4 Қуат балансы. Активті екі полюстілік. Потенциалды диаграмма



Дата24.11.2022
өлшемі59.33 Kb.
#179361
Байланысты:
4 ҚУАТ БАЛАНСЫ
15 дәріс ворд, Laboratory work 9, Laboratory work 9-1, Хусаин Ә., sbornik-ryabushko-chast-2

4 ҚУАТ БАЛАНСЫ. АКТИВТІ ЕКІ ПОЛЮСТІЛІК. ПОТЕНЦИАЛДЫ ДИАГРАММА.
Дененің жұмыс жасау қабілеті осы дененің энергиясы деп ата-лады. Мысалы, биіктікке кетерілген кез-келген жүктің белгілі энергиясы бар. Ол биіктіктен құлаған кезде жұмыс жасайды. Дене қозғалуы кезінде неғұрлым көп жұмыс жасай алса, оның энергия­сы да солғұрлым көп болады. Энергия жоғалып кетпейді, тек бір-түрінен екінші түріне көшіп отырады. Мысалы, электр энергиясы механикалық, жылулык, химиялық энергияга, ал механикалык энергия - электрге т. б. айналуы мүмкін.
Тұйық тізбектегі электр энергиясының көзі зарядтарды тасы-малдау үшін белгілі энергия жұмсайды. Бұл энергия көздін ЭҚК үшін осы тізбек, яғни EQ арқылы тасымалданатын электр мөлшеріне_кобейту арқылы анықталады.
Бірақ бұл энергияның барлығы пайдалы бола бермейді, яғни энергия көзі өндірген жұмыстын барлығы дерлік энергия тұтыну-шыға берілмейді. Өйткені оның бір белігі энергия көзінің ішкі ке-дергісі мен өткізгіш сымдардың кедергілерін жеңуге жұмсалады. Сонымен энергия көзі өндіретін пайдалы жұмыс мынаған тең:


А = UQ (1.23)
мұндағы U — тұтынушы қысқыштарындағы кернеу.
Электр мөлшері тізбектегі токты аққан уақыт аралығын оның өту уақытына көбейткенге тең:
Q = It (1.24)
болғандыктан жұмыс формуласын мынадай түрде бейнелеуге болады:
A = UIt (1.25)
яғни электр энергиясы немесе жұмысшы тізбектегі кернеудің, токтың және оның өту уақытының көбейтіндісіне тең. Ал егер тізбек учаскесіндегі кернеуді ток пен осы учаске кедергісінің көбейтіндісі арқылы, ягни — UIR деп өрнектесек, онда жұмыс формуласын былайша да жазуға болады:
A = IRt (1.26)
Дегенмен көрсетілген формулалардыц ешбірі бұл жұмыс алынған электр генераторларының ауқымын анықтай алмайды, өйткені генераторлардың үлкені де кішісі де әртүрлі уақыт аралығында бірдей жұмыс беруі мүмкін. Сондықтан генератордың ауқымы жасалған жұмысымен емес, онын қуатымен анықталады. Бұл кез-келген электр аппаратына, машинасына, олардың электр энергиясын өндіруші немесе тұтынушы болуына байланыссыз, (мысалы, электр қозғалтқыштар, электр шамдары, жылыту аспаптары т. б.) қатысты жағдай болып табылады.
Қуат деп бір секунд ішінде өндірілген (немесе пайдаланылған) жұмысты айтады. Қуат мынадай формулалармен өрнектеледі:
P = A/t= UQ/t=UI=U2/R = I2R (1.27)
Сыртқы кедергісі (R) өте кіші электр тізбегінде токтың мәні үлкен болады, ал генератордың қысқыштарындағы кернеу аз бола-ды. Егер сыртқы тізбек кедергісі R = 0 болса, онда генератордың қысқыштарындағы кернеуде (U) нольге тең. Демек сыртқы тізбекке беретін қуат Р да нольге тең болады.
Сыртқы кедергісі өте үлкен (сыртқы тізбек ажыратылған кезде оның кедергісі шексіз үлкен мәнге дейін өседі) тізбектегі ток та, сыртқы тізбекке берілетін қуат та нольге тең.
Сонымен сыртқы тізбек кедергісінің өсуіне қарай қуат алдымен нольден бастап қандай да бір ең үлкен (максимал) мәнге дейін еседі, содан соң нольге дейін кемиді.
Сыртқы тізбектен ең үлкен қуат алу үшін бұл тізбектің кедергі-сі генератордың ішкі кедергісіне тең болуы керек. Алайда, генера-тордың ішкі кедергісі сыртқы тізбектің кедергісіне тең болған кезде генератордың пайдалы әсері үлкен емес және мұндай жағдайларда жұмыс істеу тиімсіз екендігін ескеру керек, өйткені генера­тор беретін барлық қуатының жартысы оның ішкі кедергісін жеңуге жұмсалады.
Энергия көзінің сырткы тізбекке беретін қуаты пайдалы қуат Р2 ал олардың сырттан (механикалык, химиялык, т. б. энергия көзінен) алатын қуаты тұтынылатын қуат Р1 болып табылады. Электр энергиясын тұтынушы электр энергиясы көзі желісінен энергияны тұтынып, оны басқа энергия түрлеріне — механикалық, жылулық және т. б. түрлендіреді.
Энергияның сақталу заңына сәйкес электр энергиясы көзінің немесе тұтынушының пайдалы қуаты олардың тұтынатын қуатынан Р1 кем болады, өйткені жұмыс проңесі кезінде энергия көзі немесе тұтынушыда түрленетін энергияның бір бөлігі міндетті түрде жоғалады. Энергия түрлендіргіштерде энергия жоғалуы олардың орам сымдарының олардан өтетін токтардың әсерінен қызуына, болаттың қайыра магниттелуіне, құйындық токтарға т. б. бай-ланысты болады.
Энергия түрлендіргіштің (электр энергиясы көзінің немесе тұ-тынушының) қасиеттерін бағалау үшін пайдалы жұмыс коэф­фициенті (ПЖК) қолданылады. ПЖК энергия көзінің немесе тұтынушының пайдалы қуатының Р2 олардың пайдаланған қуатына Р1 қатынасымен анықталады, яғни
η1 = Р21 = Р2/(Р2 + ∆Р) (1.28)
мұндағы ∆Р — энергия көзі немесе тұтынушыда жоғалатын энер­гияны жеңуге жұмсалатын қуат шығыны.
Бұл формула энергия көзінің немесе тұтынушының ПЖК-ті ондағы энергия шығыны кем болған сайын жоғары болатындығын көрсетеді.

Достарыңызбен бөлісу:




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет