Ғылым және жоғАРҒы білім министрлігі



жүктеу 0.98 Mb.
бет2/6
Дата02.12.2017
өлшемі0.98 Mb.
1   2   3   4   5   6

VIII-тапсырма: Холмогор сиырының 3 жасындағы (4-кесте) өлшем көрсеткіштерін 100%-ке, стандарт есебіне алып координаталар жүйесінің горизонталь (х) осінің бойында көрсетіңдер. Вертьикаль (у) осінде симментал және қырдың қызыл тұқымдарының көрсеткіштерін (3 жасына сәйкес) алыңыз.

Графикалық кескінге қарап, зерттеліп отырған малдың денесін

ің өлшемдерін толығымен жазып алыңыз. Сүтті қара малдың экстерьері мынадай: басы жеңіл, ұзын,мойыны ұзын әрі жіңішке, арқасы түзу, ұзын, ішті, бөксесі кең, құйымшағы ұзын, сирақтары жіңішке, буындары көрініп тұрады, тұяқ бітісі мықты. Сыртқы тұрқысы созыңқы. Сүт бездернің тамырлары өте жақсы жетілген және сүт құдықшасымен жалғасып жатады. Емшектері бірқалыпты орналасқан, пініндері цилиндр тәріздес. Желіндерінің пішіні тостақан тәріздес, желін бөлімдері жақсы жетілген, сауылғаннан кейін көлемі көп кішірейеді. Желіннің терісі жұқа және жұмсақ жүнмен қапталған.


  1. III.Малдың өсуі және жетілуі.

Малды жас уақытында, ерекшеліктеріне байланысты, жиі өлшейді. Сол сияқты тез жетілетін ұсақ малды да (қой, шошқа, қоян, т.б.), қара малға (сиыр, түйе, жылқы) қарағанда, жиі өлшейді. Малдың өсіп-жетілуін бақылау жұмыстары туғаннан бастап бір, екі, үш, алты тоғыз, он екі және он сегіз айлықтарында жүргізіледі. Ал екі жасқа толғаннан кейін - жылына бір рет өлшеу жеикілікті болады.

Малдың өсіп-жетілу динамикасын кем дегенде үш ерекше көрсеткіштері бойынша сипаттау керек: өсу жылдамдығы, өсу ұзақтығы және өсу процесінің даму сипаттары.

Өсу жылдамдығын абсолюттік немесе салыстырмалы көрсеткіштері арқылы анықтауға болады.


    1. 3.1.  Абсолюттік қосуды мынадай формула бойынша анықтайды:

мұндағы: A – абсолюттік қосу көрсеткіші; w1 - алғашқы өлшеудің көрсеткіші;

w2 - соңғы өлшеудің көрсеткіші; t1 - алғашқы өлшеу уақыты; t2 - соңғы өлшеу уақыты; абсолюттік қосу көрсеткішінің өлшем бірілігі: г, кг, см, м.


    1. 3.2.             Тәуелділігіне қосқан салмақты есептеу үшін айдың аяғындағы малдың салмағынан айдың басындағы салмағын алып тастап, сол айырманы (орта есеппен) 30 тәулікке бөледі.

    2. 3.3.             Өсу интенсивтігін дәлірек сипаттау үшін, салыстырмалы өсім көрсетішін мына формуламен есептеу керек:

мұндағы: Δ - салыстырмалы өсім көрсетіші; w2 – алғашқы өлшеудің көрсеткіші; w1 - соңғы өлшеудің көрсеткіші.



IX – тапсырма: Қара-ала тұқымының бұзаулары әртүрлі мөлшерде азықтандырғанда туғаннан бастап алты айлығына дейін абсолюттік, тәуліктік, салыстырмалы көрсеткіштерін қалай өзгеретінін, 5-кестеге қарап, есептеңіздер.

 

5-кесте.



Қара-ала тұқымының бұзауларының әртүрлі мөлшерде азықтандыру барысында салмағының өзгеруі.

Жасы (жылы, айы)

Үстемелік асықтандыру

Төменгі сатыдағы азықтандыру

Массасы, кг

Абсолют-тік өсімі, кг

Тәулік-тік өсімі, г

Салыстыр-малы өсімі, %

Массасы кг

Абсолют-тік өсімі, кг

Тәулік-тік өсімі, г

Салыстырмалы өсімі, %

Туған-нан кейін

38

 

 

 

32,2

 

 

 

1

61,1

 

 

 

47,3

 

 

 

2

79,2

 

 

 

64,6

 

 

 

3

102,9

 

 

 

83,0

 

 

 

4

127,2

 

 

 

98,5

 

 

 

5

149,7

 

 

 

110,7

 

 

 

6

168,8

 

 

 

126,2

 

 

 

X-тапсырма: Бақылауға алынып отырған малдың өсіп-жетілуін график сызу арқылы зерттеу ыңғайлы болады. Графикті 5-кесте бойынша салуға болады; ол үшін горизонталь (х) осінің бойымен - бақылауға алынып отырған малдың жасын (айлар есебінде), ал вертикаль (у) осінің бойымен – 5-кестедегі төрт көрсеткіш алынады да, график сызылады. Содан кейін тапсырма бойынша қорытынды құрастырып жазыңыз.

XI-тапсырма: Бұл тапсырманың орындалуы IX, X-тапсырмаларға ұқсас. Орындау үшін 6-кесте қолданыңыздар.

6-кесте.

Прекос тұқымының тірілей салмағының жасына байланысты өзгеруі.

Жасы (жылы, айы)

Тірілей салмағы, кг

Туғаннан кейін

3,5

4 ай

25,0

12 ай

34,5

18 ай

40,0

2 жас

48,7

Тапсырма бойынша қорытынды құрастырып жазыңыз.

IV. Малдың күйі.

Күй деп сыртқы пішініне байланысты оның қондылығын айтады. Малдың күйі әрқашан да өзгеріп тұрады. Малдың күйінің негізгі төрт түрі болады: заводтық, көрмелік, жұмыстық және бордақылық.

4.1. Заводтық күйге орташа қондылықтағы малдар жатады. Әсіресе бұл күйге асл тұқымды малдар кіреді.

4.2. Көрмелік күй көрмелер үшін дайындалатын малдар жатады.

4.3. Жұмыстық күйге қондылығы орташа малдар кіреді және олардың ерекшелігі – кез-келген жұмысқа икемді, әрі ұзақ жұмыс істей алады.

4.4. Бордақылық күй деп бордақылау нәтижесіне байланысты аталады. Бордақылаудың түрі көп; негізгі мақсаты – малды өте семіз қоңдылыққа жеткізу. Ол үшін өте құнарлы және калориясы көп азықты қолданады, сонда ғана мал денесіне май бітеді. Сонымен қатар малдың семіз болуы оның жасына да байланысты болады.

V. Сиырдың сүт өнімін есептеу және бағалау тәсілдері.

Сүт – сүт бездерінің өнімі. Сүт адам үшін жоғары қоректі, сіңімді тамақ. Сүттен әртүрлі тамақ әзірленеді, мысалы: сиырдың сүтінен - қаймақ, май, ірімшік, айран, т.б., қой сүтінен – құрт, ірімшік, брынза, ал бие сүтінен – қымыз, түйе сүтінен – шұбат дайындалады.

Сүт бездерінің қызметі күрделі. Ғалымдардың анықтауы бойынша 1 литр сүт түзілу үшін сиыр желінінен 400-500 л қан өту қажет.

5.1. Малдың сүттілігін әдетте сауынымен сауылған сүт мөлшерімен анықтайды. Малдың төлдеуінен бастап суалғанға дейінгі уақыты – сауым маусымы (лактация), суалғаннан келесі туғанға дейінгі кезеңі (сухостойный период) деп атайды. Малдың түріне, тұқымына байланысты сауым маусымының ұзақтығы түрліше. Қазіргі уақытта сиырдың негізгі сүттілігін 305-күндік сауым маусымында сауылған сүт мөлшерімен анықтайды.

Сиырдың сүттілігі оның тұқымына, өзіндік нәсілдік қасиетіне, жасына, бағым-күтіміне тікелей байланысты өзгеріп тұрады. Бір сиырдан сауым маусымында сауылатын сүт көлемі1000 кг-нан 3000 кг дейін барады.

Сиырдың сүттілігіне оның тұқымдық тегі, жеке нәсілдік қасиеті, биологиялық, физиологиялық жағдайы, азықтандыру дәрежесі, бағып-күту жағдайлары, жасы және тағы басқа факторлар әсер етеді.

Біздің еліміздегі (ТМД) 305-күндік сауын рекорды 17517 кг-ға, майлылығы 4,2 % тең, «Волга» деген қара-ала тұқымды сиыр Челябі облысында Россия совхозында 3-ші бұзаулағанда берді.

АҚШ-та 1974 жылы Голштин-фриз сиыры (Бигер) бір жылдық сауын рекордын жасады – 25247 кг.

Ай сайын әр сиырдың сүтін есептеу үшін бақылау жұмыстарын жүргізеді. Жалпы бір маусым ішінде (305 күнде) сиырдың қанша сүт бергенін анықтау үшін 10 айда алынатын сүтін есептейді. Ол үшін бір тәулік ішінде алынатын сүтке көңіл бөлген жөн. Етті тұқымды сиырларының сүттілігін 6-8 айлық бұзаулардың салмағы бойынша анықтайды. Ол үшін әр тұқымды сиырлардың стандартын пайдаланады.

5.2. Сиыр сүтінің майлылығы мен ьелогін айына бір рет анықтайды. Ал сауу маусымы бойынша майлылығын анықтау үшін 1%-тік сүтке айналдыру қажет. 305 күндегі 1%-тік сүттің қосындысын, осы маусым ішіндегі сауылған әр айлық сүттің қосындысына бөледі. Осы есеп бойынша сүттің орташа майлылығын анықтайды (%).

5.3. Сиырды бағалау үшін сүттің майы да анықталады. Ол үшін бір проценттік сүтті (5 000 кг · 4,0 % = 20 000 кг) 100-ге бөледі, үйткені бір проценттік 100 кг сүттен 1 кг май алуға болады – 20 000 : 100 = 200 кг сүт шығады (кг).

Әр сиырдан сауылған сүтті анықтау үшін, 10 немесе 15 күн сайын асыл тұқымды шаруашылықтарда (айына 3 немесе 2 рет) бақылау сауым өткізеді. Ал товарлық шаруашылықтарда бақылау сауымын 1 рет өткізеді. Айлық сауылған сүттің мөлшерін анықтау үшін бақылау сауымы бойынша тәулік ішінде сауылған сүтті 10-ға үш рет, 15-ке екі рет, 30-ға бір рет көбейтіп, қосындысы алынады. Барлық айларда сауылған сүтті қосып, жылдық немесе сауым маусымындағы сауылған сүтті анықтайды.

Сүттің майлылығы айына бір рет анықталады және ол үшін Гербердің қышқылдық әдісін қолданады. Оқытушы түсінік бергеннен кейін, студенттер төменгі кесте бойынша XII-тапсырмаларды орындайды (а,б,в,г) :

7-кесте.

Қара-ала тұқым сиырларының бақылау сауынының көрсеткіштері.


Сауын маусым айлары

Сиырдың аты

Айына екі рет бақылау сауын өткізілді (1-ші және 15-ші күндері)

Бір рет бақылау сауын өткізілді (айдың 25-де)

1-ші сауын

Майлы-лығы,%

2-ші сауын

Майлы-лығы,%

Сауын

Майлы-лығы,%

1

2

3

4

5

6

7

8

1

Айша Әлия

25,0 24,6

3,8

3,7


26,8 21,4

3,6

3,8


21,1

21,5


3,9

3,8


2

Айша Әлия

25,8 22,2

3,7

3,9


25,0 22,8

3,7

3,7


25,4 25,4

3,7

3,7


3

Айша Әлия

22,2 23,2

3,7

3,7


21,4 24,2

3,8

3,7


23,6 23,1

3,8

3,9


4

Айша Әлия

17,6 18,6

3,8

3,7


19,6 20,0

3,8

3,7


20,8 19,7

4,0

3,9


5

Айша Әлия

22,8 18,6

3,6

3,8


18,8 18,4

3,6

3,7


17,2 17,0

3,8

3,7


6

Айша Әлия

18,8 18,6

3,7

3,6


17,2 16,0

3,8

3,9


15,2 15,2

3,9

3,9


7

Айша Әлия

14,0 16,2

3,8

3,7


14,6 13,2

3,8

4,0


14,4 14,2

3,8

3,8


8

Айша Әлия

15,0 12,6

3,9

4,0


11,8 12,2

4,1

4,0


12,6 12,4

4,0

4,1


9

Айша Әлия

12,4 10,2

4,1

4,2


11,6 11,4

3,9

4,1


11,8 11,4

4,0

4,1


1

2

3

4

5

6

7

8

10

Айша Әлия

8,8

10,0


4,2

4,1


5,6

8,0


4,2

4,3


8,2

8,0


4,2

4,3


11

Айша Әлия

2,8

4,8


4,5

4,2


-

-


-

-


-

-


-

-


Сауым маусымындағы сүт мөлшері, кг.

Айша

Әлия


 

 

 

 

 

 

Абсолюттік айырмашы-лығы, %

Айша

Әлия


 

 

 

 

 

 

Орташа майлылығы,%

Айша

Әлия


 

 

 

 

 

 

Абсолюттік малылығы, кг

Айша

Әлия


 

 

 

 

 

 

XII-тапсырма:

а) Екі сиырдың сауым маусымындағы сүт өнімділігін анықтау үшін бақылау сауындарын қолданыңдар (7-кесте);



  1. b)      Айлық сауымдардың сауын маусымындағы мөлшерлерінің өзгеруін график түрінде бейнелеңдер;

  2. c)      Екі сиыр сүтінің орташа проценттік және абсолюттік майлылығын түгелдей сауын маусымы бойынша есептеу керек;

  3. d)      Екі әдіспен есептелген сүт өнімін салыстырып, оның айырмашылығын (кг., проц.) тауып, қорытынды шығарыңдар.

ХIII-тапсырма: 8, 9, 10 - кестелеріндегі мәліметтерді пайдаланып, ірі қара малдың әртүрлі тұқымының сүтінің орташа проценттік және абсолюттік майлылығын түгелдей сауын маусымы бойынша есептеу керек.

8-кесте.

Симментал тұқымының сиырларының сүт өнімділігі мен майлылығының ай сайын өзнеруі.

Сауын маусымының айлары

Жоғары өнімді сиырлар

Төменгі өнімді сиырлар

Сауынды, кг

Майлылығы, %

Сауынды, кг

Майлылығы, %

1

670

4,06

290

3,79

2

690

3,96

298

3,57

3

677

3,75

369

3,54

4

665

3,75

427

3,68

5

599

3,80

368

3,83

6

545

3,80

277

4,31

7

501

3,88

171

4,92

8

470

4,18

95

6,00

9

370

4,40

44

7,60

10

250

4,50

16

8,20

9-кесте.

Джерсей тұқымы сиырларының сүт өнімділігі мен майлылығының ай сайын өзгеруі.

Көрсеткіштер

Сауым маусымы , айлары

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Айлық сауындары, кг

300

316

316

315

298

268

275

268

240

230

Сүт малылығы, %

5,73

5,56

5,85

5,78

5,81

5,9

5,9

5,96

6,27

6,75

 

Каталог: Книги
Книги -> Таќырып: Деректану пјні
Книги -> Кәсіби өсудің жоғАРҒы мектебі
Книги -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
Книги -> Оразбек Нұсқабаев
Книги -> Мұхтар Әуезовтің «Абай», «Абай жолы» романдарының әдеби сында танылу және бағалану тарихы.
Книги -> Қазақстан республикасы
Книги -> Н. ТҰЯҚ баев т к. Арыстанов б. ӘБішев жалпы геология курсы
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> С. П. Наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> М а 3 м ұ н ы қазақ тілі леқсикологиясына кіріспе қазақ лексикологиясының мақсаты мен зерттеу объекгісі лексика


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет