Батыс ќазаќстан облысыныѕ МЈдениет, МЎраєаттар жјне ќЎжаттама басќармасы



жүктеу 0.95 Mb.
бет5/5
Дата18.09.2017
өлшемі0.95 Mb.
1   2   3   4   5

20 желтоқсан КОРСУНОВ НИКОЛАЙ

туғанына 90 жыл (1927-2009)


Жазушы, журналист Корсунов Николай Федорович 1927 жылы 20 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысы, Приурал ауданының Красноармейск қыстағында дүниеге келген. Балалық шағы мен жасөспірімдік шағы соғысқа дейін және соғыс кезінде аштықпен, қайғымен өтті. Бала кезінде Чеснаков ауылында тұрған. Соғыс кезі кішіні де үлкенді де аямайтын өте қатыгез кез. Николай Федорович 13 жасынан бастап пішен шабатын машинада, 14 жасында лобогрейкада жұмыс істеді, ал 15 жасынан бастап Январцев ауылында тракторшы болды. Бір жылдан соң бригадирдің көмекшісі болып тағайындалды. 1944 жылы әскер қатарына шақырылғанда соғыс әлі болып жатты. Бузулукта мергендер мектебінде оқып жүргенде соғыс аяқталды.

Содан соң Балтикалық флотта азаматтық борышын өтеп жүргенде «Юнга Лисицын изучил вторую специальность» атты кітабы шықты. 1952 жылы Батыс Қазақстан бойынша «Ленинская смена» атты журналда (Қазіргі атауы «Простор») «Никита» атты әңгімесі жарық көрді. 1961 жылы Алматы қаласында «Родник рождает реку» атты повесть шықты. 1963 жылы СССР Жазушылар Одағының мүшесі болып қабылданды. 1965 жылы «Где вязель сплелась» атты романы жарық көрді. Ауылдың өмірі, ауылдың адамдары, олардың өмірлері, туған жердің табиғаты, комсомолдықтар, колхоз төрағасы осылардың бәрін біз Николай Корсуновтың кітаптарынан көреміз.

1980 жылы жазушы «Высшая мера» атты романымен жұмыстанды, бұл кітап шолоховтық дәстүрлерімен ықпалы жасау астында жасалды. 1984 жылы «Без сведетелей» атты кітап шықты. Николай Корсунов көп жылдары Орал облысындағы Қазақстан Жазушылары Одағының бөлімін басқарған.
Әдебиеттер:

  1. Корсунов Николай: өмірдерек // Батыс Қазақстан облысы:

энциклопедия.-Алматы, 2010.-320 б.

  1. Корсунов Николай: өмірдерек // Қазақстан жазушылары:

анықтамалық.-Алматы, 2009.-207 б.

  1. Корсунов Н. Шекарадағы төтенше оқиға // Орал өңірі.-1981.-15 сәуір.

  2. Ұзақ сапар: Н. Корсунов 50 жаста // Орал өңірі.-1977.-20 желтоқсан.

  3. Фокин Н. Қарымы кең қаламгер // Орал өңірі.-1987.-19 желтоқсан.


22 желтоқсан ЖҰМАҒАЛИЕВ БИСЕН

туғанына 95 жыл (1922-2015)
Еңбек және соғыс ардагері Жұмағалиев Бисен 1922 жылы қазіргі Ақжайық ауданы Сайқұдық аауылында дүниеге келген.

1940 жылы педагогикалық училищені, 1951 жылы Орал педагогика институтын, 1960 жылы СОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебін, 1964 жылы Алматы ауыл шаруашылық институтының аспирантурасын бітірген. Ауыл мектебінде мұғалім ретінде еңбек жолын бастаған ол 1942 жылы қаңтарда майданға аттанып, 13 дивизия құрамында соғысқа қатысады. Кейін Ленинград әскери-саяси училищесінде оқып, қазақ тілінде шығатын «Отанды қорғауға» атты майдандық газетте қызмет істейді.

Майданнан оралған соң Батыс Қазақстан облыстық «Екпінді құрылыс» газетінің редакторы, (1945-55) Фурманов аудандық партия комитетінің 1-хатшысы (1955-58) болды. 1960-85 жылдары Орал және Көкшетау облыстық партия комитеттерінің хатшысы. 1985 жылы зейнет демалысына шыққан соң Көкшетау қаласындағы Куйбышев атындағы мемориалдық музейдің директоры. Ұлы Отан соғысындағы қазақ, жауынгерлерінің ерліктері, Ленинград қорғаушылары туралы «Степные зари Приуралья», «Обновленная степь», «10 летие М. Шолоховым» атты кітаптар жазған.

Отан соғысы, 3 мәрте Енбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, бірнеше медальмен марапатталған.

Әдебиеттер:

  1. Ақбай Ж. Ел ағасы рухына тағзым//Орал өңірі.-2015. -1 тамыз.- 8 б.

  2. Ақбай Ж. Халықтың мүддесін ойлаған // Орал өңірі. – 2015. - 2 шілде.- 15 б.

  3. Әжігереева Г. Үш азаматқа құрметті атақ берілді: облыстық мәслихаттың кезекті XVI сессиясы // Орал өңірі. - 2014. - 29 наурыз.- 2 б.

  4. Бисен Жұмағалиев // Орал өңірі. - 2015. - 2 шілде.- 15 б.

  5. Ғайсин К. Асқар таудай ақылшым еді // Орал өңірі. –2015. - 2 шілде.-15 б.

  6. Рахманов Н. Майдангерге құрмет - ерлікке тағзым // Орал өңірі. - 2014. - 30 желтоқсан.- 6 б.

  7. Сапиев Б. Жарқын бейнесі жадымызда // Орал өңірі. –2016. - 25 ақпан.- 8 б.

  8. Хаймулдин Ғ. Асыл аға: естелік // Орал өңірі. - 2015. – 10желтоқсан.- 11 б.


27 желтоқсан ҚАЗИЕВ ЕСЕЛ

туғанына 90 жыл (1927-1985)
Күйші, республикалық, облыстық байқаулардың жеңімпазы Есел Қазиев 1927 жылдың 27 желтоқсанында Бөкей ордасы ауданында дүниеге келген. Домбыра тартуды бала шағында Сарыкенже Сәрсембиевтен үйренген. Репертуарында 100-ден астам күй болған. Соның ішінде ұмытыла бастаған, сирек кездесетін бірнеше күйді білген. Олардың бірқатары «Асыл мұра» деген кітапшада нотасымен басылып шыққан. «Орыншаның күйі», «Байжұма», «Ортпа», «Науай», «Көбік шашқан», «Мүсірәлі», «Қу жетім», «Құрманғазы», «Бұлбұл», «Итог», «Сарыкөл», «Самар», «Айдау тілемшек», «Салық өлген», т.б. ескі күйлерді жеткізген. Өзі орындаған күйлердің бәрінің шығу тарихын айтып таратқан. Қазақ радиосының Алтын қорына 28 күй жаздырған.

Әдебиеттер:

  1. Қазиев Есел: өмірдерек // Батыс Қазақстан облысы: энциклопедия.-Алматы, 2010.-342 б.

  2. Дошманұлы М. Домбырашы Есел туралы бір ауыз сөз // Күй – киелі ғұмыр / Құраст. К.С. Сахарбаева.-Алматы,2010.-16 б.

  3. Құбашев Қ. Нарыннан шыққан Дарын // Күй – киелі ғұмыр/ құраст. К.С. Сахарбаева.-Алматы, 2010.-17-23 б.

  4. Сахарбаева К. Күй егесі Есел // Күй – киелі ғұмыр / құраст. К.С. Сахарбаева.-Алматы, 2010.-15 б.


28 желтоқсан ЖҰМАЛИЕВ ҚАЖЫМ

туғанына 110 жыл (1907-1968)
Еңбек сіңірген ғылым қайраткері, филология ғылымдарының докторы, профессор, әрі ақын, әрі драматург Қажым Жұмалыұлы Жұмалиев 1907 жылы Орал облысы, Қаратөбе ауданы, Аққозы ауылына қарасты «Жалғыз ағаш» деген жерде дүниеге келген.

Алғашқы сауатын ауылдық мектептен ашқан. Ол 1923 жылы Орынборға келеді. 1925 жылы Орынбордағы «Ересектер мектебін» бітіргеннен кейін Шымкенттің ауыл шаруашылық техникумына түсіп, онда 1929 жылға дейін оқиды. Бірақ ол техникумды бітірмей-ақ 1929 жылы Алматыға келіп, қазіргі Абай атындағы педагогикалық институттың тіл және әдебиет факультетіне оқуға түседі. Оны 1932 жылы ойдағыдай бітіріп шығады.

1932 жылы Қазақтың Халық ағарту министрлігі Қажым Жұмалиевті Орал қаласында жаңадан ашылған педагогикалық институтқа оқытушы етіп жібереді. Қажым Жұмалиев бұл институтта 1932 жылдан 1937 жылға дейін ауыз әдебиетінен, қазақ әдебиетінің тарихы мен әдебиет теориясынан лекциялар оқиды.

Қажым Жұмалиев 1937 жылы Наркомпростың шақыруымен қайтадан Алматыға келіп, Абай атындағы педагогикалық институттың қазақ әдебиеті кафедрасына оқытушы болып орналасады. Сол жылы өзі жұмыс істеп жүрген қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалады. Содан өмірінің соңына дейін үзбестен отыз жыл бойы сол кафедраның меңгерушісі болып істейді.

1941 жылы «XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ әдебиетінің тарихы» деген тақырыпта диссертация қорғап, қазақ әдебиетшілерінен бірінші болып, филология ғылымының кандидаты дәрежесін алады.

1946 жылы СССР Ғылым академиясының шығыстану институтында «Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі деген тақырыпта докторлық диссертация қорғап, сол жылы жаңадан ашылған Қазақ ССР Ғылым академиясына корреспондент мүшесі болып сайланады.

Ал 1967 жылдың ақпан айында Қазақ ССР Ғылым академиясының толық мүшесі болып сайланды.

Қажым Жұмалиев 40 жылдардан бастап көбінесе әдебиет ғылымымен айналысады. Оның күрделі әдеби зерттеу еңбегі – «Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі» (1948) монографиясы, Жұмалиев «Қазақ совет әдебиеті очеркінің» (1949) бас редакторы, «Қазақ әдебиетінің тарихы», 2-томы, 1-кітабының (1960) негізгі авторларының бірі және редакциясын басқарушы болды. Екі томдық «Қазақ эпосы мен әдебиеті тарихының мәселелерін көтерген «Стиль - өнер ерекшелігі» (1966) кітабын жазды.

Қажым Жұмалиев республика орта мектептерінің оқушыларына және жоғарғы оқу орындарының филология факультетінің студенттеріне арнап бірнеше оқулықтар шығарды. Осындай еңбектері үшін Ленин, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдарымен наградталды.

Ақ Жайық өңірінен түлеп ұшып әдебиетттің алуан саласында қалам тербеген Қажым Жұмалиев сан қырлы талант иесі еді.

Негізінде Қажым Жұмалиев әдебиетке өлеңмен келген қаламгер. Ал оның әдеби қауым арасында атын шығарған туындысы «Ерғожа мен Егізбай» поэмасы болатын. Осы кездегі оқырман лебізі талантты жастың үмітін орнықтырды. 1938 жылы «Шабуыл» атты өлеңдер жинағы, 1934 жылы «Қанды асу» атты өлеңмен жазылған эпикалық романы жарық көрді. «Достық пен Махамббат» (1957) поэмасы да кезінде жұртшылықтың жылы лебізін алған.
Әдебиеттер:

  1. Аханбайқызы А. Қандай Қажым еді.//Айқын.-2008.–18 қаңтар.- 5 б.

  2. Аханова Ж. Сан қырлы дарын: Қ. Жұмалиевтің туғанына

100 жыл толуына орай // Жайық үні.- 2007.-27 желтоқсан.

  1. Бисенғалиева А. Санадан өшпейтін бейне: белгілі ғалым

Қ. Жұмалиев туралы // Жайық үні. - 2009. - 1 қазан.

  1. Боранқұл А. Зерделі ғалым, ұлағатты ұстаз: академик

Қ.Жұмалиевтің туғанына 100 жыл // Орал өңірі.-2007. - 20 ақпан.

  1. Боранқұл А. Қажым еңбегі қайта жаңғырды // Орал өңірі.-2011.-28 шілде.-10 б.

  2. Тұрысбек Р. Қажым Жұмалиев және әдебиеттану ғылымы: белгілі жазушы, ұлағатты ұстаз Қ. Жұмалиев // Ақиқат. - 2008 . - №12.- 206-214 б.



БӨКЕЕВ ШӘҢГЕРЕЙ

туғанына 170 жыл (1847-1920)
Ақын Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев 1847 жылы Бөкей орда ауданы, Жасқұс ауылында дүниеге келген. Бес жасында ата-анасы қайтыс болып, жетім қалады. Бірақ ағаларының қамқорлығымен білім алған. Орынбор кадет корпусында, Астрахан гимназиясында оқыған. Орыс тілін үйреніп, әдебиет пен мәдениетке ден қояды.

Сарытау (Саратов) мен Самара аралығындағы ата қонысы - Көлборсыда өмір кешеді. Шәңгерей Бөкеев аңшылық-саятшылықты, табиғат сұлулығын, ән-күйді, көркем сөз өнерін ұнатады, өлеңдер жазады.

1917 жылы Көлборсыдан көшіп, қазіргі Тайпақ ауданына келеді. Шәңгерей Бөкеев шығармалары 1911-1912 жылы “Шайыр”, “Көксілдер”, 1926 жылы “Үш жоқтау” жинақтарында жарық көрген.

1934 жылы жеке жинағы шығады. Одан кейінгі жылдарда шығармалары оқулықтар мен жинақтарда жарияланып отырды. Шәңгерей Бөкеев - Еуропа әдебиетінен сусындап, қазақтың суырып салма поэзиясы дәстүрін жазба әдебиетке ұластырған ақын. Уақыт, заман, өмір, табиғат, ғылым, өнер туралы толғанады. “Өмірдің өтуі”, “Ғылым”, “Эдисон”, т.б. өлеңдері өзгермелі, өтпелі өмірдің заңдылығын ежелгі қазақ поэзиясының ең құнарлы сөздерімен, әсерлі суреттерімен бейнелейді.

Шәңгерей Бөкеев поэзиясында парасатты, ойлы дала қазағының ой-қиялы, ақын өмір сүрген дәуірдің алуан сырлары шебер өрнектелген. Шәңгерей Бөкеев халық өмірімен біте қайнасып, араласып отырған. Ол Ғ. Қарашевті ауыл балаларына оқытушы етіп ұстайды. Оған орыс тілін үйретіп, орыс роман, повестерін мазмұндап береді. Ғұмар оны малшы шаруаларға әңгімелеп отырады. Шәңгерей Бөкеев ел аузындағы әдеби мұраларды жинақтап, оны бастырып шығаруға қамқорлық жасайды. Жазықсыз жапа шеккен бұқара халық өкілдеріне (мысалы, Кубала ақын, т.б.) қол ұшын беріп, қолқабыс жасайды, Оралда “Қазақстан” газетін шығарысуға ат салысады.

Шәңгерей Бөкеев - қазақ поэзиясында өзіндік өрнегі айқын ақын. “Үш ғасыр жырлайды” және “Бес ғасыр жырлайды” топтамаларына өлеңдері енген.

Әдебиеттер:

  1. Бірімжаров Б. Ақындардың сұлтаны//Орал өңірі.-2009.-25 маусым.-15 б.

  2. Жұмағұл С. «Алғыр жүйрік сұлтаным...» // Ана тілі.-2012.-2-15 тамыз.-12 б.

  3. Қансейітова Ж. Шәңгерей Бөкеев лирикасының көркемдік ерекшелігі // Ұлағат.-2008.-№5.-24-27 б.

  4. Мұхтарқұлова А. Шәңгерей Бөкеев туралы зерттеулер // Қазақ тілі мен әдебиеті.-2008.-№8.-100-103 б.

  5. Шәңгерей Бөкеев: өмірдерек // Орал өңірі.-2013.-16 наурыз.-11 б.


ОБЛЫСТЫҚ АУРУХАНА

ашылғанына 150 жыл (1867)
Облыстық аурухана – Орал қаласындағы емдеу мекемесі 1832 жылы 6 төсектік әскери аурухана ретінде ашылды, 1867 жылы төсек саны 40-қа жетті. Аурухана Орал казак-орыс әскері есебінен қаржыландырылды, оның жылдық бюджеті 27-33 мың сом болды, әскерилерді ғана тегін емдеді.

1874 жылы «Міндетті және әскери бағыныштылық туралы» ереженің өзгеруіне байланысты аурухана кеңейіп, төсек саны – 60, 1879 жылы 100-ге жетті. 1920 жылы аурухананың негізінде бірінші кеңестік аурухана ұйымдастырды, онда хирургиялық 40 төсек ашылды. 1927 жылы төсек саны – 190, 11 дәрігер, 1 фармацевт, 35 орта медициналық қызметкер, 60 кіші медициналық қызметкер болды. Бұл кезде кейін республика денсаулық сақтау бірінші халкомы болған М. Шамов, облыста хирургиялық қызметтің негізін салушы, ауруханада 1909-1959 жылдары жұмыс істеген К. Тимофеев көп еңбек сіңірді. Л. Федоров алғашқы травмотолог болды. 1926 жылы М. Скачкова отоларингологиялық кабинетті ұйымдастырды. 1929 жылдан әйелдер босанатын бөлімде М. Гримберг жұмыс істей бастады.

1938 жылы 95 төсектік 2 қабатты хирургиялық корпус салынды. 1941 жылы төсек саны 360-қа жетті. 1953 жылы оған облыстық атқару комитетінің қаулысымен облыстық аурухана мәртебесі беріліп, облыстық бюджетке көшірілді. 1953 жылы психиатриялық бөлім ашылып, оның алғашқы дәрігері И. Гельчинский болды. 1957 жылы Ақтөбе медициналық институтының ашылуына байланысты облыстық аурухана дәрігерлер даярлауға көмектесетін емдеу базасына айналды. Жаңа корпустар пайдалануға берілді.

1969 жылы төсек саны 815-ке жетіп, облыстық аурухана республикадағы ірі емдеу мекемелердің қатарына қосылды. 1972 жылы жаңадан салған ғимаратта кеңес беру емханасы ашылды. Аурухананы республиканың еңбек сіңірген дәрігері С.А. Темкин 20 жылдай басқарды, 1973 жылдан Б.М. Дорохов басшылық етті. Осы жылы 5 қабатты терапевтік корпус іске қосылды. 1983 жылы төсек саны 1045-ке жетіп, аурухананың 40 құрылымдық, 17 стационарлық бөлімшесі болды. 20 мамандырылған орталық жұмыс істеді.

Республикада алғашқылардың бірі болып дистанциялық электрокардиографиялық диагностикалық пульт орнатылды. 1985 жылы облыстық аурухана облыс емдеу мекемелеріне кеңес беру, ұйымдастыру, әдістемелік көрсететін орталыққа айналды. Осы жылдары республикалық байқауда жүлделі орынға ие болды. Жыл сайын мұнда 17 мыңдай ауру емделді. 1993 жылдан денсаулық сақтау ісін реформалауға, жекешелендіруге байланысты төсек саны қысқарғанмен, емдеушілер азайған жоқ. 1998 жылы Үкіметтің қаулысына сәйкес облыстық аурухана мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорынға айналды. Оның қызметінің 30 проценті ақылы негізде жүргізіледі, 2000 жылы терапевтік корпусқа күрделі жөндеу жүргізіліп, жаңа жабдықтармен қамтылды. Барокамера, гемодиализ бөлімдері, эндоскопиялық кабинет қалпына келтірілді. Ультрадыбысты диагностика бөліміне қазіргі заманғы жабдық әкелініп, кеңейтілді.

Облыстық аурухананы Қамидолла Мұтиғоллаұлы Ирменов басқарған жылдары мекеме стационар, травмпункт, кеңестік емхана, санитарлық авиациямен толықты. Емханада 27 мамандық бойынша қызмет көрсетіледі. Аурухананың математикалық материалдық-техникалық базасы едәуір жақсарды.

2007 жылы облыстық аурухананың директоры болып жоғары санатты дәрігер Ерлан Виленұлы Тоқсанов тағайындалды. Әрине, бір ғасырдан астам уақытта аурухананың жабдықталуы көз тартарлық өзгеріске ұшырады.

Облыстық аурухана негізінде арнайы бөлімдер ұйымдастырылып, қазіргі таңда: ревматологиялық, пульмонологиялық, гастроэнтерологиялық, эндокринологиялық, нефрологиялық, гематологиялық, тамырлы хирургия, нейрохирургиялық, отоларингологиялық, травматологиялық, жақ-бет хирургиясы, офтальмологиялық, физио бөлімдер жұмыс істеп жатыр.
Әдебиеттер:

  1. Мұқтарова Р. Жаныма арашашы болды: облыстық аурухананың №3 гинекология бөлімі // Орал өңірі.-2007.-12 б.

  2. Нуриев С. Жаңадан орнатылатын томограф: облыстық

ауруханасында магниттік-резонанстық томограф іске қосылды // Президент және Халық.-2007.-7 желтоқсан.

  1. Облыстық аурухана // Батыс Қазақстан облысы: энциклопедия.-Алматы, 2010.-415-416 б.

  2. Саматова Ф. Облыстық клиникалық аурухананың 145 жылдығы // Орал өңірі. - 2012. - 1 наурыз.- 12-13 б.

  3. Хирургиялық бөлімнің жаңа қонысы: облыстық ауруханаға қарасты хирургиялық бөлім жаңа ғимаратқа көшті // Орал өңірі. - 2005. - 30 шілде.

  4. Шапағатты жандарға мың алғыс //Орал өңірі. -2008. –3сәуір.-6 б.

  5. Үздік дәрігерлерге- құрмет: облыстық ауруханада үздік

дәрігерлерді марапаттау шарасы өтті // Орал өңірі.-2008.-5 қаңтар.
МАСИН ТЕМІР

туғанына 110 жыл (1907-1947)
Кеңес Одағының Батыры Темір Масин 1907 жылы қазіргі Бөкей ордасы ауданы Жиекқұм ауылында дүниеге келсе, 1947 жылы Орал қаласында көз жұмды.

Жәңгір хан атындағы тарихи мектепте білім алған Темір Жантекеұлы кейін осындағы педтехникумды бітірді. Сосын мұғалімдік жолын бастаған ол бұл қызметте де белсенділігімен көзге түсіп, соғысқа дейін-ақ мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі, МТС бастығының саяси жұмыс жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарып үлгереді.

Ұлы Отан соғысының алғашқы күнінен бас­тап-ақ майданға аттанған ол 1941 жыл­дың шілдесінен 1945 жылға дейін қатардағы жауынгерден майорға дейін көтеріліп, әскери жолдан өткен. 51-атқыштар дивизиясы 3-полкінде саяси жетекші болған ол үнемі алдыңғы шепке сұранумен болды. 1942 жылы кіші лейтенанттар курсын бітіргеннен кейін 922-атқыштар полкі­нің (250-атқыштар дивизиясы, 3-ар­мия, 1-Белоруссия майданы) рота командирі болып тағайындалады. Те­мір Масин ұрыс барысында талай рет жүрек жұтқан қолбасшы екенін таныта білді.

1944 жылы маусымның 25-інде екі пулемет станогының расчеті және взвод жауынгерлерімен бірге ол Ве­ликая Ляда-Озерана (Рогачев ауданы, Гомель облысы) жолында немістердің қарсы шабуылына той­тарыс берді. Дегенмен өміріндегі ең басты да шешуші шайқасы 1944 жылы шілденің 1-інде өтіп еді.

Сол күні Могилев-Минск жолын Старомартьянов деревнясы тұсынан  басып алу жөнінде бұйрық беріледі. Капитан Т. Масиннің ротасы өзі жүретін екі зеңбіректің көмегімен немістер орналасқан бекі­ніске тұтқиылдан шабуыл жасап, жолды жаудан тартып алады. Күші басым жау стратегиялық маңызды нысанды қайткенде де қайтарып алу үшін үздіксіз шабуыл жасайды. Бірақ кеңес жауынгерлері бой бермейді. Рота жаудың сегіз қарсы шабуылына төтеп беріп, фашистерді үлкен шығынға ұшыратты: немістің 800 солдаты мен офицері мерт болып, 74 автокөлігі мен 43 мотоцикл істен шығады. Темір Масин басынан қатты жарақат алғанына қарамастан, қосымша күш келгенше ротаны басқарып, саптан кетпейді. Берілген жауынгерлік тапсырманы үлгілі орындағаны үшін Т.Ж. Масинге 1945 жылғы наурыздың 24-інде Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Батыл командир Ленин, жа­уын­гер­лік Қызыл Ту, Даңқ ордендері­­мен, медальдармен марапатталған.

1945 жылдың шілдесінде гвар­дия майоры Т. Масин бейбіт еңбекке оралды. Ол Тайпақ аудандық партия комитетінің екінші хатшысы болып сайланды. Өзінің бар күш-жігерін соғыс­тан күйзелген елдің хал-ахуалын жақсар­туға жұмсады. Осылайша өмір жолы жалғаса берер ме еді күтпеген жағдай килікпегенде.

1947 жылдың маусымында даланы алапат өрт шарпыды. Т.Масин барлық күш пен техниканы жұмылдыра отырып, өртпен аянбай күресті. Өрт сөндірілді, алайда Темір Масиннің өзі адамдарды құтқара жүріп, ауыр күйік алды, Дәрігерлердің қаншама күш салғанына қарамастан, 1947 жылғы тамыздың 8-інде қайтыс болды.

Батыр Орал қаласында жерленген, қабірі басына, сондай-ақ Бөкей ордасы ауданы орталығы Сайқын ауылында ескерткіш орнатылған. Қалада оның атында көше, Бөкей ордасы ауданында орта мектеп бар. Ақжайық ауданының Базартөбе ауылында батырдың мүсіні қойылған.
Әдебиеттер:

  1. Ердің Ері еді // Орда жұлдызы.-2014.-20 желтоқсан.-2 б.

  2. Қадырова Г. Батырдың бауыры // Орал өңірі.-2012.-5 сәуір.-10 б.

  3. Қажымова Л. Ерлігі өшпес өр тұлға//Жайық үні.-2013.- 10 қаңтар.-11 б.

  4. Құрақов А. "Балам, мені ұмыттыңдар ма // Орал өңірі.-2012.- 5 сәуір.-10 б.


ЧУМАЕВ ГРИГОРИЙ ИВАНОВИЧ

туғанына 100 жыл (1917-1945)




Кеңес Одағының Батыры Григорий Иванович Чумаев 1917 жылы Батыс Қазақстан облысы, Приурал ауданы, Кирсанов кентінде дүниеге келген.

1942 жылдың желтоқсанында майданға аттанады. Ұрыс жолдарында талай шайқастарға қатыса отырып, Григорий Чумаев өзін тәжірибелі барлаушы ретінде көрсете білді. Бірнеше рет ол жау тылына тасталды, оның бәрінде де ол әскери тапсырманы ойдағыдай орындады.

1945 жылы 4 ақпанда Григорий Чумаев барлаушылар тобымен Одер өзенінің батыс жағалауына өтіп, жаудың техникасы мен адам күшін анықтауға тапсырма алды. Тапсырманы орындау барысында ержүрек жауынгер ауыр жараланды. Осы шайқаста көрсеткен ерекше ерлігі үшін Григорий Чумаевқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен 1945 жылдың 10 сәуірінде Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Батыс Қазақстан облысының Зеленов ауданындағы Макарово ауылының бір көшесі Григорий Чумаевтың есімімен аталады. Ленин орденімен, көптеген медальдармен марапатталған.
Әдебиеттер:

  1. Зеленовтық Кеңес одағының Батырлары: Г.Чумаев туралы // Ауыл тынысы.- 2010.-7 мамыр.-2 б.

  2. Чумаев Григорий Иванович: өмірдерек // Қазақстандық

Кеңес Одағының Батырлары.-Алматы: Өнер, 2010.-258 б.

  1. Чумаев Григорий Иванович: өмірдерек // Батыс Қазақстан облысы: энциклопедия.-Алматы: Арыс, 2010.-520 б.

  2. Чумаев Григорий Иванович: өмірдерек // Жеңімпаздар-

Победители.-Орал, 2010.-46 б.



Каталог: zkolib -> kaz
kaz -> Сы батыс Қазақстан облысы бойынша 2015 жылы аталып өтілетін және еске алынатын күндер тізбегі Знаменательные и памятные даты по Западно-Казахстанской области на 2015 год Орал, 2014
kaz -> 2Естественные науки
zkolib -> 2 Естественные науки
zkolib -> Аудандық кітапхана шежіресі Кітапхана м
kaz -> Аудандыќ орталыќтандырылєан кітапхана жїйесі бойынша «Бір ел-бір кітап» акциясы аясында О
kaz -> Ўмытылмас ўлаєатты тўлєа
kaz -> Аќўштап Баќтыгереева


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет