БайғҰтова ақлима мархабатқызы "Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты



жүктеу 0.57 Mb.
бет3/3
Дата10.03.2018
өлшемі0.57 Mb.
түріДиссертация
1   2   3

Қорыта келгенде, "қазақ әйелі" концептісінің лингвомәдени ерекшелігі қазақ дүниетанымында қалыптасып, тілде беркіген этномәдени, гендерлік стереотиптер арқылы ашылады. Қазақ әйелінің ойлау қабілеті, зейін­зерде ерекшелігі, парасат­пайым деңгейінің, мінезінің, еңбекқорлық, төзімділік, махаббат, сұлулық т.б. тілдік көрінісі этностың ерекше этноөзектік концептілерін құрайды; "қазақ әйелінің" концептілік бейнесі көркем және прецеденттік мәтіндерде, мифологияда, сакральды, топонимдік, антропонимдік т.б. жүйеде жасала отырып, оны символдық деңгейге көтереді. Ұлттық санада қалыптасқан, тіл арқылы сақталып, этномәдениеттің көрінісі ретіндегі, ұлтымызды біртұтас етіп ұйыстыратын ұйытқы күштің бірі де бірегейі ұлт тәрбиесіндегі ананың рөлін дәлелдейді. Бүгінгі қоғамдағы ананың, әйелдердің қоғамдағы орны мен қызметін арттыру күнделікті тұрмыс пен тәрбиедегі ана тілінің ұлтты ұйыстырушылық қасиетін, құдіретін күшейтумен тығыз байланысты екенін осы тектес зерттеулер нақты көрсетіп отыр.

Ғылыми болжам: Қазақ этномәдениетінде қалыптасқан дәстүрлі көзқарасты негізге ала отырып, "қазақ әйелі" макроконцептісінің қазіргі заман ағымына сай "іскер әйел" т.б.микроконцептілеріне, имиджіне, кәсіби­интеллектуалдық өрісіне дәйектелген динамикалық жүйесін қазіргі қазақ қоғамының рухани­әлеуметтік үрдісімен сабақтастыра зерттеу.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1 Жинкин Н.И. Речь как проводник информации. - М.: Наука, 1982

2 Шоқым Г. Тіл біліміндегі гендер мәселесі // ҚР ҰҒА Хабарлары. Филология сериясы. №6, 2006. - 23-26 бб.

3 Әмірбекова А.Б. Концептілік құрылымдардың поэтикалық мәтіндегі вербалдану ерекшеліктері: Филол. ғыл. канд. дис. - Алматы, 2006. - 117 б.

4 Гусейнова И.А., Томская. М.В. Гендерный аспект в текстах современной рекламы // Филологические науки . - 2000. -№3, с.81-91

5 Шойбеков Р. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. - Алматы: Қазақстан, 1993. -203 б.

6 Этинген Л. Мифологическая анатомия. М. : ИОИ, 2006. - 528 с.

7 Сейдімбек А. Қазақ әлемі. Оқу құралы. - Алматы: Санат,1997. - 464 б.

8 Уфимцева А.А. Понятие языкового знака // Общее языкознание. - М., 1970.

9 Фома Аквинский // Наука и религия. - 1986, № 3. -с. 27.

10 Сыздық Р. Абайдың сөз өрнегі. - Алматы: Санат, 1995. - 206 б.

11 Караулов Ю. Русский язык и языковая личность. - М.: Наука, 1987. - 216 c.

12 Жапақов С. Эпикалық фразеологизмдердің когнитивтік негіздері: Фил.ғ.к...дис. Алматы, 2003. - 117 б.

13 Ахманова О.С., Гюббент Н.В. Вертикальный контекст как филологическая проблема // Вопросы языкознания. М., - 1997, №3, с.49

14 Кондыбай С. Казахская мифология. Краткий словарь. - Алматы; Нурлы Алем, 2005. - 272 c.

15 Гиздатов Г. Типология и динамика когнитивных моделей в речевой деятельности. Дисс док.филол.наук. - Алматы, 1999.

16 Вежбицкая А. Язык. Культура. Познание. - М. Русские словари, 1996. - 411c.

17 Фрумкина Е. Введение в психолингвистику .- М., 2000. - 215 c.

18 Телия В.Н. Русская фразеология. - М., 1996. - 217 с.

19 Ислам А. Ұлттық мәдениет контекстіндегі дүниенің тілдік суреті. Фил.ғыл. док. дис. қолжазбасы. - Алматы, 2004. - 340 б.

Диссертация бойынша жарияланған еңбектер тізімі:
1 Қазақ әйеліне қатысты лингвомәдени бірліктер // "Қазіргі таңдағы ғылым мен білім" атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары.
М. Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институты. - Шымкент, 2005. -16-20­ б.

2 "Қазақ әйелі" концептісінің бейвербалды амалдар арқылы берілуі // Тілтаным, 2006, №1, 107-112 б.

3 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты зергерлік бұйым атаулары // әл­ Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы, 2006, №8-9, 42-45 б.

4 Ұлт тілі және әйел-ана // Ана тілі, №42-43, қазанның 19-ы, 2006. - 13-б.

5 Қазақ әйелінің "сұлулық" концептісін сипаттайтын лингвомәдени дәйектер // "Әуезов оқулары - 5" атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Шымкент, 2006, 25-28- б.

6 Абай өлеңдеріндегі "қазақ әйелі" концептісінің көрінісі // "Педагогикалық білімнің өзекті мәселелері" атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, Шымкент, 2006, 42-46-б.

7 "Қазақ әйелі" концептісіне қатысты антропонимдердің гендерлік сипаты // Қазақ тілі мен әдебиеті, 2007, №8, 115-118- б.

8 "Қазақ әйелі" концептіcіне қатысты киім атауларының лингвомәдени сипаты // Қ. Ясауи атындағы ХҚТУ Хабаршысы. - Түркістан, 2007, №8, 73-78-б.

9 "Қазақ әйелі" концептіcіне қатысты кейбір онимдердің этномәдени сипаты // Т. Жанұзақовтың 80 жылдығына арналған халықаралық конференция материалдары, Алматы, 2007, 197­101 бб.
РЕЗЮМЕ

Байгутова Аклима Мархабатовна

Этнокультурное описание концепта "казахская женщина"

специальность: 10.02.02 - казахский язык


Актуальность исследования. В последние десятилетия исследования по лингвокультурологии, когнитивной лингвистике антропоцентрической парадигмы стали рассматриваться как ключевое в языкознании, и описание национальной культуры в языке является основной теорией. В связи с этим в нынешнее время особое значение имеет раскрытие роли матери в родной речи, а также в завтрашней и сегодняшней жизни народа. Однако с языковой точки не нашло своего полного решения исследование конкретного места женщины в национальном мироведении казахского народа, казахской культуры. Проблема описания сущности нации, взглядов на жизнь, духовно-культурной ценностей во взаимосвязи с природой, социальной значимостью женщины через концепт "женщина", которое накапливался в фонде национального познания через язык, а также определение динамики развития, процесс обновления концепта "казахская женщина" в современном казахском обществе показывает актуальность исследовательской работы.

Объект исследования. Исследование связанных с концептом "женщина" в познании казахского народа названии, языковых, лексико-фразеологических, паремиологических единиц, формированных в сознании народа понятии, а также фактов, встречающихся в современных художественных текстах, прецедентных текстах, мифологии и сакральной, топонимической системе и др., доказывающих концепт "казахская женщина".

Цель и задачи исследования. Выявление роли и места казахской женщины в общественной жизни, национальной культуре, семье при помощи описывающих их языковых фактов, лингвокультурных единиц, описание лексико-семантического, концептуального значения концепта "женщина" на уровне фонового знания. Достижение этой цели требует решения следующих задач:

- выявить основы исследования концепта "казахская женщина" в антропоцентрической парадигме;

- описание концептологического фона казахской женщины в контексте картина мира;

- установление доказывающих концепт "казахская женщина" фактов художественного текста, прецедентного текста, мифологии и сакральной системы, топонимов и др.;

- определение концептологического поля связанных с понятием "казахская женщина" устойчивых словосочетаний, пословиц и поговорок, сравнений, метафоры, символов;

- показать ассоциативное поле концепта "казахская женщина" в психофизиологическом, гендерном, социальном ракурсе;

- определить этнокультурное описание онимов связанных с понятием "казахская женщина";

- выявить социальную значимость языковых единиц, связанных с понятием "казахская женщина", как динамическую систему.



Материалы исследования. Наследие устного народного творчества, произведения известных поэтов-писателей, фразеологические, толковые, диалектологические, паремиологические словари, историко-этнографические, мифологические факты, языковые единицы, взятые из периодической печати.

Методы исследования. В исследовании использовались описание, семасиологический, этнолингвистический, концептологический анализ, ассоциативный эксперимент.

Научная новизна исследования. Основной новизной исследования является рассмотрение концепта "казахская женщина" как лингвокогнитивную единицу в художественной и языковой картине мира. На основе этого выносятся следующие результаты исследования:

- сделан семантический, концептуальный, этнолингвистический, психолингвистический анализ соответственно национальному познанию значения концепта "казахская женщина";

- выявлено значение слов, художественного текста, прецедентного текста, фразеологизмов, пословиц и поговорок, которые входят в фон концепта "казахская женщина", раскрывая их этническое значение, показана языковая картина мира, которая свойственна казахскому народу;

- с помощью ассоциативного эксперимента определены понятия, национальные стереотипы, формированные у современного поколения о "казахской женщине";

- определены эксплицитные и имплицитные виды фонового знания языкового коллектива относительно указанного концепта.

Теоретическая и практическая значимость исследования. Выводы и результаты, полученные в ходе исследования, вносят свой вклад в раскрытии научно-теоретических основ этнолингвистического, лингвокультурологического, когнитивного исследования. Исследуемые языковые факты могут быть использованы в создании толкового словаря казахского языка, фразеологических, ассоциативных словарей.

Результаты исследования также могут быть использованы на лекциях по познанию с помощью языка историю этноса, национального мировидения, национальной культуры, спецкурсах по лингвистике художественного текста, в практике преподавания дисциплин "Социальная лингвистика", "Лингвострановедение", также в практике этнопедагогики.



В диссертационном исследовании на защиту выносятся следующие положения:

- языковое выражение способности казахской женщины думать, особенности сознания, мировидения, уровня рассудительности, характера, трудолюбия, выносливости, красоты и др. - особые этноцентрические концепты этноса;

- исследованные ассоциации, оценка и коннотации - это сведения о чувствительности, социальном, психологическом, культурном сознании казахской женщины, языковое средство, раскрывающее ключ национального сознания;

- концептологическая картина "казахской женщины создается в художественных и прецедентных текстах, мифологической, сакральной, топонимической, антропонимической системе;

- концепт "казахская женщина" - это значение, функция национального познания, которое сохранено в сознании и передается из поколения в поколение;

- с помощью принятия, определения, обработки информации, сохраненной в языке, памяти, также возрожденной в новом качестве, открывается возможность доказать взаимосвязь познания и культуры.



SUMMARY

of the thesis submitted for the scientific degree

of candidate of philologic sciences on speciality
10.02.02 - Kazakh language

BAIGUTOVA AKLIMA MАRKHABATOVNA

Ethnocultural description of the concept " a kazahk woman"

Actuality of the research. The researches on linguaculturology, cognitive linguistic of antropocentric paradigms have been considered as the key-notes in linguistics and the description of the national culture in the language has decome its main theory last decades. In connection with this, now it is extremely important to reveal the role of a mother in native tongue, as well as in the last and present life of the nation. However, the research of the place of a woman in national ideology of the kazakh people, kazakh culture did not find its full reflection from the linguistic point of view. The actuality of the work is considered in the problem of description of the roots of the nation, outlook on life, spititual-cultural values in association with the nature, social significance of a woman via the concept "a woman" which has accumulated in the fond of national perception via the language, and also determination of the dynamic of progress, a process of renovation of the concept of "a kazakh woman" in the contemporary kazakh socity.

The object of the research. Researched connected with the concept "a woman" in the perception of the kazakh nation of names, language, lexical-phraseological, paremiaelogic units, formed in the conscience of the nation the concepts, as well as facts described in the contemporary billitristic texts, precedent texts, mythology, sacral and toponimic system and other argumenting the concept "a kazakh woman".

The purpose and tasks of the dissertation. Revealing the role and place of a kazakh woman in social life, national culture, family by the help of description of their linguistic facts, linguacultural units, description of lexical-semantic, conceptual meaning of the concept "a woman" on the level of background knowledge. The achievement of the purpose demants the solution of the following tasks:

- the reveal the basic for the research of the concept "a kazakh woman" in antropocentric paradigm;

- description of the conceptual background of a kazakh woman in the context of peace picture;

- establishment of arguments of a concept "a kazakh woman" from the facts of billitristic texts, precedent texts, mythology, sacral and toponimic system and others;

- determination of the conceptual field connected with the meaning "a kazakh woman" from idiomatic expressions, poverbs and sayings, comparisons, metaphore and symbols;

- to show the assiciation field of a meaning "a kazakh woman" in psychophysical, gender, social aspects;

- determination of the ethnocultural description connected with the concept "a kazakh woman";

- to reveal the social significance of the linguistic units connected with the concept "a kazakh woman" as the dynamic system.



Materials of the research. Heritage of the oral national creation, works of the famous poets and writers, phraseological, explanatory, dialectical, paremiaelogic dictionaries, historico-ethnographic materials, linguistic units of the periodicals.

Methods of the research. Three were used description, semasialogic, ethnolingustic, conceptual analyses and associative experiment.

Scientific newness of the research. The main newness of the research is consideration of the concept "a kazakh woman" as the linguistic unit in billitristic and language peace picture. On the basic of this there are shown the following results of the research:

- semantic, conceptual, ethnolinguistic, psycholinguistic analyses in accordance with the national perception of the purpose of the concept "a kazakh woman" is done;

- the meaning of the words, billitristic texts, precedent texts, idiomatic expressions, proverbs and sayings are revealed which are the background of the concept "a kazakh woman" and diclosing their ethnic meaning there are shown the language picture of peace which is pecular to the kazakh nation;

- with the help of assiciative experiment there are defined the meanings, national stereotypes about " akazakh woman" formed in the contemporary generation;

- there are defined explicite and implicite types of the background knowledge of the linguistic collective referring to the mentioned concept.

Theoretical and practical mening of the research. Conclusions and results obtained during the research have its own contribution to the revealing of scientific-theoretical basic of ethnolinguistic, linguacultural, cognitive research. Studied language facts can be used in complition of explanatory dictionaries of the kazakh language, phraseological and assiciative dictionaries.

The results of the research can be used in lectures on history of the ethos by the help of the language, national ideology, natinal culture, special courses on linguistic texts, in practice of the teaching the subjects "Social linguistics", "Linguistic country studing".



In the dissertation the following positions will be shown:

- linguistic expression of an ability of a kazakh woman to think, special features of conscience, outlook, the level of justifiction, character, hardworking ability, tolerance, beauty and others - the special ethnocentric concepts of the ethnos;

- studied association, evaluation and connotaion are the materials of sensibility in social, psycological and cultural perception of a kazakh woman, language means to disclose the key-note of the national conscience;

- conceptual picture "a kazakh woman" is created billitrisic and precedent texts, mythology, sacral, toponimic and antropologic system;

- a concept "a kazakh woman" is the meaning, function of the national perception which is kept in the conscience and transmitted from generation to generation;

- with the help of admition, determination, reveling the information kept in the language, memory, revival in the new quality gives an opportunity to prove the interrelation of perception and culture.




Каталог: userdata -> uploads -> u21
u21 -> Жоспар Кіріспе I. Ақшаның мәні мен қызметтері
u21 -> 3 тамыз 1936 – Қарағанды облысының құрылғанына 70 жыл
u21 -> Еѕсесі биік елорда
u21 -> Компьютердіњ Ќ¦рылѓылары
u21 -> Сейтбекова айнұр аташбекқызы әбілғазы баһадүр ханның «Түркі шежіресіндегі» араб және парсы сөздерінің қолданылу ерекшелігі
u21 -> Абылай хан заманы қазақ батырларының дәуірі
u21 -> Абдирасилова зауре садуакасовна қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы
u21 -> Терминтанудыњ тарихы терењДЕ
u21 -> «абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы
u21 -> Темір дәуіріндегі Қазақстандағы тайпалар мен одақтар


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет