Еллар бер-бер артлы узган. Крестьяннар сугышыннан соң тор­мыш әкренләп үз җаена кергән. Россия тәхетендә патшалар алы­шына торган



жүктеу 22.42 Kb.
Дата05.04.2019
өлшемі22.42 Kb.

Чыганак: http://tatar.org.ru/

1812 ЕЛГЫ РУС-ФРАНЦУЗ СУГЫШЫНДА ТАТАРЛАР
Еллар бер-бер артлы узган. Крестьяннар сугышыннан соң тор­мыш әкренләп үз җаена кергән. Россия тәхетендә патшалар алы­шына торган. Дворяннар, зиннәтле сарайларда баллар үткәреп, кайгы-хәсрәт күрмичә, кәеф-сафа ко­рып яшәгәннәр. Гади халык бар­щинада һаман билен бөккән, елдан-ел күбәя барган завод-фабрикаларда иң кара эшләрне баш­карган.

19 нчы гасыр башында Россия империясе һәм аның халыклары зур куркыныч алдында калалар. Франция императоры Наполеон Бонапарт, яхшы коралланган күпсанлы армия туплап, Европада басып алу сугышлары башлап җи­бәрә. Күп кенә дәүләтләрне үзе­нә буйсындырып, ул Россия чик­ләренә якынлаша. «Өч елдан мин бөтен дөньяның хакиме булачак­мын,— дип күкрәк кага Наполеон.— Хәзергә Россия генә кала, лә­кин мин аны сытып юк итәчәк­мен!»

1812 елның июнь аенда 456 мең кешеле француз армиясе Неман елгасын кичә һәм, сугыш игълан итеп тормыйча, Россиянең көнба­тыш   чикләренә   үтеп   керә.   Рус  гаскәрләре французларга караган­да өч тапкыр азрак була. Шуңа күрә алар, дошманның кысрыкла­вына түзә алмыйча, чигенәләр һәм сугышның башлануын бул­дырмаска тырышалар.

Французлар белән сугыш баш­лану        турындагы        манифест И. Хәлфин тәрҗемәсендә татарча бастырылып халыкка таратыла. Россиянең бөтен халкы азатлык сугышына күтәрелә. Рус тарихын­да аны Ватан сугышы дип ата­дылар. Дошман басып алган җир­ләрдә партизан отрядлары оеша. Партизаннар француз гаскәрләре­нә көтмәгәндә һөҗүмнәр ясыйлар, алар үтә торган юллардагы авыл­ларны яндыралар, дошман кулына эләгердәй бер нәрсәне дә калдыр­мыйлар. Наполеон армиясе күп югалтулар кичерсә дә һаман алга бара һәм Мәскәүгә якынлаша.

Шушы авыр көннәрдә рус ар­миясенең башкомандующие итеп талантлы һәм тәҗрибәле полково­дец Михаил Илларионович Куту­зов билгеләнә. Ул үзенең армия­сен французлар белән хәлиткеч бәрелешкә әзерли башлый. 26 ав­густның таңында Мәскәүдән 120 чакрымдагы Бородино авылы янында   ике   яктан   да   дәһшәтле һөҗүм башлана.

...Дошман туплары гөрелтесен­нән җирләр селкенә, күк йөзен төтен һәм тузан болыты каплап ала. Атлар кешни, яраланган солдатлар ыңгырыша. Әле тегендә, әле монда офицерларның команда тавышлары яңгырый. Сугыш көне буе дәвам итә. Кич җитә. Бороди­но кыры коточкыч күренешкә ке­рә. Французларның шуңарчы бер­кайчан да бу кадәр күп кеше кы­рылганын күргәне булмый. Бер көн эчендә генә дә русларның 44 мең, французларның 58 мең­нән артык солдаты һәлак була. Соңыннан Наполеон: «Мин кат­нашкан сугышларның иң яманы Бородино кырында булды»,— дип искә ала.

Руслар шулай да җиңеләләр, әмма французлар да үзләренең максатларына ирешә алмыйлар: рус армиясе исән кала. Кутузов Наполеон белән кабат очрашырга теләмичә, Мөскәүне дошман ку­лына сугышсыз гына бирергә, ди­гән карарга килә. «Мәскәүне югал­ту Россияне югалту дигән сүз тү­гел. Армияне саклап калырга ки­рәк!» — ди ул.

Сентябрь башында Кутузов ар­миясе Мәскәүне калдырып чыга. Шәһәр халкы да солдатлар артын­нан иярә. Бушап калган шәһәргә дошман гаскәрләре кереп тула. Мәскәү яндырыла, талана. Рус халкы үзенең иң авыр һәм фаҗи­гале көннәрен кичерә.



            Россиянең барлык төбәкләрендә дошманга каршы көчле хәрәкәт башлана. Казан губернасында яшәүче халыклар да бу хәрәкәт­тән читтә калмый. Күпләр үзлә­ре теләп сугыш кырына китәләр. Наполеон яулары Мәскәүгә якын­лаша башлагач, Казанда халык ополчениесе җыела. Бу ополчение­гә рус, татар, чуваш авылларын­нан килгән крестьяннар, мануфак­тура эшчеләре керә.
Каталог: file
file -> Симон маркиш
file -> Падение Трои Пьеса в 5-ти действиях
file -> 2. в греческом языке существует три слова для обозначения понятия «слово» «эпос», «логос» и
file -> Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2016 жылғы 22 қаңтардағы №35 бұйрығымен бекітілген тиісті деңгейдегі білім беру бағдарламаларын іске асыратын Қазақстан
file -> График предоставления респондентами первичных статистических данных по общегосударственным статистическим наблюдениям в июне 2013 года
file -> 66 баспасөз релизі қаржы нарығындағы ахуал туралы


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет