А. Ж. Сейтембетова



жүктеу 2.91 Mb.
бет4/11
Дата19.09.2017
өлшемі2.91 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

69

Әртурлі тірі организмдердегі химиялық реакциялардың жүру жолдары бірдей болып көледі. Мысалы, Д - глюкозаның ыдырау реакциясы барлық тірі организм үшін бірдей, бірнеше сатылы түрде жүріп отырады. Анаболиттік жолдар мен катаболиттік жолдардың жүруінің бір-бірінен ерекшеліктері бар. Бауырда жүретін глюкозаның пирожүзім қышқылына дейін ыдырау реакциясын және осы қышқылдан глюкозаның қайта түзілу реакциясын қарастырайық.

Глю —> ———> ПЖҚ /ІІ реакция/

Глюкозаның пирожүзім қышқылына дейін ыдырауы І І реакциядан тұрады, ал оның пирожүзім қышқылынан түзілуі басқаша жүреді. Бұл реакциялардың 8-і ыдырау кезіндегі ферменттердің қатысуымен жүрсе, үшеуі басқа ферменттердің қатысуымен жүреді



Катаболизм мен анаболизм кезеңдерінің схемасы

Катаболизм мен анаболизм жолдарының бірімен-бірінің толық сәйкес келмейтіндігінің өзіндік себебі бар:

I. Энергиялық күйі. Әлдебір күрделі заттың ыдырауын, үлкен

тасты тау басынан құлатып жіберумен теңеуге болады, ал синтезді, керісінше осы тасты тау басына шығарумен салыстыруға болады, алғашқы жағдайда бос энергия бөлінеді, ал соңғысында энергия жұмсауға тура келеді. Сол тау басынан құлаған тасты, қайтадан сол жолмен таудың басына шығару мүмкін бе?-мүмкін емес. Оған қосымша энергия қажет, яғни басқаша ыңғайлы жолды табу қажет. Биосинтездік реакциялар да сол сияқты, кейбір кезеңдерде басқа жол таңдап, қосымша энергия жұмсауды қажет етеді.

70

2. Реакция кезеңдерінің реттеуі. Әртүрлі болу қажет, себебі заттың ыдырауына да синтезіне де тежеудің жолы бір болса, онда катаболизмнің тежелуі, анаболиттік жолдардын тежелуіне де әкеп соқтырады. Дегенмен анаболизм мен катаболизмді байланыс-тыратын ортақ кезең, карбон қышқылдарының циклдік кезеңі. Бұл жолды метаболизмнің амфиболиттік жолы деп атайды.



Сонымен метаболиттік жолдар бірімен-бірі тығыз байланысты, яғни бір ферменттік реакция нәтижесіндегі түзілген заттар екінші ферменттік реакцияларға субстрат болып табылады, сондықтан метаболизмді фермонттік реакциялардың күрделі торы деп қа-растыруға болады. Егер осы тордың бір бөлімінде қоректік зат-тардың ағыны төмендесе, оған жауап ретінде басқа бөлімінде өз-герістер болады. Сонымен қатар бұл өзгерістердің ұтымды, үнемді болу жағы қарастырылады.

Біз осыған дейін метаболизм кезінде ферменттөрдің әсерімен заттардың өзгерісін қарастырдық, ал энергияның өзгерістері қалай жүреді. Күрделі қоректік заттар, өздерінің молекуласының күрделілігіне сәйкес потенциалды энергияға ие болады. Мысалы, глюкозаның суға және көмір қышқыл газына дөйін ыдарауы 38 моль АТФ-тың түзілуіне әкеп соқтырады.

Бос энергия деп температура және қысым тұрақты болғанда жұмыс істеуге қолданылатын энергия түрін айтады. Дегенмен күрделі молекулалардың ыдырауы кезіндегі әнергияның белгілі бір жолмен ұстап отырмаса, олар тек кана жылуға айнала алады. Клеткада осы бос энергияның басым бөлігі АТФ түрінде сақталынады, яғни күрделі заттардың ыдырау реакциясымен қатар АТФ-тың синтезделу реакциясы жүреді.

АДФ + Фн—>АТФ

АТФ түрінде сақталған әнергияның түрі: I/ биосинтездік химиялық реакцияларға; 2/ жиырылу және қозғалу қызметтерін атқаруға; 3/ мембраналар арқылы қоректік заттарды тасымалдауға; 4/ генетика-лық информацияларды жеткізуге жұмсалады.

Бос энергияның биосинтез реакцияларына жұмсалуының келесі түрі сутек атомдары немесе электрондардың көмегі арқылы жүреді. Клетка метаболизм максимальды үнемділік принціпіне негізделген.

Сонымен, метаболизм катаболизм мен анаболизмнің үздіксіз бірлігі, метаболиттердің тұрақты концентрациясы /глю, ақ, май қышқылдар/, синтез бен ыдырау процестерінің динамикалық тепе-

теңдігі


71

Бір клеткада біріне-бірі қарама-қарсы екі процестің бірлігін қалай қамтамасыз етуге болады?

Міне бұл сұрақты шешуде биологиялық мембраналардың атқа-ратын рол 1 өте зор. Биологиялық мембраналар ең алдымен клетка метаболизмінің биохимиялық, клеткалық және физиологиялық дең-гейде интеграциялық және дифференциялық /іріктеу және басқару/ жүйесі. Биохимиялық деңгейде болатыны биомембранасыз АТФ-тьң синтезі, гормондардың зат алмасуға әсері ч.б. жүрмейді.

Клеткалық және субклеткалық деңгейде болатыны мембранасыз ядроның, мигохондрийдің, лизосомалардың, цитоплазманың өз қыз-меттерін істеуі мүмкін емес.

Физиологиялың деңгейде болу себебі әртүрлі органдар, орталық нерв жүйесі бүкіл организмнің бірігіп жұмыс істеуі осы био-мембраналардың қатысуымен жүреді.

Биомембраналар

Барлық тірі организмдер клеткадан тұрады. Әрбір клетка тірі жүйеге тән барлық кызметті атқара алады: I/ зат пен энергия алмасуы жүреді; 2/ өседі, көбейеді және өзінің қасиеттерін басқа жаңа клеткаларға жеткізе алады.

Прокариоттарда жалғыз клеткасының цитоплазмалық мембранасы болса, эукариот клеткаларында цитоплазмалық мембранадан басқа әртүрлі органеллалар: митохондрийде сыртқы және ішкі мембрана, лизосомада рибосомда т.б” өзінің мембранасы болады, яғни

клеткада әртүрлі мембраналар кездеседі. Мембраналар бірімен-

бірі қызметімен ғана емес, құрылысымен де ерекшеленеді. Дегенмен барлық мембраиаларға ортақ қасиет: олардың бірнеше молекула

қабатынан тұрып, клеткаішілік құрылымдарды "компартменттерді" бірімен-бірін бөліп тұратындығы, Мембраналардың қалыңдығы 60-100 А.

Мембраналардың химиялық құрамы. Мембраналар негізінен май мен белоктардан тұрады. Майлардың белоктармен салмақтық қатынасы 1:4 немесе 4:1 болып келеді. Мембраналарда көмірсу компоненттері де кездеседі. Ондағы майларға құрамында гидрофилді және гидрофобты топтары бар, молекулалары оншалық-ты үлкен емес майлар тобы жатады. Сулы ортада майлардың мұндай молекулалары өте жылдам липидтік қосқабат түзеді, ал мұндай қосқабаттан полярлы молекулалар өте алмайды. Мембраналардың құрамына майлардың негізгі үш тобы кіреді:



72

I. Фосфолипидтер;











ІІ Гликолипидтер /майдармен байланысқан қанттары бар/:

73


I/ цереброзидтер/ глю немеее галактоза/;

2/ ганглиозидтер/ қант қалдығының бірнешеуі болады/.



ІІІ. Холестерол - плазмалық мембраналарда көптеп, ал мито-хондрий мембранасында аз кездеседі,

 

  Мембраналың белоктар. Мембрананың көптеген қызметі, оның құрамына кіретін белоктардың қасиетімен анық-талады. Мембрана белоктары насостың /АТФ-аза/, рецепторлық, ферменттік қызмет атқарады. Мембрана белоктары

липидтік қосқабатқа еніп тұрады да, өздеріне тән активтілік

көрсетеді. Оларды екі топка бөлуге болада:

1. Зеткейлік немесе липидтік қосқабатқа жанасып тұрушы белоктар.

2. Интегралды немесе липидті қосқабатқа батып тұтушы бе-локтар. Шеткейлік белоктар майлармен электростатикалық күштер арқылы және сутектті байланыстардың көмегімен байланысып тұра-ды. Бұл белоктарды түз ерітінділерін қосу немесе ортаның рН-н өзгерту арқылы бөліп алуға болады. Ал интегралды белоктар мем~ браналық липидтердің көмір сутектік тізбектерімен көптеген бай-ланыс түрлері арқылы байланысатындықтан, оларды бөліп алу қиы-нырақ. Оларды бөліп алу үшін арнайы детергенттер /триток, ма- холаты т.с.с/, агенттер қолданылада.

Қосымша компоненттер. Мембрананың құрамында, жоғарыда көрсетілген негізгі компоненттерден басқа косымша компоненттер болады, оларды-минорлы компоненттер деп атайды:

I. Токоферол немесе Е витамині - мембраналық липидтердің асқын тотығуының тежеуші ролін ақарады. А витаминінің альде-гиді - региналь фоторецепторлар мембранасының родопсин белогы- ның құрамына кіріп сәуле энергиясын өзгертуге қатысады. Убихи нон - электрондарды тасымалдауға қатысады.

Мембрананың құрылысы. Бұл туралы әртүрлі уақытта түрліше көзқарастар болды. Себебі, липидтер мен белоктардың молекулала-ры бірімен-бірі үш түрлі жолмен қосылады. Соған сәйкес мембра-намың үш түрлі моделі болуы мүмкін:

I. Липидтер белоктармен электростатикалық тартылыс күші арқылы өздерінің полярлы топтарымен әрекеттесе алады. 74



Яғни белок липидтік қосқабаттың жоғарғы немесе төменгі қабатында орналаса алады. Мембрананың мұндай моделін 1931 жылы-Америка ғалымдары Даниелли және Девсон ұсында, Мембрананың мұндай құрылысы оның өткізгіштік қабілетін жақсы түсіндіре алады.

2. Белок молекулаларымен липид молекулалары өзара кілемнің жіптері сияқты орналасада.

3. Модель - сұйықты мозайкалық немесе сұйықты өрнектік құрылыс. Бұл модельді 1972 жылы Дконатан Сингер мен Гарт Николсон ұсынды.

Бұл модель бойынша:

Т. Мембрананың арқауы /матриксы/ үздіксіз полярлы липидтік қос қабаттан тұрады. Липидтік қосқабат екі түрлі қызмет атқарады:

а/ мембрананың жанасушы белоктар үшін еріткіштің ролін атқарады;

б/ өткізгіштіктің бөгеті қызметін атқарада.

Интегралды белоктар, олардың құрамындағы ферменттер, тасы-малдаушы белоктар липидтік қосқабаттың гидрофобты бөлімінде орналасса ғана өзінің активтілігін көрсете алада.

2. Липидтік қосқабатта мембраналық белоктар ең бойымен еркін қозғала алада. Жанасушы белоктар липидтік қосқбаттың бетінде еркін жүзіп жүре алады, ал интегралды балоктар аисбергтер сияқты липидтік қосқабатқа толығымен еніп тұрады, солар байланысқан көмірсу тізбектер бұл қосқабаттан антенна сияқты шығып тұрада. Интегралды белоктардың қңатарына гликопратеидтер жатады.

3. Мамбраналық липидтердің азғана бөлігі мембраналық белоктарыен ерекше байланыс арықылы байланысады, бұл олардың ерекше қызмет атқаруына қажет болуы мүмкін.

75

Мембраналардың физикалық-химиялық қасиеттері



1. Мембрана амфифилді. Оның құрамына кіретін липидтер гидрофобтық және гидрофилдік бөлімнен тұратын болғандықтан олар мембранаға амфифилдік қасиет береді. Сондықтан да мем-брана арқылы көптеген заттар өте алмайды. Мысалы: суда ерігіш заттар мембрананың майлы қабатынан өте алмайды.

2. Мембрана ассиметриялы. Оның сыртқы және іші қабат-тарының құрамы жағынан және ферменттік активтілігі жағынан бірінен-бірінің айырмашылығы болады. Мысалы, адам қанындағы эритроциттер мембранасының іші қабатында фосфатидилэтано-ламин және фосфатидилсерин болса, ал сыртқы қабатында фосфати-дилхолин және сфингомиелин болады. Мембраналардағы тасымалдаушы жүйелерде тек бір бағытта ғана жұмыс істейді. Мысалы, эритроцит мембранасындағы Nа++,- АТФ-аза насосың жұмысын алсақ:



бұл насос Nа+ - иондарын клеткадан сыртқа шығарып отырса, К+ сыртқы ортадан ішке кіргізіп отырады, ал керісінше бағытта ешқашан жұмыс істей алмайды. Сонымен қатар мембрананың сыртқа қабаттарында гликопротеиндердің құрамына кіретін олигосахаридтер тобы болса, ішкі қабатта олар кездеспейді.

3. Мембрананың аққыштығы - оның құрамына кіретін май қыш-қылдары мен холестеролға байланысты. Мембранадағы май қышқылдары белгілі бір тәртіппен немесе қалай болса солай орналасуы мүмкін. Ол мембрананың құрамына кіретін май қышқылдарына тәуелді. Егер де май қышқылдары қаныққан болса онда липидтік қосқабаттың аққыштығы нашар, қанықпаған май қышқылдары көп болатын болса, сұйық болады. Холестерол биологиялық мембрананың кристалдануынан сақтайды.

Бір жағынан холестерол ацилдік тізбектің тез қозғалуына кедергі жасаса, екінші жағынан екі көміртектік тізбектің арасына тұрып, бірімен-бірінің жабысып қалуынан сақтап, мембрананың аққыштығын бір қалыпта ұстап тұруға мүмкіндік береді

76

4. Мембрананың өздігінен жиналуы олигомерлік белоктар немесе рибосма сияқты жүреді. Мембрананы күшті детергенттер-мен әсер етіп жеке-жеке белоктың және липиттік молекулаларға бөлуге болады. Липидтік молекулалары қосқабат құрай алмайды, тек мицеллалар құрайды. Ал енді осы детергентті реакциялық ор-тадан қайтадан алса, онда липидтер мен белок молекулалары қай-тадан бірімен-бірі қосылып мембрана қалпына келеді, Бірақ осылай қайта құрылған мембрананың бір ғана кемістігі бар, ол өзінің ассиметриялығын жояды.



Мембрананың қызметі:

1. Клетка ішін бөлімдерге - компартменттерге бөлу

2. Заттардың талғамды өткізгіштігін қамтамасыз ету. Клетка ішіне О2, СО2, Н2О оңай өтеді де, басқа заттардың өтуі қиынға түседі және бұл өткізгіштік олардың майдаларда және суда ерігіштігіне тәуелді. Мембрана арқылы заттардың талғамды өтуінің үш жолы бар:

I. Қарапайым диффузия - О2, СО2, Н2О және ауруды басушы кейбір дәрі-дәрімектер, Бұл заттардың өту жылдамдығы

олардың мембранада ерігіштігіне, диффузиялық коэффициентіне және осы заттардың клетка ішіндегі, сыртындағы концентрациясына тәуелді.

2. Жеңілдетілген диффузия. Мұнда молекулалар концентрация-

сы төмен жаққа қарай өтеді. Жеңілдетілген диффузияғ қанығу эффектісі деген түсінік тән яғни мембрана арқылы өтетін заттың концентрациясы артқан

сайын олардың өту жылдамдығы белгілі бір максимумге ұмтылады. Глюкозаның өтуі осы жеңілдетілген диффузия жолымен жүреді. Же-



ңілдетілген диффузияда өтетін зат тасымалдаушы бір затпен /мүм- кін ол белоктың зат/ қосылып, клетка ішіне өтеді, онан соң белок өзі өткізген заттан босап, қайтадан сыртқа шығады.

77

3. Активті транспорт. Бұл кезде өтетін зат концентрациялық градиентке тәуелді емес. Бұл үшін энергия қажет. Энергия екі турде берілуі мүмкін:



1. Берілген метаболиттің тасымалдануы, екінші бір өзінің кон-центрациялық градиенті бойынша тасымалдайтын затпен қатар жүреді. Екеуінің бағыты бірдей болса симпорт, ал бағыттары қарама- -қарсы, болса антипорт деп атайды. 2. Энергия белок бетінде орналасқан АТФ-тың гидролизі кезінде немесе басқа макроэргтік қосылыстың ыдырауы кезінде түзілуі мүмкін. Мұндай құрылымды насос деп атайды. Ма+ - насосы,

К+ насосы, Са2+ - насосы, амин қышқылдарын, глюкозинді т.б. қанттарды тасымалдайтын насостар белгілі. Бұл насостардың көмегі арқылы: а/ Nа клеткадан клеткааралық орталыққа; б/ К+ клетка- аралық ортадан клетка ішіне; в/ глюкозаны және амин қышқылда- рын сыртқы ортадан клетка ішіне; г/ Са2+ цитоплазмадан митохон- дрийге т.б. енгізуге болады.

3. Рецепторлық қызметі - сыртқы ортадан қабылдаған сигналдарды ішкі ортаға жеткізіп отырады.

4. Антигендік қызметі - мембрана гликопротеині антигендерге тән-антиденелердің түзілуіне мүмкіндік береді,

5. Метаболиттік кызметі - мембрананың ферменттері әртүрлі мете-болиттік реакцияларға қатысады.

Мембраналық аурулар

Мембрананың зақымдалуынан пайда болатын аурулар сан алуан яғни мембранаға қатысы жоқ науқасты таба қою оңай емес. Мысалы:

1. Кейбір токсиндер /холера, столбняк токсині/ мембрананың ганглиозидтерімен байланысып басқа жұмыс істеуге бағытталған белоктық рецепторлардың химиялық қасиетін жояды.

2. Хлорланған көмірсутектер /ССІ4, ДДТ/ мембрананы жік-жікке бөліп жіберсе, кейбір экзогендік зиянды заттар мембрананың липидтік құрамымен байланысып оның қызмететін нашарлатады.

3. Қатерлі ісік кезінде осы ауруларда туғызатын вирустар мембрананың беткі қабатына өзгерістер туғызып клетканың биоло-гиялық қасиетін жоюға әкеп соқтырады.

4. Холостеролдың адсорбциясы мембрананың аққыштығына ке-дергі келтіріп метаболиттік процестере зиянын тигізеді /оттегі диффузиясының жылдамдығы нашарлайды - атеросклероз/.

78

5. Радияция туғызатын аурулар кезінде мембрана липидтерінің асқын тотығуы клетка мембранасының өткізгіштігін нашарлатады.



Энергия алмасуы. Биологиялық тотыу. Тыныс алу

тізбегі


Биохимиялық тірі клеткаларда энергияның түзілу және қолдану процестерін зерттейтін бөлімін биоэнергетика деп атайды. Өмірдің барлық белгісі әнергияны қолдану арқылы жүреді. Энергия бір түрден екінші түрге ауытқи алады, яғни электрлік, механикалық, жылу, химиялық, сәуле энергиялары т.б.

Гетеротрофты клеткалар үшін энергия көзі қоректік, тамақтың заттар болып табылады.



Майлар, көмірсулардың ыдырауы нәтижесінде түзілетін энер-иялар:

Бос энергияның бөлінуі арқылы жүретін реакцияны, яғни С<0 экзоэргоникалық реакция,ал сіңірілуі арқылы жүретін реакцияны

С> 0 эндоэргоникалық реакция деп атайды.

Экзоэргоникалық реакциялармен эндоэргоникалық реакцияларда. бірімен-бірін байланыстырушы АТФ-тың молекуласы болып табы- лады.



79

Рн-тың мәні 7-ге тең болғанда /рН-7/ соңғы фосфаттық топтар ионданған күйінде болады. j- фосфаттық топ ферменттердің көмегімен әртүрлі фосфат акцепторларына көше алады. Мысалы:



АТФ ең алғаш рет 1929 жылы ашылды, ал 1941 жылы Липман АТФ циклінің бар екендігін және оңың жан-жақты ролін көрсетті. Басқа макроэргтік қосылыстарға қарағанда АТФ энергетикалық күйі жағынан ортаңғы орында болып келеді.



Ескерту: рН-7, t-ЗГ7°С, р-І атм болғанда АТФ-тың гид-

ролиздену энергиясы ең жоғары мөлшерде

Егер организмді немесе тірі клетканы термодинамика заңдары тұрғысынан қарасақ, ол ашық термодинамикалық тепе-теңдіксіз жүйеге жатып, термодинамиканың І,П заңдарына бағынады. Тірі ор-ганизмдер бос энергияны қоректік заттар есебінде қабылдайды да, организнің ішіндегі реттілік, энергияниң біразын сыртқы ортаға жылу есебінде беріп отыратындықтан сақталып отырады. Ал бұл бө-лінген жылу сыртқы ортаға тарап, оның энтропиясын /S/ арттырады.



С<0 - экзоэргоникалық реакциялар /катаболиттік реакциялар/:

С>0 - эндоэргоникалық реакциялар /анаболиттік реакциялар/:

С- ішкі энергияның температура және қысым тұрақты болғанда

пайдалы жұмыс істеуге кететін бөлімі /биосинтезге, бұлшықеттер-

дің жұмысына т.б./,

Т=р=const /37°, I а-гм/ -

Т.а S - байланысқан энергия, жылу түрінде таралады / S > OТ=const

Жылу энергиясының бір ерекшелігі - изотермиялық жағдайларда t=37°/ пайдады жұмыс істей алмайтындығы.

80

Ленинджердің монографиясынан алынған есептеу бойынша: салмағы 70 кг кісіге 24 сағатта 2800 ккал энергия қажет екен.



I моль АТФ - 7,3 ккал

X - 2800 ккал

X х 384 моль АТФ немесе 190 кг АТФ

Организмде барлығы 50 г-ға де ін АТФ болады. Сондықтан организмнің энергетикалық мұқтажы АТФ-тың бірнеше қайта гидролизденуі және синтезделуі нәтижесінде қамтамасыз етіледі. Сонымен тіршіліктің негізгі көзі зат алмасумен әнергияның алмасуының үздіксіз жүруі. Биоэнергетиканың негізгі мәселелері қандай?

1. Клеткада органикалық молекулалардың тотығуы қалай жүре-ді?

2. Химиялық тотығу реакцияларының энергиясы қандай жолмен ТФ-тың фосфаттың байланыстарының энергиясына айналады?

Органикалық заттардың биологиялық тотығуы қалай жүреді?

ХҮШ ғасырда Лавуазье жану процесімен тірі клеткадағы тотығу процестерінің арасында ұқсастық бар екеңдігін айтты, 1898 жылы Бах А.Н. асқан тотық теориясын ұсынды, яғни оттегі тотығушы заттардың энергиясынщ арқасында активтеледі, сөйтіп пероксидтер түзіледі.



Дегенмен бұл мысал кейінгі зерттеулерге қарағанда боиологиялық тотығудың микросомаларда жүретін бір ғана мысалы бола алады.

1912 жылы Варбург отгегінің активтелу теориясын қолдай отырып, тотығу процесінің соңғы продуктысы су болады деп есеп-еп, цитохромоксидаза ферментін ашты.

1912 жылы Палладин биототығудың жаңа түсініктерін енгізді, яғни биототығу аэробты жәнө анаәробты кезеңдерден тұрады, ана-эробтық тотыуда субстрат сутектен айырылада.

1933 жылы Кейлин электрондары тасымалдаушы цитохромдарды ашты. Оксигеназалық және дегидрогеназалық теориялар клеткадағы

81

биологиялық тотығудың немесе тканьдік тыныс алудың негізі болып табылады. Онан әрі қарай отандық және шетелдік ғалымдардың жү-мыстарының нәтижесінде биологиялық тотығу - субстраттан көпте- ген ферменттік жүйелердің көмегімен электрондардың, протондар-дың оттегіне жеткізілуінің арқасында су және энергия түзілетін көп сатылы тотығу-тотықсыздану процестері екендігі, ал бұл процестер кезіндегі бөлінген энергия АТФ фосфатының байланысқан энергиясына айналатындығы деп дәлелденеді.



Сутегінің оттегімен тотығуының I моль су түзілген кезде 230 кДж энергия бөлінеді де, осы энергияның біразы АТФ-тың түзілуіне жұмсалады.

КлеткадаАТФсинтезінің екі жолы бар:

1. Субстраттық фосфорилдену - АТФ-тың синтезі макроэргтік қосылыстың энергиясының арқасында түзіледі, оттегінің қажеті жоқ.

2. Тотығып фосфорилдену - АТФ синтезінің негізгі жолы. Барлық АТФ-тың 90 % -не дейін осы жолмен синтезделеді. Протондармен электрондардың НАДН пен ФАДН2 = ден оттегіне дейін электрондарды тасымалдау тізбегі арқылы жеткізу кезінде АТФ синтезінің қатарласып, ілесіп жүруі. Электрондар мен протондардың доноры - органикалық субстраттар /SН2/, ал акцепторлары молекулалық оттегі.

Тыныс алу тізбегі митохондрийде орналасқан тыныс алу фер-ментерінің комплекстерінен тұрады.

Митохондрий - энергияның депосы, клетканың электростанция-сы. Митохондрий клетканың органелласы. Оның екі мембранасы бар:

I/ қатпарлары, кристалдары бар, әпежептеуір орын алатын ішкі мембрана; 2/ сыртқы мембрана.

Сыртқы мембрана молекулаларды, иондарды өткізетін болса, ішкі мембрана Nа, К+, ОH-, және Н+ иондарын өткізбейді. Ішкі мембрана екі бөлімнен тұрады. I/ матрикс; 2/ мембраналық кеңістік.

82

Матриксте /50 % белоктардан, гелден тұрады/ үш карбон қышқылдары, циклінің реакциялары, май қышқылдарының тотығуы жүріп, тыныс алу тізбегін субстраттармен қамтамасыз етеді. Митохондрийдің іщкі мембранасында тыныс алу тізбектерінің ферменттері орналасқан.



Тыныс алу тізбегінің құрамы

Субстраттан протоңдармен электрондарды алатын алғашқы акцепторларға НАД-қа тәуелді ДГ немесе оксидоредуктаза класы-ның ферменттері жатады. Бұл ферменттің белоктық емес бөлімін, яғни кофермент ролін РР витаминнің витаминнің туындысы НАД атқарады.

2. Тотықсызданған НАДН


Каталог: Книги
Книги -> Таќырып: Деректану пјні
Книги -> Кәсіби өсудің жоғАРҒы мектебі
Книги -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
Книги -> Оразбек Нұсқабаев
Книги -> Мұхтар Әуезовтің «Абай», «Абай жолы» романдарының әдеби сында танылу және бағалану тарихы.
Книги -> Қазақстан республикасы
Книги -> Н. ТҰЯҚ баев т к. Арыстанов б. ӘБішев жалпы геология курсы
Книги -> С. П. Наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> М а 3 м ұ н ы қазақ тілі леқсикологиясына кіріспе қазақ лексикологиясының мақсаты мен зерттеу объекгісі лексика
Книги -> Бағдарламасы (силлабус) Пән : Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет