Басня «Öркö,Талаҥ-Келеҥ, Боро Эрлен» Ойноор улус



жүктеу 73.01 Kb.
Дата22.05.2018
өлшемі73.01 Kb.

Муниципал бюджет ÿредÿниҥ учреждениези

«Беш-Öзöктиҥ толо орто ÿредулÿ школы»

«Öркö, Талаҥ-Келеҥ, Боро Эрлен»

М.В.Мундус-Эдоковтыҥ баснязы аайынча ойын-кöрÿ

Тургузаачызы: Шемдышева Е. Б.

Беш-Öзöк 2014



Басня « Öркö,Талаҥ-Келеҥ, Боро Эрлен»
Ойноор улус:

Öркö, Талаҥ-Келеҥ, Боро Эрлен, Автор.
Баштапкы бöлÿк.

Айылдыҥ ичи: очок, казан, чапчак, сокы, сокы бала, айактар, чöйгöн, кабай, ширдек, айактарда алтай аш-курсак. Кееркеде кийинген Талан-Келеҥ ле Öркö отурат.



Автор

Öркö лö Талан-Келеҥ

Экÿ најы болды.

Айрылышпас нöкöр болуп,

Экÿ кожо јÿргÿледи.

Jуртап јаткан ичеениниҥ

Эжиги јаныс болды.

Иштенип јурген ижиниҥ

Jолы јаныс болды

Jылу јакшы кöрÿжип,

Бары-јогын алыжып,

Бала-барказын азыражып,

Эптÿ-амыр јуртады.

Санаа, салым јаныс болды.

Белендеп уйаны Öркö казып,

Талаҥ-Келеҥди јуудып јÿрди.

Талаҥ-Келеҥ ле Öркö бой-бойына карузыжып кöргÿлейт, öмö-јöмö иш эдет. Талаҥ-Келеҥ кабай јайкап, араайынан кабай кожоҥ кожоҥдойт:

«Баай, баай, балам, баай,

Маай, маай!

Маҥтап јаткан койонок-

Койоноктыҥ балазы.

Баай, баай, балам, баай,

Аҥдап барган адаҥ келер,

Бай-бай-ба-ай...

Ала аҥды адып келер,

Бай-бай-ба-ай...

Уйуктазаҥ, эрке балам,

Баай, баай, ба-ай...

Öркö камчы öрöт, јазайт.

Öркö : Камчы бÿтти, балама сыйлап берейин. (Алкыш сöстöр айдып, камчыны кабайга салат)

Jÿс јаш јажа,

Jÿгÿрÿк ат мин.

Туткан колыҥ какпы болзын,

Эки будыҥ чадан болзын.

Аткан огыҥ јерге тÿшпезин,

Арчымагыҥ куру јÿрбезин!

Jоргоныҥ јакшызын мин,

Jонныҥ бажын бил!

Тергеелÿ јуртыҥда эл болзын!

Тебеелÿ јалаҥыҥда мал болзын!

(Талаҥ-Келеҥ эжине чай урат, бой-бойына эптÿ-јöптÿ кöрÿжет.)



Öркö

Акыр,абакайым, балагыска јылу керек. Арка-туу чыгайын, оны-мыны јööп келейин.



Талаҥ-Келеҥ

Эйе, барып келигер. Мен дезе чарак куурып салайын.

(Экÿ айылдаҥ чыккылады.)

Экинчи бöлÿк.

Jакшынак алтай кÿÿ, куштардыҥ кожоны угулат. Öркö мылтыгын јÿктенип, аҥдап барат.

Талаҥ-Келеҥ бије ажыра чарак эскенин, Алтайын ајыктаганын, јÿрÿмге сÿÿнгенин кöргÿзет.

Бу öйдö Öркöниҥ нак билезине Боро Эрлен кÿйÿнип, олорды агаштын кийнинен шыгалайт. (Сценада агаш тургузылган) Öркö ары болуп баскан ла кийнинде, Боро Эрлен јажынган јеринен чыга конуп, кöрööчилерге баштанат.



Боро Эрлен

Öркöнин айыл-јуртын

Öнöтийин мен чачарым.

Jаражай болгон Талаҥ-Келеҥди

Айлыма мен апарарым.

(Араайын Талаҥ-Келеҥге јууктап, оныҥ колынаҥ тудат.)



Талаҥ-Келеҥ (чочып)

Слерди мен таныбадым... адыгар кем? Сööгöр не? Айлыгар кайда?



Боро Эрлен (бойын мактап, кедейе туруп, ары-бери баскындайт)

Ööн-бöкöн јогынаҥ

Öркö најынаҥ туйка

Öс бойыбыс јöптöжöли.

Адым мениҥ Боро Эрлен,

Алтай јерине кöчÿп келдим,

Сööгим мениҥ кемиреечи,

Карындаштарым тоодоҥ ашкан,

Jер ÿстине толо берген.

Талаҥ-Келеҥ

Угуп јÿретем,

Не керектÿ келдигер?

Боро Эрлен

Аргалуда келбедим,

Арга јокто келдим.

Эриктÿде умзанбадым,

Эрик јокто умзандым.

Элчиге јÿрген эдим, эптÿ эрмек угарга,

Слердеҥ болуш суразын деп,

Карындаштарым ийген.

Сегерткишке туттурып,

Оныҥ аргазын бедреп јÿрÿм.

Jердиҥ ÿстин јети эбирип,

Jетен каанныҥ јеринде јÿрдим,

Сендий арга-тузалу кучыйакты

Бу алтайдаҥ јаҥы кöрдим.

Биске болужыҥ једер болзо,

Öркöниҥ эткен уйазынаҥ

Одус артык уйа эдерим,

Не ле керектÿ немеҥди

Тутагы јок бÿдÿрерис.

Талаҥ-Келеҥ

Jакшы нöкöримди таштап,

Öркö öрöкöннöҥ айрылып,

Сени ээчип барбазым,

Jаманды некеп јÿрбезим.

Боро Эрлен

Öркö деген öрöкöнниҥ

Öлöҥнöҥ öскö курсагы јок,

Öрö јашту немени

Öлтÿрип јийтен јаҥы јок.

Талаҥ-Келеҥ

Тынду немеге јаманы једип,

Jаргыга качан да кирбеген,

Сендий јаман немедеҥ

Jескинип, кыйып јÿретен.

Jаманын сениҥ бажыҥнаҥ ашкан,

Jалтанбас уурчы кылыкту.

Уйалу кушты уйазын бузуп јийтен,

Оок аҥдардыҥ балазын уурдап јийтен.

Амбарда ашты ÿреп јийле,

Эдÿлÿ курсакты шоктоп јийтен.

Ого до тороҥ тойбойтон

Сен ачап шилемирге

Менеҥ болуш јетпес.



Боро Эрлен

Э...э... ондый ба, акыр!

Jакшы јöпкö кирбезеҥ,

Ÿч коноктоҥ öткÿрбей,

Öркö јуртын

Ÿзе јуулап чачарым.

Jер бÿркеген карындаштар

Ончозы мени ээчип келер.

Jöпкö кирбес Талаҥ-Келеҥ

Олјого кирип, кул болор.



Талаҥ-Келеҥ (кожондоды)

Санаанда бар да болзо,

Салымыҥ кандый болгой не?

Jÿрегиҥде бар да болзо,

Jÿрÿмиҥ кандый болгой не?

Ÿчинчи бöлÿк.

Öркö куучынды угуп, аҥдап јööгöнин, јÿктенип алган одынын туура чачат, öкпööрип айдат.



Öркö

Узун куйрук сенде бÿткен,

Уйалбас јÿстÿ шилемир,

Амадап келген сен озо тажыйтаҥ ба,

Ак-кобыда отурган мен озо тудайын ба?

Боро-Эрлен

Амадап келген мен озо

Тажыйтам!

(Öркö туруп берди, Эрлен тажыды... Экÿ тудужат. Бије ажыра кÿрешкенин кöргÿскилейт.Öркö Боро Эрленди туура таштайт, онызы калактап туура барат.)



Öркö

Кулугур!


(Бу öйдö Талаҥ-Келеҥ айлынаҥ чыга јÿгÿрип, экÿ биригет. Öркö эжин колынаҥ тудуп, бажынаҥ сыймайт. Талаҥ-Келеҥ бажын онын јардына салат. Экÿ сценанын ортозында. Кÿÿ ойнойт, куштардыҥ ÿни угулат.)

Автор

Öркö лö Талаҥ-Келеҥ

Эптÿ амыр јуртагылады.

Ай канатту куш ла

Азу тырмакту аҥ

Оҥду јакшы јуртаарга,

Ортокко јурт јазады.

Кемизине де јакшы болды.


Ойногон улус колдорынан тудуныжып алган тургулайт. Кÿÿ угулат . Алтайына öдÿҥи ÿнле айдылган алкыштар.

Автор

Айлу-кÿндÿ теҥерим,

Ару турзын качан да!

Аржан суулу Алтайым,

Амыр турзын качан да!

Кÿндÿ-айлу теҥерим,

Ару турзын качан да!

Кутук суулу Алтайым,

Амыр турзын качан да!

Ÿстÿстеги ÿч јылдыс

Jаркынына ойнойлык.

Ÿч толукту Алтайдыҥ

Ыжыгына ойнойлык.

Тöбöгисте тöрт јылдыс

Jаркынына ойнойлык.

Тöрт толукту Алтайдыҥ

Ыжыгына ойнойлык.
Ойногон улус: Талаҥ-Келеҥ-

Öркö-


Боро Эрлен-

Автор-


Муниципал бюджет ÿредÿниҥ учреждениези

«Беш-Öзöктиҥ толо текши ÿредÿлÿ школы»




С.С.Суразаковтыҥ «Турнабай» деп куучыны

аайынча тургузылган ойын-кöрÿ

Тургузаачызы: Шемдышева Е.Б.

Беш-Öзöк 2016

С.С.Суразаков «Турнабай»
Ойноор улус: Карый

Кыйтык


Сапожкин

Автор
Тузаланган эдим-јазалдар: турнабай, блокнот, ручка, кеме (отургыштар), кайыктар.



Баштапкы бöлÿк.

Автор:

Бир катап Том-Турадан Сапожкин деп јаан ÿредÿлÿ кижи келген.



Сапожкин:

Алтын-Кöлди шиҥдеерге турум. Кеме бар ба? Мен тöлööрим.



Кыйтык:

Акчазын тöлöп турганда, мен кемени берерим.

(Кемелÿ эжингилеп јат.Карый ла Кыйтык эки кырында, Сапожкин ортозында туруп алган. Айландыра ар-бÿткенди ајыктап кöрöт. Колында турнабайлу. Кайыкла эшкенинен суу араай шылырайт.)

Сапожкин:

-О-о Корбу, водопад Корбу! Красота-то какая. Вот смотрите, пожалуйста, берите, парни.



Карый:

(Сары чырайлу, ээк сагалду сырсанак кижи. Куучындаар болзо, сагалын алаканыла озо сыймап ийетен.)

-Кудай-маай, тайганыҥ бажы бу ла алдымда туру. Jап-јажыл öлöҥ, јуҥмалар јÿрÿ!.. Ба-таа,јакшызын, јаражын!!!

Кыйтык:

-Калак-кокый! Бу не атазы? Энедеҥ чыккалы мындый неме кöрбöдим! Мындый турнабайлу аҥдап јÿрерге јакшы эмтир, аҥ кайда ла јÿрзе, ыраактаҥ кöрÿп аларыҥ.



Карый:

-Эйе, чын-чын.Мм-мда-а. Чын ла, мен андый турнабайлу болгон болзом, тайгадагы аҥды айылдыҥ эжигинеҥ ле кöрÿп алала, барып адып алар эдим.

О кудаай! Бажым айлана берди, санаанын бажына чыкпай бардым. Бу орустыҥ турнабайын уурдап алак, уул. Ол бойына öскöни таап албай.

Ÿчÿ ойто ло јÿзÿп браадат. Карый Сапожкинниҥ турнабайын сурап алды, айландыра ајыктап турат, бойы Сапожкинле кетежет. Сапожкин ары кöрÿп , та нени де бичий берерде, ол турнабайды Кыйтыктын койнына сугуп, бойы суу јаар калыды (аҥтарылган кижи болуп). Кыйгы-кышкы... Сапожкин ле Кыйтык оны чыгаргылайт.



Карый:

-Турнабай, турнабай тÿшкен!



Сапожкин:

-Турнабай тÿшкени неме беди, бойыҥ чöҥбöгöниҥ јакшы. (Ол капшай ла бир болуштоптоҥ стаканга уруп, Карыйга берди.) Оноҥ башка соокко алдырарыҥ.



Экинчи бöлÿк.

Jажыл öлöҥниҥ ÿстинде тегерийте отурган улус.Сапожкин улустыҥ алдына куучын айдат.



Сапожкин:

- Слер, алтайлар, сÿрекей кÿч, шыралу јаткан албаты эмтиреер. Бис, ученый улус, слердиҥ Алтын-Кöлдиҥ байлыгын ачарга бастыра кÿчибисти кысканбазыс, је слер де бу керектеҥ туура калбай, бойыгардыҥ кÿчигерле биске болужыгар. Бу јорыкта меге Карый ла Кыйтык сÿрекей болушты, олорго јаан алкыш! (Карый ла Кыйтык бой-бойына кöрÿшкилеп эпјоксынгылайт, баштарын тырманат.)



Карый:

-Кудайга баш, турнабай табылды!



Сапожкин:

-Кайдаҥ табылды?



Карый:

Эҥирде бир уул бел туткан, оныҥ ичинде јÿрÿ.



Сапожкин: (сÿÿнет)

- Турнабай тÿшкенине тыҥ кородогом...
Каталог: tbkp
tbkp -> «Зрелище жизни великого человека – всегда прекрасное зрелище: оно возвышает душу, побуждает деятельность» – заметил когда-то Виссарион Белинский
tbkp -> Курсовая работа "Ландшафтная характеристика Заводоуковского района Тюменской области"
tbkp -> План открытого урока
tbkp -> Информация о юридических лицах, осуществляющих образовательную деятельность в Нуримановском районе Республики Башкортостан на 13. 11. 2012 года
tbkp -> Информация о состоянии и развитии сети образовательных учреждений муниципального района Нуримановский район Республики Башкортостан


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет