І тарау. Бастауышта білім беруді 6 ұйымдастырудың тарихи мәселелері 6


ІІ тарау. Бастауыш мектепте жеке пәндерді оқыту барысында дамыта оқыту технологияларының практикалық мәселелері



жүктеу 0.69 Mb.
бет4/5
Дата19.09.2017
өлшемі0.69 Mb.
1   2   3   4   5

ІІ тарау. Бастауыш мектепте жеке пәндерді оқыту барысында дамыта оқыту технологияларының практикалық мәселелері

2. 1. Қазақ тілі пәнінде дамыта оқыту технологияларын қолданудың әдістемелік негізі


Ал, бүгінгі таңда мектептің, мұғалімнің ең қасиетті міндеті – рухани бай, жан – жақты дамыған жеке, дарынды тұлға қалыптастыру. Рухани байлық ең алдымен әр халықтың ұлттық әдет – салты, әдебиеті, мәдениеті, өнері шыққан түп – тамырында жататыны белгілі. Сол ұлттың байлықты бүгкіл адамзаттың өз ұрпағын тәрбиелеудегі білім берудегі озық ұстамдарымен байланыстыра отырып, әр баланың қабілеті, талантын ашу, өзіне өзінің сенімін нығайтып, өзіне - өзінің жол ашуына түрткі жасау – міне, бүгінгі білім беру пәнінен білім беріп қана қоймай, әр баланың “мәнін” ашу, сол мәнді шығармашылық тұлғаға жетелеу.

Шығармашылық дегеніміздің өзі ізденімпаздықтан туады. Бұл жерде ұлы, дана Абайдың сөзі еріксіз ойыңа оралады. Өзіңе сен, өзіңді сүйреп шығар.

Баланың өзіне деген сенімін туғызу, өзіне шығармашылық қасиет, қабілет іздете білу, өмірден өз орнын тапқыза білу қаншалықты қиын екені түсінікті. Өзін - өзі таба алмай, өз мүмкіндіктерін дұрыс пайдалана алмай, өзін - өзі тұншықтырып жүргеннен басқа жолға түсіп, адасушылықтың негізгі себебі, ең алдымен бір кездегі ұстаздары, мектебіңде жатқан жоқ па деген сауалдардың мұғалімдерді ойландыратыны жөн.

Технология оқытудың тың әдістемесі немесе мүлде деген түсінік артықтау. Оқыту мен тәрбие беру үрдістері ешқандай “науқандық” өтпеліктік көтере алмайтыны белгілі. Керісінше, адамзат баласының өз ұрпағын оқыту, тәрбиелеудегі озық, тиімді ізденістерін, тәжірибелерін жалғастырып, тағы да тың жолдар іздеу, классикалық педагогиканың озық үлгілерін жаңа заман талабына сай дамыта отырып еңбектену жалғаса бермек.

Педагогикалық технология дегеніміз не? Бұл жөнінде В. П. Беспалько өзінің “Слагаемое педтехнология” деген еңбегінде былай дейді: Оқу – тәрбие үрдісінің алдын ала жүйелі түрде жоспарлауы және оның тәжірибеде жүзеге асатын жобасы. Біз өз технологиямызда оқушылардың дербес ізденісі жаңа білімді өз белсенділіктерімен алу іс - әрекеттерін ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлеміз.


  1. Алдын ала тапсырмалар беру;

  2. Мақсаттқа жету үшін көмек – бағдар, бағыт ұстану. Эвристикалық жобалау технологиясына жүгіну;

  3. Жаңа сабақта ең алдымен олардың өз жұмыстарын тыңдау, алдындағы өзіндік мақсаттарын саралау, мұғалім қойған мақсаттар-лың орындауына назар аудару. Ұжым болып талдау, жеткен жетістіктерін талдау.

  4. Жаңа білімді меңгеру кезінде оқушылардың осы өзіндік жетістіктері тереңдей түседі. Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан – жақты маман болу мүмкін емес. Жаңа технологияны меңгеру мұғалімнің интелектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және де басқа көптеген адами келбетінің, қалыптасуына игі әсерін тигізеді.

Дамыта оқыту сабақтарын да жаңа материалды игеруге көп көңіл бөлінеді. Өйткені талданбаған шығарма бала жүрегіне жетпейді. Талдау – бірлескен ізденіс. Ізденіс барысында мұғалім әр баланың көңіл – күйін бақылауға, ой – пікірін байқауға мүмкіндік алады. Интеллект деңгейін анықтай алады. Әсіресе оқу сабақтарындағы материалды талдау арқылы шығарманың айтар ойы, идеясы бала жүрегіне жетіп, талдау арқылы ар, ұят, қайырымдылық, әдептілік т.б. сияқты тамаша адамгершілік бала бойына жұғысты болады.

Бұл жүйедегі баланы ойлауға үйрететін тәсілдердің бірі – салыстыру әдісі. Философияда “салыстыру обьектілер арасындағы ұқсастық пен айырмашылықты анықтау. Қорытудың алғы шарты” – делінген. Айналаны тануда салыстырудың мәні зор. Бұл туралы К. Д. Ушинский: “Салыстыру ойланудың және қабылдаудың негізі” – деген.

Мұғалім салыстыру әдісімен сабақ жүргізе отырып, оқу материалын оңай, көрнекі етіп ұсынуға мүмкіндік алады. Баланың қиялын дамытады. Салыстыра отрып, оқушы заттар мен обьектілердің байқалмай, көрінбей қалатын белгілерін анықтауға үйренеді. Баланың байқампаздығы артады. Ал байқампаздық - баланың жалпы дамудағы негізгі психологиялық компанент болып табылады. Оқушы салыстыра отырып бұрынғы өткен материалдар мен жаңа білім арасындағы логикалық байланыстарды анықтауға үйренеді. Неғұрлым салыстыру жұмысы тиімді ұйымдастырылса, соғұрлым білім алудағы формализм жойылып, ең негізгісі оқуға деген қызығушылық арта түседі. Салыстыра отырып заттардың тек ұқсастығы мен айырмашылығын тапқызып қоймай, олардың себеп-терін айқындаудың бала дамуы үшін маңызы зор. Бастауыш сынып оқушылары салыстыра білмейді, сондықтан бұл жұмысты дұрыс ұйымдастыру мұғалімнен үлкен шеберлікті талап етеді. Ол үшін оның кезеңдерін неден басталып, немен аяқталатынын, белгілерін білу керек. Жаңа оқулықтарда салыстыруға берілген тапсырмалар көп.

Қазақстан Республикасы ғылыми техникалық, экономикалық, ресурстық және рухани дамуының жаңа деңгейіне бағытталуда Республика өміріндегі бұл өзгерістер, сөз жоқ білім беру сапасына соның ішінде мектепте оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу ісіне де әсерін тигізуде. Сондықтан мектеп оқушыларын ғылыми білімінің қоғамдық қажетті деңгейімен қамтамасыз ету, оларды Отандық ұлттық және әсемдік мәдениет арналарынан сусындату – басты міндет болып қала береді. Өйткені егеменді елдің ертеңі оқу – білімнің тереңдігімен өлшенеді. Толассыз, үздіксіз өзгеріп тұрған әлем адамнан да қабілет пен қажеттіліктерді толассыз дамуда қажет етеді.

Осыған байланысты мектептегі оқушыларды дара тұлға етіп тәрбиелеу үшін жүргізілетін жұмыстардың мақсаты мынадай болуы тиіс:

1. Оқушыларды өзгермелі өмірде қорықпай, еркін өмір сүруге бағыттау.

2. Білімі мен білігіне сай келетін бағдар таңдап алатындай дәрежеде тәрбиелеу.

3. Өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.

4. Аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.

ХХІ ғасырдың жан – жақты зерделі, дарынды, талантты адамын қалыптастыру бағытындағы білім беру мәселесі мемлекетіміздің басты назарында. Білім мен ғылымның Қазақстан дамуына оңтайлы жету үшін дүниежүзілік кеңестігіне ену білім беруді одан әрі демократияландыру, оқыту жүйесін заман талабына сай үйлестіру міндеті туындап, білімге бүкіл оқу - әдістемелік жүйеге жаңа талаптар қойылуда. Осы тұрғыдан алғанда мұғалімге білім берудің тиімді жолдарын қарастыру, таңдай білу мүмкіндігі тиіп отыр. Қай кезеңде, қай заманда болмасын мектептегі басты тұлға мұғалім десек, дүниежүзілік даму деңгейінен кем түспейтін, иық тірестіре алатын білім мен тәрбиелік қазынасын туған еліне, адамзат игілігіне жұмсай алатын қазақтың ой танымының иесі, саналы азаматты жетілдіруге үлес қосатын қазақ тілін оқыту процесі, оны ұйымдастырушы мұғалімге жауапты міндет жүктеледі. Сонау ХV ғасыр басында Жүсіпбек Аймауытов “Сабақ беру - үйреншікті жәй ғана шеберлік емес, ол – жаңадан жаңаны табатын өнер” деген екен.

Сондықтан қазіргі таңдағы педагогика жаңалықтарын, қазіргі қолданып жүрген пән ерекшеліктеріне қарай қолдана білу – оқыту мақсатына жетудің бірден – бір жолы. Ұзақ жылға тәжірибемде оқыту барысында алдыма қойған мақсатым – баланы субьект ретінде оқу ісіне өзінше қызықтыратын, оған қабілетін арттыратын, жағдай туғызу. Оның бастысы оқу үрдісі жаңаша ұйымдастыру, оқушылардың оқудағы іс - әрекеті арқылы ойлау дағдыларын жетілдіру, өз бетінше білім алу процесінде бірлесе әрекет ету. Мақсатқа жету оқушылардың өзі арқылы (іс - әрекет арқылы) жүзеге асады. Мұғалім ұйымдастырушы, бағыт беруші.

Бастауыш мектептегі сауат ашу, тіл дамыту, грамматика сабақтарының оқушы шығармашылығын дамытудағы алар орны ерекше.

1 – 4 сыныпта оқылатын “Қазақ тілі” курсы бір – бірімен тығыз байланыста оқытылатын фонетика, морфология, синтаксис, лексикадом мәліметтер береді.

Бүгінгі таңда білім беру жүйесін дамытпалы оқу технологиясына ыңғайлау қажеттілігі туды. Сол себепті оқытуда мұғалім де, оқушыда субьект ретінде алынуы қажет. Мұғалім мен оқушының бірлесе әрекет жасауы – Ж. А. Қараев технологиясының түп мақсаты. Біз бірнеше жыл профессор Ж. А. Қараев технология-сымен жұмыс істеп келеміз. Қазақ тілін оқытуда бұл технологияның басты тиімділігі:



  • оқушыны үнемі әрекетке қосады;

  • үш кезең арқылы өздігінен үзіліссіз білім алуға ынталандырады;

  • тілдік категориялардың лексика - грамматикалық құрылымын игертіп, ауызша, жазбаша тілде қолдану аясын кеңейтуге мүмкіндік береді;

  • оқушы әрі балдай, әрі салыстыра отырып, негізгі білімді өздігінен меңгеруге әрекеттендіреді.

Қазақ тілінен оқушының білім сапасын жетілдірудегі жетістік-тер саралап деңгейлеп оқыту технологиясында төмендегідей жүйелі әрі үзіліссіз дамытуды көздеген жұмыстар құрылымымен іске асады:

1. Жаңа тақырыпты өткен тақырыппен байланыстыра отырып ұғындыру әрекеті.

2. Жаңа білімді игерудегі деңгейлік тапсырмалар түрлері. (І. ІІ. ІІІ деңгей).

3. Тест тапсырмалары.

4. Өзіндік жұмыстар.


  1. Қатемен жұмыс.

  2. Көп деңгейлікті бақылау жұмысы.

  3. Рейтинг, мониторинг арқылы білім деңгейін сараптау.

Қазақ тілін оқытудағы жалпы мақсат – оқушыларға ана тіліміздің ғасырлар бойғы сұрыпталып келген көркемдігі мен әсері өрнегін, лексикалық байлығын таныту, қазақ тілінің қуатын, құдіретін, шешендігін жас ұрпақ бойына дарыту, ана тілімізді қуат-ты әдеби тіл қатарынан түсірмей, мемлекеттік тіл мәртебесіне көтеру. Сондықтан да саралап деңгейлеп оқыту технологиясы осы мұраттарды шешуге кепіл бола алатын технология екендігіне көз жеткіздік.

Саралап деңгейлеп оқыту технологиясы – оқушылардың білім сапасын артырудың негізгі кепілі. Педагогикалық технология арқылы:



  1. Оқушыларға қазақ тілінің ғылыми негіздерін меңгертуге болады;

  2. Халықымыздың салт – санасын әдеп - ғұрпын, ұлттық асыл мұрасы, рухани азығы болар бай тілін, ұлттық шешендік өнерін, би, баба даналығы мен пәлсапаларын үйретуге мүмкіндік туады;

  3. Ертеден келе жатқан шешенде, дана, баба тіліміздің бал бұлағымен сусындыратын, сөздік қорларын молайтып, тіл байлығын игеруге де болады;

  4. Оқушылардың ауызша және жазбаша тіл мәдениетін арттырып, баланы еркін сөйлеуге, жазбаша ойын жүйелі жеткізе білуге дағдыландырады.

  5. Тіліміздегі фразеологиялық, идиомалық тіркестерді, мақал – мәтелдердің қолдану аясын меңгертуге, тіліміздің асылдығына, айшықтығын, құндылығына жетелеуге мүмкіндік туады.

Жеке тұлғаға жету үшін әр оқушының қабілетін танып, біліп, адам дәрежесіне көтеру керек. Жеке адамды қалыптастыру үшін қазіргі мектеп ондағы сабақтар талапқа жауап бере алмайды. Жеке адамды қалыптастыру үшін не керек? Ол үшін жаңашыл жұмысқа бет бұру керек. Міндет - ұлттық мәдениетті көтеру, ұлттық педагогиканы әдеп - ғұрып, халық мұрасын пайдалану арқылы намысты, имандылық пен ізгілікті, жат іс - әрекеттерге сын көзбен қарап, өз бағасын бере білетін рухани байлықты қастерлейтін өз ошағын Отанын қадірлейтін Азамат тәрбиелеу.

Ол үшін ұлттық мектебімізді жаңа типпен білім беруді жаңаша әдіс – тәсілмен жүргізуіміз керек.

Әр түрлі оқыту әдістерін сабақта тиімді пайдалану – білім сапасын арттыру жолының бірі. Бұл сабақтардың әркайсысынның өзіндік ерекшелігі бар. Бастауышта оқытатын кез келген пәннің мазмұнына сәйкес шығармашылыққа интеллектіні дамытуға берілген тапсырмаларды тиімді қолдану – бүгінгі мектеп бағдарламасының да өзекті мәселелерінің бірі. Тек қандай тапсырманы сабақтың қай сәтінде енгізу керек екенін мұғалім өзі шешеді.

Мұндай сабақтар балалар үшін өте қызықты сабақтардың біріне айналады. Алған заттарды салыстыру, ұксастығын, айырмашылығын анықтау сияқты қарапайым тапсырмалардан басталған жаттығулар бірте - бірте баланың тез ойлап, шұғыл шешім қабылдауын талап ететін, оны жан – жақты дамытуға әсер ететін тапсырмалар түріне ауыса бастайды. Әсіресе дамытушылық мақсаты “жасырын” тұрған, бір қарағанда өте қызықты көрінетін дидактикалық ойындар жоғары эмоциялық жағдайда өтеді. Солардың бірі - “Ол не?” ойын.

Ойынның шарты мынадай:

Оқушылар үйлерінен өздеріне ұнайтын бір заттарын, ойыншықтарын алып келеді. Бірақ оны ешкімге көрсетпеуі керек. Сабақта сол әкелген затына ауызша сипаттама береді. Қалған оқушылар айтылған белгілеріне қарап әңгіме не туралы екенін анықтаулары керек.

Мысалы: “Менің затым дөңгелек. Ол секіреді. Бір түсті, әр түстісі де болады. Үлкен және кішкентайы болады. Резеңкеден жасалады. Балалар өзін өте жақсы көреді”.

Шешімі: Доп.

Бұл ойынды әртүрлі вариантта, ұжым боп та, топпен де жүргізуге болады. Ең негізгісі баланы дұрыс меңзей отырып, сипаттама бере білуге үйрету. Жауаптарда айтылғанға сәйкес заттардың табылып жатуы мүмкін. Ол ойында одан әрі қыздыра түседі. Ойынды бірнеше рет қайталауға болады.

Мұнан басқа балаларды қиялдауға арналған ойын түрлері де бар. Соның бірі “Тапқыштар” ойыны. Ойынның негізгі идеясы қарапайым заттарды әдеттен тыс жағдайда пайдалана білу.

Балалар, болжамдау бойынша 2006 жылдан бастап біз қалдықсыз өмір сүретін боламыз. Осыған өзімізді қазірден бастап дайындауымыз керек. Ол үшін мына тапсырмаларды шешіп көрейік.

Тапсырма: - ішіндегі желімі біткен ыдысты тастай салмай, тағы қалай пайдалануға болады?

Жауаптар: - су ішетін ыдыс.

- су құйғыш ыдыс.

- қарандаш салатын ыдыс.

Тапсырма: - Енді 10 жылдан соң тақта қандай болады деп ой-лайсыңдар?

Жауаптар: - тұратын аяғы болады, оны биіктетіп және аласар-тып отыруға болады.

- шетінде су бұркетін приборы болады, сол арқылы еш қиындықсыз тазартуға болады.

- тақта орнында компьютер тұратын болады.

Бұл сияқты ойын – тапсырмалар оқушыларды еркін қимылдау-ға, шығармашылықпен кедергі келтіретін психологиялық селқос-тықты жоюға ықпал етеді. Оқушылардың оқу материалын игеруін жеңілдету мақсатында басқа да ойын түрлерін қолдануға болады. Қазақ тілінен фонетика бөлімін өткенде “Айырмашылығын тап” ойынын ойнатуға болады. Ойын шарты бойынша дауысты дыбыстар жазылған кеспелер қолданылады. Екі дыбыс қатар көрсетіледі, оқушылар олардың айырмашылығын табуы қажет.

А – жуан Ә – езулік Э – ашық

Ә – жіңішке Ө – еркін І – қысаң

“Үштің біреуі” ойны.

Әр балаға әр түрлі дауыссыз дыбыстар жазылған 3 кеспе таратылады. Мұғалім бірін айтқанда тиісті кеспені көтеру керек. Мұндай ойындар тек қазақ тілі сабағынан білімді игеруге мүмкіндік беріп қоймайды, сонымен бірге танымдық белсенділігін, шығармашылығын арттырады.





Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №21 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №2 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №6 хаттама
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Тақырыптың өзектілігі
2013 -> «Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңызд


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет