І тарау. Бастауышта білім беруді 6 ұйымдастырудың тарихи мәселелері 6


Дамыта оқыту технологиясын қолдану барысындағы озат педагогикалық тәжірибелер



жүктеу 0.69 Mb.
бет5/5
Дата19.09.2017
өлшемі0.69 Mb.
1   2   3   4   5

2.2. Дамыта оқыту технологиясын қолдану барысындағы озат педагогикалық тәжірибелер


Ертеңге қарап білек сыбанамыз – демекші бүгінгі бала – ертеңгі жаңа әлем. Демек, бұрыннан қалыптасқан бағдарлама мен тәртіп ол үшін ескірген, тозған. Ал, қазір ол барлық тұлғасымен жаңа тұрмысқа, жаңа қатынастарға бейімделуі тиіс. Сондықтан оған жүйелі жәрдем беріп, ынта – ықыласын дұрыс бағыттайтын, қабілет - қасиеттерін дамытатын мектеп қажет. Бүгінгі таңда мектеп қабырғасында білім алып тәрбиелетіп жатқан жас ұрпақ алдында “Қазақстан - 2030” бағдарламасындағы “Барлық қазақстандық-тардың өсіп - өркендеуі, қауіпсіздігі мен әл – ауқатының артуы” – деген ұзақ мерзімдік міндетін іске асыру жауапкершілігі тұр.

Оқытудың мәңгілік сауалы: “Нені оқыту, қалай оқыту” күрделеліленіп барады.

Оза оқыту – күрделі құрылымды, біртұтас педагогикалық жүйе. Оның нәтежесінде әр оқушының өзін - өзі өзгертуші субьект дәрежесінекөтерілуі көзделіп, оқыту барысында соған лайық жағдайлар жасалады. Оза оқытудың дәстүрлі оқытудан айырмашылығы көзделген мақсатында, мәнінде, мазмұнында мұғалімнің рөлі мен атқаратын қызметінде, әдіс – тәсілдерінде, оқушының білім алу белсенділігінің түрінде т.б.. Сондықтан мектеп мақсаты баланың табиғи күштері мен мүмкіншіліктерінің өзіндік ашылуын қолайлы жағдай жасау болып табылады. Ол үшін оқушы тұлғасының дамуын көздейтін білім беру үрдісін ұйымдастырудың түрлі әдіс – амалдарын анықтап, жүзеге асыру қажет.

Әлемдік педагогиканың көбінесе жүгінетіні Л. С. Выготский-дың идеяларына негізделген. Ал, бастауыш сыныптарла Л. Н. Лысенкованың іс - тәжірибесін алатын за оқыту идеялары кеңінен таратылған.

Педагогикалық технологиялары мазмұнына қарай жетілдіреді және топтайды.

1. Педагогикалық қарым - қатынастарды ізгілендіру мен демократияландыру негізіндегі технологиялар. Оған Ш. А. Амонашвили, Е. И. Ильина әдістемелері жатады.

2. Оқушылардың іс - әрекеттерін белсендіру мен тиімділігін арттыру педагогиканың технологиялары. Оған ойын элементтері, проблемалық оқыту, тірек сызбалары, В. Ф. Шаталов және Е. И. Пассовтың коммуникативті әдістемелері кіреді.

3. Оқыту үрдісін басқару мен ұйымдастыру тиімділігін арттыратын педагогикалық технологиялар. Оған бағдарламалап оқыту, дифференциалдап оқыту, топтық және ұжымдық оқыту, ақпараттық технологиялар жатады.

4. Оқу материалдарының дидактикалық құрылымын әдіснама-лық тұрғыдан жетілдіретін әдістемелер. Дидактикалық бірлектерді түрлендіру жөніндегі П. М. Эрдниев әдістемесі.

5. Модульдік оқыту технологиясы, оқушыны дамыту құралы ретінде қарастырған М. М. Жанпейісованың әдістемесі.

Қандай технологиямен жұмыс істеп, қандай оқыту әдісін пайдалану мұғалімнің өз ерінде. Маңыздысы – түпкі нәтиже, яғни жас ұрпақты жан – жақты дамытып, оқыту.

Сабақты үнемі қалыптасқан бір формада өткізу, әсіресе бастауыш сыныптарында оқушы әрекетіне қозғау сала бермейтіні баршамызға аян. Сондықтан оқушылардың белсенділігін арттыру, олардың іс - әрекетін басқару арқылы іздестіру, зерттеу, ой санасын туғызумен қатар, сабақты өмірмен ұштастыру, оқу материал-дарының мазмұнын қоршаған ортаның өзгерісімен, қозғалысымен, шындығымен үнемі байланыстыру – оқыту үрдісінің ең негізгі мақсаты.

Жаңа технология түрлерін қолданып, сабақты түрлендіріп өткізу үшін мұғалім мен оқушының мүмкіндіктері толық ескерілуі қажет. Сабақ барысында оқушылардың өздігінен ізденуін қадағалап, білім дағдысын толықтыруға ерекше назар аударылуы тиіс.

Бүгінгі таңда мектептердің негізгі мақсаты – зерделі, дарынды балалардың шығармашылық жұмыспен айналысуына мүмкіндік туғызу және дамыту. Сондықтан да оқудың жаңа технологиясын зерттеу, оны ісінет қолданып, жоғары нәтижеге жету – мұғалімнің міндеті.

Дамыта оқу идеялары бойынша оқушыны оқу үрдісінде өздігінен білім жинап, белсенді және өз бетінше қарым - қатынас жасай алатындай тәрбиелеу ең басты мақсат.

Қазіргі кезде қолданып жүрген педагогикалық технологиялардың бірі - модульдік оқыту технологиясы. Бұл технологияда оқушылар модульдерден тұратын оқу бағдарламасы-мен жұмыс істейді. Модульді сабақтар мұғалімдерге барлық оқушыларды назардан тыс шығармауға, олардың білімдеріндегі қателерді дәл мерзімде анықтауға мүмкіндік береді. Оқушылар еркін сөйлеуге, жолдастарымен бірлесе жұмыс жасауға мүмкіндік алады. Сабақ оқушылар үшін қызықты іс - әрекетке айналады., үй тапсырмасын орындауға жіберетін уақыттарын өздері қызығатын істерге арнайды.

Оқу модульі дегеніміз – оқу мазмұны мен оны игеруге негізделген технологияның бір мақсаттағы түйіні. Модуль – оқушының мазмұнды, оқу әдісін өз бетінше геру деңгейі мен оқу – таным әрекетіне сай жеке оқу бағдарламасы. Оның ерекшелігі оқушы өз бетінше немесе мұғалім көмегімен модульмен белгілі бір нәтижеге жетеді. Ол мұғалімнен нені есте сақтау, нені жазу, нені қайдан табу, қалай тиімді әрекет ету, нені білу керектігі жөнінде жазылған жазбаша түрде тапсырмалар алады. Модульді сабақтарды құрастыра отырып, оқу жөнінде ақпарат беретін: оқулық, қосымша әдебиеттер, кесте, сызба нұсқалар, суреттер, технологиялық жабдықтар, ауызша қралдар пайдалануға болады. Модульді сабақтарда тапсырмалар орындау барысы мен білімді меңгеруді тексеретін әртүрлі бақылауларды қолданады.

Олар: өзін-өзі тексеру, мұғалім тексеруі, ағымдағы және аралық тексеру, т.б. осылар аркылы білім олқылықтары, модульді игеру деңгейі анықталады. Қосымша жұмыстар жүргізіліп, әр оқушы өз мүмкіндігінше білім алады.

Модульдік оқытуда ең алдымен, оқушы өзінің жеке интеллектін саналыф түрде дамыта отырып, оқу мазмұнын жіктеп меңгереді, ал мұғалім тек ұйымдастырылған баламалы түрі. Сабақ үрдісіне модульді біртіндеп енгізген дұрыс. Модульге оқушылардың оқу – таным әрекетін ұйымдастырудың барлық әдістері мен түрлкерін пайдалануға болады. Мысалы, жеке, жұптасып, топтасып жұмыс істеу оқытудың сапасын тиімділігін арттыруға болады.

Модульдік сабақты әзірлеу үшін оның дидактикалық мақсаттарын анықтап, модульдік жиынтығынан тұратын модульді бағдарламаны құрастыру керек. Сондан соң мұғалім оқу эелементтерінің мазмұнын, көлемін, ретін, олардың әрқайсысына кететін уақытты, жұмыс түрін анықтайды. Оқушылар үшін сабақтың соңында нені біліп, нені оқу керектігін көрсететін іріктелген мақсаттарды айқындайды.

Оқу модульі қайта жаңғыртушы оқу циклі ретінде үш құрылымды бөліктен: кіріспеден, сөйлесу бөлімінен және қортынды бөлімінен тұрады. Әр оқыту модульінде сағат саны әртүрлі болады. Бұл оқу бағдарламасы бойынша сол ьақырыпқа, тақырыптар тобына немесе тарауға бөлінген сағат санына байланысты. 7 – 12 сағаттан тұратын оқу модульінің тиімді екеін тәжірибе көрсетті.

Оқу модульінің ерекшелігі – жалпы сағат санына қарамастан кіріспе және қортынды бөлімдерге 1 – 2 сағат беріледі. Барлық уақыт сөйлесу бөлімінде.

Кіріспе бөлімінде мұғалім оқушыларды оқу модульінің жалпы құрылымымен, оның мақсат – міндеттерімен таныстырады.

Сонан соң мұғалім осы оқу модульінің барлық уақытына есептелген оқу материалын, қысқаша сызба, кесте және т.б. белгілік үлгілерге сүйене отырып түсчіндіреді.

Оқушылардың оқу материалын қайта жаңғырту деңгейін, қарапайым білік пен дағдыларды және білімін іс жүзінде бірнеше рет қайта қолдану сөйлесу бөлімі сабақтарында жүзеге асырылады. Сөйлесу бөлімінде алғашында оқу материалын қайта жаңғырту және қарапайым білік пен дағды қалыптастыру мақсатында, кейіннен – алынған білімді талдау, жинақтау, бағалау мақсатында оқытудың белсенді формалары қолданылады. Оқушыларға мемлекеттік стандарт талаптарына сай үш деңгейлік тапсырмалар беріледі.

Оқу модульінің сөйлесу бөлімінің тағы бір ерекшелігі – оқытудың белсенді және ойын формаларын кеңінен қолданып оқушылардың оқу материалына бірнеше мәрте қайта оралып жұмыс істеуі, Сөйлесу бөлімі сабақтарының ұйымдастырылу барысы бойынша әр оқушы өзінің қалай немен шұғылдануы тиіс, сабақ барысында не істеу керек екенін біледі, өйткені мұғалім балаларды сабақтың ережелерімен немесе оның құрылысымен және жүру барысымен алдын ала таныстырылады.

Оқу модельінің сөйлесу бөлімінің құрудағы мұндай тәсілдің оқушы тұлғасын дамытуға жағымды ықпал ететініне зерттеу нәтижелері мен эксперименттік жұмыс көз жеткізіп отыр.

Оқу модульінің қортынды бөлімі – бақылау. Егер сөйлесу бөлімінің барлық сабақтарына оқушылардың бір – біріне көмегі, бірін – бірі оқытуы, түрлі ғылыми көздерді пайдалануы құпталынып келсе, енді қортынды бөлімінде оқушы өзінің сөйлесу бөлімінде алған білімін, білігі мен дағдыларын ешкімнің көмегінсіз көрсетуі тіс.

Оқушы білімін бақылаудың формалары ретінде тестілік тапсырмалар, бақылау жұмыстары, сынақ, шығарма, диктант оқу пәнінің ерекшелігіне орай қолданылып, оқу модульінің осы қорытынды бөлімінде беріледі.

Сонымен модульдік оқыту технологиясында оқушылардың дамытуға баса көңіл аударылады. Бұл технологияда:



  • Оқушының, тұлғасының танымдық қабілеттерін дамытуға;

  • Танымдық процесстерді дамытуға;

  • Белсенді әрекет етуге;

  • Оқуға деген жағымды көзқарас қалыптастыруға және т.б. ықпал етеді.

Қазір педагогика теориясы елеулі өзгерістерге еніп, білім беру мазмұны жақсарып, жаңа көзқарастар пайда болуы мен білім беру құрылымында жаңа технологиялар дүниеге келуде. Оқытудың жаңа технологияларын алдымен жете меңгерген, онан соң оны оқу мазмұнына, оқушылардың жас және псхологиялық ерекшеліктеріне қарай таңдап пайдаланудың маңызы зор. Қазір педагогикалық технология ұғымы іс – тәжірибемізде жиірек қолданып, практикаға енуде. Ал педагогкалық технология – педагогкалық мақсатқа қол жеткізу жолындағы қолданатын барлық қисынды ілім амалдарымен әдіснамалық құралдарының жүйелі жиынтығы және жұмыс істеуге реті – деп түсінік береді В. Кларин. Яғни педагогкалық технология тәжірибеде жүзеге асатын педагогкалық жүйенің жобасы. Ал педагогкалық дара тұлғаны қалыптастыруға бағытталған, белгілі бір мақсатқа жету жолында арнайы педагогкалық ықпалды ұйымдастыруға қажетті өзара байланысқан әдістердің, құралдардың технологияны дамыту практикада қолдану шарт.

Қай технологияны қолдану мұғалімнің өз еркінде. Қай технологияны алсақта оқу материалын оқушыға оңай игерту, шығармашылығын дамыту екенін есте сақтау керек. Таңдап алынған педагогкалық технология өтілетін сабақ мазмұнына сай болуы, оқушының танымдық қабілетін дамыта алатындай болуы шарт. Сонда ғана мұғалім оқу үрдісіндегі негізгі мақсатына жетеді.

Модульдік оқыту технологясында қолданатын ойындардың түрлері өте көп, “Брейн - ринг”, “Білім биржасы”, “Қатені тап”, “Бақтыты сәт” және т.б.. Мұндай ойын арқылы берілген оқу материалын бала тез игереді, өзі сабаққа белсенді түрде қатысады. Бастауыш сыныпта бала әлі де ойын баласы, сондықтан мұндай сабақтар баланы қызықтырады. Мысалы, қазақ тілі сабағында “Түбір мен қосымша” тақырыбын өткен кезде мынадай ойын түрларін қолдануға болады. “Бүр жинау” ойыны.

Ойынның мақсаты: түбір мен қосымша туралы білімдерін тереңдету, шығармашылық қабілетін дамыту.

Ойын барысы шыршаның суреті беріледі, бүрлері бар. Сиқырлы бүрлердің артындағы сұраққа жауап беру керек.


  • Түбір сөзге қосымша жалғанғанда қандай өзгеріс болады?

  • Қосымша қандай қызмет атқарады?

“Түйені жетектеу” ойыны.

Мұғалімнің үстеліне түйенің макеті қойылады. Кімде кім жаттығудағы сөздерді көшіріп жазып, түбірін тауып астын сызса және алдымен орындаса, сол бала түйенің жібін алып жетектейді.

“Мақал қуаласпақ” ойыны.

Мұғалім мақалдың алғашқы бөлігін оқушылар мағанасына қарай мақалдың жалғасын табу керек.



  1. Жығылып жатып …

(Сүрінгенге күлме)

  1. Біреуге ор қазба …

(Өзің түсесің)

  1. Жауға жаныңды берсең де …

(Сырыңды берме)

  1. Жас жемісті жұлма …

(Жас баланы ұрма)

Тағы бір ойын түрі “Терме диктант”.



  1. Тақтада жазылған ырым – тыйымдар арасынан дәмге бай-ланысты ырымдарды теріп жаз.

  2. Тақтада жазылған ырым – тыйымдар арасынан малға бай-ланысты тыйымдарды теріп жаз.

Мұндай тірек – сызбаны ана тілі, қазақ тілі сабақтарында жаңа оқу материалдарын игертуге қолдануға болады.

Мәселен 2 – сыныпта өтілетін мысал, ертегілерге мынадай сызба түрлерін қолдануға болады.

№1 таблица. Байлық пен ақыл (ертегі).

Сәндік киім


2 - ұл


ШАЛ



Күміс жүзік

Асыл жүзік
Үлкен ұл 3 - ұл





4 - ұл




Асыл тас Сәндік киім Қымбат белдік

жоқ



  1. Еңбек сүйгіш қол

  2. Қайрат – жігерге толы жүрегі

  3. Ақыл


Тек Бар


№2 таблица. Түлкі мен тиін. (мысал) Ә. Асылбеков.

Түлкі


қасқырға жем болды

қасқырдан құтылып кетті


мақтаншақ

өтірікші
тапқыр

ақылды

Тиін





Қазақ тілі сабағында. Сөйлем түрлерін өткен кезде “Шаңырақ” атты әңгіме жазып көрсетуге болады:

Шаңырақ





Кіші отау

Бөлек отау

Үлкен отау




Хабарлы сөйлем сұраулы сөйлем лепті сөйлем



  1. Оқушылар сөйлем мүшелерімен танысады

  2. Қазақтың салт дәстүрін де біледі. Тірек сызбаны “сөз топтары” тақырыбын өткен кезде де қолдануға болады.


СӨЗ ТАПТАРЫ





ЕТІСТІК

СЫН ЕСІМ

ЗАТ ЕСІМ


ҚАНДАЙ? ҚАЙ?

НЕ ІСТЕДі? ҚАЙДА?

КІМ? НЕ?

Педагогикалық технологияның келесі түрі – оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту. Бағдарламасы әлемнің түкпір – түкпірінен жиылған білім бірлескен еңбегі.

Мақсаты оқушыларға кез – келген мазмұнға сыни тұрғыдан қарап, екі ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға саналы шешім қабылдауға сабақтарда үйрету. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой толғаныс кезеңдерінен түзеледі. Енді осы кезеңдердің мақсаттарына тоқталайық:

1. Қызығушылықты ояту кезеңінің мақсаты – баланың белсен-ділігін арттыру. Оқушы өзі білетінін еске түсіреді, қағазға жазады, көршісімен бөліседі, тобында талқылайды. Яғни айту, бөлісу, ортаға салу арқылы оның ойы ашылады. Оқушы бұл кезеңде жаңа білім жайлы ақпарат жинап, оны байырғы біліммен ұштастырады.

2. Мағынаны тану – бұл кезеңде оқушы жаңа ақпаратпен танысады, тақырып бойынша жұмыс істейді. Оның өз бетімен жұмыс жасап, белсенділік көрсетуіне жағдай жасалады. Оқушыға оқу тақырыппен тансу барысында.

V – білемін

– – білмеймін

+ – мен үшін жаңа ақпарат

–? – мні таңқалдырады белгілерін қойып отыру тапсырылады. Оқушылар білетіндерін анықтап, білмейтіндерін белгілеп сұрауға әзірленеді. Бұл әрекет арқылы жаңаны түсіну үшін бұрынғы білім арасында көпірлер құрастыруға дағдыланады.

3. Ой толғаныс кезеңі. Бұл кезеңде оқушы өзінің нені үйренгенін саралап, оны қалай қолдану керектігін ой елегінен өткізеді. Бұл әрекетті тиімді өтуге лайықталған “Бес жолды” өлең “Венн диаграммасы”, “Еркін жазу”, “Семантикалық карта” сияты стратегиялар әр сабақтың ерекшелігіне, ауыр – жеңілдігіне қарай лайықтала қолданылады. Олар оқушылардың бір – бірінен ой алмастыруын, ой түйіндеуін қамтамасыз етеді. Әр оқушы өз шығармашылығын көрсете алады.

Бұл әдістерді қазақ тілі сабақтарында тиімді етіп қолдануға болады. Мысалы 2 – сыныпта “Сөйлемдегі сөздердің байланысы” тақырыбын өткенде балаларға мынадай тапсырма беруге болады.


  1. Күз тақырыбына ассоциялық аймақ жасату, яғни күз дегенде ойымызға не келеді, соның бәрін жазу.

Мектеп




Жапырақ КҮЗ алма

Бақша жаңбыр бұлт

2. Енді осы тірек сөздерімен қысқаша әңгіме құрау барысында сөйлемдегі сөздердің қалай байланысқанын айтқызу. Әр топтан бір оқушы шығарып әңгімесін оқыту.

Сонымен бірге “Бес жолды өлең” әдісін де қолдануға болады. Бір мәтенді оқып беріп, бес жолды өлең әдісі бойынша сұрақтар қою.


  1. Тақырыпты суреттейтін сөз. Зат есім болуы тиіс.

  2. Тақырыпты суреттейтін екі сын есім.

  3. Іс - әрекетті көрсететін үш сөз. Етістік.

  4. Төрт сөзден тұратын мағыналы сөйлем.

  5. Соңғы сөз синоним болуы керек. Мысалы: “Ұр тоқпақ” ертегісі.

  1. Балалар

  2. Ұрлықшы, ұятсыз

  3. Алдады, ұрлады, таяқ жеді

  4. Балалардың қылығы дұрыс емес

  5. Балалар – жеткіншектер

Немесе

  1. Шал

  2. Аңқау, ақкөңіл

  3. Алданды, қайтарды, мұратына жетті

  4. Шал балаларға алданып қалды

  5. Шал - қария

Бұл әдістердің барлығы да балалардың белсенді іс - әрекет етуіне жағдай жасайды.

Сол сияқты “Қазақ тілі” сабағында ой – толғаныс кезінде “Венн диаграммасын”, яғни шеңбер ойынын ойнауға болады. 2 – сыныпта “Мәтін деген не?” тақырыбын өткен кезде А. Байтұрсыновтың аударған “Ағаш” мысалын оқып беріп, сол мәтін бойынша балалардың өздері білетін ағаш түрлерін шеңберге жазғызу.


Жабайы ағаштар Бақта өсетін ағаштар


Екеуі де тірі табиғат. Ауа, су, жылу керек.

Пайдалы



ЕМЕН, ТЕРЕК, ҚАРАҒАЙ, ШЫРША, ҚАРАҒАШ, ҚАЙЫҢ, СЕКСЕУІЛ

АЛМА, ШИЕ, ӨРІК, АЛМҰРТ, АЛША, ҚАРАҚАТ, ЖҮЗІМ

Екі шеңбер ортасына екеуіне тән қасиеттер жазылады.

Ой толғаныс кезеңінде пайдалануға тиімді әдістің бірі – еркін жазу. Мұғалім сабақ бойына қарастырылған жаңа ақпарат жайлы, одан алған әсерін, не үйренгенін, нені әлі де біле түсу керек екенін т.б. жайлы өз пікірін қағаз бетіне түсіруді тапсырады. Жазуға уақыт береді. Уақыт аяқталған кезде оқушылар өз жазғандарымен топ мүшелерін таныстырады. Ең жақсы деп танылған жұмысты ұжымда оқуға болады. Оқушыларды алған білімдерін қортуға оған сын көзбен қарап, ойын түйіндеуге үйрететін бұл әдісті кез – келген сабақта қолдануға болады.

Сын тұрғысынан ойлануды дамыту жобасының келесі әдісі - ұжымдық оқыту әдісі. Мақсаты жалпы мәселені алдымен жұпта, сосын ұжымда талқылау. Бұл жағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін мұғалім ретінде сезінеді, оқуға деген жауапкершілігі, белсенділігі артады. Әдісті қолдану былайша ұйымдастырылады. Алдымен ұжым 4 адамнан тұратын топтарға бөлінеді. Бұл “жанұя” топтар деп аталады. Содан кейін 1, 2, 3, 4 – ке санау арқылы 1 – лер бөлек, 2, 3, 4 - өз алдына “жұмыс” тобын құрайды.

Оқуға ұсынылған материалдың тақырыбы, талқыланған соң, осы мәтінді түсіну екендігі ескеріледі.

4 логикалық бөлікке бөлінген мәтіннің бір бөлігі 1-лер, 2-бөлі-гін 2 саннан алғандар, 3, 4 – нөмірлі топтарға оқуға тапсырылады. Жұмысты бастамас бұрын оқушыларға “жұмыс тобында” мәтіннің тиісті бөлігін жақсы меңгеру қажеттілігін, өйткені сол бөлікті “жанұя топ” оқушыларына түсіндіруге жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр оқушының ыждағаттылығына байланысты екендігін түсіндіру қажет.



Келесі кезекте ұжым мүшелері бастапқы топтармен қайта табысып, өздерінің үйреніп келген бөліктеріндегі мазмұнды ортаға салады. Осылайша ұжым мүшелері бірін – бірі оқытуға сол арқылы ойлауға үйренеді. Бұл әдісті қолдану оқушының оқуға деген қызығушылығын арттырады, ұжымда жақсы қарым - қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды.




Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №21 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №2 хаттама
2013 -> Бір көзден алу тәсілімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы №6 хаттама
2013 -> Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан 010 000, г
2013 -> Тақырыптың өзектілігі
2013 -> «Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңызд


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет