Қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы қатысымдық тұрғыдан меңгертуде қазақ тілінің салалары өзара бірлікте қарыстырылады



жүктеу 4.94 Mb.
бет15/30
Дата07.03.2018
өлшемі4.94 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   30

22

айырмашылықтарына байланысты. Мысалы, 50ж.және 70ж. Мектеп оқулықтарына қарағанда сөздік қоры бай БӘ бұл аумақтағы лексикалық бірліктермен қамтылуы өте төмен (59,41 %). Бұған керісінше, онымен салыстырғанда сөздік қоры жұтаңдау болып келетін 1950-2000ж.ж. БСО мәтіндері жиі кездесетін сөздермен қамтылудың өте жоғары дәрежесін көрсетеді (78%-83%).

2. Барлық тілдер бойынша алынған мәтіндердің жілік сөздіктері түрлі аумақтар бойынша сөзбен қамтылудың шамамен алғанда бірдей дәрежедегі өсу қарқынын байқатты. Қазіргі таңдағы статистикалық ақпараттың тәжірибесі мәтіннің статисикалық құрылымы жайында алынған нәтижелерді дәлелді түрде бағалауға мүмкіндік беретін көптеген әдістерге бай екені белгілі.

Әдетте статистикалық құрылымы ретінде мәтіндегі сөздер саны мен олардың мәтінде көрінетін жиілігі арасындағы қарым-қатынасты айтатыны белгілі. Мәтіннің статистикалық құрылымының моделі ретінде сөздік тізіміндегі сөздің рангісі мен оның жиілігі арасында кері тәуелділік қалыптасатын жиілік сөздіктерді санауымызға болады. Аталған тәуелділікті дәлелдеу бағытындағы зерттөудің бастыларының бірі - Эсту-Ципф-Мандельброт заңы. Бұл заңның негізін қалаушы француз ғалымы Эсту 1916 жылы стенографияны жетілдірумен айналысу барысында ранг-жиілік тәуелділігін байқады. Кейінрек бұл заң ЦИПФ, Мандельброт тағы басқа ғалымдармен дәлелденіп, толықтырылып "Эсту-Ципф-



23

Мандельброт заңы" деген атқа ие болды.

Рангіден заң параметрінің функциональды тәуелділігін анықтау міндеті В.Калинин мен Э.Макаев еңбектерінде шешімін тапты. Бұл заң сөздің жиілігі мен жиілік тізіміндегі оның рангісі арасында кему жиілігі бойынша байланысты қалыптастырады және берілген рангі бойынша мәтіннен кездойсоқ алынған сөздің пайда болу ықтималдығын шамалап есептеуге мүмкіндік береді, яғни, сөз бен оның берілген реттік нөмірі арасындағы пропорцияны анықтауға жағдай жасайды. Заңның параметрлерін есептеу Ғі=І\ІК(і+р)~7 формуласымен өрнектеледі, мұндағы Ғ1 - тізімдегі сөздің (сөз формасының) абсолютті жиілігі, і -тізімдегі сөзфрдің (с/ф) реттік нөмірі, N - сөз қолданыстармен алғандағы таңдама көлемі; к,р,ү - заңның параметрлері.

К,р,ү - шамаларының тұрақты мәндерін анықтау арқылы зерттеуімізде БСО мен БӘ сөздердің қолданылу жиілігін оның рангісі бойынша және кері тәуелділік бойынша анықтап, оқулық мәтіндері мен БӘ статистикалық құрылымының ерекшеліктерін айқындадық. Ципф заңының параметрін (К) мына формулалармен анықтауға болады

К= Ітіп Fi /N

Мұндағы Ғі, — сөздің абсолютті жиілігі, imin минималды ранг, N - таңдама көлемі. Мандельброт заңының параметрін (ү)мына формула бойынша анықтауға болады:

ү = imax/ Fi m

24

Мұндағы Ғ^ - сөздің абсалютті жиілігі, осы жиіліктеп сөздердің (сөз формаларының) саны, I - максималды ранг. Параметрлерді есептеу Ғі = NK (і+р)ү формуласы бойынша ЭЕМ-да іске асырылды.







50 ж.

БСС

) мәтіндерінің жиілік

құрылымы.

Сөз

f

"1

№ қ/с

Сөз




ғ1

1. ол-м

3609




26

жат-е




751

2. де-е

3374




27

жаттығу-з




749

3. Бол-е

3142




28

ал-ш




747

4. да-ш

2301




29

қандай-м




747

5. Бір-а

2024




30

кет-е




742

6. бала-з

1769




31

ме-ш




742

7. е-е

1510




32

және -ш




726

8. Кел-е

1462




33

жаз-е




720

9. неше-м

1371




34

бар-е




717

10. Күн-з

1270




35

екі-а




710

11. ал-е

1256




36

үй-з




710

12. Сез-е

1120




37

екінші-а




684

13. тур-е

1124




38

ағаш-з




654

14. бар-д

1066




39

қой-е




647

15. не-м

1007




40

қара-е




615

16. бер-е

954




41

су-з




615

17. жүр-е

945




42

мына-м




601

18. біз-м

934




43

сан-з




596

19. бұл-м

902




44

жер-з




596

20. мен-м

870




45

оқы-с




596

21. сал-е

818




46

үшін-ш




584

22. айт-е

802




47

көр-а




580

23. шық-е

801




48

сал-е




563

24. де-ш

779




49

керек-ш




544

25. өз-м

760




50

жол-з




539

Онда жоғарыдағыдай ранг-жиілік тәуелділігінің кестесі берілді.

Бұл кестелер 50,70 жылдардағы БСО мен БӘ мәтіндерінің статистикалық құрылымын сипаттайтын негізгі кестелер



25

болып табылады. Эсту-Ципф-Мандельброт заңының параметрлерін салыстыру 50-70 жылдардағы салыстырмалы түрдегі ұқсастықтарды анықтауға мүмкіндік береді.



70- ж. БСО мәтіндерінің жиілік сөздіктері бойынша құрылымынан үзінді


Сөз

Ғі

№ қ/с

Сөз

Ғі

1. ол-м

4982

26

неше-м

1125

2. бол-е

3736

27

де-ш

1102

3. де-е

2935

28

қал-е

'1083

4. бір-а

2188

29

қой-е

1075

5. е-е

2029

30

не-м

1072

6. сан-з

1965

31

ал-е

1033

7. шығар-е

1804

32

жүр-е

997

8. жаз-е

1798

33

біз-м

972

9. сөз-з

1707

34

мен-ш

970

10. кел-е

1705

35

екі-а

964

11. да-ш

1681

36

осы-м

926

12. және-ш

1677

37

оқы-е

922

13. бала-з

1445

38

сол-м

893

14. түр-е

1423

39

қандай-м

863

15. шық-е

1400

40

қанша-м

832

16. жаттығу-з

1315

41

ескінші-а

831

17. күн-з

1269

42

су-з

820

18. жер-з

1263

43

кет-е

792

19. бар-д

1250

44

екінші-а

787

20. бұл-м

1249

45

көр-е

792

21. бер-е

1208

46

үй-з

768

22. қара-с

1185

47

әр-м

744

23. айт-е

1162

48

сөйлем-з

729

24. мен-н

1154

49

отыр-е

728

25. өз-м

1145

50

ал-ш

691

Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №21 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №2 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №6 хаттама
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Тақырыптың өзектілігі
2013 -> «Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңызд


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   30


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет