Ақпараттық технологияларда шешімдерді қабылдау



жүктеу 52.74 Kb.
Дата22.10.2017
өлшемі52.74 Kb.

УДК 004.89
Ақпараттық технологияларда шешімдерді қабылдау
Касимов И.Р., Жүрсінбай М.М.

(СКГУ им М. Козыбаев)


Технология (грек тілінен аударғанда ) - өнер, шеберлік, біліктілік деген мағынаны білдіреді. Технология дегеніміз – белгілі бір нәрсені өңдеу үшін орындалатын әрекеттер тізбегі. Технология мен ақпарат түсініктерін біріктіре келе, ақпараттық технологияны (IT-деп жатамыз) есептеуіш құралдарын пайдалана отырып , ақпаратты алу, жинақтау, сақтау, өңдеу, талдау қызметтерін жүзеге асыратын әрекеттердің реті деп атайды.

Бүгінде ақпараттық технологиялардың дамуының келешегінің бағыттарының бірі шешім қабылдауды қолдау жүйелері болып табылады.

Шешім қабылдауды қолдау жүйелері келесі технологияларға негізделеді:

-оперативті деректер қоры;

-деректер сақтаушысы;

-ақпаратты жедел аналитикалық өңдеу жүйелері және деректерді интеллектуалды талдау жүйелері.

Шешім қабылдауды қолдау жүйелеріне негізделген технологиялар терең зерттелген бағыттардың бірі болғанымен, әлі де ақпараттық технологиялар аймағында зерттеудің басым бағыттарының бірі болып табылады. Шешім қабылдауды қолдау жүйелері негізіндегі технологиялар үлкен көлемді деректерді талдауда және күрделі басқарушылық шешімдерді қабылдауда, әлеуметтік-экономикалық саланың кез келген аумағында қолданылады.

Кәсіпорын көлеміндегі ақпараттық жүйелер құрамына деректерді көпөлшемді комплекстік талдауға арналған қосымшалар кіреді. Мұндай талдау нәтижесі, белгілі бір шешім қабылдауға көмектеседі. Сондықтан да мұндай жүйелерді – шешім қабылдауды қолдау жүйелері деп аталады.

Шешім қабылдау басқару объектісі туралы нақты деректерге сүйене отырып жасалуы керек. Мұндай ақпарат әдетте оперативті деректер базасында – OLTP (Online Transaction Pro-cessing – нақты уақытта транзакцияны жедел өңдеу) жүйесінде сақталады.

Ақпараттық шешім қолдау технологиясының басты ерекшелігі адам мен компьютер арасындағы өзара іс-қимылды ұйымдастырудың жаңа әдісі болып табылады. Бұл технологияның басты мақсаты итерациялық процесінің нәтижесі болып табылады және тұжырымы шешімдерді қамтиды. (сурет 1)





Сур. 1. Итерациялық процесі шешім қолдау технологиясы
Итерациялық процесінің орындалуы - адамның іс әрекетіне байланысты болады, осындай жағдайда шешім қабылдаушы мен жаңа ақпаратты жасаушының қабілетін бірлесе отырып жүйеде пайдалану.[1]

Бұл мүмкіндік, ақпараттық технологиялар шешім қолдаудан басқа,оның айырықша сипаттамаларын санын көрсетуге болады:

Нашар құрылымды тапсырмаларды шешуге бағдарлау, олардың негізінде математикалық модельдер мен проблемаларды шешу әдістерін айтады.

Шешiмдерді қабылдауды қолдау жүйелерiн құрылымын, сондай-ақ негізгі технологиялық операцияларды анықтау.

Құрылтай блоктар функциясын қарастырайық:



Сур. 2 Негізгі компоненттері шешім қолдау технологиясы
Ақпараттың негізгі компоненттері шешім қабылдау технологиясы, деректер басты бөлімі жедел ақпараттық жүйеден келеді,оларды тиімді пайдалану үшін деректер алдын ала өңделген болуы тиіс.

Бұл үшін екі мүмкіндіктері бар:

- шешім қолдау жүйесінің бөлігі болып табылатын компанияның операциялар деректер базасын басқару жүйесін өңдеу үшін пайдаланылады;

-Арнайы деректер базасын жасау арқылы шешім қолдау жүйесін тыс өңдеуді жеткізу. Бұл опция коммерциялық операцияларды үлкен санын өндіретін фирмалар үшін қолайлы болып табылады. Компания операциялары бойынша өңделген деректер қол жеткізу сенімділігі мен жылдамдығын жақсарту үшін файлдарды шешiмдер қабылдауды қолдау жүйесі тыс сақталуды қалыптастыру қажет етеді.

Қажетті шешім қолдау жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін деректер бойынша компанияның операцияларына персоналдар қозғалысы, сонымен қатар уақытылы жиналып және енгізуді қажет етеді.[2]

Мамандандырылған модельдер қымбат, олар әдетте, бірегей жүйені сипаттау және үлкен дәлдікті пайдалану үшін қолданылады.

Шешім қолдау жүйесі - базалық модель, стратегиялық, тактикалық және жедел модельдер тұрады.

Стратегиялық басқару – берілген мекеменің мақсаттары мен міндеттеріне қол жеткізуі үшін өз ресурстарын басқаруы. Стратегиялық басқару берілген мекеменің мақсаттарын анықтау, бәсекелестік орта мен ішкі ұйымдастыруды талдау, стратегияларды бағалау және олардың барлық мекемеге жайылғанын қамтиды.

Тактикалық модельдер бар ресурстарды пайдалану бөлу және бақылау орташа деңгейін басқаруға қолданылады. Пайдалану мүмкін салалары арасында бизнес орналасуларды салу, сату арттыруды жоспарлап қызметкерлері үшін жоспарлау талаптарды қаржылық жоспарлау көрсетеді.

Операциялық модельдері күндер мен апталарды өлшенетін горизонт қабылдау операциялық шешім, қолдау үшін үкімет төменгі деңгейде қолданылады. Бұл модельдердің ықтимал өтініштері дебиторлық шоттар мен кредиттік төлемдердің басқаруы, күнтізбелік жоспарлау өндірістік, түгендеуді басқаруды қамтиды.

Математикалық модельдер математикалық әдістерді жүзеге асыру: модель блоктары, модульдер мен рәсімдер жиынтығынан тұрады. Бұл сызықтық бағдарламалау, статистикалық уақыт сериясын талдау, регрессиялық талдау үшін шараларды қамтуы мүмкін.

Деректер базасын басқару жүйесінде моделі, мынадай ерекшеліктері болуы тиіс: модельдері айлалы, модель параметрлерін жаңа модельдерден жасау немесе өзгерту, қолдау және жаңарту[3].

Ақпараттық технологиялар тиімділігі және икемділігі шешім қабылдау қолдау жүйесі интерфейс сипаттамаларына тәуелді болып табылады.

Интерфейс мыналарды анықтайды: Пайдаланушы тілін және дисплей экранында диалог ұйымдастыру компьютерлік коммуникация тілін.

Пайдаланушы тілі - бұл пайдаланушының пернетақта мүмкіндіктерін пайдалана отырып экрандағы электронды қарындашпен жазy, дауысты қабылдау функциясы және т.б жүйеде орындайтын іс-әрекеттер болып табылады.

Тіл хабарлары - пайдаланушы дисплей экранында таңбалар, графика, түстерді көреді.Деректер, принтерде, аудио шығыс сигналдары арқылы алынады.[4]

Пайдаланушы білімі - бұл пайдаланушы жүйемен жұмыс істеу кезінде белгілі функцияларды білуі қажет. Осы жағдайға тек пайдаланушы білімі ғана емес, сондай-ақ кітаптар, оқу құралдары, компьютер арқылы берілген анықтамалық деректерде жатады.

Интерфейсте келесі мүмкіндіктер болуы тиіс:

-Пайдаланушының таңдауы бойынша шешімдер қабылдау процесінде оларды айлалы түрде өзгерту;

-Жүйеде деректерді түрлі жолдармен жіберу;

-Деректерді әр түрлі аппараттардан басқада форматтармен қабылдай алу;

-Пайдаланушы білімімен икемді жұмыс атқару.



Әдебиеттер:

  1. Бекбаева З.Н. Басқару іс-әрекетінің маңызы, мәні және негізгі қызметтері: Басқарудағы жаңа көзқарастар // Білім берудегі менеджмент=Менеджмент в образовании.− 2009. − №4. − Б.3-6

  2. Шортанова А. Ақпараттық қоғамдағы дамушы кітапханалар: болашағы мен болжамдар // Кітапхана−− №1.− б.20-21

  3. Бердалиев К.Б. Басқару негіздері.− Алматы: Экономика, 1997.− 230б.

  4. Джен Ягер. Деловой этикет: как выжить и преуспеть в мире бизнеса. Пер. с англ.− М.: Джон Уайли энд Санз, 1994

Каталог: sites -> default -> files -> publications
publications -> Беткі сулардың сапасын талдау: НҰра өзені алабының мысалында
publications -> Этносаралық Үйлесімділік жүйесіндегі саяси-мәдени механизмдердің орны әлеуметтік ғылым магистрі, аға оқытушы Сыздықова С. М
publications -> Қазақ әдебиетін дәуірлеу мәселесі Темірбай Мұқашев
publications -> Спортшылардың интеллектуалдық ой өрісі және оның спорттық Қызметтегі маңыздылығы абусейтов Бекахмет Зайнидинович
publications -> Ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа бағыттары түйін Мақалада ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа жолы «Агробизнес 2020»
publications -> Қазақстандағы мемлекеттік-жекешелік әріптестік: құқықтық реттеу
publications -> 1 қаңтар 2012, 12: 09 Бұл дағдарысты әлем экономикасының уақытша тежелуі деп түсіну қажет 49
publications -> Қазақстандағы корей тілін оқытуда интерактивті құралдарды қолдану әдісі
publications -> Әож 378-1а оқУ Үрдісінде мультимедиялық ҚҰрылғыларды қолданудың Қажеттілігі
publications -> Үндістан-Бангладеш қарым-қатынастарының кейбір астарлары


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет