Ќазаќстан республикасы єылым жјне білім министірлігі


ПРАКТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ САБАҚТАР



жүктеу 1.59 Mb.
бет4/10
Дата24.09.2017
өлшемі1.59 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

3 ПРАКТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ САБАҚТАР
Әдістемелік ұсыныстар.

Әр лабораториялық сабақтың дайындалуын тақырыптың негізгі ережелерінің қайталауынан бастау қажет және бақылау сұрақтарына жауап беру керек.

Оқулықпен жұмыс істеу кезінде қарастырыл отырған тақырып бойынша есептерді шешу қажет. Есептерді өз бетімен шешу керек, себебі осы кезде алған теориялық білімдері жақсы меңгеріледі және бекітіледі.

Барлық талап етілген есептерді өз бетімен шығару, одан кейін оқулықтарда және оқу әдістемелік нұсқауларында шығарылып көрсетілген есептерге талдау жасау өте пайдалы

Типтік есептерді біз аудиториялық практикалық сабақтарда шешеміз. Үй тапсырмаларын орындау кезінде туындаған сұрақтарға студенттердің оқытушы қол астындағы өздік жұмысы (ОСӨЖ) кезінде жауап бере аламын.

Қаратырылатын материалдарды толық меңгеру үшін әр тақырып бойынша қысқаша конспек жасау керек, оған негізгі анықтамаларды, барлық формулаларды және олардың ішіндегі шамалардың физикалық мәнін талдау жасай отырып жазу керек.

Әр тақырыптар бойынша есептердің шешімдерін және барлық жазбаларды практикалық сабақтарға арналған жеке дәптерге жазу керек.

Өздеріңіздің өз бетімен дайындалған материалдарыңыз одан әрі емтихан алдындағы пәнді қайталау кезінде үлкен көмекші құрал болып табылады, сонымен қатар іс жүзінде анықтама ретінде пайдаланылуы мүмкін.


Тақырып 1. Негізгі физикалық қасиеттер. Гидростатикалық қысым.
Сабақ мақсаты: Сұйықтың негізгі физикалық қасиеттерін анықтау. Қысымды анықтау әдістері меңгеру.

Есепті шешуге арналған нұсқау.

«Негізгі физикалық қасиеттер. Гидростатикалық қысым» тақырыбын қарастырғанда сұйықты физикалық дене деп қарастыратын негізгі теңдеулерді есте сақтау керек. Физикалық шамалардың өлшем бірліктеріне және оларды есептеу формуласына ерекше көңіл бөліңіз.

Қысымды анықтау есептерін шешкенде қысымның сандық мәні туралы жақсы білу керек.

Абсолютті қысым –абсолютті нольден басталатын және тек оң мәнге ие болатын. Егер есеп шешер алдында атмосфералық қысым берілсе, есеп соңында алынған қысымды артықша қысым деп атайды

Артықша қысым оң және теріс болуы мүмкін. Артықша қысым теріс болады егер абсолютті қысым атмосфералықтан аз болса.


Сұйықтар мен газдар механикасында кездесетін физикалық шамалардың өлшем бірліктері

7-кесте


Физикалық шама

Өлшем бірліктер қатынасы

Есептеу формуласы

1

2

3

Ұзындық,





Масса,





Уақыт,





Күш,



















Қысым, кернеу

































Тығыздық,













Тұтқырлық,



























Кинематикалық тұтқырлық,




















Қуат,
































Бақылау сұрақтары.

1. Газды сұйық деп қабылдауға бола ма? 2. Сұйықтың негізгі қасиеттерін атаңыз? 3. Сұйықтың және газдың сығылғыштығын сипаттайтын теңдеуді жазыңыз? 4. Беттік керілісті қалай түсіндіресіз? 5. Тұтқырлық дегеніміз не? 6. Ньютон тағайындаған, сұйықтың үйкеліс заңдылықтарының теңдеуін жазыңыз 7. Динамикалық тұтқырлық коэффициентінің физикалық мәнін түсіндіріңіз. 8. Энглержәне Гепплер вискозиметрінің жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз. Тұтқырлықты анықтауға арналған теңдеуді жазыңыз. 9. Оствальд және Уббелод капиллярлы вискозиметрінің жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз. 10. Тұтқырлық коэффициенттерінің және СИ жүйесі бойынша өлшем бірліктері қандай?

19. Есептерді шешіңіз:

1. Қысымы құбырөткізгішті гидравликалық сынау кезінде қанша сұйық көлемі кететінін анықтаңыз, егер оның ұзындығы , ішкі диаметрі болса.

2. Бес литр мұнай ілініп тұр .

Мұнайдың меншікті салмағын және тығыздығын өлшем бірліктерін МКГСС, СГС және СИ жүйесінде анықтаңыз.

3. Теңіз суының тығыздығы .

Оның меншікті салмағын анықтаңыз.

4. Энглер вискозиметрінде анықталатын мұнайдың тұтқырлығын ынықтаңыз, егер тұтқырлық болса.

Динамикалық тұтқырлықты анықтаңыз .

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Жоғары мектепп, 1989. - 192 б. –5 – 13 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. –9 – 18 бет;…

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. – 7 – 13 бет.
2 тақырып. Тепе-теңдіктің дифференциал теңдеуі. Қысым күші.
Сабақ мақсаты: Гидростатиканың негізгі теңдеуін пайдаланып есептерді шешу әлістері меңгеру. Жазық және қисық сызықты қабырғалардағы қысым күшін анықтау.

Есепті шешуге арналған нұсқау

Тыныштықтағы сұйықтың әртүрлі нүктелеріндегі қысымды анықтау үшін гидростатиканың негізгі теңдеуін қолдану керек.

Жазық және қисық сызықты қабырғалардағы қысым күшін анықтағанда жазық қабырғалардағы сұйықтың қысым күші ауырлық центріндегі гидростатикалық қысымның туындысына тең екенін ескеру керек. Осы күшке түскен нүктені қысым центрі деп атайды.

Қисықсызықты қабырғалардағы сұйықтың қысым күші вертикаль жазықтықпен салыстырғанда симметриялы, ол горизонталь және вертикаль күштердің басты құраушысы.

Горизонталь құраушы берілген қабырғаның вертикаль проекциясынадағы сұйықтың қысым күшіне тең.

Вертикаль құраушы берілген қабырға арасындағы ыдыс көлемдегі сұйық салмағына тең.

Салыстырмалы тыныштықтағы сұйық сұрақтарын қарастырғанда массалық күштерін- ауырлық күші, инерция күші әсерін ескеру керек және деңгей бетінің теңдеуін есептерді шешуде қолдану керек.


Бақылау сұрақтары.

1. Гидростатиканың негізгі теңдігін былай жазуға бола ма: тыныштықтағы сұйық нүктелеріндегі қысым оның бетіндегі қысымға тең, плюс барлық сұйық бағанасы? 2. Гидростатиканың негізгі теңдеуінің физикалық мәнін түсіндіріңіз? 3. Деңгей бетінің теңдеуін алыңыз. Сұйықтың тәуелсіз бетін деңгей беті деп есептеуге бола ма? 4. Деңгей бетінің түрін анықтаңыз, егер ыдыс сұйықпен бірге горизонталь үдемелі қозғалыс жасаса. 5. Деңгей бетінің түрін анықтаңыз, егер ыдыс сұйықпен бірге вертикаль өсті бұрыштық жылдамдықпен айнала айналмалы қозғалыс жасаса.



12. Есептерді шешіңіз:





1. вертикаль ыдыстың жазық түбіндегі қысымды табыңыз, егер сұйық бағанасынң биіктігі тең, сұйық бетіндегі газдың артықша қысымды құрайды. Ыдыстағы сұйықтың тығыздығы тең.

2. Артықша гидростатикалық қысымның поршен астындағы А нүктесіндегі және В нүктесіндегі шамасын анықтау керек. Судың тереңдігі егер поршень диаметрі қысым күші

3. Диаметрі және биіктігі цилиндрлік ыдыс сумен жартылай толтырылған. Қандай айналыс санымен оның ішіндегі су төгіліп қалмайтындай етіп ыдысты айналдыруға болады

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Жоғарғы мектеп, 1989. - 192 б. –8 – 29 бет;…

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. – стр. 14 – 30.
3 тақырып. Бернулли теңдеуі.

Сабақ мақсаты: Сұйықтардың ағысы кезіндегі есептерді шешуде Бернулли теңдеуін пайдалану. Нақты және идеал сұйықтар үшін Бернулли теңдеуі бойынша диаграмма құру.

Есепті шешуге арналған нұсқау.

Бернулли теңдеуін пайдаланып есептерді шешкенде идеал сұйықтар ағысына арналғын және нақты сұйық ағысына арналған теңдеулердің айырмашылығын білу керек.

Кариолис коэффициентін нақты сұйықтар тегеурінің ламинарлы режимі үшін ғана ескеру керек. Турбулентті режим үшін деп қабылдауға болады. Екі таңдап алынған қималар бойынша Бернулли теңдеуін құрғанда, 26-27 беттердегі құсқауларды ұстану керек.
Бақылау сұрақтары.

1. Ағыстың көлденең қимасы, сулану периметрі, гидравликалық радиус, орташа жылдамдық, сұйық шығыны. Әрбір түсінікке анықтама беріңіз. 2. Құбырдың кеңею кезінде қысым қалай өзгереді? 3. Элементарлы ағыс және нақты сұйық ағысына арналған Бернулли теңдеуінің мәні қандай? 4. Кориолис коэффициентінің физикалық мәні неде? 5. Гидравликалық, пьезометрлік және геометриялық көлбеулік дегеніміз не, олардың әрқайсысына теңдеу жазыңыз? 6. Гидравликалық көлбеулік теріс, нольге тең немесе оң мәнді бола ма? 7. Пьезометрлік көлбеулік теріс, нольге тең немесе оң мәнді бола ма? 8. Геометриялық көлбеулік теріс, нольге тең немесе оң мәнді бола ма? 9. Пьезометрлік көлбеулік гидравликалық көлбеулікке тең бола ма? Немесе бұл шарт ешқашан орындалмайды ма? 10. Вентури суөлшегішінің жұмыс істеу принципін түсіндіріңіз.

13. Есептерді шешіңіз.




1. Толық қимада жұмыс істейтін құбырдың гидравликалық радиусын анықтаңыз, егер оның диаметрі болса.


2.



Ашық каналдың гидравликалық радиусын анықтаңыз, оның ені және тереңдігі .

3.




Вентури суөлшегіші орнатылған құбырөткізгіштегі сұйық шығынын анықтаңыз. Құбырөткізгіш диаметрі , суөлшегіштің қысылған бөлімінің диаметрі , пьезометр көрсеткішінің айырмашылығы .

4. және құбырөткізгіштерге арналған суреттерде тегеуріннің және пьезометрлік желінің сұлбасы көрсетілген:

а. идеал сұйық ағысы;

б. нақты сұйық ағысы.

5. Судың теориялық шығынын анықтаңыз, егер Вентури суөлшегішіндегі үлкен және кіші қималардағы тегеурін айырмашылығы Құбыр диаметрі , суөлшегіштің цилиндрлік бөлімінің диаметрі .

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. –29 – 41 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. – 67 – 91 бет;

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. – 44 – 46 бет.


4 тақырып. Гидродинамикалық ұқсастық. Сұйықтың қозғалыс режимдері.
Сабақ мақсаты: Гидродинамикалық ұқсастық критерилерімен танысу. Құбырдағы сұйық ағысының режимдерімен танысу .

Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Гидродинамикалық ұқсастық критерилерін физикалық жағынан қарастырғанда инерция күштерінің сұйық күштерінің ағыстарына қатынасын көрсетеді. Мысалы, Рейнольдса критериі құбырдағы газдар және сұйықтар қозғалысының режимдерін анықтайды – инерцияның үйкеліс күшіне қатынасы.

болғанды , ламинарлы режим. болғанда турбулентті режим.

Бақылау сұрақтары.

1. Екі дене немесе объектінің гидродинамикалық ұқсастығы дегеніміз не? 2. Кинематикалық ұқсастықты қамтамасыз ету шарты қандай? 3. Динамикалықұқсастық дегеніміз не? Динамикалық ұқсастықты қандай шарттарда пайда болады? 4.Гидродинамикалық ұқсастық критерилерін атаңыз және олардың физикалық мәні неде? 5. Эйлер критериін толық динамикалық ұқсастық критериі деп атауға бола ма? 6. Көлденең қима бойынша жанама кернеу қандай заң бойынша өзгереді? 7. Дөңгелек құбырмен ағыстың көлденең қима бойынша жылдамдығы парабола заңы бойынша таралатынын дәлелдеңіз. 8. Сұйықтың ламинарлы ағыс кезіндегі максималды және орташа жылдамдықтарының қатынасы қандай? 9. Ламинарлы режим кезінде үйкеліске кеткен тегеурін шығыны бірінші кезекте орташа жылдамдыққа пропорционал екендігін дәлелдеңіз. 10. Ламинарлық режимдегі гидравликалық кедергі коэффициенті неге тең? 11. Шекаралық ламинарлық қабаттың қалыңдығы қандай факторларға байланысты болады? 12. Никурадзе графигінде көрсетілген аймақтарды атаңыз және қысқаша сипаттаңыз? 13. Әртүрлі диаметрлі екі құбырөткізгіштен бірдей мөлшердегі бірдей сұйық ағады. Сұйық шығыны жайлап жоғарылайды. Қандай құбырөткізгіште ең бірінші турбулентті қозғалыс пайда болады.

16. Есептерді шешіңіз.

1. Диаметрі құбыр бойынша ағатын су ағысының режимін анықтаңыз, қозғалыс жылдамдығы .

2. Орташа критикалық жылдамдықты анықтаңыз , диаметрі құбырөткізгіш бойынша судың қозғалысы ламинарлыдан турбуленттіге ауысады, егер судың температурасы болса.

3. температурадағы қанша су мөлшері , диаметрлі құбырдан, Рейнольдс санының критикалық мәні бойынша ағып өту керек.

4. Сұйықтың қозғалыс режимдерімен танысу лабораториялық шартта шыны құбыр бойынша жүргізіледі. Диаметрі шыны құбыр арқылы температурадағы сұйық ағып өтеді. Судың шығыны белгісі бар цилиндр және секундомер көмегімен анықталады. Есептеу керек, қанша уақыттың ішінде Рейнольдс санының критикалық мәндерінің жоғарғы және төменгі мәніне сәйкес режимде аққан су белгісі бар сиымдылығы цилиндрге толады.

5. температурадағы сұйықтың қозғалыс режимін анықтаңыз (). Құбырөткізгіштің ұзындығы , қысымы шығынды қамтамасыз ету керек. Тығыздығы .

Әдебиеттер:

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. –94 – 112 бет;

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. –57 – 67 бет.


5 тақырып. Гидравликалық кедергі.
Сабақтың мақсаты: Ағыстың ұзындығы және жергілікті кедергілер бойынша кедергіні жоюға кеткен тегеурін шығынын есептеу.

Есепті шешуге арналған нұсқау.

Үйкеліске кеткен тегеурін шығынын Дарси формуласы бойынша анықтаймыз . Осы теңдеуге кіретін барлық шамалар, коэффициентінен басқа, белгілі, басқасын анықтау керек. 32-33 беттерде сұйықтың қозғалыс аймақтарына байланысты есептеу үшін негізгі формула көрсетілген.

Тегеурін шығынын Вейсбах (жергілікті кедергі) формуласы бойынша есептегенде берілген кедергі коэффициентінің қандай жылдамдыққа немесе қандай ауданға жататынын ескеру керек. Қарапайым құбырөткізгіштердегі қосынды тегеурін шығыны ұзындық және жергілікті шығындар бойынша үйкеліс шығындарынан табылады .

Бақылау сұрақтары.

1. Кедергінің қандай түрі сұйық ағысындағы тегеурін шығынын көрсетеді? 2. Үйкеліске кететін шығын неден туады? 3. Гидравликалық тегіс құбырлар аймағының шекарасын анықтаңыз? 4. Гидравликалық тегіс құбырлар аймағындағы коэффициентін анықтау формуласын жазыңыз. 5. Гидравликалық бұдыр құбыр аймағы «квадраттық» деген атау алды? 6. Пуазейл Формуласын жазыңыз және оның қолданылу аймағын көрсетіңіз. 7. Жергілікті кедергі деп нені айтамыз? 8. Қарапайым жергілікті кедергілерді атаңыз. 9. Ламинарлы қозғалыстағы жергілікті кедергі коэффициенттері қандай факторларға байланысты? 10. Эквивалентті ұзындық дегеніміз не? Оны қалай анықтаймыз? 11. Құбырөткізгіш кездейсоқ кеңейгендегі жергілікті кедергі коэффициенті неге байланысты?

12. Есептерді шешіңіз.

1. Диаметрі және ұзындығы жаңа болат құбырөткізгіштегі () үйкеліске кеткен тегеурін шығынын анықтаңыз, егер онымен су тасымалданатын болса. Судың кинематикалық тұтқырлық коэффициенті . Осы құбырөткізгішпен дәл сондай шығынды мұнай тасымалданған кездегі тегеурін шығынын анқытаңыз. Мұнайдың кинематикалық тұтқырлық коэффициенті .

2. Құбыр ден дейін кенеттен кеңейген. Тегеурін шығынын және жергілікті кедергі коэффициентін анықтау керек. Көлемдік шығын .

3. Диаметрі құбырөткізгіш бойынша (абсолютті бұдырлық ) орташа жылдамдықпен сұйық сорылады, кинематикалық тұтқырлық . Вентильдің эквивалентті ұзындығын анықтау керек, құбырөткізгіштегі кедергі коэффициенті тең.

4. Ұзындығы , диаметрі шығын ортадан тепкіш сораптың сорғыш құбырындағы тегеурін шығынын анықтау керек . Құбырдың үш дөңесі бар () және біреуі сорғыш клапан . Гидравликалық кедергі коэффициенті .

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. –34 – 46 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. -113 – 144 бет;

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. –84 – 86 бет.

6 тақырып. Құбырөткізгіштердің гидравликалық есебі.
Сабақ мақсаты: Қарапайым және күрделі құбырөткізгіштерді есептеу әдістері.

Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Құбырөткізгіштерді есептеу үш типті есептерді шешуден басталады (34-36 бет).

Құбырөткізгіштер қарапайым болады егер олардың тармақтары болмаса. Параллель және тізбектей қосылған құбырлардын тұратын құбырөткізгіштер күрделі деп аталады.

Егер құбырөткізгіш тізбектей қосылған болса, онда

.

Егер құбырөткізгіш параллель қосылған болса, онда



.

Келтірілген теңсіздіктер күрделі, тізбектей және параллельді қосылған қарапайым құбырөткізгіштерден тұратын құбырөткізгіштердің сипаттамасын тұрғызу әдістерін негізі болады.


Бақылау сұрақтары.

1. Қандай құбырөткізгіштер гидравликалық қысқа деп аталады? 2. Гидравликалық ұзын құбырөткізгіштерге анықтама беріңіз? 3. Гидравликалық қысқа және гидравликалық ұзын құбырөткізгіштердің айырмашылығы неде? 4. Құбырөткізгіштерді есептегендегі негізгі есептер типін атаңыз? 5. Құбырөткізгіш арқылы ағатын сұйық шығынын анықтайтын есептердің нәтижесін қалыпқа келтір. 6. Турбулентті режим кезінде сұйық шығынын анқтауға арналған байланысты жазыңыз. 7. Шығын сипаттамасы дегеніміз не? Оның өлшем бірлігі қандай? 8. Сұлбада тізбектей және параллель қосылған құбырөткізгіштер және оның бөлімдері көрсетілген, оны түсіндіріп беріңіз. 9. Құбырөткізгіш есебін графиктік әдіспен шешудің принципін анықтаңыз?






10. Ламинарлы және турбулентті қозғалыстар үшін құрастырылған құбырөткізгіш сипаттамаларының арасында айырмашылық бар ма? 11. Сифонды құбырөткізгіштерге анықтама беріңіз. 12. Сифонды құбырөткізгіштерді есептеу ерекшеліктері

13. Есептерді шешіңіздер.

1. Тегеурінді сұйық құбырөткізгіштің тегіс қабырғалары арқылы қозғалады. Құбырөткізгіштің диаметрі т , ұзындығы – . Құбырөткізгіште жергілікті кедергі коэффициенттері бар және кран . Сұйық тұтқырлығы . Шығынды анықта.

Нұсқау. деп қабылдаңыз.

2. Болат құбыр арқылы аққан сұйықтың шығынын анықтаңыз () құбыр диаметрі , жалпы ұзындық , тегеурін .

Құбырды басқамен ауыстырғандағы шығын қалай өзгереді?

Екі құбырдағы шығын бірдей болу үшін тегеурінді қанша шамаға дейін азайту керек? Есепті графиктік әдіспен шешу керек.

3. Ашық тұрған резервурадан тұрақты қимадағы диаметрі және ұзындығы құбыр бойымен мөлшері су ағады. Гидравликалық кедергі коэффициентін тең деп аламыз. Тегеурінді анықтау керек.

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. –68 – 82 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. –179 – 221 бет.
7 тақырып. Құбырдағы сұйықтың қалыптаспаған қозғалысы.
Сабақ мақсаты: Құбырөткізгіштегі қысымның жоғарылауын анықтау. Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Бұл бөлімнің есептері Н. Е. Жуковский формуласы көмегімен анықталады. Ескере кететін жай, гидравликалық соққы кезінде қозғалып бара жатқан сұйықтың ағысының кинетикалық энергиясы оның кездейсоқ тоқтаған кезінде сұйықты сығу жұмыстарына және құбырөткізгіш қабырғаларын керу жұмыстарына шығындалады. Гидравликалық соққыны азайтудың бір әдісі – тығынды баяу жабу. Бұл кезде гидравликалық соққы фазасын анықтау және тығынды жабу уақытымен салыстыру керек.


Бақылау сұрақтары

1. Гидравликалық соққы әсерінен жүретін процестердің мәнін түсіндіріңіз. 2. Соққылы қысымды анықтауға арналған тәуелділікті жазыңыз. 3. Гидравликалық соққы фазасы дегеніміз не? 4. Гидравликалық соққыны жекелеу әдістері қандай? 5. Соққылы толқынның таралу жылдамдығы неге байланысты? 6. Тура емес соққы дегеніміз не? Ол қашан туады? Қандай жағдайда соққылы қысымды анықтауға болады? 7. Гидравликалық соққы кезінде құбырөткізгіш қабырғаларын керу жұмыс неге тең? 8. Гидравликалық соққы кезінде сұйықты сығу жұмысы неге тең? 9. Жуковск формуласын өз беттеріңізде алыңыздар. Оқулықта кетлтірілген нәтижелермен салыстырыңыз.

10. Есептерді шешіңіз.

1. Ұзындығы және диаметрі болат құбыр бойынша су ағады. Тығынды жапқан кездегі құбырдағы қысым қаншалықты өскенін анықтау керек, егер бірінші жағдайда жабу уақыты , ал екінші жағдайда .

2. Құбырөткізгіш тығынын кездейсоқ жапқан кездегі гидравликалық қысым соққысын анықтаңыз. Жылдамдығы , сұйық тығыздығы , толқынды соққының таралу жылдамдығы белгілі болса.

3. Ұзындығы құбырөткізгіште гидравликалық соққының әсерінен қысым шамаға дейін көтеріледі. Бастапқы мәнге жету үшін қанша уақыт қажет.

Әдебиеттер:

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. – 219 – 221 бет;

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. –106 – 108 бет.
8 тақырып. Тамшылы сұйықтардың ағуы.
Сабақтың мақсаты: Саңылау мен саптама арқылы ағатын сұйықтың шығыны мен жылдамдығын анықтау.

Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Бұл бөлімнің есптерін шығарғанда бернулли теңдеуін жазбастан, оның негізінде алынған дайын тәуелділікті пайдалану керек (38 бет). Бұл кезде ағу коэффициенттерін арасындағы өзара байланысты білу керек.

Егер сұйықтың ағуы ауыспалы тегеурінде өтсе, онда сұйық қозғалысын қалыптасқан деп қарастыруға болады.


Бақылау сұрақтары.

1. Торричелли формуласын жазыңыз. 2. , , , . 3 коэффициенттерін сандық мәнін көрсетіңіздер және формуласын жазыңыздар. 3. Ағыс координаталары бойынша нақты жылдамдық және ағу коэффициенті қалай анықтауға болады? 4. Қашан шығын көп: саптама арқылы аққан кезде немесе бірдей диаметрлі саңылау арқылы аққан кезде? 5. Тегеурін мен ағыстың арасындағы байланыс қандай? 6. Ағыстың үзілуі дегеніміз не? Олардың пайда болу себептері? 7. Қандай ағыс қолайлы: саптама немесе тесік? 8. Тұрақты және ауыспалы тегеуріндегі сұйық көлеміне тең ағу уақыты неге тең? 9.Неге конусты шығарғыш саптама кіші шығын коэффициентіне ие бола отырып, сұйықтың көп мөлшерін көп шығарады және керісінше?

10. Есептерді шешіңіз.

1. Тегеуріндер және қандай қатынаста болады, егер цилиндрлік саптама және бірдей диаметрлі тесік бірдей шығын шығаратын болса. В

2. Ашық резервуарда диаметрі , резервуар түбінде орналасқан ағыс шығынмен ағуы үшін қандай тегеурін туғызу керек екенін анықтау керек.

3. Бактан дөңгелек тесік арқылы ағатын судың ағу жылдамдығы мен шығынын анықтау керек. Егер су деңгейі , шығын коэффициенті және жылдамдық коэффициенті болса.

4. Диаметрі жұқа қабырғалы дөңгелек тесіктен ағуын зерттеген кезде ағыс диаметрі және белгіленген цилиндрді толтыру уақыты . Сығу , жылдамдықтың , шығын және кедергі коэффициентінің сандық мәндерін анықтау керек.

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. –47 – 68 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. –145 – 177 бет;

4.2.3. Яблонский В.С., Исаев И.А. Сборник задач и упражнений по технической гидромеханике. – М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1963. – 200 б. –120 – 128 бет.
9 тақырып. Ортадан тепкіш сораптар. Ұқсастықтың негізгі теориясы.
Сабақ мақсаты: Негізгі жұмысшы параметрлерді анықтау. Ұқсастық теориясының қолданылу шарттары.

Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Берілген тақырып бойынша есептерді шешкенде қалақшалы машиналардың негізгі теңдеулерінің нәтижесіне, сораптың негізгі жұмысшы параметрлерін анықтауға көңіл аудару керек.

Берілген, алынған модельдердің нақты сорапқа ауысуы үшін жалпы гидродинамикалық ұқсастық теориясын қолданады. Сонымен қатар қалақшалы сораптар үшін ұқсастық теориясының қолданылу шарттарын білу және сораптың өлшемдері мен айналыс саны өзгерген кездегі негізгі параметрлерін есептеу формулаларын меңгеру керек.

Бақылау сұрақтары.

1. Қалақшалы доңғалақты сораптағы абсолютті және салыстырмалы жылдамдықтағы сұйық қозғалысына анықтама беріңіз 2. Манометр және вакуумметр көрсеткіштері бойынша сорап тегеурінін көрсететін теңдеуді жазыңыз? 3. Сорудың геодезиялық және вакуумметрлік биіктігіне анықтама беріңіз? Олардың арасындағы өзара байланыс қандай? 4. Гидравликалық ПӘК-і нені сипаттайды. 5. Сораптың нақты берілісінен теориялық берілісінің ерекшелігі. 6. Сораптағы қандай шығын түрлерін ПӘК-і ескереді. 7. Қандай қөалақшалар түрі беріліске байланысты емес? 8. Қалақшаның қандай түрі үшін теориялық тегеурін өседі? 9. Қалақшаның қандай түрі үшін теориялық тегеурін кемиді? 10. Ұқсастықтың бірінші заңының анықтамасын және теңдеуін жазыңыз? 11. Ұқсастықтың екінші заңының анықтамасын және теңдеуін жазыңыз? 12. Ұқсастықтың үшінші заңының анықтамасын және теңдеуін жазыңыз? 13. Жылдамжүрістілік коэффициенті дегеніміз не?

14. есептерді шығарыңыз.

1. Териялық тегеурінді есептеңіздер , диаметрі , айналыс саны , қалақшалары радиальды.

2. Сораптың жылдамжүрістілік коэффициентін анықтаңыздар, егер сорап берілісі , тегеуріні .

3. Сорап берілісі . Айдағыш құбырдағы манометр және сорғыш құбырдағы вакуумметр көрсеткіштері тең: , . Манометр және вакуумметр арқашықтығы , құбыр диаметрлері бірдей. Сорап білігіндегі қуатты анықтау керек, егер сораптың ПӘК-і болса.

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. – б 92 – 103 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. – 264 – 276 бет.
10 тақырып. Сорапты қондырғылар.
Сабақ мақсаты: Сораптың жұмысшы сипаттамасын тұрғызу. Жұмысшы нүктелерін анықтау. Сораптарды таңдау.

Есептерді шешуге арналған нұсқау.

Осы тақырып бойынша есептерді шешкенде жұмысшы сипаттамалардың алыну әдісімен жақсы танысу, оларды жұмыс істеп тұрған сораптардың оптимальды жұмыс режимін, жалпы жүйедегі сораптардыңбірігіп жұмыс істеу режимдерін білу керек.

Бақылау сұрақтары.

1. Сораптың график түрінде жұмысшы сипаттамасын көрсетіңіздер. 2. Бір немесе екі ортадан тепкіш сораптардың біріккен жүйеде жұмысы кезіндегі беріліс пен тегеурінді қалай анықтаймыз? 3. Жүйелер сипаттамасының түрін атап шығыңыздар, олардың теңдеулерін және сәйкес графигін сызыңыз. 4. Қалақшалы сораптарды реттеу әдістерін көрсетіңіз. Қысқаша сипаттама беріңіз. 5. Сораптарды параллель қосудың қажеттілігі немен байланысты? 6. Сораптардың тізбектеле қосылуының Чем вызвана необходимость последовательного включения насосов? 7. Жүйедегі кедергі қандай болу керек? 8. Кавитациялық қор дегеніміз не? 9. Сораптардағы кавитация нәтижесі қандай? 10. Қандай кавитациялық қор критикалық деп аталады. 11. критикалық кавитациялық қор шамасын анықтауға арналған формуланы жазыңыз?

12. Есептерді шешіңіздер.

1. Ортадан тепкіш сораптың тегеурінді сипатын көрсетіңіз , оның ПӘК-і . Сорап берілісі , тегеурін , сорап білігінің айналыс саны .

2. Жүйе сипатын тұрғызыңдар, ол диаметрі , ұзындығы құбырдан жасалған, егер барлық жергілікті кедергілердің ұзындығы эквивалентті ұзындықал гидравликалық кедергі коэффициенті

Берілген жүйеде жұмыс істегенде, егер статикалық тегеурін болса, сорап білігіндегі қандай қуат болуы керек.

Сорап сипаттамасы кестеде көрсетілген.

8-кесте




0

25

50

75

100



28

30

28

25

20



0

35

52

60

48

3. Сораптардың сипаттамасы кестеде көрсетілген.

9-кесте




0

10

20

30

40



43

44,5

44,5

42,5

38,5

Жүйе беретін судың берілісі қанша рет азайатынын анықтаңыз, теңдеу сипаты , сораптың айналыс саны .

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. –. 92 – 103 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. – 264 – 276 бет.


11 тақырып. Көлемдік сораптар.
Сабақ мақсаты: Көлемді сораптардың негізгі параметрлерін анықтау.

Есепті шешуге нұсқау.

Есепті шешер алдында көлемді сораптардың жұмыс істеу принципін және негізгі параметрлерін анықтау үшін формулаларды білу керек.

Поршенді сораптардың жұмысы кезінде лезде беру графигін тұрғызу керек.

Бақылау сұрақтары.

1. Сораптар берілісі қандай формуламен анықталады және неге тәуелді? 2. Поршенді сораптардың лезде беру графигін тұрғызыңыз? 3. Поршенді сорап жұмысының индикаторлық диаграммасын құрыңыз 4. Индикаторлық диаграмма белгілі болса, бір айналыстағы поршен жұмысын анықтаңыз? 5. Шесренялы сорап берілісін анықтайтын теңдеуді жазыңыз.

6. Есепті шығару.

1. Екі әрекетті поршенді сорап диаметрі , поршнь жүрісі және шток диаметрі Біліктің айналу жылдамдығы кезінде қанша бак мөлшерін толтырады және секунд уақыт ішінде. ПӘК-ін және берілісті біркелі таралу коэффициентін анықтау керек.

2. Қарапайым поршенді сорап берілген диаметрі адымы . айналғандағы сорап берілісін анықтау керек, егер ПӘК-і болса.

Әдебиеттер:

4.1.3. Задачник по гидравлике, гидромашинам и гидроприводу /под редакцией Б.Б. Некрасова/ – М.: Высшая школа, 1989. - 192 б. – 92 – 103 бет;…

4.2.2. Старк С.Б. Основы гидравлики, насосы и воздуходувные машины. – М.: Государственное научно-техническое издательство литературы по черной и цветной металлургии, 1961. – 461 б. –287 – 311 бет.




Каталог: ebook -> umkd
umkd -> Ќазаќстан республикасыныњ білім жєне ѓылым министірлігі
umkd -> Ќазаќстан Республикасы Білім жєне ѓылым министрлігі
umkd -> Бағдарламасы «Мектептегі атыс дайындығы»
umkd -> Семей мемлекеттік педагогикалыќ институты
umkd -> «Кәсіптік қазақ тілі» ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Ќазаќстан республикасыныѕ білім жјне єылым министірлігі
umkd -> Ќазаќстан республикасы
umkd -> «Инженерлік-технологиялыќ факультеттіњ»
umkd -> Ќазаќстан республикасыныњ білім жєне ѓылым министрлігі
umkd -> «Таңдап алған спорт түрінің техникалық, тактикалық және дене дайындығы» пәні бойынша


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет