Басқару есебінің негізгі теориялық МӘселелері



жүктеу 136.2 Kb.
Дата06.05.2019
өлшемі136.2 Kb.

УДК 258.15
БАСҚАРУ ЕСЕБІНІҢ НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
М.Б.Сапарбаева

Нарықтық қатынастар жағдайында басқару әдістері басқару есебінің бірыңғай жүйесіне объективті интеграфиялау болады. Қазақстандық есептік ғылым және тәжірибе соңғы кездері шетелдік озық тәжірибен қолданып құнарлануда. Мақалада басқару есебінің ерекшеліктері, басқару әдістері мен жүйелерінің даму бағыты және олардың отандық есептің теориясы мен тәжірибесінде қолдану мүмкіндіктері қаралады.

Барлық бухгалтерлік есеп басқарудың негізгі функциясы ретінде басқару есебі болып саналады. Бірақ ағылшын тіліндегі әдебиетке басқару есебі деп бухгалтерлік есептің өндіріс шығындарын көрсету және бақылаумен байланысты бөлігін қарайды. Басшылар есепшілердің өндірістік-шаруашылық қызметінің нәтижелерін қалай шығаратынын білгілері келеді. Одан басқа, басшылардың шешім қабылдауы көбіне есептік ақпаратпен тікелей тәуелді. Басқару есебі кәсіпорынның экономикалық, технологиялық, инновациялық және құрылымдық басқаруын қажетті ақпаратпен қамтамасыз етеді. Ол кәсіпорынның құрылымдық басшыларына басқару шешімдерін қабылдау мақсатында ақпаратты қалыптастырады. Басқару есебінің мазмұны басқару мақсаттарымен анықталады, ол әкімшілік шешімімен ішкі бөлімшелер басшыларының алдына қойған мақсаттары мен қызығушылықтарына байланысты өзгертілуі мүмкін.

Басқару есебінің негізгі бөлімдерінің бірі шығындарды және өнімнің өзіндік құнын есептеу, ол басқару шешімдерін қабылдау үшін ақпараттық негіз болады, атап айтсақ: қандай өнімді өндіруді жалғастыру немесе тоқтату керек; құрастырушы бөлшектердің қайсысын өндіру керек немесе сатып алғаны дұрыс; өнімге қандай бағаны қою керек; жаңа жабдық сатып алу керек пе; өндіріс технологиясы мен ұйымдастыруын өзгерту керек пе.

Басқару есебі мен бухгалтерлік есеп бір бірімен тығыз байланыста және оларды бөліп қарау жәй концептуалды тәрізді. Олардың негізі бір – есептің мәліметтері. С.Николаева салық есебі мен бухгалтерлік есепті ақпаратты жинау және нақтылау жүйесі ретінде қарастыруға болады, ал басқару есебін шешім қабылдаудың негізі ретінде, соның ішінде тіркелген ақпараттың өңдеуі.

Басқару есебінде сандық бағалау тек теңгемен немесе заттай өлшемдермен жүргізілмейді (дана, килограмм, метр) одан басқада көрсеткіштерді талдауға пайдалы өлшемдерді пайдаланады. Басқару есебінің негізгі мәселесі кәсіпорын әкімшілігіне және жеке қызметтердің менеджерлеріне өндіріс туралы нақты және объективті ақпарат беру, оның тиімділігін жоғарылататын резервтерді анықтауға ықпал еті, шығындар мен табыстарды сараптауды қамтамасыз ету. Басқару бухгалтерияның ақпараты құпиялық түрінде бәсекелестерден жасырын сақталады.

Керимов В.Э. /4.22б./ өз жұмыстарында «басқару есебі» анықтамасын түсіндірудің бірнеше жолы бары екенін көрсетеді, «басқару есебі» деген орысша термині еуропалық «контроллинг» терминіне және ағылшынша «management accounting» терминіне ұқсайды. Бұл екі термин толығымен бірдей деп саналмайды және «басқару есебі» терминін түсіндірудің екі жолын көрсетеді.

Бірінші термин «контролллинг» терминіне жақын өнім өндірудің шығындары туралы мәліметтерді жинақтау жүйесіндегі басқару есебін қарастырады, бұл кезде ұқсас мәліметтерді нормативті сипаттамасы және кәсіпорынның «сыртқы есеп беруге» үлкен мән беріледі.

Екінші термин есептік қызметтің негізгі мәселесіне байланысты, ол кәсіпорынның басқару персоналын шешім қабылдау үшін толық және уақтылы ақпаратпен қамтамасыз ету. Ол үшін есеп технологиясымен кәсіпорынды басқару технологиясымен тығыз үздіксіз байланыс керек. Бұл жол «management accounting» анықтамасына сәйкестенеді, оны «басқару қажетіне байланысты есепті ұйымдастыру» деп аударуға болады. Мұнда «басқару есебі» ұғымына кәсіпорынның шығындары туралы ақпаратты жинау және сараптау жүйесі ғана жатпайды, одан басқа жоспарлау, бөлімше қызметтерін бағалау жүйесі, яғни бухгалтерлік технологиялардан гөрі басқарушылық жүйе. Осы ұғымның қысқартылған түсініктемесі бар, онда «management accounting» бар бухгалтерлік мәліметтерден шешім қабылдау үшін арнайы есептіліктерді қалыптастыру деген анықтама беріледі. Бұл жағдайда есептілікті құрастыру мүмкіндігі тек есептік регистрлерінде тиісті ақпарат бар болған кезде іске асырылады деп түсіну керек.

Бірінші және екінші жағдай бойынша қазіргі шетелдік әдебиетте басымдылық «басқару есебіне» аударылатыны белгілі болды. Бұл есепті ұйымдастырудың әдістемесі мен технологиясы кәсіпорын алдында тұрған басқару мақсатымен анықталатынымен байланысты.

Біздің ойымызша, басқару есебінің анықтамасы Шеремет А.Д. «Басқару есебі» жұмысында берілген /5.с.17/ «Басқару есебі – бухгалтерлік есептің бөлігі», ол бір кәсіпорын аумағында басқару әкімшілігін оның қызметін жоспарлау, басқару, бақылау үшін ақпаратпен қамтамасыз етеді. Бұл процесс басқару әкімшілігін өз функцияларын орындау үшін ақпаратты қабылдау, анықтау, өлшеу, жинау, дайындау, сараптау, беруді қамтиды».

Басқару есебінің қалыптасуы калькуляциялық есептен басталды, сондықтан оның негізін түрлі жіктеудегі өткен және болашақ кезеңдегі өндіріс шығындарының есебі құрайды.

Барлық бухгалтерлік есеп басқарудың маңызды функциясы болғандықтан басқарушылық болады. Бірақ, ағылшын әдебиетінде басқару есебі деп бухгалтерлік есептің тек өндіріс шығындарын көрсету және бақылаумен байланысты бөлігін айтады. Бұған дәлел ретінде Ч.Хорнгрен және Д.Фосфердің кітабындағы түсініктемені келтірейік: «Қазіргі кездегі шығындар есебін көбіне «басқару есебі» дейді». Неге? Өйткені бухгалтерлер өз ұйымының шығындарына әкімшілер көзімен қарайды. Себебі басшылар есепшілердің өндірістік – шаруашылық қызметінің нәтижелерін қалай есептейтінін білгісі келеді. Себебі басшылар өздерінің шешімдерін қабылдауда есептік мәдіметтерге тәуелді болады /6.с.1/

Өндірістік есеп кәсіпорынды экономикалық, технологиялық, инновациялық, құрылымдық басқаруын ақпаратпен қамтамасыз етеді. Ол кәсіпорын ішіндегі басшыларына басқару шешімін қабылдау үшін ақпарат дайындайды.

Өндірістік есептің мазмұны басқару мақсаттарымен анықталады, ол әкімшілік шешімімен өзгертіледі және ішкі бөлімшелердің басшылары алдына қойған мақсаттары мен қызығушылығына байланысты.

Өндірістік есептің ерекшеліктерін зерттеу кезінде келесідей тұжырым жасалды:

- өндірістік есеп әкімшілік өндірісті басқару және келешекте шешім қабылдау үшін қажетті ақпаратты ұсынады;

- өндірістік есеп өнімнің нақты өзіндік құнын анықтау және бекітілген мөлшер, стандарт, сметадан ауытқуды табу үшін қажет;

- өткізілген бұйымдар, жаңа технологиялық шешімдер, жауапкершілік орталықтар бойынша қаржылық нәтижелерді анықтайды.

Сонымен, өндірістік есепке келесідей анықтама ұсынамыз, өндірістік есеп – бұл өнімнің өзіндік құнын табу және дайын өнімнің құнын анықтау үшін өндірістік шығындарын есепке алу.

Қазақстандық есептік ғылым және тәжірибе соңғы кездері шетелдік озық тәжірибені қолданып құнарлануда. Өткен ғасырдың 20-шы жолдарында «стандарт – кост» негізінде ортақталынған экономикаға тиесілі нормативтік есеп құрастырылған. Онда нарықтық баға жоқ етін, еңбекке, шикізат, материалдар, энергия ресурстарына жоғарыда бекіткен баға, тарифтер, тарифтік коэффициент қолданылатын. Есеп кезеңінде анықталған мөлшерден ауытқулар, мөлшерге енгізілген өзгертулер бірденінен қаржылық нәтижелеріне апарылмай шығарылған өнімнің өзіндік құнына қосылатын, бұл «стандарт – кост» жүйесінде қолданылатын, себебі бірінші кезекте ауытқулардың өзіндік құнға емес пайдаға келтіретін ықпалы қызықтыратын, өйткені ол капиталистік өндірістің негізгі мақсаты.«Стандарт – кост» жүйесінің ұтымды жайлары, ол экономикалық талдауды бір элементі ретінде қолдану. Мысалы, анықталған ауытқулардың жалпы сомасы факторлы талдау әдістері бойынша жеке сомаларға бөлінеді, ол әртүрлі факторлардың әсерінен болады, содан кейін ғана бөлінбеген табыс (есеп беру мерзімнің зияны) шоттарының дебеті және кредитіне апарылады, бұлар түрлі факторлардың қаржылық нәтижеге теріс немесе дұрыс ықпалын көрсетеді.

Қазақстандық өндірістік есеп үшін икемді сметаларды пайдалану үлкен қызығушылық білдіреді, олар түрлі деңгейдегі өндіріс қуаттылықты

Бұрынғы отадық есеп орталықтан басқарылатын экономиканың мүддесіне қызмет көрсеткені белгілі, сондықтан дәл нақты калькуляция құрастыру негізгі мақсаты болатын. Дәл нақты калькуляция түсінігі есепті кезеңдегі барлық шығындардың толық қосылуымен анықталатын. Бірақ дәл калькуляция құрастыру жүйесінің жоқ екені белгілі, себебі өнім бірлігінің өзіндік құнын жүз проценттік дәлдікпен анықтау мүмкін емес. Өнім өндіру кезіндегі шығындарды жанама бөлу қалайда нақты өзіндік құнды бұрмалайды, ал ол калькуляция дәлдігін төмендетеді. Осы тұрғыдан қарастыратын болсақ ең дәл калькуляция тікелей (өзгермелі) шығындар бойынша калькуляция құрастырғанда болады, ал ол жағдай «директ-костинг» жүйесі бойынша калькуляция жасағанда мүмкін. Бұл кезде калькуляцияға белгілі бұйым өндіруге тікелей байланысты шығындар қосылады. Сондықтан өнімнің өзіндік құныны анықтаудағы дәлдікті білдіретін талап ретінде өзіндік құнға толық қосылатын шығындар алынбай, олардың бұйымға, өнімге апарылу тәсілін қарастыру жөн.

Осы кездегі ескеретін жағдай, ол тұрақты шығындардың көбіне белгілі бір өнім түрін өндірумен байланысты еместігі және мерзімді кәсіпорындағы шығарылатын барлық өнім көлемімен байланысты. Сондықтан бұл шығындардың өнімнің өзіндік құнына міндетті түрде қосылу керектігіне сын айтуға болады.

Калькуляциялау мәселелері бойынша табыстылық деңгейіне бақылау жүргізуді қарастыратын болсақ тікелей (өзгермелі) шығындар арқылы өзіндік құнды калькуляцияланған өнімнің өтелуі дұрыс, себебі жанама шығындарын бөлу нәтижесінде өзіндік құн өзгереді.Нақты дәл калькуляция құрастыру советтік бухгалтерлік есепте мемлекеттік орталықтандырылған баға қалыптастыру жүйенің қажеттілігінен туындаған. Нарықтық қатынастар енгізілгеннен бері кәсіпорынның өзіндік жекешелігі кеңейтілді, оның ішінде нарықтағы сұраныс пен ұсыныстың қалыптасуын ескеріп өз өнімдеріне баға қою мәселелері, осыған байланысты бухгалтерлік есеп және калькуляциялау алдында тұрған мақсаттарда өзгерді.

Бұл жағдайда калькуляциялау мақсаты өнімнің тек нақты өзіндік құнын табу емес, ал нарық жағдайында кәсіпорынның белгілі пайда әкелетін өзіндік құнды есептеу. Есептелінген өзіндік құн деңгейіне қарай тиімді өзіндік құнды қамтамасыз ететін және оны тұрақты түрде төмендету мүмкіндігіне жеткізетін өндірісті ұйымдастыру керек. Сондықтан қазіргі кезде калькуляциялық жұмыста жанама шығындарды бөлу кезіндегі қиын есептеулерден ауыртпалық орталығы өнімнің өзіндік құнының болжамдық есептеулеріне, негізделген гормативтік калькуляция құрастыруға, өндіріс процесінде мөлшердің сақталуына бақылау ұйымдастыруға ауыстырылады. Одан басқа, нарық жағдайында тікелей (өзгермелі) шығындар деңгейінде өзіндік құнның калькулсциясы бағаның ең төменгі шегін белгілеумен байланысты, яғни кәсіпорынның өнімге деген сұранысы төмендеген жағдайдағы бағаны төмендетпейтін шегі немесе белгілі нарықты басып алу мақсатында.

Батыстағы шетелдік кәсіпорындарында басқару шешімдерін қабылдау үшін өзіндік құн туралы түрлі ақпарат пайдаланады. Кейде өнімнің өзіндік құнын анықтауда шетелде екі түрлі әдіс қолданылады: барлық жанама шығындарды бөлу негізінде және «директ – костинг» жүйесі бойынша.

Өмірдің барлық жағдайына бірдей әдістер болмайды. Түрлі жағдайларда шешім қабылдау үшін өзіндік құн жөнінде түрлі ақпарат қажет. Сондықтан да басқару есебін ұйымдастыру принциптерінің бірі: «түрлі мақсаттар үшін – түрлі өзіндік құн».

Өндіріс шығындарының аналитикалық есебін жүргізу үшін шығын орталықтары, пайда орталықтары, жауапкершілік орталықтары құралады, олар жалпы үнемдеуді немесе артық жұмсауды анықтауға көмектеседі. Бірақ қандай бөлімшелерде, кімнің кінәсінен артық жұмсалғаны немесе кімнің арқасында үнемдеу жасалғанын дәл анықтау қиын. Бұл есеп жауапсыздыққа әкелетін тәрізсіз есептеуге қарсы түрі болып табылады. Осы жерде француздік өндірістік есептің әдістерін атап кеткен жөн, олар статистикалық зерттеудің көрсеткіштеріне негізделген, солардың нәтижесінде жанама шығындарды түрлі өнім түрлерінің өзіндік құны арасында бөлудің ең тиімді тәсілдері анықталады.

Біздің ойымызша, қазіргі дайындалған ұлттық бухгалтерлік стандарттарында, бухгалтерлік есептің нұсқауларында негізгі принциптерді анықтау керек, оларды кәсіпорын шығындарын есебін жүргізу жолын таңдауға пайдаланады, сонымен қатар өнімнің өзіндік құнын анықтау кезіндегі мәселелерді шешуде толық мүмкіндік береді. Өнімнің қандай өзіндік құнын калькуляциялау керек, барлық өнім түрлеріне үстеме шығындарын қалай бөлетіні, бөлу негізі қандай болатыны, әрине бұл мәселелер кәсіпорынның коммерциялық құпиясы және ұйымның өзімен шешіледі.

Бүгінгі күнде кейбір кәсіпорындарда еңбек ақының үлес салмағы өсуінен өнімнің зияндылық проблемасы жасанды түрде пайда болды, ал үстеме шығындары еңбек ақыға қатынасты түрде бөлінеді. Қандай калькуляциялау туралы айтуға болады егер көптеген шағын кәсіпорындарында өндіріс шығындарының есебі «Негізгі өндіріс» немесе «Жалпы және әкімшілік шығындары» шоттарының дебетінде жиналатын болса. Бұл жағдайды бухгалтерлік есептің қазіргі кездегі кемшілігі деп қарамаса да болар еді, егер шағын кәсіпорын түрлі ставкамен табыс салығы салынатын түрлі қызметпен айналыспаса және бұл проблеманың салық аспектісін ескермесе. Бұл нарықтық қатынастар қалыптасуының алғашқы кезеңінің ерекшелігі. Нарық механизмдері жұмысқа араласқан кезде, бәсекелестік дұрыс жолға қойылғанда кәсіпорын жетекшілеріне міндетті түрде түрлі өнімнің өзіндік құны туралы, қызмет түрлері жөнінде ақпарат қажет болады, шығындарды тікелей және жанама деп бөлудің қажеттілігі және мүмкіндігі пайда болады, олар табыстылықты анықтауға, басқада басқару операциялары үшін керек. Сондықтан өнімнің өзіндік құнын қалай калькуляциялауға болады, шығындар қалай бөлінеді деген сұрақтар пайда болады. Бұл сұрақтарға шешім қабылдау құқығын кәсіпорындарға бірте-бірте берген жөн, бірақ қазіргі кезде осы бағыттағы жұмыс орындалуда.

К.Друридің зерттеулері негізінде басқару және өндірістік есепті ұйымдастыруда келесідей проблемалар бар /1.с.10-47/:

- қазіргі заманғы өндірістің дамуы мен бәсекелестің өсу талаптарына қанағатсыздығы;

- өндірістік шығындар есебі шешім қабылдауға қажетсіз ақпарат беретіні;

- басқару есебінің тәжірибесі өзіндік дербестікті жоғалтқаны тек қаржылық есептің талаптарын қанағаттандырып көмекші қасиетке ие болғаны;

- басқару есебі кәсіпорынның ішкі ақпаратына шоғырланып бизнесті қоршайтын ортаға назар аудармауы;

Басқару есебі және өндірістік есепті ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесімен танысып ҚР осыларды дамыту проблемаларын атаймыз.

Басқару есебі мен өндірістік есепті енгізудің қиыншылығы келесілерде:

- «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» заңда қаржы және басқару есебі деп бөлу қарастырылмаған;

- Басқару есебі немесе өндірістік есепті дамыту концепциясы анықталмаған;

- бухгалтерлер мен аудиторларды дайындау жаһандану жағдайында ақпараттың мәні мен ролі өсуін ескере отырып қосымшалар және толықтыруларды қажет етеді.

Қандай басқару есебі туралы салмақты түрде айтуға болады егер мемлекетте инфляция, монополияланған экономика, өндіріспен айналысатын жаңа құрылған нарық субъектілері өте аз, ал кеше өнім шығаратындар бүгін өндірісті тоқтатады; өнімнің өзіндік құнын төмендету мақсатында өзіндік құнды басқару туралы не айтуға болады, егер қазіргі күні басқару салықты аз төлеу үшін өнімнің өзіндік құнын қалай көбейтуге болатыны жөнінде ұсыныс берумен шектелсе?

Өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік калькуляциялаудың жаңа жолдарын табу, өндіріс нәтижелерін есептеу проблемасы, бұл басқару есебінің проблемасы, бухгалтерлік есептің теория мен практикасының проблемасы ғана емес.Одан да терең, кең, өткір мәселе және салық заңдылығына тікелей қатынасы бар, яғни бухгалтерлік есептің әдістемесімен байланысты мәселелерге жатады.

Өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнына өндірістік және өткізу процесстерімен байланысты нақты шығындардың барлығы қосылады. Содан кейін, салық салу мақсатында міндетті түрде немесе қабылданған шешіміне байланысты бірнеше түзетулер жүргізіледі, ол өзіндік құнға, түсімге, қаржылық нәтижелерге қатысты. Бұл тенденция, әсіресе түзету енгізу көптеген түсініксіз жағдайларға әкеледі, сондықтан салық заңдылықтарымен реттелуі тиіс.

Жоғарыда айтқандарды қорыта келе, басқару есебі деп түрлі объектілерді басқаруға қажетті есеп, жоспарлау, бақылау, шығындар және шаруашылық нәтижелер туралы мәліметтерді талдау жүйесін айтамыз, осылар негізінде шапшаң түрде басқару шешімдерін қабылдауға болады.

Отандық есептің теориясы мен тәжірибесінде бұрын да, қазірде бар: шығын түрлері бойынша шығын орталықтары және жауапкершілік орталықтары бойынша, калькуляция объектілері бойынша есеп; нормативтік есеп; ішкі шаруашылық есеп жүйесі; талдау, жоспарлау, бақылау жүйесі. Осы аталғандардың барлығы басқару есебінің элементтері болып саналады, сондықтан басқару есебі жаңа, белгісіз есеп деу дұрыс емес. Ал осы жүйенің элементтері негізгі мақсатқа жету үшін бірігіп жұмыс атқаруы бұл басқа мәселе. Нарықтық қатынастар жағдайында басқару әдістерінің бірегей басқару есебі жүйесіне объективті интеграциялау жүреді, бұл бұрынғы экономиканы орталықтан басқару жағдайында тиімді болған жоқ. Сонымен қатар басқару жүйесінің кейбір элементтері біздер үшін жаңа болып саналады, мысалы, «директ-костинг» жүйесі, оның есептік, аналитикалық, басқарушылық мүмкіндіктері.

Сонымен, қазақстандық басқару есебі қалыптасуының алғы шарттарының бірі теориялық алғы шарт болып табылады; бір жағынан шетелдік, ресейлік есеп-аналитикалық және экономикалық мектептердің бай мұраларын зерттеу, игеру және жан-жақты ойлау, ал екінші жағынан басқарудың батыс теориясы мен әдістемесін игеру және тиімді пайдалану.

Басқару есебі қалыптасу процессі үшін негізгі алғы шарты қазіргі кездегі басқару есебін анық ұйымдастыру мүмкіндігін беретін, атап айтқанда өндірістік есеп үшін қазақстандық заңнамалық актілері.

Біздің елімізде басқару есебін дамытудың алдағы кезеңдегі бағыттарын анықтаудың негізгі факторлары нарықтық процестердің тереңдеуі және оларды заң жүзінде бекіту болып табылады.

Тек қабылданған салық заңдылығы шеңберіндегі кәсіпорындарға берілетін экономикалық еркіндіктің заңды, қамтамасыздандырылуы нарықтық экономикалық жағдайында ұйымның басқару жүйесін ынталандырушы объективті жетілген бағытын дамытудың факторы, «отандық басқару есебінің жүйесін» құру болады.

Көптеген кәсіпорындардың қазіргі кездегі экономикалық қиындықтары, өнеркәсіп өндірісінің деңгейінің төмендеуі, өндірістік шаруашылық қызметінің тоқтауы және толық істен шығуы әрине қазақстандық өндірістік есептің, оның теориясы мен тәжірибесінің дамуына кері әсер етеді. Аудиторлық тексеру тәжірибесінен өнімнің өзіндік құнын төмендету мақсатындағы шығындардың есебі мен бақылауының мәселесі кәсіпорын басшылары мен есепшілерінің бақылау назарынан тыс қалады.

Кәсіпорын жұмысының табыстылығына өндірістік ресурстар шығынын үнемдеу есебінен емес, өнімнің босату бағасын жоғарылату арқылы қамтамасыз етуді бірінші жолға қоюға тырысады. Бірақ бұл кәсіпорын қызметінің проблемаларын шешудің сенімсіз және перспективасы жоқ тәсілі.

Біздің көзқарасымызда, қазақстандық өндірістік есеп ресейлік және әлемдік есептің оң тәжірибесін үйрену қажет, бірінші кезекте техникалық мөлшерлеу әдістерін, шапшаң - өндірістік жоспарлау және есепке алу, шаруашылық қызметінің экономикалық талдауы мен статистикасын енгізу есебінен.

Нәтижесінде сапалы жаңа құбылыс пайда болуы тиіс: бухгалтерлік есептің ресурстарын бақылау, техникалық мөлшерлеу, жоспарлау, шапшаң-техникалық, статистикалық есеп, экономикалық талдаудың элементтері және болашақтағы шаруашылық жағдайларды болжамдаудың бірігу нәтижесі. Бұдан өндірістік есеп кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметін басқару жүйесінің құрамдық бөлігі болмай қалмайды.

Әдебиет
1. К.Друри Введение в бухгалтерский и производственный учет. Учебное пособие 3-

е изд.М.: Аудит ЮНИТИ, 1998-783 с.

2. С.А.Николаева Управленческий учет: Пособие для подготовки к квалификацион-

ному экзамену на аттестат профессионального бухгалтера.-М:ИПБ-ИНФО, 2002г.

3. Басқару есебі: Ержанов А. К., Айтанаева Э. К., Жуманова Г.Ш., Баянова М.С.,

Иматаева Э.Е. Оқу құралы – Алматы: 2009 – 304 бет.

4. В.Э.Керимов Управленческий учет в организации и предприятии. М. «Дашков и

К»,2003г.

5. Шеремет А.Д. Управленческий учет. Учебное пособие.-М.: ИД ФБК-Пресс, 2001

г.-512с.


6. Ч.Хорнгрен, Дж.Фостер Бухгалтерский учет: управленческий аспект, М.:Финансы

и статистика, 1995.-416с.


Таразский Государственный университет им.М.Х.Дулати, Тараз



ОСНОВНЫЕ ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ

УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА
М.Б.Сапарбаева
В условиях рыночных отношений происходит объективная интешрация методов управления в единую систему управленческого учета. Казахстанская учетная наука и практика в последнее время интенсивно обогащается вследствие использования зарубежного ппередового опыта. В статье рассматривается особенности управленческого учета, тенденции развития систем и методов управления и возможности ее применения в теории и практике отечественного учета.

THE MAIN TEORETICAIL PROBLEMS OF

MANAGEMENT ACCOUNTING
M.В.Saparbaeva
In market relation conditions objective integration of management methods is turning into a total sustem of management accounting. The artigle deals with the peculiaritics of management accounting, tendency of development management systems and methods and their in theory and practice of home accounting.
Каталог: rus -> all.doc -> Vest-10-2 -> 1 2010 -> 1.1
1.1 -> Ауыл шаруашылық Өнімдерін өткізуде стратегиялық маркетингті қалыптастыру
1.1 -> Адамзат дамуының гендерлік аспектілері және гендерлік қатынастар
1.1 -> Азыќ-тїлік ќауіпсіздігі — заман талабына сай
1.1 -> Ќазаќтсан Республикасында шаєын жјне орта кјсіпорындарды дамытудыѕ индустриалды-инновациялыќ негіздері
1.1 -> Облыстаєы мал тўќымын асылдандыру жаєдайы мен перспективалары туралы
1.1 -> Жамбыл облысының индустриялды – инновациялық дамуының Қазіргі жағдайы және оны жетілдіру жолдары
1.1 -> Методолгиялыќ экономикалыќ єылымныѕ
1.1 -> Табыстар мен тұтынулардағы теңсіздік – кедейшіліктің алғышарты ретінде
1.1 -> Агроґнеркјсіптік кешенніѕ елдіѕ азыќ-тїлік ќауіпсіздігін ќамтамасыз ету бойынша міндеттерді шешетінін ескере отырып, ќазір ќолымызда бар отандыќ ауылшаруашылыќ ґндірісін ќолдау аса ґзекті мјселеге айналып отыр


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет