Асылбекова, Г. Балабиева балық шаруашылығЫ


Бекіре. Бекірелердің 16 түрі белгілі, олардың кейбіреулері құрып кету қаупінде тұр. Лендік (сібір) бекіресі



жүктеу 2.93 Mb.
бет4/15
Дата07.03.2018
өлшемі2.93 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

Бекіре. Бекірелердің 16 түрі белгілі, олардың кейбіреулері құрып кету қаупінде тұр.

Лендік (сібір) бекіресі - Лена өзенінің, тұрғылықты тұщы су балығы, үлкен миграциялар жасайды. Қоректену спектрі кең -насекомдардың личинкасы, моллюскалар, құрттар, бақа, балық. Төмен температурада да қоректене алады.

10-12 жасында жыныстық жетіледі. Абсоллютті өнімділігі 20 - 150 мың уылдырық. Көбеюі маусым-шілде де судың 14-18 С температурасында жүреді. Уылдырығын тасты қиыршық, агысты грунтқа салады. Жасанды жағдайда аталықтары 3-4 жасында, аналықтары - 6-7 жасында жыныстық жетіледі.

Жылы сулы Конаков балық зауытында (Тверь), Волгореченск балық зауытында (Кострома), Нарва балық зауытында (Эстония) жэне тағы басқа жерлерде аналық үйірлерді түзу тәжірибесі бар.

Көп жылдар бойы Лендік бекіресі ТМД суқоймаларында акклиматизациялық жұмыстарда тоған, шарбақ, бассейіндерде тау-арлық өсіру мақсатында табиғи термиялық режимде және энергетикалық объектілердің жылы лақтырма суларында өсірілді. Тоғандарда бұл балық биологиялық мелиорант болып табылады. Балық құрғақ гранулданған құрама жемдермен ғана қоректен-діргеннің өзінде жақсы өсіп, жоғары өнімді жыныс өнімдерін береді.



Орыс бекіресі. Волгадағы су құбырының құрылысы орыс бекіресі санының, эсіресе оның күздік расасының (озимая) төмен-деуіне алып келді, ал оны зауыттық өндіру элі дұрыс жолға қойылған жоқ.

Селенгин экспериментальдық балық зауытында байкал бекіре-сінің саны өсуде. Байкал бекіресі қызыл кітапқа енген балық. Түрдің санын қалпына келтірудің бірінші қиыншылықтары аналықтардан уылдырығын хирургиялық әдіспен алып, олардың өлуіне байланысты туды. Одан кейін уылдырықты жаңа әдіспен алу енгізілді. Бүл жолмен алынған уылдырық жоғары балық шаруа-шылықтың көрсеткіштеріне ие болды.

Бекіренің етінде 10-15% май болады, ол жоғары қүлды өнім болып табылады. Одан қақталған, ысталған балық өнімдері дайын-далады. Орыс бекіресінің уылдырығы құндылығы жағынан қортпа-дан кейін тұр.

Арқа хордасы - вязига деп аталатын тағамдық өнімнің шығарылуына, ал торсылдағы желім мен жүзім шараптарын түссізденуге қолданады.



Сүйрік - тұщы су балығы, Солтүстік Двина, Обь, Енисей, Ертіс, Каспий бассейіні өзенінде, Қара жэне Балтық теңіздерінде мекендейді, канал арқылы Ладога жэне Онеж көлдеріне енген. Күздік жэне жаздык формалары бар.

Аталықтары 3-7 жасында, аналықтары 5-12 жасында жыныс-тық жетіледі. Абсолютті өнімділігі 4-тен 140 мың уылдырыққа дейін, жұмысшы өнімділігі - 30 мың уылдырық.

Уылдырық шашуы көктемде, сэуірдің аяғынан маусымға дейін су температурасы 7-10°-нан 20°С дейін аралықта, қиыршық таста, қатгы ағыста жүзеді. Уылдырыгы жабысқақ, диаметрі 1,9-2 мм. Инкубациялық уақыты 4-5 тэулікке созылады. Дернэсіл алды сатысында сарыуызы температураға байланысты 6-10 тэулікте ыдырайды. Сүйрік насекомдардың личинкаларымен және моллюс-калармен қоректенеді. Табиғи қорекке бай тоғандарда өсіргенде сүйрік жыныстық жағынан жетіледі, бірақ уылдырық шашпайды. Өндірушілерден жетілген жыныс өнімдерін жасанды жағдайда гипофизарлық инъекция жолымен алады. Тоғандарда өсіргенде осы жылдық шабақтар 15 г, тауарлық екі жылдықтар 250-300 г жетеді. Сүйрікті өсімдікқоректі балықтармен бірге, тұқымен жэне монокультурада өсіреді. Кэсіптік қорды сақтап қалу үшін жылдық аулау 24%-дан аспауы керек. Сүйріктің еті өте бағалы (5,6-6,4% майы бар), бірақ уылдырығы тауарлық емес.

Шоқыр - Каспий, Қара, Азов теңіздерінің бассейіндерінде тарадған. Шоқыр - өткінші балық, уылдырық шашуға өзенге кіреді.

Орал - Жайық өзенінде 1976-1977 ж.ж. максимальды ауланған саны 10,4 мың тонна, барлық ауланған балықтың 95%. 1988 ж. 3,1 мың тонна ғана ауланған.

Еділдің ағысы реттелгеннен кейін уылдырық шашатын жерлердің ауданы 7 есе қысқарған, бұл бекіре мен шоқырлар санының күрт азаюына алып келді. Күздік жэне жаздық формалары бар, көбеюі сэуірден қыркүйекке дейін жүреді. Аналықтарының өнімділігі 30-дан 600 мың уылдырыққа дейін. Уылдырық шашқан-нан кейін өндірушілер мен шабақтар теңізге кетеді. Ересек даралар балыкпен (бұзаубастар, майшабақ, килька жэне тағы басқалар) шаянтэрізділермен, моллюскалармен (монодакналар) қоректенеді. Шабақтар насекомдар мен шаянтәрізділердің личинкаларымен қоректенеді.

Көптеген өзендерде гидроэлектростанциялар құрылганнан кейін шоқырдың уылдырығын балық зауыттарында инкубация-лайды, өскен шабақтары табиғи суқоймаларға жіберіледі.

Шоқыр сүйрікпен және пілмаймен (шип) оңай будандасады. Еділ мен Жайықтағы кәсіптік жерлеріндегі шоқырдың аталыгының төменгі жасы 5-6 жыл. Жаппай өсірілуі кезінде аталық - 11-15, аналықтары 14-18 жасында жыныстық жетіледі.

Ауланған балықтың арасынан 12 жасқа дейінгі аталықтың саны аналықтарға қарағанда шамамен 10 есе көп, ал 12-15 жасынан бастап, аталықтардың аналықтардан көп болуы екі есе қысқарады, 15 жасынан бастап, аталықтары аналықтарынан басым болады. 25 жастан кейін аталықтар мен аналықтар үлесі 0,3-1,1% аспайды. Популяциядагы аталықтардың шектік жасы 27 жыл, аналықтардікі 30-31 жыл.

Ескектұмсық - ірі, тез өсетін балық. 1974 жылы АҚШ-тан ТМД елдеріне экелінген. Ареалының шыгу тегі Миссисипи өзендерінің жүйесі.

Табиғи ареалда ескектұмсықтың орташа салмағы 20-дан 40 кг дейін, жеке даралар 80 кг дейін жетеді. Өмір ұзақгығы 15-20 жыл, аналығы жыныстық жағынан 10-12, аталықтары - 7-12 жасында жетіледі. Көбею биологиясы басқа бекірелерге жақын. Уылдырығы жабысқақ, қиыршық тасты жерде 2-12 м тереңдікте, қатты ағыста, су температурасы 14-16°С (сэуір-мамыр) уылдырық шашады. Инкубациялық периоды 7-10 күн.

Бірақ басқа бекірелррден ерекшелігі ескектұмсық негізінен зоопланктонмен қоректенеді, аз мөлшерде - фитопланктонмен жэне детритпен, сонымен қатар су мен жер беті насекомдарының личинкаларымен және ересектерімен қоректенеді. Қоректену сипаты бойынша ескектұмсық шұбар доңмандайға жақын, бірақ біріншісінің фильтрациялық қабілеттері жоғары. Ескектұмсық деп аталуы рострумы үлкендігіне байланысты басының танау бөлігі созылып, ескекке ұқсайды, денесінің 1/3 ұзындығын алады. Рострум өзіндік локатордың функциясы бар тактильді мүше. Көздері кішкентай, нашар көреді, ал рострум тек қана кеңістіктегі бағдарлау ғана емес, сонымен қатар мекенін, қорегін табуға және ұстауға көмектеседі. Денесінің құрылысы басқа бекірелерге ұқсайды, бірак сүйекті пластинкалары болмайды.

Ерте сатыларында дернэсілдер мен шабақтар жыртқыштар сияқты, зоопланктонның тек бірегей түрлерін ғана таңдайды. Олар негізінен ірі жэне баяу қозғалатын дафния, моина, кладоцералар. Бүл сыртқы корекке көшетін фильтрациялық аппараттың дұрыс дамымағанымен негізделеді. Шабақтардың рострумы 0,5-07 г жеткен кезде өсе бастайды. Желбезек өскіндері 2 мм, ал олардың арасындағы ара қашықтық 0,1 мм кем болған кезде ғана шабақтар желбезектерімен планктонның қажетті мөлшерін ұстап, фильтра-циялық қоректенуге көше алады, бүл кезде балық 12 см-ге жетеді.

Ескектұмсық өсе бастаған сайын желбезектегі фильтрациялық аппарат тез күрделене бастайды да балық зоопланктонның барлық формаларын тұтына бастайды (қозғалғьіш ұсақ организмдер коловраткалар, босминдер, науплилер, копеподалар, фитопланктон жэне детрит).

Оңтүстікте осы жылдық шабақтар 670 г дейін, екі жастықтар 3-4 кг, бесжылдықтар 7-8 кг жетеді, ал Мәскеу облысында екі жастықтар 0,9 кг, жеті жастықтар 6,5 кг жеткен.

Тоғандарда өсіргенде ескектұмсықты жыныстық жетілдіріп жасанды ұрықтандыруға пайдаланады.

Ескектұмсық тоғандарда, энергетикалық объектілердің салқындатушы суқоймаларында өсірілетін бағалы балық. Оны ішкі суқоймаларда поликультурада дөңмаңцаймен жэне ақ амурмен өсіруге болады. Осындай поликультура қатты эвтрофикацияланған суқоймаларының биологиялық мелиорациясын жүргізуге, су тазар-татын электростанция жұмыстарындағы биологиялық кедергілерді жоюға мүмкіндік береді. Бірак бұл суқоймаларда осы балықтың (ескектұмсық, ақ амур және дөңмаңдай) көбеюіне жағдай жоқ, сондықтан олардың саны аулау мен балық отырғызылу арқылы реттеліп отырады.

Тоғандарда өсірілетін ескектұмсықтың салмағы 2 кг асқаннан кейін тағамдық құндылыққа ие болады. Өсіру жағдайларына байланысты 3-4 жастан балықтың бұлшық етіндегі липидтердің құрамы 9-дан 14% дейін болады, яғни ол өте майлы балықтарға жатады. Бүлшық еттің май қышқылдары құрамында шексіз олеин (38,6%) және шекті пальмитин (30,7%) кышқылдары басым болады. Қанықпаған май қышқылдарының жалпы мөлшері 58,8% кұрайды.

Бірақ бүлшық еттегі белоктар тағамдык құндылығы жағынан басқа бекірелермен салыстырғанда төмен. Алмастырылмайтын амин қышқылының жалпы құрамы -18,2 г, ал 100 г қалыпты белокта 26,6 г алмастырылмайтын амин қышқылы болады. Соны-мен қатар метионин (49%), валин (37,4%) жэне изолейцин де (33%) жеткіліксіз. Тек бір алмастырылмайтын амин қышқылы - лизин -қалыпты мөлшерге жақындайды (95%). Белоктарға тэн ерекшелік -аспаргин жэне глютамин қышқылының өте көп болуы.

Бұлшық еттегі майдың өте көп болуы ескектұмсықты ысталған өнімге алуға қолдануға болмайтынын көрсетеді. Ең жақсы ароматтық және дэмді қасиеттерге ыстықтай ысталған өнімі жатады. Жылумен өңделгеннен кейін спецификалық иіс бұлшық етке тэн жэне шикіліктің дэмі кетеді.

Бекірелердің ұрпақтарын зауыттық әдіспен алу. Өндіру-шілердің пісіп жетілуі гормональдық стимуляциямен жылы сулы шаруашылықтарда бекіренің аталығының жыныстық жетілу-3-4, аналығыныкі 6-7 жасында. Аналығының пісіп жетілгендігін бони-тировка кезінде қазаннан сәуірге дейін сипап сезу арқылы анықтайды. Өндірушілер үшін оптимальды і°-ра 13-16 , температу-раның кеңірек диапазоны -11-18°.

Өндірушілерді бір рет бекіре балығының ацетондалған гипофизімен: аналықтарға 3-тен, аталықтарға 2 мг/кг дене салмағына егеді. Суспензияның құрамында 1 мл физиологиялық ертіндіде 10 мг қү-рғақ зат болады. Аналықтың пісіп жетілу уақыты су температурасы жоғары болған сайын қысқа болады. Аналық пен аталықтарды инъекциялау судың орташа температурасы 13,5-15°-та , 21 -22 сағатта, уылдырықты бір күннен к$йін жұмыс уақытында жинау үшін жүргізеді.

Уылдырықтың овуляцияланған жағдайға өткендігін балықтар-дың құрсағын басу арқылы немесе бассейіннің түбіне түскен уылдырық арқылы және генитальдық саңылаудың қызаруы арқылы біледі. Уылдырықтың бірінші үлесін қолмен сауу арқылы алады.

Сосын құрсак қабырғасын кеседі, сол кезде уылдырықтың жартысы өзінен-өзі ағады, ал қалғандарын қолмен алады. Операцияны ақырын басу арқылы 15-20 минут жүргізеді. Қалған жұмысты -тігіс салу мен уылдырықты ұрықтандырады - мұны бір уақытта басқа жұмысшылар жүргізеді. Тіккен жер ең жақсы жагдайда 15 күн, жиі 1-2 айда жазылады. Операцияланган аналықтардың тірі қалуы 85%.

Операцияланған аналықтарды пластикалық тегіс қабырғалы бассейндерде үхтайды. Бассейндерді мұқият тазартып отырады.

Уылдырықты ұрықтандыру үшін шәуетті бірнеше аталықтан алады. Балықтың анус аймағын жэне оған жақын қанаттарды дұрыстап сүртеді, шэуетті стақанға немесе шөмішке сауып салқын қараңғы жерде сақтайды.

10 мл шэуетті 200 есе сумен араластырып, бірден 1 кг уылдырықпен шашады. Ұрықтандыруды жақсарту үшін - ол 3 минутқа созылады, уылдырықты қауырсынмен немесе қолмен араластырып, оны сумен шаяды немесе суспензиямен жабыстырады. 110 л суға 150-200 г тальк немес бор, ас тұзын - 15-20 г, өзен сазын - 0,5 л, құрғақ сүт -200-250 г, сүт - 2 л қосады. Алынган уылдырықты суспензиямен жабыстыруды елегенде қолмен араластыра отырып немесе АОИ аппаратында 50-60 минут бойы жасайды.

Уылдырықты инкубациялау үшін "Осетр" аппаратын (Н.П. Шишкиннің модификациясымен) қолданған жөн. Жаңа модифика-ция эмбриондарға кері эсер ететін төмен немесе жоғары жиіліктегі қатты дыбысты болдыртпайды.



Ескектұмсық өндірушілерінің пісіп-жетілуінің гормональ-дық стимуляциясы. Аналықтардың уылдырық шашуға дайындық белгісіне құрсағының жұмсақ болуы және ісінуі жатады; аталықтарда інжу-маржан немесе дақтар сияқты неке сэні пайда болады.

Аналықтардың уылдырық шашуға дайындығын білу үшін биоцсия эдісін қолданады. Ол үшін құрсақ қуысыңда тік бұрыштай 6-8 см тереңдікке дейін тесіп, бірнеше ооциттерді алады, оларды 1-2 минутқа қайнап тұрған суға салады. Қайнаған судан алынған уылдырықты ұстара жүзімен анимельды-вегетативті осьпен кеседі. ¥рық көпіршігінің (ядро) орналасуы бойынша уылдырықтың пісіп жетілу дәрежесін анықтайды. Ядро неғұрлым қабығына қарай ыгысқан болса, соғұрлым пісіп жетілу дэрежесі жоғары болады. Көбеюге дайын аналықтарда (4-ші даму сатысы) ядро көзбен қарағанның өзінде қабыққа жанасып жатады. Сырттай мұндай уылдырықтардың анимальді полюсі жаксы айқындалған, қабығы берік және күңгірт-сұр түске боялған болады. Уылдырығындагы ядроның орналасуын поляризация көрсеткіші деп атайды. Ескек-тұмсық аналығынын жұмыртқа безіндегі уылдырықтың оптималь-ды жагдайы поляризация коэффициентінің 0,05-0,07 мәніне тен. 0,01-0,02 поляризация көрсеткіші уылдырықтардың шамадан тыс пісіп кеткендігін көрсетеді. 0,15-тен 0,20 дейінгі поляризация коэффициенті аналықтардың овуляцияға алдыңғы жэне негізгі гипофиз инъекциясының уақытын ұлғайтқаннан кейін немесе үш баспалдақты инъекция сызбанұсқасынан кейін дайын болатынын көрсетеді.

Ядросы ооциттің центрінде орналасатын аналықтарды көбею-ге дейінгі отырғызылатын тоғандарда көбеюге кейін қолданады. Егер ооциттерінде дегенерацияның белгілері бар аналықтар болса, оларды жайылымга жібереді.

Ескектұмсық өндірушілерін көбею алдында ұстауға үлкен емес, оңай ауланатын (ауданы 0,1-0,2 га, тереңдігі 1,5-2 жэне 3 метрге дейін) тоғандарды қолданады. Бір данасын отырғызу жиілігі 20 м . Инъекциядан кейін өндірушілерді ауданы 15-20 м2 және тереңдігі 1-1,5 м жер шарбақтарына отырғызады. Бір өндірушіні отырғызу тығыздығы - 4 м .

Жасанды ұрықтандыруға 13-14°С бастайды. Пісіп жетілу стимуляциясына бекіре балықтарының гипофизін және соңгы кездері гонадотропты гормон бөлінуінің стимуляциясына сурфо-ганның препаратын қолданады. Инъекциядан кейінгі қабыну процестерін болдыртпау үшін пенициллинді пайдаланады.

Аналықтарды екі рет инъекциялайды: алдын-ала инъекция гипофиз затының 0,8-1 мг/кг, соңғы 6-8 мг/кг, инъекциялар арасын-дағы интервал-24 сағ. Сурфоганмен стимуляцияны 0,4 және 3,6-7,6 мл/экз дозасында жүргізеді. Аталықтарға бір инъекция жасайды (аналықтарға соңғы инъекция жасар алдында) - дозасы 3-4 мг-кг.

Судың 14-16°С температурасында аналықтар 21-24 сағаттан кейін, ал 17-19°С температурада 18-21 сағаттан кейін пісіп жетіледі. Уылдырықты эмалданған елегенге салады, бірінші рет 50-100 мл уылдырық, бір сағаттан кейін уылдырықтың тағы 2-3 үлесі алынады, бірақ сапасы төмен болады. Сосын аналықты 1 сағатқа шарбаққа отырғызып, хирургиялық жолмен уылдырығын алады. Құрсақ жағындағы күңгірт жолақтан 1,5-2 см кейін 8-10 см кесінді жасайды, кесілетін жерді алдын-ала йодтың спиртті ерітіндісімен өңдейді. Уылдырық алынған соң кесілген жерді тігеді. Операция аяқталғаннан кейін аналыктарды тегіс ыдыстарға салады. Аналық-тардың тірі қалуы - 80%.

Салмағы 16-20 кг аналықтан 300-600 г уылдырық алады, 1 г-да 100-130 дана уылдырық болады. Уылдырығы алынған аналықты бір көбею маусымынан кейін, келесі жылы қолданады.

Аталық шәуетін жеңіл массаж жасау арқылы алады. Сперма-тозоидтардың ұрықтандыру қабілеті судың 14°С-да 5-8 минутқа созылады. Тоңазытқышта шэуеттің ұрықтандыру қабілеті бір тәу-ліктен асады. Әр аталықтан 30-40 мл шэует алынады. Сперми-елердің концентрациясы 250-420 мың/мм3.

Уылдырық пен шэуетті құрғақ ыдысқа алады. Ұрықтанды-руды жартылай құрғақ тэсілмен жүргізеді. Ұрықтандыру алдында уылдырығы бар ыдыстан қуыстық сұйықтыкты төгеді. Бірнеше аталықтан (жиі 3) алынған шәуетті сапасына байланысты (10 л суға 40-тан 100 мл-ге дейін) бір шелек суға төгіп, тез араластырады да уылдырықпен араластырады. Уылдырықты 3-5 мин қауырсынмен араластырып, уылдырықты жабысқақтығынан айырылтады. Уыл-дырықты жабысқактығынан арылту үшін саз немесе тальктың суспензиясын (10 л суға 100 г тальк және 10 г ас тұзы) қолданады. Бұл процесс 40 минутқа созылады. Одан кейін уылдырықты таза сумен шайып, инкубациялық аппараттарға орналастырады.

Ескектұмсықтың уылдырығын инкубациялауға бекіре балық-тарына арналған аппараттарды колданады (Ющенко аппараты, "Осетр" және т.б.) Ющенко аппаратына 250 мың уылдырық салады. Уылдырық инкубациясында О2-нің мөлшері 6 мг/л-ден төмен болмауы керек. Инкубацияның оптимальды температурасы 14-18° С. 13° С судың температурасында ұрықтық даму 260 сағ, ал 18°С -ПЗсағ.

Ескектумсықты өсіру тәжірибесі. Ескектұмсық түрлі тірші-лік жагдайларына бейімделген - субтропикалықтан күрт континен-тальдыға дейін тіршілік етуге қаблетгі. Көлден - өзенге және керісінше миграция жасайды.

Ескектұмсықты арнайы өндірушілерге арналған суқойма заказниктерден тұратын, осы жылдық шабақ пен инкубцехтері бар арнайы тоғандардан тұратын шаруашылықтарда өсірген тиімді. Ескектұмсықты кэдімгі тұқы тоғандарында өсіреді. Қолайлы жағдайда ремонттық шабақтардың өсімі бір жазда 6,8 кг (8,5-15,3 кг) анағұрлым қолайсыз жағдайларда 3 кг құрайды. Климаты жағынан қолайлы зоналарға У-УІ балық шаруашылықтық зоналар жатады. Ескектұмсықты суқойманың табиги қорегімен зоопланк-тонмен (негізінен төменгі сатыдағы шаянтэрізділер), фитопланктон және біраз детритпен өсіреді.

Сондықтан суқойма өте жоғары жэне тұрақты өнімділікке ие болуы керек, ол үшін бөлшек-бөлшек дозалармен минералдық тынайтқыштарды енгізеді. Оларды өте жақсы еріген күйде салу керек, себебі ескектұмсық ерімеген тыңайтқыштың бөлшектерін сүзіп, оларды жүлып, өлімге әкелуі мүмкін.

Ескектү-мсықтың түрлі жастағы топтарын бірге өсіруге болмайды, себебі популяцияның үлкен тыгыздығында ірі балықтар шабақтарды байқаусызда жеп қоюы мүмкін.

Ескектұмсықты өсімдікқоректі балықтармен өсіруге болады: (бірақ дөңмаңдайдың қоректік рационының спектрі жақын) - қара амурмен, тұқы каналдық жайынмен. Балықтардың дұрыс өсуі мен дамуы үшін зоопланктонның орташа биомассасы 3-5 г/м3 деңгейде болу керек. Макрофиттер өсетін аудан (оларды ақ амур жейді) акваторияның 15-20%-ынан аспауы керек. Қоректену спектрінің кең болуына байланысты ескектұмсық аквакультураның бағалы объектісі болып табылады.

Балықтардың поликультурасы өте күші эвтрофты суқойманың биологиялық мелиорациясын жүргізуге, электростанция жұмыстар-ына кедергі келтіретін биологиялық ахуалдарды жоюға мүмкіндік береді. Мұндай суқоймалардағы балық өсіру жогары дэрежеде реттелуі керек, себебі не ақ амур, не ақ дөңмаңдай, не ескектұмсық көбею жағдайына өте алмайды, ал олардың саны аулануы мен балық отырғызу арқылы реттеледі.

. Тұқы мен өсімдікқоректі балықтарға қараганда ескектұмсық оттегілік режимге жоғары талап қояды. Судағы оттегінің құрамы 5 мг/л болуы керек.

Ескектұмсықтың 0+ жасындағы орташа массасы 0,1 кг, 1+- 1,5 кг, 2+ - 3,5 кг, 3+ - 5,5 4+ - 7,5, 5+ - 9 кг, 6+ - 10,5 кг, 7+ - 11,5 кг, 8+ - 13,0 кг, 9+ - 14,5 кг. 5+ жасынан бастап аталықтардың өсімі аналықтарға қарағанда 50% төмен болады.

25 мг-нан 150 мг-ға дейінгі дернәсілдерді жеке тоғандарда 2-3 мың экз/га тыгыздықта өсіреді. 1 жастан 6 жасқа дейінгілерді поликультурада өсіреді.

Мысалы, ескектұмсықтың 1 жастықтары 150 экз/га + ақ дөң-маңдай 140 экз/га + ақ амур 70 экз/га + қара амур 40 экз/га;


  1. жастықтары екі жылдықтар сәйкесінше 70+250+60+30;

  2. жылдықтар 50+190+50+20 экз/га;

  3. жылдықтар 40+180+50+20 экз/га;

5 жылдықтар 35+170+50+10 экз/га. немесе екінші нұсқа
бойынша ескектү.мсықтың бір жылдықтарын тоғандарға 70 экз/га+
шұбар дөңмаңдай 80+ақ дөңмаңдай 400+ақ амур 40 экз/га+қара
амур 40 экз/га;

2 жылдықтар сэйкесінше - 35+40+150+50+20;

төртжылдықтар - 35+35+130+50+20;

бесжылдықтар - 25+30+100+50+10;

алты жылдықтар - 20+20+60+10+5 экз/га, жеті жылдықтардың асылдандыру материалын суқоймада монокультурады 20-25 экз/га, сегіз жылдықтарын - 20-25 экз/га, тоғыз жылдықтарын 10-20 экз/га, 10 жылдықтарын 5-10 экз/га.

Ескектұмсық тұқылардың қыстау тоғанында жақсы қыстайды, оны басқа түрлерден қыстатқан жөн. Ескектұмсықтың аналық үйірлерін өсіруге суқойманың ауданы 100-ден 2000 га-ға дейін болуы керек, қатпайтын су қабатының тереңдігі 1,5 м-ден аз болмауы керек.

Оңтүстік зона тоғандарында ескектұмсықты тұқы жэне өсімдікқоректі балықтармен, бекірелермен поликультурада өсіру тэжірибесі қосымша деликатестік өнімді 300 кг/га-нан алуға мүмкін болатынын көрсетті. Балықтардың кешені түрлі қоректік қуысты меңгереді. Ақ дөңмаңадай - фитофаг, ақ амур - макрофитофаг, қара амур - моллюскофаг, сүйрік және басқа бекірелер - бентософаг.

Ескектұмсықтың өспеген дернәсілдерінің тірі қалу мүмкіндігі төмен брлуына байланысты тоғандарға отырғызу қажет емес. Оларды ванна, лоток, ағынды суы бар бассейндерде өсіру керек. Өсірудің басында отырғызу тығыздығы 5-10, соңында 2 экз/л. Өсірудегі оптимальды температура-20-22°С. Личинкаларды зоопл-анктонмен, артемия және басқа организмдермен (олар зоопланктон-ның ірі формаларын талғайды) қоректендіреді, қоректің концентрациясы 3-5 мг/л болуы керек. Личинкаларды 0,15 г салмаққа дейін өсіреді.

Бассейндерде 5 г дейін өсірілген шабақтарды 0,1-0,15 кг жеткенше күзге дейін жайылымға жібереді. Қыстау тоғандарына осы жылдық шабақтарды қазан айында отырғызады. Өндірушілер мен ремонттық балықтардың бонитировкасын жыл сайын көктемде жүргізеді.
4.4 Тиляпия балыгын жасанды өсіру биотехникасы
Тиляпия (Тііаріа зр.р,). Тропикалық балық тиляпии өзінің тез өсетіндігімен, қоректі, температураны, судағы оттегі мөлшерін көп таңцамайтындығымен, өсу жэне көбеюге қаблеттігімен, тү_щы жэне тұзды суда тіршілк ете алатындығымен, бірқатар Оңтүстік Шығыс Азия, Оңтүстік Американың солтүстігіне, Австралияға, Израйлге, Кореяға, Жапонияға балық өсіру шаруашылықтарына және басқа бірқатар елдерге, бұрынғы КСРО-ның оңтүстігіне, сол сияқты салқындатқыш - бассейіндерге, акклиматизацияланған. 40 см аквариумда әдетте ұзындығы 15 см болып келеді. Аталығы ашық түсті жэне аналығынан ірі, арқа және аналь қанаты үшкірлеу, арқа қанатының шеті қызыл, құйрығыньщ жұмырланып келген шеттері қоңыр-қызғылт. Тірішлікке төзімді. Қоректің барлық түрімен қоректенеді. Қазіргі классификация бойынша 4 туысы жэне 10 туыс астына жататын тиляпидің 70 түрі бар. Балық өсіру саласында аса кең орын алатындары тиляпидің Огеосһгошіз, СшПһег туысының өкілдері.

Сыймдылығы 100 литр бассейн Т = (төменгі шегі 8°С-тұзды суда), жоғарғы шегі -37,-41°С (Оптимум 28-30°С). Судың химиялық құрамына төзімді: дН -25 дейін; рН 7,0-7,2 (8,5). Оттегінің жетіспеушілігіне (шектік концентрациясы 0,58-0,64 мг/л) және тұздылығы 40-491. Іс жүзінде барлық балық 15-201 тұздылықта көбейе алады, адаптацияланған даралар -301 тіпті 351 және 491-де көбейеді. Оптимальды диапазоны 22-30°С, бірақ мозамбик тиляпиясын 15,5 °С температурада өсіруге болады; бұдан төмен температурада қоректенуін тоқтатады; температура 12°С- болғанда қауіпті, ал 9°С - өле бастайды. Алабамде және Израилда қыс айларында өспейді. Т. пііоііса суық суға төзімді.

Жасанды жағдайда көбейту балық өсірудегі ең бір ауыр жағдайдың бірі. Тиляпиямен жұмыс істегенде мұндай қиыншылық туындамайды, керісінше оның жасанды өрістеуін тоқтату қиын. Тиляпияның кең таралуының негізгі себебі дэл осында.

2-5-7 айдан кейін (тіршілік ету жағдайына, қоректенуіне байланысты) жыныстық жетіледі. Өрістеуге екі жұпты отыргызуға болады, бірақ аталықты екі немесе бірнеше аналықпен отырғызған дұрыс. Қолданылатын аквариум сиымдылығы 100 литр. Түбінде таза қиыршық, тас жэне аналықка тығылатын жер болуы керек. Өрістеуді фотопериодтықты (16 сағат-жарық, 8 сағат-қараңғы) сонымен бір уақытта су температурасын өрістікке (24°С шамасында) дейін өзгерту, сол сияқты аптасына бір рет суын апмастыру (1/4-1/3 көлем) арқылы жылдамдатуға болады. Жарық шашыраңқы болуы керек. Алғашқы өрістеген аналықтарға тэн өнімділік 80-100 уылдырық, жасына байланысты ол 1,5-2 мың жэне одан да көп уылдырыққа үлғая түседі. Аналығы уылдырықты аталығы қазған шұңқырға шашады (түбінде топырагы жоқ аквариумға да шашуы мүмкін). Уылдырығын шашып болғаннан кейін аналығы инкубациялау үшін уылдырықтарын ауыз қуысына салып алады. Бүл кезеңде аталықты басқа жерге отыргызады, өріс кезінде аналығы жалғыз болмаса басқа аналықтарды да немесе судан шығармай (елегенмен) ақырын инкубациялап жатқан аналықты алып тастайды. Инкубациялау кезеңі 4-5 тэулік (температура 25-27°С). Шабақтар анасының ауызын 12-14 тәуліктен кейін тастап шығады. Оларды шаянтәрізділер науплилерімен, нематодтармен қоректендіреді.

Судың темепартурасына байланысты өрістеу үзақтығы 28-50 тэулік, ал егер уылдырықты немесе жарып шыққан дернэсілдерді ауызынан басқа ыдысқа сілкіп тастаса, онда біршама қысқарады. Өсіру барысында салмағы 6 айында 500-600 г жетуі мүмкін.

Тиляпия шаруашылықтарындағы тәжірибе тиляпияны су салқындатқыш тоғандар негізінде құрылған жылы сулық шаруа-шылықтар мен геотермальды суларда өсірудің мақсатты екенін көрсетті

Тиляпияны өсіру үшін түбі бос топырақты тоғандар жэне шағын тұқымдық үйірлер қажет. Өрістеу тоғандарын 25-30 аналық және 12-15 аталық 1000 м2 есебінде балықтандырады. Температура сай келгенде аталықтары диаметрі 35 см, тереңцігі 6 см ү_я сала бастайды. Аналықтары ұяга 75-250 уылдырық шашады, одан кейін ауызымен жинап алады. Аталық ұяға шэуетін шашады, аналыгы оны да ауызына жинап алады. Міне сөйтіп, уылдырықтың ұрықтануы аналықтың ауызында өтеді; сол жерде 305 күн инкубацияланады. Дернәсілдері аналықтың ауызында сарыуыз қапшығы толығымен резорбацялануға дейін қалады. Одан кейін дернэсілдер еркін жүзе бастайды, бірақ әлі де болса 10-15 күн аралығында аздаған қатер төнсе, анасының ауызына тығылады. Осы аралықтарда аналық тіпті қоректенбейді деуге болады. Егер өсіру барысында оның дернэсілдерін аналықтан бөлек отырғызса, олар қалыпты дами береді. Бұдан бұл кезеңдегі аналықтың негізгі рөлі, жыртықыштардан ұрпағын қорғау екені байқалады.

Тиляпия екі-үш айлық жасында ұзындығы 6-10 см болғанда жыныстық жетіледі. Жыныстық жасқа жеткен тиляпия тоғандағы су жылы болып тұрған кезде эрбір үш-алты аптада өрістейді. Осы түрдің толлеранттылығынан төмен температурада жыныстык активтілігі басылады. Міне сөйтіп, субтропикадағы көбею үзілісі екі айдың шамасында, ал экваторда олай болмайды. Қоршаған ортаның басқа факторлары онша көп эсер етпейді, яғни ол кез-келген суда көбейіп, тіршілік етуге қаблетті ұрпақ әкеле алады.

Тиляпияның кез-келген түрін өсіргендегі басты кедергі уылдырықтың инкубациялану эдісіне, дернэсілдерін өсіруде емес -тоғанның балыққа толып кетуі. Тоғандағы артық мөлшермен күресудің классикалық эдісі өрістен кейін тұқымдықтарды жэне ұрпақтарын бірден бөлу, тоғанда бір жыныстыларды өсіру мен гибридизация эдісін қодану, тиляпияларды жыртқыш балықтармен бірге ұстау.


Каталог: ebook -> umkd
umkd -> Ќазаќстан республикасыныњ білім жєне ѓылым министірлігі
umkd -> Ќазаќстан Республикасы Білім жєне ѓылым министрлігі
umkd -> Бағдарламасы «Мектептегі атыс дайындығы»
umkd -> Семей мемлекеттік педагогикалыќ институты
umkd -> «Кәсіптік қазақ тілі» ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Ќазаќстан республикасыныѕ білім жјне єылым министірлігі
umkd -> Ќазаќстан республикасы
umkd -> «Инженерлік-технологиялыќ факультеттіњ»
umkd -> Ќазаќстан республикасыныњ білім жєне ѓылым министрлігі
umkd -> «Таңдап алған спорт түрінің техникалық, тактикалық және дене дайындығы» пәні бойынша


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет