Қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы қатысымдық тұрғыдан меңгертуде қазақ тілінің салалары өзара бірлікте қарыстырылады


зерттеп, тексеруге сүиене отырып жалпы заңдылықтар мен ережелер жасау жолын айтады. Мысалы: Түйе мен түлкі



жүктеу 4.94 Mb.
бет12/30
Дата07.03.2018
өлшемі4.94 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   30

50

зерттеп, тексеруге сүиене отырып жалпы заңдылықтар мен ережелер жасау жолын айтады.

Мысалы:

Түйе мен түлкі.

Түйе өзен суына салқындап түрған-ды. Өзен жағасында түлкі келіп: - Уа түйе, су терең бе екен? Мен де шомылып алсам қайтеді?

- деді.


  • Терең-ақ, жүзе білмесең, судан рахат табамын деп ойлама.

  • Сақалды басыңмен неге жалған сөйлейсің? Терең емес, сенің
    тізеңнен ғана келіп түрған жоқ па?

  • Әркімнің өз биігі, өз төбесі бар. Сенің бойың менің тіземнен де
    төмен. Қолың жетпегенге кеңірдегіңді озып қайтесің?

  • Мен сенің өтірігіңді шығарайын, - деп түлкі жарқабақтан суға
    қойып кетті.

Түлкі суға батып, су жүтып, түншығып бара жатқан соң шыңғырып:

  • Түйе, түйежан, бауырым қүтқара гөр, суға кеттім, - деді.

  • Менің айтқанымның шындық, жан ашыр сөз екеніне көзің
    жеттіме? - деп сүрады түйе саспай.

  • Көзімнің жеткенін-жетпегенін жағағағ шыққан соң айтайын,
    тезірек қүтқара гөр» - деп жалында түлкі шашалып-қақалып.

  • Бұл ақымаққа не дерсің, - деп түйе түлкіге ренжіді, су түбіне
    кетіп бара жатып та қулық істейді, қателігін мойындағысы
    келмейді.

51

Түлкі суға батып та кетті, - өзі білмейтін, білгеннің тілін алмайтын саған сол керек, - деп шағалар шу-шу етті. (М.Төреханов)

Бұл мәтінде жазушы түлкінің (субъектінің) іс-әрекеттерін баяндай отырып, жекеден (түлкіні мысалға ала отырып, жалпыға қарай) өзі білмейтін, білгеннің тілін алмайтын ой қорытындысын шығарған.

Дедукция дегеніміз - жалпыдан жекеге қарай жасалынатын ой қорытындысы. Мысалы: Бір уыс мақта.

Бір кішкентай қыз әкесінің шапанын жамап отыр екен, шешесі қасына отырып, ақыл айтты:

Балам дүниедегі жаратылған жанды жануарлардың

ешқайсысының да керексіз болып жерде қалатыны болмайды. Сол сөзді айтып отырғанда қыз бала киімін жамап болып, жердегі мақтаның қиқымын терезеден лақтырып тастады.

- Әже осы қиқымның еш нәрсеге керегі бола қомас, - деді. Әжесі: -


Балам, ол да жерде қалмайды, - деді.

Осылайша сөйлесіп отырғанда, манғы мақтаны бір кішкентай торғай алып кетті. Қыз әжесін:

- Манағы мақтаның қиқымын бір торғай алып кетті, оны не
қылады? - деді. Әжесі:

Көрдің бе балам, күн айналмай манағы сөздің келгені. Қажетсіз деген мақта қиқымының да кәдеге жарағанын. Оны торғай үясына төсеп, жас балапандарына мамық етеді, - деді. (Ы.Алтынсарин)

Бұл мәтінде соңғы қайырым индуктивтік ой қорытындысы, өйткені «Дүниедегі жаратылған жанды-жансыздардыңешқайсысы

52

да керексіз болып, жерде қалатыны болмайды» деген жалпы ой қорытындысынан «Мақта қиқымы кәдеге жарады» деген жеке ой қорытындысы туындайды.

Аналогия дегеніміз - ұқсастық бойынша ой қорытындыларын жасау.

Мәтіннің түрлері:

1. Хабар - негізінен, бастан кешкен (көрген, естіген) оқиғаларды еске түсіріп айтып шығу. Мұндағы баяндай, негізінен, оқиғаның өту тәртібі мен уақытын, орнын көрсету жолымен іске асады.

Мәтін құрылыс:

а) Оқиғаның басталуы; ә) Оқиғаның дамуы; б) Оқиғаның аяқталуы болып үшке бөлінеді.

Мәтіннің хабарлау түрі белгілі бір уақытта болған, себеп-салдарлық байланысқа түскен оқиғалар жөнінде баяндалады.



53

Пайдаланылған әдебиеттер:

  1. Жапбаров А., Тілеубердиев Б. «Оқушыларға мәтін құрастыру
    мен шығарма жаздыру әдістемесі» Ш.2002 ж., 16-бет

  2. Әбдікаримов Т.М. «Бастауыш сыныпта мәтін арқылы тіл
    дамыту» А.1993ж, 20-бет

  3. Арғынов Х.К. «Қазақ тілі синтаксисі методикасының
    негіздері» А., 1987 ж, 205 бет

  4. Айғабылов А. «Тіл үстарту» Қазақстан мектебі 1995, №8

  5. Ысқақов Б. «Тіл дамытудың психолингвистикалық негіздері»
    А.1996ж

  6. Жапбаров А. «Тіл дамыту». А. 1989, 85-бет

  7. Базарбекова Г. «Сөздік жұмысы». А. 1999, ЗОбет

  8. Жолдашқызы Р. «Мәтінмен жұмыс істеу», «Бастауыш мектеп»
    2001ж,45-бет

  9. «Сөздік қорды дамыту ерекшеліктері», «Қазақстан мектебі»
    2002,№5,47-бет

Ю.Отар Әлі Бүркіт. «Көркем мәтіннің семантикасы» Қазақ тілі мен әдебиеті, 2001, №8, 25-бет

  1. Аманжолов С, Әбілқаев А., Үйықбаев М.
    «Қазақ тілінің гр амматикасы» А. 1977. 236-бет

  2. Аханов А., Катембаева Г. «Қазақ тілі» А. 1982. 23-бет

13. Исаев К., Бектүров С. «Сөйлемдегі грамматикалық
талдаудьщ тәсілдері» А. 1985

  1. Г.Абхунов «Қазақ тілі синтаксисі» А. 1990.

  2. Қ.Жүбанов «Қазақ тілі» А. 1996

54

  1. «Бастауыш мектеп» журналы. «Сөздік қорды дамыту».
    2000№3.4-бет

  2. «Бастауыш мектеп» 2001 № 17 40-бет

  3. Қазақ тіл мен әдебиеті. 2001 ж. №8. 25-бет

  4. «Бастауыш мектеп» 2001. № 1 -2 45 -бет
    2О.«Балдырған» журналы. №6. 2000 ж.

  5. «Бастауыш мектеп» 2001 ж №245-бет

  6. «Бастауыш мектеп». 2001 ж. №1-27 43-бет

  7. Қазақстан мектебі 2002ж. №5 47-бет

  8. Хасенов Ә. Тіл білімі А. 199ІЖ

  9. Қордабаев Т. Жалпы тіл білімі А. 1999, А.

  10. Болғанбаев Қазіргі қазақ тілі. 1999, М.

  11. Байтүрсынұлы А. Тіл ғылымы А. «Ана тілі» 1992,448бет

  12. Балақаев М.Б. Қазақ әдеби тілі А.,1987

  13. Бектүрғанов Ш., Серғалиев М., Қазақ тілі А,-1994




  1. Оразбаева Ф. «Тілдік қатынас теориясы мен әдістемесі «-
    А.2000

  2. Әбілақов Ә., Исаев С, Агманов Е.,

«Қазақ тіліндегі барыс жалғаулы сөз тіркестері» А., 1973ж

  1. Балақаев М.Б. «Қазақ тілі грамматикасы» А., 1949ж

  2. Сайрамбаев Т. «Етістіктердің сөз тіркесін құраудағы рөлі.
    Қазақтілінің мәселелері» ҚазМҮУ, М. 1983ж

34. Сайрамбаев Т., «Сөз тіркесінің арнайы курсының
бағдарламасы». Университеттер мен пединституттар үшін
арналған. А., 1987ж



55

Ф.4.7-007-03

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ

М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

«Бастауыш мектепте филология пәндерін оқытудың теориясы мен әдістемесі» кафедрасы

Диплом жұмысы



Тақырыбы: I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері.

Ғылыми жетекшісі: профессор Молдабек Қ.

Орындаған: Полатова Г.Ә. іПЫ$ fepy Лійер:

{өцщ&ваД.Ә. jUA'

директоры Дүйсембеков Е.Д.



ш

Шымкент 2005



М.Әуезов атындағы ОҚМУ 0315-" педагогика және бастауыш оқыту әдістемесі" мамандығын бітіруші Гүлнәр Полатованың "I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысының түзу әдіс-тәсілдері "жазған дипломдық жұмыс тақырыбына

ПІКІР


Еліміз егемендік алғалы бері ұлттық салт-дәстүрімізге, сана-есімізге, ұлттық мектептерімізге лайық оқулық түзу мәселесі-қазіргі таңның аса күрделі де өзекті мәселесінің бірі. Осыған байланысты бірден айта кететін нәрсе - студенттің батылдығы, іздемпаздығы, ғылым құмарлығы. Бұл бізді қуантты.

Қазіргі таңда оқулық түзудің бірнеше әдіс-тәсілдері бар. Студент соларға шолу жасай келіп, оқулық лингвостатистикалық тәсілін қалады. Бұнысы - құптарлық. Себебі оқулыққа қанша аз, қанша мәтін, сол мәтіннің көлемі қандай болу керек. бнда қандай сөздер қамтылуы керек деген мәселені шешіп алмай тұрып, оқулық түзуге кірісу алғырттық болар еді. Осы тұрғыдан алғанда дипломанттың жұмысы оқулық түзу мәселесіне кіріспе десек те болады.

Дипломды жазу барысында студент алдына қойған мақсатын толық орындаған, оларға жатық та көркем ғылыми тілімен жеткізе білген.

Диплом жұмысына қойылатын талаптар толық орындалып, жұмыс соларға сәйкес жазылған. Ал оның авторы Полатова Гүлнәр " өте жақсы" деген бағаға лайық деп білеміз.



Қожа Ахмет Иассауи атындағы

ХҚТУ-нің доценті, ф.ғ.к К^-Л Д. Молдалиева



М.Әуезов атындағы ОҚМУ 0315-" педагогика және бастауыш оқыту әдістемесі" мамандығын бітіруші Гүлнәр Полатованың "I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысының түзу әдіс-тәсілдері "жазған дипломдық жұмыс тақырыбына

ПІКІР


Еліміз егемендік алғалы бері ұлттық салт-дәстүрімізге, сана-есімізге, ұлттық мектептерімізге лайық оқулық түзу мәселесі-қазіргі таңның аса күрделі де өзекті мәселесінің бірі. Осыған байланысты бірден айта кететін нәрсе - студенттің батылдығы, іздемпаздығы, ғылым құмарлығы. Бұл бізді қуантты.

Қазіргі таңда оқулық түзудің бірнеше әдіс-тәсілдері бар. Студент соларға шолу жасай келіп, оқулық лингвостатистикалық тәсілін қалады. Бұнысы - қүптарлық. Себебі оқулыққа қанша аз, қанша мәтін, сол мәтіннің көлемі қандай болу керек. бнда қандай сөздер қамтылуы керек деген мәселені шешіп алмай түрып, оқулық түзуге кірісу алғырттық болар еді. Осы тұрғыдан алғанда дипломанттың жұмысы оқулық түзу мәселесіне кіріспе десек те болады.

Дипломды жазу барысында студент алдына қойған мақсатын толық орындаған, оларға жатық та көркем ғылыми тілімен жеткізе білген.

Диплом жұмысына қойылатын талаптар толық орындалып, жұмыс соларға сәйкес жазылған. Ал оның авторы Полатова Гүлнәр " өте жақсы" деген бағаға лайық деп білеміз.









Қожа Ахмет Иассауи атындағы ХҚТУ-нің доценті, ф.ғ.к

Д. Молдалиева



М. Әуезов атындағы ОҚМУ 0315-" педегогика және бастауыш оқыту әдістемесі мамандығы ПО-01-4к4 тобының студөнті Полатова Гүлнәрдің "I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт түрғысынан түзу әдіс-тәсілдері" тақырыбына жазған дипломдық жұмысына

ПІКІР


Мектеп оқулығын түзу мәселесі - қазіргі таңдағы ең өзекті мәселе. Себебі дұрыс оқулықсыз біпім жоқ. Оқулық - білім берудің негізі. Диплом жазушы жақсы түсінген.

Аталған тақырып бойынша Гүлнәр Полатова бастауыш сынып мұғалімдері секциясында баяндама жасады. Тақырыпқа орай тартымды да тартысты пікірталас болды. Мұғалімдер өз пікірлерін айтты. Кейін көргеніміздей дипломант айтылған сын ескертулерді өз жұмысында ескерді.

Тың тақырып, тың мәселе болғандықтан талас тудырарлық жәйттер баршылық. Дегенмен дипломанттың осындай қиын да аса ауыр мәселеге баруының ізі құптарлық жәйт".

Сарыағаш ауданы № 68 Талғат Оспанов атындағы орта мектебінің үжымы Гүлнәр Полатованың дипломдық жұмысын жоғары бағалап, мемлекеттік аттестациялау комиссиясынан Гүлнәр Полатоваға "өте жақсы" деген баға қоюды сұранады.










'


Мектеп директоры /-Je/T Дүйсембеков Е.Д

/

■•■:. ■


"0315-"педагогика және бастауыш оқыту әдістемесі" мамандығы по-01-4к4 тобының студенті Г. Полатованың "I сынып қазақтілі окулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан түзу әдіс - тәсілдер тақырыбына орындаған дипломдық жұмысына

ПІКІР


Г. Полатова аталған тақырып бойынша 2 курстан бері жұмыс істеуде. Тақырыпқа орай көптеген ғылыми - теориялық, ғылыми -әдістемелік әдебиеттерді қарастырды. Облыс, қала мектептерінде болып бастауыш сынып мұғалімдерінен пікірлесті. Мектептерде арнайы баяндама жасады. Университетте өткен студенттердің ғылыми - практикалық конференцияларында баяндамалар жасап, талқылаудан өтті.

Жұмыстың басты ерекшелігі - оқулық түзу мәселесін лингвостатис-тикалық тұрғыдан зерттеуі және тың әдіс, қатысымдық әдістен пайдаланды.

Жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Әрбір бөлімдегі тақырыпшалар алдына қойған мақсат пен міндетке сай жазылып тиісті пікірлермен толықтырылды.

Диплом жұмысы оған қойылатын талапқа сай орындалды және бітті.

Жұмысты қорғауға жіберуге болады.






Ғылыми жетекшісі: dL . ^^г^^^^ ""^_ проф. Қ. Молдабек.




МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3-4

I. 50-70 ж.ж Б.С.О (бастауыш сынып оқулықтары) мәтіндерінің

әрбір пән бойынша сөзбен қамтылу статистикасы 5-7

1.1. Б.С.О. мәтіндерінің әрбір пән бойынша қамтылуы 7-13



  1. 2. Б.С.О. мәтіндеріндегі лексика-граматикалық топтардың
    үлесі 13-17

  2. Оқулық мәтіндерінің жиілік құрылымының

ерекшеліктері 17-32

II. 1. Жиі қолданыстағы сөздер 32-56

II. 2. Сирек қолданыстағы сөздер 56-59

II. 3. Оқулық мәтіндеріндегі лексиканы реттеудің кейбір

мәселелері 59-62

Қорытынды 63-66

Пайдаланған әдебиеттер 67-69


3

Кіріспе

Диплом жұмысының өзектілігі. Еліміз өз алдына отау тігіп, дербес те тәуелсіз мемелекет болғалы бері мемелекеттік тілде оқуға, оны жан-жақты зерттеуге айрықша көңіл бөлінуде. Соның бір айғағы-бастауыш мектеп оқулықтарының мәтіндерін лингвостатстикалық тұрғыдан зерттеу.

Лингвостатистикалық тұрғыдан зерттеу өткен ғасырдың 70-жылдарынан бастау алады. Оның Қазақстанда және бүкіл түркі тілдес елдер әлемінде іргетасын қалаушы филология ғылымдарының докторы, профессор Бектаев Қалдыбайұлы. Содан бері тіл білімінің бұл саласы жекелеген авторлардың, публистиканың, ғылыми шығармалардың тілдерін зерттеп келді. Соңғы жылдары оқулық мәтіндерін зерттеуге мойын бұрды. Мұның себебі оқулық мәтіндерінде қанша аз қолданылғандығын оның қаншасы түбір, қаншасы қосымшалы түрде кездескендігін, ал қосымшалардың жалғау, жұрнақ түрінде сөзге жалғану аясы қаншалықты екендігін дәл білу керектігінде. Осыларды толық біліп алмай қалай беру керектігін, оларды мәтінде қалай пайдалану қажетілігін білу мүмкін емес. Сондықтан диплом жұмысы бұрын-соңды қолға алынбаған ең өзекті мәселеге арналып отыр.



Диплом жұмысының мақсаты - лингвостатистикалық зерттеу арқылы бастауыш мектеп оқулықтары мәтіндерінде қанша сөз қолданылғандығын анықтау.

Диплом жұмысының міндеті - лингвостатистикалық зерттеу нәтижесінде оқулық мәтіндерін әрбір пән бойынша

анықтау.


- Әрбір пәндерде қолданылған сөздердің лексика
граматикалық тобын айқындау;

- Оқулықтар мәтіндеріндегі жиі және сирек қолданылатын


сөздерді нақтылау.

Диплом жұмысының нәтижелерін теориялық тұрғыдан.

- оқулық мәтіндөгі сөз топтарын классификациялауда;

- оқулық құрастыру теориясын жасауда;
Практикалық тұрғыдан:

- оқулық құрастыруға мәтінді іріктеуде жәнё сол


мәтіндерге сөз таңдауда бастауыш мектепте қазақ тілі, ана
тілі, табиғаттану және математика пәндерін оқытуға
пайдалануға болады.

Диплом жұмысының зерттеу әдістөрі:

Диплом жұмысын орындау барысында дәстүрлі лингвостикалық және қоса, лингвостатистикалық, талдау, жинақтау әдістерінен пайдалынылады.



Диплом жұмысының зерттеу объектісі: Бастауыш мектеп оқулықтарының мәтіндері.

Диплом жұмысының құрылымы: Жұмыс кір спеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдалаған әдебиеттер тізімінен тұрады.

50-70 ж.ж БСО мәтіндерінің пән бойынша сөзбен қамтылу

статистикасы.




Оқулықтардың аты

Абсал

Жиілі







70-жылдардағы оқулықтар

Ғс/қ

Ғс/ф

Ғсөз

1.

Балалар әдебиеті

10000

25365

10077

2.

Әліппе, 1975

2536

1588

992

3.

Қазақтілі (1 сынып 1972)

8910

2867

1454

4.

Ана тілі (1 сынып 1672)

11865

5081

2236

5.

Математика (1 сынып 1972)

17399

2443

1044

6.

Қазақтілі (2 сынып 1973)

13993

4649

1926

7.

Ана тілі (2 сынып 1973)

42777

13561

5632

8.

Математика (2 сынып 1972)

22425

3394

1221

9

Табиғаттану )2 сынып 1972)

14289

5265

2332

10

Қазақ тілі (3 сынып 1972)

20857

6076

2730

11

Ана тілі (3 сынып 1975)

51462

15360

7495

50 жылдардағы оқулықтар

12

Қазақтілі (1 сынып 1953)

6314

2480

1024

13

Арифметика (1 сынып 1959)

7391

2080

721

14

Ана тілі (1 сынып 1957)

10680

3814

1381

15

Қазақтілі (2 сынып 1952)

8035

3794

1638

16

Арифметика (2 сынып 1958)

11058

2822

827

17

Ана тілі (2 сынып 1953)

25032

6269

3748

18

Казак тілі (3 сынып 19511

12524

5219

2009

19

Арифметика (3 сынып 1959)

13021

3028

915

20

Ана тілі (3 сынып 1953)

47509

9131

4092

50 және 1970-2000 жылдардағы БСО мәтіңцері мен БӘ әр түрлі көлемдегі сөздер мен сөз формаларының және сөз қолданыстарының шамасын аңғартады. 50 жылдардағы оқулық мәтіндерінде 1970-2000 жылдардағы мәтіндерге қарағанда сөздер мен сөз қолданыстар және сөз формалары аз қолданылған. Бұдан байқайтынымыз, таңдама көлемі улғайған сайын, мәтіннің сөзбен қамтылу коэфиценті де өсіп отырады. Агглютинативті тілдерді әдетте бұл коэфицент 90% шамасында болады.

Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №21 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №2 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №6 хаттама
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Тақырыптың өзектілігі
2013 -> «Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңызд


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   30


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет