Қазақ Ұлт-азаттық ҚОЗҒалысы



жүктеу 5.35 Mb.
бет11/33
Дата19.09.2017
өлшемі5.35 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   33

Күз. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» жора лармүшелер мәжілісі «әр дәрежелі үкіметтің ұйымдық ережесін» бекітіп, жариялады.

Ереженің бірінші бөлімінде «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» және оған қарасты басқармалардың меңгермелердің ұқығықұқығы мен құрылымы жөнінде мынадай егжей-тегжейлі белгілеме ереже жасалды:

(1)1. Халық құрылтай ашылудан бұрын, «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» жора лармүшелер мәжілісі ең жоғары билік органы болады;.

(2)2. «Уақыттық үкіметУақытша үкімет» жора лармүшелер мәжілісінің бұйрықтары, ұқтырулары, қаулылары заң есептелініп, халық бұқарасы, мекемелер оған бойсынуы және оны атқаруы қажет;

. (3)3. «Уақыттық үкіметУақытша үкімет» діни, әскери, ішкі, қазына істер меңгермебасқармалерін, денсаулық сақтауДенсаулық сақтау, оқу-ағарту, жер-су меңгермебасқармалерін құрды. Әр меңгермебасқармалер өзіне берілген ұқыққұқық көлемінде аудандағы сәйкесті тарауларға бөлімджерге тікелей бұйрық беріп, нұсқау беруіне болады. Кейін Сондай-ақ аймақтардағы сәйкесті тараулар арқылы салалық бөлімдердің бұйрықтарын түсіріп жеткізіп, нұсқау бередіу тиіс;

. (4)4. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» нұсқаулары мен заңдарының атқарылуын ақуалын бақылап отыру үшін, үкіметтіке бақылау тараулары бөлімі құрылды. Бұл бөлім Ааудандарда қазірше құрылмайды. Қажет болған жағдайда «Уақытша үкіметУақытша үкімет» уәкіл жібереді. Ең жоғары сот мекемесі заң көлеміндегі маңызды істерді шешім етеді. Аймақтар мен аудандардағы сот мекемесінің қызметіне басшылық етеді. Ереженің екінші, үшінші бөлімінде уәли мекемесінің және оған қарасты басқармалар мен, мекемелерндің, аудандық үкіметтердің және оларға қарасты бөлімдердің ұқығықұқығы мен құрылымы жөнінде егжей-тегжейлі белгілеме нұсқау жасалды.



3 қараша. Жаң жы жұң Кеңес одағыКеңес Одағынан Үрімжіге қайтып келген Иевсеиевке Евсеевке қонақасы беріп, Кеңес одағыКеңес Одағы үкіметінің «Құлжа оқиғасын» бейбіт жолмен шешуді қолдағандығына және оған көмектескендігіне алғыс айтты.

Осы күні Оспан ІсләмИсламұлы Алтай аймағының уәлилігіне тағайындалды.

Осы күні Тасқорғандағы Кеңес одағыКеңес Одағының ақылшыларкеңесшілеріы мен Кеңес одағыКеңес Одағының әскери қарулы адамдары бұйрық бойынша ауыр типтегі қару-жарақтарымен қоса құралдарын алып еліне қайтты. Тек – Ссаяси, ұйымдық, үгіт-насихқат жұмыстарына жауапты адамдар ғана қалды.

6 қараша. Сопахун Сәуров овров бастаған атты партизандар отряды Қорғаннан Мұзарт асуынан асып, Моаңғолкүреге қайтып келді. Атты партизандар отряды бұйрық бойынша Текес 12-атты әскер полкіне (номернөмірірет саны кейін келе Текес 1-атты әскер полкі болып өзгертілді) өзгертіліп құрылды. Бұл оңтүстік линия майдандағы соғыс аяқталғанға дейін солай аталды.

13 қараша. Рақымжан Сабырхажиев, Әбілқайыр төре, АқыметАхметжан Қасыми 2-рет Үрімжіге келді.

14 қараша. АқыметАхметжан Қасымилар Жаң жы жұңға «Құлжа жақжағытың орталықтың ұсыныс жобасы жөніндегі пікірін және қойған талабын» тапсырды. Оның басты мазмұндары мынадай:

(1)1. Орталықтың Шынжаңдағы ішінара оқиғаны шешу жөніндегі ұсыныс жобасымен танысып, онда н біз ақылдасып көріп, мұсылман халқының арман-тілегіне мүлде назар аударылмаған және біздің талабымыз ды қанағаттандырылмаған деп есептедік. Ұсыныс жобадағы: «ЖұңгоЖүңгодағы ұлттардың терезесі тең, мемлекет атасының көсемінің үш мұратына сай жарияланған прицппринциптергеіне негізделіп, орталық мемлекет атасының тәлім бойынша, – Шынжаңдағы ұлттардың саяси, экономикалық, мәдени тұрғыдан ет істерінің дамуына бір келкі көмек береді. Ұлттар теңдігін жүзеге асыруды өзінің дәйекті саясаты етеді», – деген сөздерді Шынжаңдағы мұсылман халықтары бұрыннан қанық біледі. Бірақ,Бірақ дәл қазірге дейін бұлар жүзеге аспай отыр. Бұрын атқарып келген зұлым саясатты – иды, демократиялық саясат и деп әсте айтуға болмайды. Біз комитет бастығы Жаяң жие шы қолбасшының 1945 жылы 24 тамызда: мемлекеттік қорғаныс ең жөніндегі жоғарғы комитет і мпен ГоминдаңГоминдаңның орталық тұрақты комитетінің уақытшатық бірлескен мәжілісінде айтқан нұсқауын оқығамыз. Бұл нұсқау бізді әбден қанағатттандырады.

(2)2. Шынжаңдағы мұсылман халықтары: жоғарыдағы нұсқаудға негізделіп талап етілгеніндей, өздерінде өзін-өзі басқарудың мол тәжірибесіне ие бар деп есептейдісенеді. Сондықтан, да Шынжаңдағы мұсылман халықтардың саны басым көп санды ұстайтын аймақтардың нақты жәнеғыз толық афтономияавтономия ұқығықұқығын талап етуі заңды қылық талап деп есептейді.

Жоғарыдағы көрсетілген принцппринциптіке негіз етіпделіп, біз мынаны ларды талап етеміз:


  1. Жоғарыда көрсетігенғы толық афтономияавтономия негізінде көлеміндегі мұсылман халықтарынан өздері сенім артқан жергілікті қайраткерлерді әкімшілік мәнсапқа сайлайтын сайлау ұқығықұқығы берілсін.

  2. Дінді кемсіту күшінен қалдырылсын және дінге сену еркіндігі толық берілсін.

  3. Мемлекеттің әкімшілік органдары мен заң органдарының хат-қатынастары мұсылман халықтарының байырғы жазуымен жазылсын.

  4. Бастауыш мектепте, орта мектепте, жоғары мектептеріндегі оқу – мұсылман халықтарының байырғы жазуымен оқытылсын және бұқаралық ағарту ісіне кең өріс алдырылсынберілсін.

  5. Ұлттық мәдениет пен көркем өнердің еркін дамуына жол ашылсын белгіленсін.

  6. Баспа сөз, жиналыс өткізу, сөз еркіндігі белгіленсін.

  7. Әр халықтың іс жүзіндік өндіргіш күшіне және әлкүш-ау қуқатына қарай бажы мөлшері белгіленсін. Біз халықтың үкімет тарапынан халыққа қойылатын экономикасылық талаптарын жағындағы арқалауға тиісті борышын айқын нақты білген соң ғана, оны өз күш- қуатымызға қарай оны өтеймібелгілеймізз. Бірақ,Бірақ мұндағы салық санын мөлшерін белгілеу барысындаде Шынжаңдағы мұсылман халықтары мен басқа да халықтардың тұрмысы менына және экономикалықсының дамуына кедергі жасамау басты өлшем етілсін.

  8. Саудагерлерге мемлекеттің ішінде және шет елде сыртында сауда жасау еркіндігі берілсін.

  9. Әр аймақта ұлттық армия бқлімін ұйымдастырылуға жол рұқсат берілсін. Осы жолғы оқиғаға қатынасқан әскери бөлімдер – мемлекеттік армиясының құрамына енгізілсін. ылымы бойынша өзгертілсін. Бірақ,Бірақ ұлттық құрамыма сақталсын.

  10. Шынжаң өлкелікӨлкелік үкімет мүшелерінің құрамында ұйымында Шынжаңдағы мұсылман халықтардың халық саны санына сәйкесбойынша, Шынжаң мұсылман халықтарының уәкілі болсын.

  11. Бостандық үшін оқиғаға Азаттық күресіне қатынасқан Шынжаң мұсылман қайраткерлері ешқашанда бүкілдей қузастырылмасын қудаланбасын және бұдан кейін әр қандай сылтаумен оларға қысым зиянкестік жасаалмайтынына уға болмайтындығына шынайы кепілдік етберілсін. Қарулы қақтығыс оқиғалары шешілген соң, бостандық үшін күреске қатынасып, түрмеге жабылғандардың барлығы үш күн ішінде түгелдей босатылсын!


15 қараша. Жаң жы жұң Рақымжан Сабырхажиевтерге бастатқан уәкілдерге мынадай жауап берді:

(1)1. Әкімді халықтың сайлауынға болады. АЕл әкімінің орынбасары н тағайындалуы керек. Өлкенің төрағасын халықтың сайлауғынаа бола ма? – дегенге келсек, бұл мәселе – Гоминдахұйдың негізгі заң жарияланған соң, сол негізгі заңдағы белгілерме көрсетілген тәртіп бойынша атқарыладыуы керек.

(2)2. Үкіметтің іс қағаздарында хат-қатынасында қытайқытай жазуы мен хұюын (ұйғыр жазуын демекші) жазуы тең қолданылады. Халықтың мекемелерге айтатын істерін жүгінетін талап-тілектерін мұсылман дар жазуыменнда жазуына жол беріледі.

(3)3. Бастауыш мектептерде мұсылмандардың тілі мен – жазуы қолданылады. Орта мектептердіе мемлекеттік тілде жазуымен (қытайқытай тілі демекші) оқытуы керек. Жоғары мектептерде, қажетінеке қарай, қытайқҚытай тілі – - жазуымен мен мұсылмандардың тілі мен– жазуын тең қолданылуға болады.

(4)4. Сауда еркінділігіне жол беріледі. Алайда сыртқы сауданыда орталықтың сыртпен сауда жасау туралы келісіміндегі белгілеме шарттарға сай бойынша істеу жүргізу керек.

(5)5. Ұлттық әскери бөлімдердің нақ саны алынықталғаннан кейін, олардың бір бөлігі амандық қауіпсіздікті сасақтау полкі мен, бөлімдері болыпне өзгертіледі. Онан қҚалғандары мемлекет армиясының құрамына кіредіа өзгертіледі. МұндаЕң үлкен ұлттық әскери құрылым – полк ең үлкен орын бірлігі етіледідеңгейінде болады. Кемін Жетпегенін жергілікті адамдармедан толықтыруға жол беріледірұқсат етіледі. Алайда мемлекет армиясы құрамына өткен соң қай-қашанда тек қана бұйрыққа бойсынуы керек.

Жаң жыжұңЖаң жы жұң соңында: «бБұл орталықтың берген ең үлкен жол беруімүмкіндіг» – деп мәлімдеді.

Сол күні Евсеев Иевсеиев Жаң жыжұңЖаң жы жұңға: Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» келіс сөзкеліссөз уәкілдері тапсырған «Құлжа жақжағытың орталықтың ұсыныс жобасы жөніндегі пікіріне және қойған талаптарына» сіздің қайтарған жауабыңызды мәселені шешудің негізі етуге болады – дегенді білдірді.



Осы күні «Шығыс түркістанТүркістан төңкерісшіл жастар одағы» (төменде үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» төңкерісшіл жастар одағы делінеді – құрастырушыдан) Құлжада құрылды. ӘбдікерімӘбдікәрім Аббасов – орталық одақ комитетінің төрағасы, Сейдолла Сәйполлаев1 – төрағаның орынбасары, Сайфпидден Азиези –қатарлылар орталық одақ комитетінің мүшесі болып сайланды. «Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» тұңкерістөңкерісшіл жастар одағының уақыттық ұстабуставыжарғысы» жасалды. Ол бес тараудан құралды болды. Ол:нда жалпы принцппринципмақсаты, міндеті, одаққа кіру расмияты, жеке ұқыққұқықғы мен, борышы, тәртіп сияқты тармақтарға бөлінді бар. Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» төңкерісшіл жастар одағы құрылғаннан кейін, Іленің аудандараймағыында аудан, ауылрайон дәрежелі ұйымдары арт-артынан құрылды.

17 қараша. Алтай уәли мекемесі қытайұлты қытайлардыңҚытай бұқараларының мүддесін қорғау жөнінде мынадай 6 тармақтан тұратын ы мынадай белгілеме нұсқау шығардыжасады:

(1)1. Мекемелердің, әскери бөлімдердің, жекелердің қытайұлты қытайлардыҚытай бұқараларын ақысыз еңбекке пайдалансалуына тиымтыйым салынады.

(2)2. ҚытайұҰлты қытайлардыҚытай бұқараларын өзінің мейлінше ықтиярынсыз еңбекке салудың пайдалану – адамның жекедық ұқыққұқынққа қол сұғушы ретінде жауапкершілікке тартыладыгі қузастырылады.

(3)3. Аудандық үкіметтер өз ауданындағы қытайқытай ұлты өкілдерінҚытайларды санаққа алу, олардың арызын қабылдап, тиісті ойдағыдай шешім етуі шығаруы керек.

(4)4. Аудандық үкімет Еерекше жағдайда ғана, аудандық үкіметтер ұлты қытайларды қытай бұқарасыҚытай бұқарасын ықтиярсыз еңбекке пайдалануға салуға ұқыққұқықты. Бірақ,Бірақ үкіметтің белгілемесі нұсқауна сәйкес бойынша істеген еңбектеріне ақы төлеуі керек.

(5)5. Әрқандай жағдайда, Қандай жағдайда болмасын мемлекеттің ұлты қытайлардықытай бұқарасыҚытай бұқарасының мал-мүлкін өзмемлекет тарапынан мұсадірлауғына (тәргілеуге) тиымтыйым салынады. Егер қытайқҚытайлардыңа үкіметке тапсыруға тиісті мал-мүлкіік болса, сот мекемесі қарар шығарған соң барып, мұсадірлау керек.

(6)6. Бұл қарардың атқарылуын аймақтық ішкі істер басқармасы мен сот мекемесі бақылау керек.
17 - 18 қараша. Рақымжан Сабырхажиев бастаған уәкілдер қатарлы үшеуі Жаң жыжұңЖаң жы жұңмен екі күн кеңесу жүргізіп, арқылы, көптеген тармақтар жөнінде бойынша бір ауызданы танымға келісімге келді. Бірақ,Бірақ Рақымжан Сабырхажиев бастатқан уәкілдертер мынадай талаптары ларда берік тұрұстандыды:

(1)1. Толық бостандық беру, өлкенің төрағасынан бастапына, ауданның әкімдерінене дейінгі әр дәрежелі әкімшілік мәнсаптыларын иелерін халықтың сайлауы.

(2)2. Үкімет органдарының хат- қатынастарында іс қағаздарына ұйғыр тіл – жазуын қолдану, жоғары, орта, бастауыш мектептердегі оқуды ұйғыр тіл – жазуында оқытылужүргізу.

(3)3. Саудагерлердің сыртқы саудамен еркін шұғылдануы.



(4)4. Ұлттық армия ұйымдастыру, ұлттық форманы киім үлгісін сақтау.
Жаң жыжұңЖаң жы жұң бұған мынадай жауап қайтарды:



  1. ӨлкелікӨлкелік үкіметті ұйымдастыру мәселесі жөнінде: а). өлкенің төрағасын халықтың сайлау-сайламауы:н Гоминдахұй негізгі заңды жасап жариялаған соң, қабылданған негізгі заңдағы ереже белгілеме бойынша шешіледіу керек;: ә)в. ӨлкелікӨлкелік үкімет – орталық тағайындаған төрағаның бұйрығын атқару жүзеге асыруы керек: бс.) Орталық – өлкелікӨлкелік үкіметтің құрамын дағыларды тағайындағанда әр ұлттың қадірменді адамдарының өлкелікӨлкелік үкіметке сайлануына толық орай мүмкіндік беруі керек. Жоғарыдағы принцппринциптер бойынша мынадай нақты әдістерді ұсынысортаға қоямыз жасаймыз: (1)1. ӨлкелікӨлкелік үкіметтің жора лармүшелер санын қазіргі 13 адамнан 25 адамға көбейту; (2)2. 25 адамның 10 адамын орталық тікелей тағайындайдыу. Қалған 15 адамдыын аймақтар көрсетіпұсынады, оларды орталық тағайындайдыу; (3)3. Орталықтың өзі төттікеелей тағайындайтын 10 адамның лауазымы мыналар: Төраға, бас хатшы, халық істерХалық істер меңгермесініңбасқармасының іс жүргізутер басқармасының бастығы және оқу-ағарту меңгермесіОқу-ағарту меңгермесініңбасқармасының орынбасары, құрлыс меңгермесіҚұрылыс меңгермесініңбасқармасы бастығының орынбасары, денсаулық сақтауДенсаулық сақтау басқармасының бастығының орынбасары және екі арнаулы жора мүше; в): д. Аймақтан ұсынылыпр көрсетіп, орталық тағайындайтын 15 адамның лауазымы мыналар: Төрағаның орынбасары, оқу-ағарту меңгермесіОқу-ағарту меңгермесініңбасқармасының бастығы, құрлыс меңгермесіҚұрылыс меңгермесініңбасқармасының бастығы, денсаулық сақтауДенсаулық сақтау басқармасының бастығы, бас хатшының орынбасарлары, халық істерХалық істер меңгермесініңбасқармасы бастығының орынбасары. Әлеуметтік істерӘлеуметтік істер басқармасы бастығының орынбасары және 7 арнаулы жора мүше. Е. Көтеліс орын алған «Оқиға туылған үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ»» үкіметі Өөлкелік үкіметке 6 жора көрсетедімүше ұсынады. Мұның ішінде бір меңгерме басқарма бастығы, бір меңгерме басқарма бастығының орынбасары, бір басқарма бастығы немесе орынбасары болады: қалған Жеті аймақ өлкелікӨлкелік үкіметке 9 жора көрсетедімүше ұсынады. Мұның ішінде төрағаның бір орынбасары, бас хатшының бір орынбасары, бір меңгерме басқарма бастығы, бір меңгерме басқарма бастығының орынбасары, бір басқарма бастығы немесе орынбасары болады. Осылардың барлығын орталық тағайындайды.

  2. Мекемелердің хат-қатынасы ісқағаздары жөнінде:, әр дәрежелі органдардың мекемелердің барлығы да мемлекетке қарасты болғандықтан да, хат-қатынасына іс қағаздарына мемлекеттік жазудыын қолданбай болмайды. Екі жазуды қатар қолданған да жөн. Алайда бұқара халықтың өзінің мекемелерге жазған жлдаған хат-хабарын қағазында өзінің ұлттық жазуыменн қолданса жазуына да болады. Жоғары мектептерде қажетінеке қарай әр түрлі жазу қолданылуыу керек.

  3. Еркін сауда жасау мәселесі жөнінде:, үкімет саудамен айналысушұғылданушылардың шет елшетелмен сауда жасауына жол береді. Алайда ЖұңгоҚытай Жүңгомен шет елшетелдің сауда жасау жөнінде жасасқан әдістері шарттарын бойынша істеу сақтау керек.

  1. Әскери бөлімдерді өзгертіп құру мәселесі жөнінде:, оқиғаға көтеріліске қатынасқан әскери бөлімдерді амандық өауіпсіздікті сақтау полкі – қосындары етіп құруға жол рұқсат беріледі. Мемлекет армиясының құрамына кіремін десе де рұқсат. болам десе де болады. Бірақ,Бірақ бұйрыққа бойсынатын болуға тиіс. Адам саны кемісе өз ұлтынан толықтырауға, тәлім-тәрбиеде және бұйрықта байырғы тіл – жазуды қолдануға жол беріледі.


20 қараша. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» жора лармүшелер мәжілісі №136- қаулы қабылдадыап:, қазына меңгермесіҚазына меңгермесініңбасқармасының басқаруындағы мемлекет банкіесін «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтіңке» тікелей қарамағынатөте қарасты етудіберді, банкіе бастығы етіп Құсайын Талановты1 тағайындауды, мемлекет банкесіне үкімет органдарына:ың банкінің межесін, есебінп, кірісін, шығысын ақуалын тексеруге, бақылауға ұқығықұқық ғын беруді ұйғарды.

22 қараша. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» үгіт бөлімі діни үгіт үйірмесін құру жөнінде бұйрық жариялап,: діни үгіт үйірмесі – нің аймақтықардағы діни істер тараубөліміы мен үгіт тарауының бөлімінің қарауына бекітіп берілдібасқаруында болатындығын белгіледі.

27 қараша. Рақымжан Сабырхажиев қатарлы үшеуі бастаған үш уәкіл «өзгеріс енгізілген жобаны» алып Құлжаға қайтты.

Қазан. Алтай уәли мекемесі Алтай қағаз ақшасын басып шығаруу комисиякомиссиясын құрып, Алтай аймағында жүретін – 100, 500, мың, 3 мың, 5 мың юаньдық қағаз ақша таратты.

5 желтоқсан. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» жора лармүшелер мәжілісі №158- қаулы қабылдап, мынаны ұйғардымынадай шешім шығарды: Оқу-ағарту меңгермесіОқу-ағарту мекеңгермесі орта мектеп оқытушыларының 6 айлық курсынтарын аштады. Оған әрқайсы барлық мектептердегі оқытушылар мен белгілі деңгейде білім қабілеті бар, оқытушылық қызметті қалайтын әр ұлт жастары ер-әйел қыз-жігіт демей түгел өндірістен қол үзіп қатынасуына боладыоқуына рұқсат етілді. Мектеп бастықтары мүдірлері мен оқу бөлімі меңгерушілері де орта мектеп оқытушыларының курстарына жұмыстан қол үзіп қатынасуы қажетміндеттелді. Курста діни сабақтың өту, өтпеуін қажетін шешу үшін, – діни істер басқармасы басқармасы шешеді, қажет болған жағдайда дін сабағы оқытушыларының қысқа мерзімді діни курстарын ашады.

6 - 16 желтоқсан. Тасқорған төңкерістік армиясы 6 -желтоқсанда Алатасты басып алды. 7- желтоқсанда Шажынды алып, 4 тәулік сұрапыл соғыс жасап, Томсалыны басып алды. Онан соң екі бағытқа бөлініп, ПоскамПускам, Қағылық аудандарына шабуылға өтті. Қағылыққа шабуыл жасаған бағыттағылар 12- желтоқсанда Қағылық ауданынан 80 шақырым қашықтықтағы Пипаншанды алды. ПоскамПускамға шабуыл жасаған бағыттағылар 16- желтоқсанда Поускам қалашығына шабуылға өтіп, Поускамдағы ГоминдаңГоминдаң әскерлері мен сақшыларының қатты қарсылығына ұшырап, шегініп кетті.

8 желтоқсан. Тарбағатай уәли мекемесінің орган газеті – «Халық ауазының» маңғолмонғолша нұсқасы тоқтатылды. Қызметкерлері Құлжаға ауыстыып кетті.

11 желтоқсан. Алтай уәли мекемесі: бұйрық жариялап, аудандық үкіметтерден: аудандардағы қытай бұқарасыҚытай бұқарасыныңұлты қытайлардың аты-жөнін тізімдепу, санын мәлімдеу жұмысын тезірек бітіруді талап етті.

15 желтоқсан. «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» орган газеті – «Азат шығыс түркістанТүркістан газетінің» маңғолмонғолша нұсқасы Құлжада жарық қөрдікөрді. Осы күні «Уақыттық үкіметУақытша үкіметтің» оқу-ағарту меңгермесіОқу-ағарту меңгермесініңбасқармасы жүргіген жыл соңындағы санаққағына қарағанда, желтоқсанға дейін:, 1. (1) Іле нің аудандарында аймағында 303 бастауыш мектеп және 1орталау мектеп ашылған. Мұның ішінде: қазақ мектебі – 147, ұйғыр мектебі – 106, маңғолмонғол мектебі – 10, орыс мектебі – 13, сібе мектебі – 11, дүнген мектебі – 9, қырғыз мектебі – 3, өзбек мектебі – 2, татар мектебі – 1, қытайқытай мектебі – 1. мектептер ашылды. Бұл мектептерде оқып жатқан оқушының жиын саныы 35 мың 516 болған. Тарбағатай аймағында 114 бастауыш мектеп және 1 орталау мектеп ашқылғаан. (2)2. 2 рет мәрте оқытушылар курсы ашылып, онда әр ұлт оқытушыларынан 570 адам оқыған тәрбиелеген . (3)3. Ұйғыр, қазақ, маңғолмонғол, сібе тілдерінде оқулықтар құрастырылған.

15 - -17 желтоқсан. Құлжада «Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ»тың» ұлттар құрылтайы Құлжада ашылды. Құрылтайда алдымен Рақымжан Сабырхажиев бейбітшілік келіс сөзкеліссөзіндіің ақуалы жөнінде баяндама жасады,: одан соң меңгермелердің басқарма бастықтары қызметтерінен есеп мәлімет берді. Соңында Әлихан төре қортынды сөз сөйледі.

Құрылтай түрікшілдік,пантүркизымизмның шеңгелдеуінде ұлтық бөлшектенушілік Лушянды ықпалында өтті. жалғасты атқарды, сСондай-ақ, «Шығыс түркістанТүркістан республикасы» уақыттық үкіметуУақытша үкіметі» – дегенді: «Шығыс түркістанТүркістан республикасы» үкіметі (төменде «Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» үкіметі» делінеді – құрастырушылардан) деп өзгертті. Әлихан төрені – төраға, Әкімбек қожаны – төрағаның орынбасары, Абдырайыпоп Мақсұмды – үкіметтің бас хатшысы етіп тағы қайтара сайлады.



16 желтоқсан. Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» үкіметінің жора лармүшелер мәжілісі №172- қаулы қабылдап, мүгедек әскерлер іс» комитетін құрдыып, сөйтіп мүгедек әскерлер мен құрбандардың отбасындағыларға ды лайық жағдай жасау ісі қолға алындыты орналастыруды ұйғарды.

24 желтоқсан. Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» үкіметінің жора лармүшелер мәжілісі №176- қаулы-қаулы қабылдап, мынадай шешім шығардыны ұйғарды: Мемлекет органдарындағы қызметкерлердің еңбек ақыеңбекақысы 10 дәрежеге бөлінеді. Айлық еңбек ақыеңбекақы – 2 мың 500 юаньнан бастап 10 мың юань мөлшерінде белгілендіға жетеді. Сонымен бірге, қызметкертшілер мен олардың үйіндегілерді қамдау түзімміне енгізіледі. Үйіндегілердің Отбасы жан санының аз-көптігіне, үлкен-кішілігіне қарай қамдау өлшемі белгіленеді. Қызметкерлер мен олардың үй ішіндегілерді қамдайтын тұтыну бұйымдары өӨнеркәсіп пен, сауданы дамыту серіктігінің қызметкершілер дүкеніне өткізіліп беріледі. Ай сайынғы қамдалатын бөлінетін тұтыну бұйымдарының бағасы базар бағасынан 50% төмен болады.

25 желтоқсан. Рақымжан Сабырхажиев бастатқан уәкілдертер Құлжадан Үрімжіге 3-рет қайтып барды.

26 желтоқсан. Рақымжан СабырхажиевтерРақымжан Сабырхажиев бастаған келіссөз уәкілдері Жаң жыжұңЖаң жы жұңмен кеңес өткізіп, «өзгертілгеніс өткізілген жобаны» принцппринциптік тұрғыдан жақтан қабылдайтынын білдірді. Бірақ мынадай үш талап қойды: (1)1. Саяси сақшыныың күшінен қалдыружою; (2)2. «Құлжа оқиғасына» төтеп беру үшін Шынжаңға ауыстырылған әскери бөлімдерді келісімге қол қойылғаннан кейін бір ай ішінде қайтарып әкету; (3)3. Жергіліктілік сақшыларды мұсылмандардан қою.

Жаң жыжұңЖаң жы жұң жаңа қойылған 3 тармақталапқа әсте қосылмады. Қайта-қайта кеңесу, ИевсеиевЕвсеевтің иландыруы арқылы, Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ»тың келіс сөзкеліссөз уәкілдері жаңа қосылған үш талапты әзірше қоя тұрып, алдымен өзгеріс енгізілген 11 тармақты нақты ақылдасуға келісті.



26 - 28 желтоқсан. 26- желтоқсанда бұйрық бойынша Мәскеуге келіс сөзкеліссөзге бара жатқан шығыс солтүстік Қытайдың ЖұңгоЖүңго сыртқы істерСыртқы істерінің ерекше уәкілі Жяң жиң ге ұшақпен Үрімжіге келді. Келесі күні Жаң жиң ге ИевсеиЕвсеевпен кеңес өткізді. Онан соң Жаң жыжұңЖаң жы жұңмен бірге Рақымжан Сабырқажиевті, Әбілқайыр төрені, АқыметАхметжан Қасымилерді қабылдады. 28- желтоқсанда Үрімжіден ұшаққа отырып, Алматы арқылы Мәскеуге кетті.

27 желтоқсан. АҚШ, Англия, Кеңес одағыКеңес Одағы елдерінің сыртқы істерСыртқы істер министірминистрлері Мәскеуде мәжіліс ашыпбас қосып, «ЖұңгоЖүңго мәселесі жөнінде мазмұндамада» жариялап,: «ГоминдаңГоминдаң үкіметінің басшылығындағы ЖұңгоҚытайдЖүңгменоның ынтымақтастық орнатып,су және демократияға ланужол ашу қажет., Гомин үкіметінің әр дәрежелі құрылымдарына демократтарды ияшылдарды көптеп тартыпқабылдау, сонымен бірге ішкі егесті қақтығысты тоқтату керек» – деп жариялады салды. Кеңес одағыКеңес Одағы үкіметі «ҚытайдЖұңгоЖүңгоның ішкі істеріне килікпеу араласпау саясатын»ұстанатынын қайталапй айтты.

29 желтоқсан. Рақымжан Сабырхажиев бастаған уәкілдертер Жаң жыжұңЖаң жы жұңмен қайта-қайта кеңесу, ақылдасу және ресми келіс сөзкеліссөз өткізу арқылы: , Шынжаң өлкелікӨлкелік үкіметітніңің ұйымдық құрылымынастырылуын және ұлттық армия бөлімдерін өзгертіп құруды қайта жасақтауды өз алдына дербес екі қосымша құжат арқылы етуге дайындауға бір ауыздан қосылды.

Желтоқсан. Ұлттық армияның орнына линия шеп штабы: 13- -атты әскерлер полкін (полк командирі –ИваЮанов, саяси комиссары –Фатих Мүсілімов) Сандаухызыға барып орналасуды бұйырды.

Осы күні ГоминдаңГоминдаң үкіметінің халық аралық уәкілдер үйірмесі ұйымы келіп «Алтай оқиғасының» нақты ақуалын тексеруді талап еттікендіктен, кКеңестік бас ақылшы кеңесші – Темірқан, бас ақылшыкеңесшініың орынбасары –ӘлиқанӘлихан және Алтай аймағында Алтай аймағында уәлиіндің орынбасары болып істейтін кеңес ақылшыкеңесшісіы – Әріпбай, сондай-ақ, Алтай уәли мекемесінің мекеме басқармаларында міндет өтейтін қызмет істейтін кеңес ақылшыларкеңесшілеріы, Алтай 3-атты әскер полкіндегі кеңес одағыКеңес Одағының әскери адамдары бұйрық бойынша еліне қайтты.

Осы күні Дәлелхқан Сүгірбаев Алтай уәлиінің орынбасарлығына тағайындалды.

1946 жыл ( Қаңтар – мМаусым)


1 қаңтар. Рақымжан Сабырхажиев қатарлыларРақымжан Сабырхажиев бастаған уәкілдер ерекше күтіп алу орнында арнайы ғимаратта «Ббейбіт келісімтшілік шартының» қытайшақҚытайша түп нұсқатүпнұсқасы мен ұйғырша нұсқасын салыстырып, Шихуға Жаң жыжұңЖаң жы жұң Шихуға жіберген Уаң зың шян, Лю мың чұндерге тағы да мынадай бірнеше талап қойды: Үш аймақҮш аймақ «Үш аймақ» келіс сөзкеліссөз уәкілдері әкелген пікірдегіқолданған: «Ұлт азаттық қозғалыс» және «Қарулы қақтығыс» деген сияқты тақырыптарды атауларды сақтап қалу. (2)2. Оған Ккөтеріліс туылған райондарға орын алған Ақсу, Қашқар аймақтары да қосылуықамтылуы керек. (3)3. Сақшы мекемесінің бастығы, газет мекемесінің бастығы – жергілікті мұсылмандардан сайлану керек. (4)4. Нұсқадағы: «Ққазіргі әкімшілік мәнсаптылар орындарындағылар өзінің қызметін істей жалғастыра береді. Сондай-ақ: жаға құрамның өкілдері өлкелікӨлкелік үкіметтің тексеруінен өткен соң ғана (үкімет) ізіп жоралар қосыладымүшелігіне бекітіледі» – деген сөздерге өзгеріс енгізу керек. (5)5. Шарттың ресми нұсқасынықасының соңына мынадай мәлімдемені қосуды талап етеміз: «Оорталық әскери бөлімдердің шегінуітаратуға, сақшы органын мекемесін күшінде қалдыруға (қарсы – Т.Ж.), және Өөлкелік үкіметтің төрағасын халықтық сайлау арқылы қою жөніндегі туралы үш түрлі талап қойылды». Бұл талапты орындаудан пікір алға қойылғаннан кейін, Оорталық үкіметтің уәкілі генарал Жаң жыжұңЖаң жы жұң генарал бұдан бас тартты. Бірақ,Бірақ халық уәкілдері жоғарыдағы үш шарттың қалдырғанын мойындамадыескерілмеуіне келіспеді. Осыдан кейін оОрталық үкіметтің уәкілі генарал Жаң жыжұңЖаң жы жұң генерал халық уәкілдеріне өзінің пікірлерін үкіметке айту жеткізу еркіндік ұқығықұқығын берді.

Жоғарыдағы талаптарды екі жақжағы төрт сағат талас-тартыс жасапталқылап, ақыры келісімге келе алмады.



Каталог: repository -> history -> Ұжымдық%20жинақтар
history -> Аяз би кім? // Егемен Қазақстан. 2001. 29 тамыз (№190-193). 11 б
Ұжымдық%20жинақтар -> Қазақ Ұлт-азаттық ҚОЗҒалысы
history -> Тұрсын Құдакелдіұлы ЖҰртбай, Жоба жетекшісі, филология ғылымдарының докторы
history -> Жүректің қылын тербеген
history -> Жетпіс жыл жұртын сүйіндірген сұлу сөЗ
history -> Т±рсын Ж±ртбай
history -> Файл: Абай жолы «Абай жолына» 70 жыл
Ұжымдық%20жинақтар -> «алаш» баспасы
Ұжымдық%20жинақтар -> Қазақ Ұлт-азаттық ҚОЗҒалысы


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   33


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет