегі, туған ауылындағы, қаласындағы, еліндегі және әлемде болып жатқан жағдайларға өз ойын, пікірін білдіріп және өз ойын дәлелдеуі керек. Ол үшін мұғалім сабаққа қолайлы психологиялық климат және жағымды көңіл күй қалыптастыруға жағдай жасауы тиіс. Релаксация, тілектестік қарым-қатынас атмосферасында жүргізілген оқытудың тұлғаның жан-жақты ашылуына көмектесетіндігін, оқушыға түсетін психологиялық кедергіні, яғни ұялшақтықты, ынжықтықты өзіне деген сенімсіздікті жеңуіне мүмкіндік беретіндігін белгілі Ресей ғалымдары В.П.Кузовлев, В.С.Коростелев, Е.И.Пассовтар атап өткен [14]. Олай болса оқушы шет тілін тек қарым-қатынас құралы ретінде ғана қабылдап қоймауы керек, ол шет тілі пәнінің адамда әлеуметтік маңызды қасиеттерді қалыптастыруға септігін тигізетін үлкен мүмкіндігін де білуі тиіс. Бұл орайда біз И.Л.Бимнің шет тілін үйрену арқылы оқушылар қарым-қатынас жасауда жаңа құралдарды меңгереді, «әлем терезесіне» еркін үңіліп әлемдік мәдениетке, өзі тілін үйреніп жатқан елдің мәдени құндылықтарына, оның тарихын, ел тану, ғылым, әдебиет, өнерін білуге еркін қол жеткізе алады деген пікіріне толық қосыламыз [15].

Шет тілін оқыту арқылы тұлға дамуын жетілдіру мәселесі көптеген ғалымдар В.А.Артемов, Б.В.Беляев, И.Л.Бим, И.Н.Верещагина, Н.И.Гез, А.А.Леонтьев, А.А.Миролюбов, Е.И.Пассов, Г.В.Роговалардың еңбектерінде жан-жақты қарастырылып, оның тұтас концепциясы жасалған. Яғни, оқу процесінде оқушылардың әртүрлі деңгейін ескере отырып өзара әрекетті жүзеге асыратын, тұлғаның дамуына бағытталған концепция жасалған. Бұл концепцияда ғалымдар шет тілін оқыту жаңа мағлұмат беруге ғана емес, оқытудағы ойланудың жаңа формасын, өз бетінше жұмыс істеу дағдысын меңгеруге, қойылған мақсаттың ең тиімді жолдарын таңдауды, іс-әрекет процесінде өзін-өзі бақылауды және өзін-өзі түзетуді жүзеге асыру қажеттігін көрсетіп берген. Осы тұрғыдағы көзқараста И.С.Якиманскаяның да пікірі қызығушылық туғызады. Ғалым «Ілім тек мағлұмат емес, бұл оқушы үшін жеке мағынаға, құндылыққа, қатынасқа толық субъектілік әлемді мағыналық жағынан аңдау мен түсіну болып табылады», - деп көрсетеді [16].

Жеке тұлғалық бағыттылықты жасау технологиясына байланысты жіктеулер жасау мәселесінде де ілгерілік байқалады. Атап айтар болсақ бұл мәселеде зерттеуші Г.К.Селевко мен И.Ф.Харламовтардың жіктеулері мағыналық жағынан тартымды көрінеді. Г.К.Селевко қазіргі заманғы білім беру технологиясын зерттей келе жеке тұлғалық бағыттылықты жасаудағы басты мақсат баланың жан-жақты, еркін және шығармашылық дамуына жетуде антропоцентрлік, гуманистік және психотерапевтік бағыттың рөлін ерекше атап көрсетеді [17]. Ал И.Ф.Харламов тұлғалық қасиеттерді қалыптастыруда білімді болудың жеткіліксіз екендігін айтады. Оның пікірінше әрбір жеке адам білім, білік және дағды жиынтықтарын жақсы меңгеріп жоғары білімділігін көрсете алса да, ол өзінің тәрбиелілігін көрсете алмауы мүмкін, яғни қарым-қатынас жасау мәдениетінің болмауы, эгоцентрлік әдетінің болуы оның өнегелі болып саналуына қайшы келеді. Сондықтанда мектептің мақсаты оқушыларда жоғары ілім деңгейін қалыптастырумен қатар жоғары тәрбиелік деңгейді де қалыптастыру болып табылатынына ерекше мән береді [18].

Сонымен тұлғалық бағыттылық қасиетті қалыптастыруда оқушы өзін-өзі дамытатын, өз бетінше білімін көтеретін, өзін-өзі іске асыра алатын субъектіге айналады, ал оқу үдерісі, оның категориялары (мақсаты, мазмұны, әдістері, формалары) тұлғалық бағыттылықты жасаушы, қалыптастырушы қайнар ретінде қабылданады.

Біздің пікіріміз бойынша осы қаралған мәселе шет тілін оқыту үдерісінде ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеуде тұлғалық бағыттылықты қалыптастырудың теориялық негізін ұғындырып қана қоймайды, сонымен қатар мектепте жүргізіліп жатқан оқу-тәрбие жұмысына талдау жасауға да мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, ағылшын тілін оқыту арқылы оқушыларды ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеу жүйесін жасау ғылыми-педагогикалық, яғни дидактикалық және әдістемелік талап-тілектерді ескеріп басқа да негізгі қалыптасқан принциптерге сүйенеді.

Ағылшын тілін оқыту арқылы оқушыларды ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеу жүйесі мектептегі оқу-тәрбие үдерісінің барлық аспектілерін жоспарлаудың құрамдас бөлігі ретінде қарастырылып, мектептің пәнаралық байланысы арқылы ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеудегі бағыттарды көздеген мақсаттары мен міндеттеріне бағындырылады.

Ағылшын тілін оқытудың келесі педагогикалық принциптерінің бірі оқытудың мақсаттылық принципі. Ақпараттық құзыреттілікқа бағытталған әрбір сабаққа дайындалу үшін ең алдымен оның мақсатын анықтайды (тәрбиелік, білімділік, дамытушылық). Өйткені оқыту әдістері олардың мақсаттарына байланысты. Осыған орай, әрбір оқушының және ұжымның ерекшеліктерін ескере отырып, мұғалім оқыту жұмыстарының формаларын, мазмұнын, әдістерін іріктеп алады. Ағылшын тілі пәнінің өзіне тән ерекшеліктеріне сәйкес, оның мазмұнын ақпараттық құзыреттілік компоненттерімен толықтыру қажет. Өйткені ағылшын тілі пәнін оқыту мен оның әлеуметтік мәндегі құралдық қызметін ұрпақ тәрбие ісінде талапқа сай пайдалану жаңа тәсілдерді табу және қолдану мәселесін де қажеттілікке қояды. Мұның басты бір себебі Қазақстан егемендік алғаннан бастап елімізге сырттан қызығушылықтың арта түскенінен байқалып отыр. Алайда көптеген мемлекеттер Қазақстан Республикасы туралы жалпылама мағлұматтармен шектеліп келеді, ал кейбіреулері тіпті Қазақстанды ең артта қалған ел деп санайды. Осы жағдайдың өзі Қазақстанды мақсатты және бағдарлы түрде әлемге танытуды өткір қажеттілікке қойып отыр. Ал бұл қажеттілікті жүзеге асыру, яғни шет елдерге Қазақстанды таныту оңай іс емес. Бұл шараның жүзеге асуы Қазақстандықтардың шет тілдерді меңгеруге деген қызығушылығына және меңгеру деңгейіне байланысты. Өйткені «шет тілін оқытудағы басты талап – бұл шет тілін және басқа елдің мәдениетін білу, оған қоса адамдағы ақпараттық құзыреттілік сезімінің тәрбиелілігін ұштау болып табылады. Бұл талаптар көпшілік жағдайда сақталмайды. Өкінішке орай әсіресе ақпараттық құзыреттілік тәрбие істері қазір назардан шеттеу қалуда» [12]. Сондықтан да ағылшын тілін оқыту қазіргі кезе сапалы түрде жаңа мағынаға ие болғандығын алға тартады.

Біз оқытудың формалары мен әдістері туралы айтқанымызда, оқушылардың ағылшын тілін оқытуда ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеу іс-әрекетін ұйымдастыруды мақсат етіп аламыз. Оқытудың формалары мен әдістері өзгермейтін дүние емес. Мектептің дамуына, оқытудың міндеттері мен мазмұнының өзгеруіне қарай оқытуды ұйымдастырудың формасы да өзгереді, ескілері қолданудан қалады, жаңалары туады. Ал оқыту принциптері статикалық тұрақты қағидалар ретінде үнемі жүйелі түрде сақталып келеді, олар оқытудың барлық формаларында міндетті түрде басшылыққа алынады, солар арқылы оқыту формаларының нәтижесі бағаланады.

Оқыту принциптерінің жүйесіндегі келесі принцип түсініктілік принципі. Ол оқушыда оқу-шаралардың дайындық деңгейіне сай ұйымдастырылады, мұнда берілген тапсырманы оқытушының басшылығымен терең ойлап орындауды талап ету қажет. Ағылшын тілін оқытуда бұл принциптен бірнеше ережелер туындайды:

Біріншісі жеңілден қиынға көшу. Мұнан оқушыларды ағылшын тілін оқыту барысында ақпараттық құзыреттілікқа бағытталған танымдық іс-әрекеттерге бірте-бірте үйрету, яғни шет тіліндегі фактілердегі ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелейтін ұғымдардың мазмұнын түсіну.

Екіншісі қарапайымдылықтан күрделілікке көшу. Ағылшын тіліндегі ақпараттық құзыреттілікқа бағытталған күрделі материалдарды талдау үшін, оларды ең алдымен негізгі терминдермен таныстыру қажет.



Үшіншісі белгіліден белгісізге көшу, мектептің оқу процесіндегі басқа сабақтардан (тарих, қазақ тілі, қазақ әдебиеті, география, биология т.б.) ақпараттық құзыреттілік бағыттағы алған білімдерін осы бағыттағы ағылшын тіліндегі материалдармен толықтыру, терең түсініп мазмұнын игеру.

Ғылымилық принцип, табиғат, қоғам, мәдениет, ойлау дамуының заңдылықтарын білуді талап етеді. Бұл принцип оқу бағдарламаларын, оқулықтарды жасағанда есепке алынып оқу процесінде жүзеге асырылады. Біздің зерттеу жұмысымыздың барысында алынған мәліметтерге қарағанда жалпы білім беретін орта мектептерде ағылшын тілін оқыту барысында ақпараттық құзыреттілікқа бағытталған тұлғаны тәрбиелеу қазіргі кездегі оқулықтардың мазмұнына тікелей байланысты. Еліміз егемендік алуына байланысты білім беру саласында үлкен өзгерістер болып жатыр, білім берудің жаңа технологиясы дүние жүзілік стандартқа негізделіп, қайта құрылуда. Жоғары оқу орындары кредиттік жүйе бойынша оқытылып жатса, орта мектептерде 12 жылдыққа көшуге дайындық процесі жүріп жатыр. Нақты атқарылған іс ол мектептердегі оқулықтар қайта қаралып жазылды. Сонымен қатар ағылшын тілі төл оқулықтарымыз да жазылып шықты. Бұл кезеңге дейін елімізде төл оқулығымыз болмастан, кеңестік дәуірдегі Қазақстан туралы деректер, мағлұматтар енгізілмеген оқулықтарды пайдаланып келдік, әлі де пайдаланып жүрміз. Көптеген мектептерде қолданылып жүрген ағылшын тілінің кеңестік дәуірдегі және қазіргі заманға сай болғанымен де Ресей мемлекетінде басылып шыққандықтан сол елдің талап-тілектерін көбірек ескеріп, біздің еліміздің жағдайына сәйкес келе бермейді. Алайда өзіміздің төл оқулықтарымызға әлі де сын айтылып жүр. Білім беру тарихында көптеген жақсы және әртүрлі оқулықтар болғандығын білеміз. Қазіргі талап-тілектерді ескере отырып оқулыққа: «Оқулық үйлесімді дидактикалық жүйе шеңберінде жүргізілетін білім беру үдерісінің кешенді мағлұматтық-әрекеттік моделі» – деген анықтама берілген. Оқулық дегеніміз білім беру үдерісінің мақсатын, принциптерін, мазмұнын, технологиясын бейнелейтін модель. Алайда, оған осы үдерісті жүзеге асыру жағдайына шындық та енгізіледі. Модель нақты бір дидактикалық жүйенің құрылымын ғана көрсетпейді, сонымен қатар оның жүзеге асырылуының жобасын жасайды. Тұлғаға бағытталған тәлім-тәрбие тұлға мен оқытудың интеграция жағдайында ғана белгілі бір нәтижеге қол жеткізеді. Демек, оқулық-модель оқулық-шындықпен интеграциялануы тәлім-тәрбие әрекеті барысында субъектілер арқылы жүзеге асырылады. Тәлім-тәрбие үдерісіндегі субъектілер оқушы мен мұғалім екендігі белгілі. Оқулықтың басты міндеті – оқушылардың жеке дамуын қамтамасыз ету. Ал бұл міндетті жаңа талапқа сай шешу, тұлғаның зерттеу жұмыстарын жүргізуі арқылы, шығармашылық әрекеті арқылы, оқулық авторы немесе оқулық кейіпкерлерімен диалогы арқылы, әртүрлі пікірлерді салыстыруы арқылы, оқыған материалдардың мәнін ұғынуы арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі кезде оқулық құрастыру теориясы мен практикасында үш бағыт бар. Бірінші – белгілі теориялық жай күйді толықтыру және жетілдіру, осының негізінде оқулықтағы бар материалдарды түзету, оларды қазіргі жағдай мен міндеттерге ыңғайлау. Екінші – кез-келген жағдайға сай ең тамаша оқулық теориясын құрастыру. Үшінші – жалпы оқулық теориясынан бас тартып, білім беру концепцияларына сүйене отырып, әрқайсысы өз талап-тілектерін ұсына отырып, оқулық құрастыру. Көпшілік ғалымдар мен оқулық авторлары бірінші бағыт бойынша жұмыс атқарады. Ал нәтижесінде оларға үздіксіз қарама-қайшылықтарды шешуге тура келеді. Себебі оқулық өз алдына бөлек мәселені қарастырса, өмірде тіпті басқаша болады. Біз, жаңа оқулықтар дайындауда үшінші бағыт бойынша дайындалған оқулық мазмұны тұлғаға бағытталған талап-тілекке сай келеді деп пайымдаймыз. Оқулықтарды құрастыруда олардың қандай білім беру жүйесіне қызмет ететінін анықтап алу қажет. Егер де оқулық тұлғаға бағытталған болса, онда оның мазмұны тұлғаның жеке дара қасиетінің есепке алынуын қамтамасыз етеді. Ал егер де оқулық білімгерлікке бағытталған болса, онда оның негізі ғылымның мағлұмат логикасы бойынша құрастырылады, яғни басты назарда әлеуметтік құндылық ретінде білім тұрады. Мұндай білімге деген тәсіл демократиялық қоғамдағы шығармашылық, өз бетінше ойлайтын тұлғаның қалыптасуын тежейді. Сондықтан да еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін ағылшын тілі пәні бойынша дайындалған төл оқулығымыздың мазмұнына шолу жасап саралауды жөн көрдік. Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі ұсынған алғашқы төл оқулығымыз 2001 жылы «Атамұра» баспасынан жарық көрді.

Оқулық авторлары Т.Аяпова, Д.Ұқбаев [19]. Оқулықтағы іс-әрекеттердің барлығы қазіргі кездегі ең өзекті коммуникативті-когнитивтік тәсілге негізделген. Ағылшын тілінің 5 сынып оқушыларына арналған оқулық кешені 4 кітаптан тұрады: негізгі оқулық, жұмыс кітабы, оқыту әдістемесі, оқу кітабы, 68 сағатқа арналған. Негізгі оқулық 10 бөлімнен, әрбір бөлім 5 сабақтан тұрады, 6-шы сабақ қайталау немесе бақылау сабағы болып табылады. Оқулықтың мазмұнында сабақта қарастырылатын тақырыптар жеке-жеке көрсетілген. Жұмыс кітабында берілген жаттығулар оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытуға арналған. Алайда, жалпы білім беретін орта мектептерде сағат саны 68 сағатпен қалып отыр. Бұл бастауыш сыныптарда ағылшын тілінен факультатив сағаттары бөлінбейтін ауыл мектептеріндегі баланың тілдік материалды игеріп кетуіне балалардың шет тілін оқуға даярлықсыз келуі, сағат санының аздығы қиындық туғызуда. Жалпы білім беретін мектептің 6 сыныбына арналған оқулық «Атамұра» баспасынан 2002 жылы басылып шықты. Авторлары Т.Аяпова, З.Әбілдаева [20], аптасына 2 сағат оқытылады. 6 сыныпқа арналған оқулық 9 бөлімнен, әрбір бөлім 5 сабақтан тұрады, 6-шы сабақ қайталау немесе бақылау сабағы болып табылады. 7 сыныпқа арналған оқулық «Атамұра» баспасынан 2003 жылы шыққан, авторлары Т.Аяпова, З.Әбілдаева, Ж.Тұтбаева [21], аптасына 2 сағат оқытылады. 7 сыныпқа арналған оқулық 6 бөлімнен, әрбір бөлім 5 сабақтан, әрбір 3-ші немесе 4-ші сабақтан кейін оқу кітабымен жұмыс жасау берілген. Әр бөлімнің соңында грамматикалық анықтама мен жаттығулар жұмысы және өзін-өзі тексеруге арналған тест жұмыстары берілген. Кітаптың қосымша материалында қазақтың ұлттық ойындары: аударыспақ, қыз қуу, көкпар берілген. Бұл берілген үзінді әңгімелердің өзі оқушыны ағылшын тілі сабағында ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеуде мәні зор. Әлем халықтарының салт-дәстүрі тақырыбы бойынша сабақта оқушы өз елінің салт-дәстүрімен байланыстыра әңгіме жүргізіп, пікір таластыруға бақылау сұрақтары көптеп берілген. Алайда тыңдасымға арналған құралдар ескерілмеген. Оқушы тыңдасымға арналған құралдардан еліміз туралы мәтіндерді тыңдаса туған еліне, жеріне деген сүйіспеншілігі оянып, пәнге деген қызығушылығы да арта түсер еді. 8 сынып оқулығының авторлары Т.Д.Кузнецова, П.Г.Козлов [22], 2004 жылы «Мектеп» баспасынан шыққан, аптасына 2 сағат оқытылады. 9 сынып оқулығы «Мектеп» баспасынан 2005 жылы шыққан, авторлары Т.Аяпова, З.Әбілдаева, Ж.Тұтбаева [22], аптасына 2 сағат оқытылады. Оқулық кешені 4 кітаптан: негізгі оқулық, жұмыс кітабы, оқыту әдістемесі, оқу кітабынан тұрады. Жұмыс кітабы мен Оқу кітабы негізінен оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуге арналып, олардың шығармашылық ойлауын дамытуға бағытталған. Дегенмен ауыл мектептерінде оқулықтың жетіспеуі, Жұмыс кітабы мен Оқу кітабының оқушыға мүлдем берілмеуі сөз жүзінде айтылып, іс жүзінде орындалмайтын алшақтық бар екенін көрсетеді. Оқулықтар ағылшын тілін сапалы да тез меңгерудің осы заманғы тәсілдері негізінде жазылған. 8-9 сыныптағы оқулықтардан [23] өз еліміз туралы ағылшын тілінде сөйлейтін Англия, АҚШ және басқа елдердің өмірі, тұрмыс-салты мен мәдениеті жөнінде түсініктер мол берілген. Авторлардың негізгі көздеген мақсаттары тәуелсіз мемлекетіміздің жастарын әлемдік мәдени дәстүрлерге сай ұлттық тәрбие бере отырып, ақпараттық құзыреттілікқа тәрбиелеу. Өз елімізде басылып шыққан жаңа буын оқулықтарымызбен Ресейде басылып шыққан оқулықтармен салыстырсақ, жаңа буын оқулықтарының оқушылардың ақпараттық құзыреттілік сезімін нығайтуда артықшылығы бар. Жаңа буын оқулығының жалпы орта білім беретін мектептің 8 сыныбына арналған оқулығында [24] Ұлы Британия елінің географиялық жағдайы, экологиясы, білім беру жүйесі, мейрамдары, спорты Қазақстанмен салыстырмалы түрде берілген. Озық үлгідегі жаңашыл технологияларды пайдалана отырып, қоршаған ортаны қорғау, денсаулық сақтау, мәдени орталықтар мен саяхат тақырыптарында екі елдің айырмашылықтары мен ұқсастықтықтарын айыра отырып орындайтын тапсырмалар көп берілген. Сонымен қатар еліміздегі білім беру жүйесі Англияның білім беру жүйесімен салыстырылып, кесте бойынша берілген. Оқушы кесте арқылы білім беру жүйесіндегі артықшылық пен кемшіліктерді ажыратып, сөйлеу қабілетін дамыта отырып, еліміздің білім беру жүйесі туралы мақтанышпен айта және еліміздің өркендеуі мен дамуы білімге тәуелді екендігі туралы мағлұмат ала алады. Оқулық 6 тараудан, әр тарау 10 сабақтан тұрады. Әр тараудан кейін оқушы өзінің алған білімін байқауға арналған тест тапсырмалары берілген. Алайда тыңдасымға арналған құралдар берілмеген. 10,11 сыныптарда ағылшын тілі гуманитарлық және жаратылыстану бағыттары бойынша баспадан шыққан [25] Ал И.Н.Веращагина, О.В.Афанасьеваның «Просвещение» [26] Ресей баспасынан шыққан оқулықтарында оқу кітабы, жұмыс дәптері, оқулық және тыңдасымға арналған құралдар берілген. Тыңдасым оқушының зейінін аударуға, дыбыстың, сөздің дұрыс айтылуын жақсартуға әсерін тигізеді. Тыңдауға арналған кассетада мәтін, жаңа сөздермен қатар сол тақырыпқа байланысты әндер, тақпақтар берілген. Төл оқулықтарымыз бұл талапқа сай келмей отыр. Ал 9 сыныпқа арналған оқулықта [27] тыңдасымға арналған арнайы жаттығулар болғанымен, олардың аз тиражбен басылуы, бағаның өте жоғары болуы мектеп сұранысын қамтамасыз ете алмай отыр. Тіптен соңғы екі жылда бұл оқулықтар кейбір мектептерге, әсіресе ауыл мектептеріне таратылмағандықтан, мұғалімдер кей жағдайда өз кітапханаларында бар ескі оқулықтарды пайдалануға мәжбүр болып отыр. Оқулық ағылшын тілін сапалы да тез меңгерудің осы заманғы тәсілдері негізінде жазылғандықтан, оқушыларға тақырыпты талдауға, туған елін ағылшын тілінде сөйлейтін елдермен салыстыра отырып әңгіме жүргізуге арналған жаттығулар жұмысы, диаграмма, оқушылардың сөйлеу дағдысын дамытуға арналған сұрақтар берілген. Сөйлеу дағдысын дамытуға арналған сұрақтар өзекті мәселелерді талқылауға бағытталғандықтан, оқушы өз ойын білдіріп, қорытындылай алады. Оқулық соңында әр бөлімге арналған прогресс тестер берілген. Оқушының өтілген тақырыптарды пысықтауға арналған жұмыс дәптерінен оқушы өз бетінше тапсырмалар орындап білімін нығайта алады. Ортаңғы сынып оқушылары жанұя тақырыбын жан тәнімен талқылайды. Қазақ халқы тілі жаңадан шығып келе жатқан баласына әкесінің атын, атасының, одан кейін бабасының аттарын айтып, жеті атасын жаттатып жатады. Ортаңғы сынып оқушыларының санасында Отан-жанұя, мектеп, туған жері. Сондықтан да “Отан от басынан басталатындығын” оқулық авторлары негізге ала отырып жанұя тақырыбына ерекше көңіл бөліп, шежіре атауларын ағылшын және қазақ атауларымен салыстыра береді. Шежіре арқылы бір жағынан ата-бабамыздан мұра болып келе жатқан туысқандық қарым-қатынасты қастерлей білуге үйренсе, ал екінші жағынан өз шежіресінің тарихын біледі. Оқулық кешенімен жұмыс істеу тәртібі мұғалімдерге арналған оқыту әдістемесінде түсіндірілген. Алайда бұл мұғалімдерге үлкен әдістемелік көмек болғанымен, мұғалімдердің әрбір сабаққа шығармашылықпен келуіне шектеу қоймайды. Қазіргі кезде мұғалімдер ағылшын тілін оқытуда Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі ұсынған оқулықтармен жұмыс істей алады. Оның ішінде өзіміздің төл оқулықтарымызбен қатар, Ресей басылымынан, шетелден шыққан оқулықтар да бар. Шетелдік оқулықтарға, сонымен қатар соңғы жылдардағы басылымнан шыққан Ресейлік оқулықтар және өзіміздің төл оқулығымызға да оқытудың төрт аспектісі енгізілген. Олар:

1 таным - шет тілін оқытуда мәдениеттанулық мазмұнды меңгеруге бағытталған;

2 даму - шет тілін оқытуда психологиялық мазмұнды меңгеруге бағытталған;

3 тәрбие - шет тілін оқытуда педагогикалық мазмұнды меңгеруге бағытталған;

4 үйрену - шет тілін оқытуда әлеуметтік мазмұнды меңгеруге бағытталған [28].

Дегенмен де, бұл оқулықтар арқылы біз жеткіншектерге әлі де толық мағлұмат бере алмаймыз, сондықтан да ақпараттық құзыреттілікқа бағытталған материалдарды қазіргі ғылымның даму деңгейіне сай іріктеп, қосымша ақпарат көздерін дұрыс пайдалану өте маңызды. Ақпараттық құзыреттілік көзқарас - тәлім-тәрбие берудің жемісі, оның қалыптасуы тұлғаның білім мен тәрбие алуының біраз жылдарына созылады. Әсіресе, тек Ресей басылымынан шыққан оқулықтармен оқыту жоғарыдағы аталған мазмұн компонентінің шет тілдік мәдениеті төл мәдениетімізбен диалог құруына қайшы келеді. Яғни, берілген қосымша материалдар, сауалдар Ресей туралы, сол елдің мүддесіне бағытталған. Сондықтан да шетелдік баспадан шыққан жаңа талапқа сай оқулықтар қолданылуымен қатар, қосымша әдістемелік нұсқаулар қолданылуы қажет.




2. Шет тілі сабағында оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мақсатында ақпараттық технологияларды қолдану

Каталог: uploads -> doc -> 0bad
doc -> Викторина по пьесе В. Шекспира «Гамлет, принц Датский»
doc -> Тест сынып Ұлы Отан соғысы нұсқа
doc -> Пєн атауы: Математика
doc -> Сабаќтыњ тарихы: ХІХ ѓасырдыњ 60-70 жылдарындаѓы ќазаќ халќыныњ отарлыќ езгіге ќарсы азаттыќ к‰ресі
doc -> 1 -сынып, аптасына сағат, барлығы 34 сағат Кіріспе (1 сағат)
doc -> Сабақтың тақырыбы: XVIII ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы Сабақтың мақсаты
doc -> Сабақтың тақырыбы: XVIII ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет