Девлет нетиджелев аттестациясы ичюн къырымтатар тилинден беянлар джыйынтыгъы



жүктеу 1.92 Mb.
бет2/8
Дата04.03.2018
өлшемі1.92 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

12. ХАТЫРАЛАР ЮКЮ

Хатыралар… Эпимиз бу фани дюнья мусафирлеримиз. Не гузель ки, хатыралар къалалар. Олар несиллерни несиллерге багълайлар. Хатыралардан джанлы тарих яратыла. Хатыралардан гъыда алып миллет юкселе, инсан шахс тарзында кемалына етише. Тек бир дюньяджа белли алимлерни, улу инсанларны тербиелеп етиштирген «Зынджырлы медресе»мизнинъ озю миллетимиз не къадар буюк олгъаныны косьтерген темсильдир. Онынънен эр не къадар гъурурланмагъа акълымыз! «Зынджырлы»мыз миллетимизнинъ тамырларыны косьтере. Хатырадан айырылгъан адам манкъурткъа чевириле. Догъма Ватанны, атта ана-бабасыны биле танып оламай, унута. Бойле унутчанлыкътан Алла сакъласын!.. Бу акъта тюшюнджеге далувнынъ озю этинъни-тенинъни сескендире. Арамызда сийрек-сепелек олса да, бойле манкъуртларнынъ пейда олмагъа башлагъанлары гъает де кедерлендире, аджеле тарзда юкъудан уянмасакъ, бу «хасталыкъны» тедавийлемек чарелерини корьмесек, о бизни бир тамам сараджакъ, алымыз даа да мушкюллешеджекке бенъзей.


Кельмешеклер исе эп хатыраларымызны сильмеге давранып кельдилер ве аля даа явуз ниетлеринден таймайлар. Чюнки душман силядан дегиль де, хатыралардан сакъына. Бакъынъыз, душман анги бир мемлекетке уджюм этсе этсин, ильк эвеля онынъ кутюпханелерини якъмагъа тырыша. Тарихыны бозып, озюне уйдурып янъыдан яздыра. Я да атта эсамесини биле окъумагъа истемей. Ана тилине токъунып, оны унуттырмакъ ичюн бутюн чарелерини коре.

…Я азиз эвлияларымызны, джами ве дигер медений абиделеримизни таптагъанлары, бозгъанлары хатырларымызны сильгенлери дегильми? Кой ве шеэрлеримиз, байыр ве дерелеримиз, чокъракъларымызнынъ къадимий адларыны денъиштиргенлери не демек?

…Эр алда бизим юреклеримизни хатыралар юкю басып тура. Бу гузель. Кечмишимизни унутмасакъ, ярынымызны айдын коребилирмиз.(210 сёз)

Ш. Алиден



13. САДЫКЪ ДОСТ
Мурат апансыздан огде, ер устюне яйыла берип, онъа тараф сурьат иле якъынлашып келеяткъан бир шейни сечти. Сескенди. Мураткъа атта о шейнинъ агъыр нефес алгъаны, панджаларынен ёл ташларына чакъ-чакъ ургъаны биле эшитильген киби дуюлды. Бу да не мараз экен? Эвеллери мында сюрю-сюрю юрьген къашкъырлар энди чокътан гъайып олып кеттилер де…

Къара кольге чабикликнен якъынлаша эди. Озю де догъру Муратнынъ устюне бастырып кельмекте. Мурат сагъгъа ёл четине бурулгъанынен о да аман о тарафкъа догърулды. Мурат солгъа атылды. Кольге де солгъа чевирильди. Араларында гъает аз месафе къалды. Дёрт адым, учь, эки… Къара кольге бирден котерилип, Муратнынъ устюне сычрады!

Бала багъыраджакъ олды, сеси чыкъмады. Тени буз-бузлады, сачлары тикленди чемоданыны быракъып, эллерини бошаткъан арада бу къара кольге озюнинъ копеки Тарзан экенини анълады. Копек къуванчле силькинип, саибининъ юзюни ялап башлады. Мурат копегини къучакълады, онынъ башыны багърына басып сыйпады.

Мурат Тарзанны та кичкене экенде алгъан эди. Анасы эвеля онынъ копек тутмакъ ниетине къаршы чыкъты: «Къаерде ятып-тураджакъ о? Ненен бакъаджакъмыз биз оны?», – деди. Лякин Мурат пек ялваргъан сонъ, разылыгъыны бильдирди.

Кучелек Сакине аптени тюшюндирген бутюн зорлукъларны озю чезди. Ятып-турмакъ ичюн кошесинде булунгъан тандырнынъ тюбюне сокъулды, озюне юва япты. Аш сайламакъ бильмеди, не берселер – ашады, етмесе – авджылыкъ япты, озь къайдыны озю четки, иште, саиплерине агъырлыгъыны бильдирмеди. Омюринде биревни тишлемеди, лякин азбаргъа кимсени къоймады, къаравуллыкъ вазифесини юректен эда этти, эм Муратларнынъ аилесинде омюрининъ сонъунадже садыкъ дост олды… (217 сёз).

Э. Умеровдан



14. ДЖАНЛЫ НИШАН
Озен ялысындаки лиман енгиль думан ичинде юкъусырамакъта. Ялыгъа якъын ерде комюр, кульче ташыгъан юк гемилери арекетсиз туралар. Кяде бир дюдюклер чалып янъгъырай, о, насылдыр теляшлы адиселерни анъдырып, инсанларда къоркъу къозгъай. Танъ маалинде мында февкъульаде арекет башланды. Махбюслерни гемилерге айдадылар. Эркеклерге къадынлар да, бала-чагъа да къошулды.

Энди экинджи куньдир ки, гемиле Об озени бою ялдамакъталар. Токътамай ягъмур ягъгъанынданмы, ёкъса омюринде пек чокъ аджджы, мусибетли куньлер корип кечиргенинденми, озен къарарып, титис къыяфет алгъан. Гемилер кимерде къыргъа тырмашкъан огюз араба киби яваштан кете, далгъачыкълар шапырып копюкленерек, оларнынъ къабыргъаларыны мераметсизликче дёгенлер. Ягъмур исе токътамакъ бильмей, эп ягъа. Бу арада ашагъыдан, геми анбарындан къадын, бала агълавлары эшитильди. Эркеклерден кимдир бириси пис сёзлернен сёгюнди. Тапырдылар, бекчилернинъ давушлары эшитильди. Бираздан эр шей тынды. Бутюн бу азаплар Теметнинъ козьлери огюнде олып кечмектелер. Инсаннынъ ферасети, алидженаплыгъы, улулыгъы джебр саесинде оны текмиль терк этелер. О, бу тюфекли адамларгъа бакъа да, инсан затына нефрет беслей. Онъа ойле кельди ки, дюньяда саф юрекли, мераметли адам къалмады.

«Ничюн инсанлар дост, муаббет олып яшамайлар? Ничюн? Душманлыкъ, асретлик, бири-бирини чакъув адетке чевирильди. Бойле яшайыш не вакъыт битеджек? Эм битеджекми? Зорбалыкъ акъкъында чокъ айтыла. Гузель, татлы сёзлер, тек олар кягъыт устюнде къалалар. Бугуньки эзиетлер де сербестликми? Ёкъ, сербестликнинъ озю де зиндангъа къапатылды. Андан чыкъып оламай. Аджеба, ярын бизни даа нелер беклей? Манъа оны ким айтыр?»…(217 сёз).

И. Пашиден


15. ***
Яя Шерфединов озюнинъ 60 йыл девам эткен яратыджылыкъ фаалиети девамында чешит тюрлю музыка жанрлары устюнде чалышты. Оларнынъ арасында симфоник оркест ичюн сюита, хор ве кене симфоник оркестр ичюн кантата, сюита ве айры хорлар, музыкалы драмалар, комедиялар ве дигерлери барлар.

Асылында Яя Шерфединовнынъ иджады йырлардан ибарет десек де янъылмамыз. Онынъ язгъан йырлары пек тесирли, аэнкли, пек зенгин ве халкъ йырларына пек якъындыр. Яя Шерфединовны аяты бою пек меракъландыргъан шей (бестекяр-этнограф оларакъ) халкъымызнынъ музыка фольклоры эди. О, бу меселеге пек джиддий ве терен янашты. Эльбетте, профессиональ композитор халкъ иджады онынъ музыка эсерлери ичюн темель оладжагъыны, бундан да гъайры, халкъымызнынъ музыка яратыджылыгъы не къадар тез язылып топланылса, о къадар да зенгинлик халкъкъа къаладжагъыны тюшюнген олса керек. Чюнки халкъ фольклоры озь вакътында оны бильген адамлардан язып алынмаса, вакъыты кечкен сонъ ондан марум къалмакъ мумкюн. Онынъ ичюн Яя Шерфединов бу меселеге джиддий бакъты, онынъ ичюн де бу алидженап ишке омюрини багъышлады. Бу иште онъа къырымлы композитор Спендиаровнынъ джиддий тесири олды. Чюнки о, Спендиаровнен Кефе шеэринде корюшкенде онъа кеманеде халкъ аваларыны ве озюнинъ о вакъытларда язгъан аваларыны чалгъан. Спендиаров о чалгъан музыка эсерлерини пек бегенген, макътагъан, илериде музыка саасында окъумакъ кереклигини айткъан, халкъ иджадынен терен огърашмасыны теклиф эткен.

Яя Шерфединов Спендиаровнынъ айткъанларыны япкъан. Консерваторияда окъугъан, оны битирген сонъ халкъ иджадына далгъан ве кой-койден юрип халкъ аваларыны топлагъан.

Онынъ «Янъгъырай хайтарма» адлы джыйынтыгъына 350-ден зияде халкъ йырлары кирсетильген. Бу китап буюк ильмий ишнинъ екюни олды.

Белли рус музыкашынас Лев Николаевич Лебединский бойле яза: «…Шерфединовнынъ джыйынтыгъы совет музыка этнографиясына къошулгъан гъает салмакълы исседир. Бу китап онынъ муэллифининъ адыны совет музыка фольклорджылыгъы тарихына алтын арифлернен яздыраджакътыр». (224 сёз)

«Йылдыз» журналындан





Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет