Физикалық тепе теңдік



Дата21.10.2022
өлшемі231.94 Kb.
#177247
Байланысты:
С-10 массалар центрі

Физикалық тепе - теңдік

  • Таныстырылым мақсаттары
  • Тепе- теңдік шарттарын анықтау
  • Тепе- теңдік түрлерін түсіндіру
  • Тепе- теңдік түрлеріне мысалдар келтіру
  • Тепе- теңдік шарттарына сәйкес түсірілген күштерді көрсету

Тепе- теңдік түрлері

  • Тұрақты тепе- теңдік
  • Тұрақсыз тепе- теңдік
  • Талғаусыз тепе- теңдік

Тұрақты тепе- теңдік

  • Дененің ауырлық орталығы айналу нүктесінен төмен болғанда, дененің тұрақты тепе-теңдік жағдайында екендігі айтылады.

Тепе- теңдік мысалдары

  • Тұрақты тепе-теңдік
  • Горизонталь бетте орналасқан кітап - тұрақты тепе-теңдік үлгісі. Егер кітап бір қабырғасынан сәл көтеріліп, қайта құласа, ол бастапқы орнына қайта оралады. Тұрақты тепе-теңдіктің басқа мысалдары - креслолар секілді еденде орналасқан дене
  • Тұрақтылықтың себебі: кітап көтерілгенде ауырлық күшінің орталығыда көтеріледі. Салмақ әрекетінің әсер сызығы кітаптың табаны арқылы өтеді. Онда кітаптың салмағы бойынша айналдыру моменті оны бастапқы орнына әкеледі

Тұрақсыз тепе-теңдік

  • Дененің ауырлық орталығы айналу нүктесінен жоғары болған кезде дененің тұрақсыз тепе-теңдігі бақыланады.

Тұрақсыз тепе-теңдік мысалдары

  • Қарындаш немесе таяқшада тік вертикаль күйде тұр.
  • Себеп: таяқша тік тұрған кезде, оның орнынан аздап қозғалуы, оны бастапқы орнына қайта оралтпайды. Бұл тепе-теңдік тұрақсыз тепе-теңдік деп аталады, ал тұрақсыз тепе-теңдіктің басқа мысалы - тігінен тұрған цилиндр немесе құбыр.
  • Тұрақсыздықтың себебі. Теңдік сәл бұзылғанда ауырлық күшінің орталығы төмендейді. Оның массасының әрекет ету сызығы таяқ базасынан тыс қалады. Айналдыру моменті оны одан ары төмендетеді.

Тұрақты тепе-теңдік мысалдары


Суретте. Бұл қарындаш тепе-теңдік жағдайында. Қарындашқа әсер ететін қортқы күш нөлге тең және кез келген қортқы айналдыру моментіде жалпы сәтте нөлге тең болады.

Тепе-теңдік мысалдары

U


Егер қарындаш бүйіріне (сағат тіліне қарсы) сәл ауытқыса, ол тепе-теңдікте болмайды. Бірақ оның салмағы қарындашты өзінің тепе-теңдік күйіне қайтаратын, сағат тілімен бағытталған айналдыру моментін қалыптастырады.

Тұрақсыз тепе-теңдік


Егер қарындаш тым алыстау ауытқыса оның салмағы қарындашты өзінің тепе-теңдік күйінен алыстатын, сағат тіліне қарсы бағытталған айналдыру моментін қалыптастырады.

Талғаусыз тепе-теңдік

  • Дененің ауырлық орталығы тірек нүктесінде немесе белгілі бір тұрақты деңгейде жатыр, мүны бейтарап тепе-теңдік деп айтады. Мысалы, горизонталь беттегі жылжымалы шар.
  • Егер допты сәл итерсе, ол бастапқы орнына қайта оралмайды, керісінше, сәл қозғалыстан соң тыныштықта қалады. Бұл тепе-теңдік бейтарап тепе-теңдік деп аталады.
  • Бейтараптық себеп. Доп дөңгелегенде, оның ауырлық орталығы көтерілмейді немесе төмендемейді. Бұл гравитация орталығы бұрынғыдай биіктікте екенін білдіреді.

Талғаусыз тепе-теңдік


Сурет. (а) бейтарап тепе-теңдікті көреміз. Тегіс беттегі шардың тәуелсіз тірек нүктесінің үстінде тікелей орналасқан. Сондықтан кез-келген жерде ол тепе-теңдікте болады, ал егер ауысса, сол ауысқан орында қалады. (б) Симметриялы дөңгелек көлденең қимасы бар болғандықтан, қарындаш оның ұзындығына перпендикулярлы ауыстыру үшін бейтарап тепе-теңдікке ие.

Үй жұмысы

  • Үй тәжірибесі
  • Қырыңыздан, арқаңызбен және алдыңызбен тік қабырғаға қарап жақын тұрыңыз. Денеңізді беліңізден бастап, қабырғадан алыстатып, бұрап көріңіз. Сіз мұны сыртқы тірексіз істей алмайсыз ба? Балансыңызды жоғалтпай, мүны істеу үшін не істеу керек екенін түсіндіріңіз. Әйелге мұны оңайырақ ету керек пе?

Таныстырылымды қорытындылау

  • Егер жүйе тепе-теңдіктен ауытқып кетсе, ауытқу бағытына қарама-қарсы бағытта күш немесе айналдырушы момент болған жағдайда тұрақты тепе-теңдік деп айтылады.
  • Егер тепе-теңдіктен ауытқу кезінде тепе-теңдіктен ауытқыту бағытында күш немесе айналдырушы момент пайда болса, жүйе тұрақсыз тепе-теңдікте болады.
  • Ал бейтарап тепе-теңдік жүйесі болса, онда оның тепе-теңдігі қандайда бір орын ауыстыруға еш тәуелсіз болады

Used literature and Internet links

  • THEORY AND PROBLEMS OF COLLEGE PHYSICS
  • Frederick_J._Bueche,_Eugene_Hecht,_Frederick_Buec

  • Understanding Physics. David Cassidy
  • https://physicsabout.com>Mechanics
  • https://youtu.be/QBnsls12MRA
  • https://youtu.be/t0akAKlJ3nc
  • https://youtu.be/zwyUjFzLsuQ
  • https://youtu.be/MCV4LsRRvbc
  • https://youtu.be/f7eksrfN69s
  • https://youtu.be/8nSfzt1d0CM

Скачано с www.znanio.ru



Достарыңызбен бөлісу:




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет