Инесса Степанова, «Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо документ-влак кугыжаныш архивше»



жүктеу 46.34 Kb.
Дата21.04.2019
өлшемі46.34 Kb.

Инесса Степанова,

«Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо

документ-влак кугыжаныш архивше»

кугыжаныш казна тонежын директоржо

Архив-влакын документлам аралыме пашашт нерген икмыняр шомак («Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо документ-влак кугыжаныш архивше» кугыжаныш казна тонежын пашаж негызеш)
Архив. Тиде шомакым турло ен шке семынже умыла. Шукыж годым архивыш икымше гана толшо ен «Мый архив нерген чылт вес семын шоненам ыле», - манеш. Чынак, шукынжо архивым пураканше документлам аралыме полем семын ужеш. Лач архивыш пурымекше веле, тиде енын шинчаончалтышыже вашталтеш.

«Архив» шомак шуко шорынан. Тиде кашакын-кашакын чумырымо документла, фотографий-влак, кудыжым посна ен арален шога. Но архив- тиде эше турло организаций ден учрежденийын посна йыжынже, кушто пашаыштыш документлам аралат. Адакшым кугыжаныш тонеж-влак, кудышт лумынак документлам аралаш вуйын шогат.

«Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо документ-влак кугыжаныш архивше» кугыжаныш казна тонеж (рушлаже Государственный архив аудиовизуальной документации Республики Марий Эл маналтеш) 2002 ий 1 январьыште шке омсажым почын. Архивыште 9 специалист тырша.

Архивын тун пашажлан колыштмо-ончымо документ-влакым поген, чумырен, шотыш кондымо да калык дек луктын ончыкташ турло йон дене кучылтмо шотлалтеш.

Вара кушечын колыштмо-ончымо документлам архивыш чумырат? Тиде пашам нангаен шогаш турло тонежла, посна ен-влак полшен шогат. Тидын нерген кумданрак каласен кодыман. Архивым пойдарен шогышылан Марий Эл Республикын вуйлатышыжын администрацийже, Марий Эл Республикын Правительствыже, Марий Эл Республикын Кугыжаныш погынжо, газет ден журналым лукшо республикысе редакций-влак, телевидений, кудышт архивыш колыштмо-ончымо документ-влакым шке жапыштыже пуэн шогат. Чылаже 10 тонеж, нунын коклаште 8 кугыжаныш тонеж.

Эн чучкыдын архивыш документлам пуышылан телевидений ден газет да журнал редакций-влак шотлалтыт. Нунын дене чакын, чарныде пашам ышташ Марий Эл Республик Правительствын 2004 ий 11 мартыште лукмо «О предоставлении обязательного бесплатного экземпляра документов в республиканское государственное учреждение «Государственный архив аудиовизуальной документации Республики Марий Эл» пунчалже полша. Кажне арнян редакцийла архивлан электрон йон дене ыштыме фотографийлам пуат. Кугыжаныш огыл тонежла дене архив шке пашажым договор але соглашений негызеш нангаен шога.

Шуко онай ончымо да колыштмо архив материал телевидений кушеш лектеш. Документ-влак коклаште тыгай онай материал-влакым каласен кодаш лиеш. Тиде турло марий писатель-влакын илыш-корнышт нерген, марла йылме дене лекше радиоспектакль-влак, лумло ен-влак дене вашлиймаш, кундемнан кушкын толмыж нерген да моло турло телепередаче-влак, кудышт мемнан республикысе илышым ончыктен шогат, калык дек луктыт.

«Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо документ-влак кугыжаныш архивше» кугыжаныш казна тонежыште 14 тужем утла аралыме чотан (единица хранения) колыштмо да ончымо документ уло. Нунын коклаште кинодокумент, фонодокумент, фотодокумент да видеодокумент-влак.

Тыгак архивыштына Марий Эл Республикыште илыше да кундемнам чапландарыше 5 лумло енын ончымо да колыштмо документ-влак Коллекцийышт аралатеш. Тиде – фотограф-художник В.В.Тумбаев, Марий АССР-ын да РСФСР-ын сулло артистше В.В.Шапкин, Марий Эл Республик Правительствыште тыршыше вудышо специалист В.В.Кузьминых, писатель, журналист, фотограф Г.Р.Левенштейн да Марий Эл Республикын калык поэтше Иван Горный (И.И.Тарьянов). Пытартыш кок фондшым тений веле почмо, кызыт документ-влакым погымо да иктешлымаш паша каен шога. Лумло ен-влакын фондыштым почмо паша договор почеш ышталтеш.

Архивын пашаенже-влакын ик эн чарныде ыштыме пашаштлан лачак материалым кычалын, муын, погымо да чумырымо паша шотлалтеш.

Эше иктым каласен кодыман. Мемнан кундемнан историйже нерген документ-влак тыгак Россий Федерацийын турло регионласе кугыжаныш архивлаштат аралалтыт. Теве, мутлан, 2007 ийыште Красногорск оласе кинофотодокументым аралыше кугыжаныш архив гыч 32 киносюжетым оксала налме ыле. Тиде киносюжетше-влак 1924-1982 ийласе марий кундемысе илыш нерген каласкалат. Тиде ошо-шеме да чиян, йукан да йукдымо киносюжет-влак: марий ялысе илыш, озанлык паша, кундемыштына куртньо корным почмо нерген да тулеч молат. Икманаш, мемнан кундемнан историйже нерген материал-влак. Шуко документ-влак Татарстан кундемысе тыгаяк колыштмо-ончымо документлам аралыме кугыжаныш тонежыште аралалтеш. Нунын дечын архив материалым налме шотышто ончыкыжымат пашам вияндаш шонымаш уло.

Архивын специалистше-влак кундемнан тачысе кечыж нерген тыгак кугу пашам виктарен шогат. Республикыште эртаралтше турло мероприятийлаште лийын, фото да видеосъемкым эртарат, тыге архивын фондшым кугемден колташ кугу йоным ыштат. Тиде тыгай мероприятий-влак, мутлан, Йошкар-Олаште ончер-влакым почмаш, турло-турло пайремым, марий калыкын лумло ен-влакыштын юбилейный мероприятийлам эртарымаш да тулеч молат.

Документ-влакым чумырен, шотыш конден, аралыме деч посна тыгак тиде документлам кулеш семын кучылтын, калык деке намиен шуктымо сомыл нергенат ойлен кодыде ок лий. Специалист-влак электрон йон дене ыштыме изданийлам ямдылымаште кугу сомылым шуктен шогат. 2002 ий гыч таче кече марте чылаже 14 электрон йонан изданийым ямдылыме: «Выборы в Республике Марий Эл», «Человек на войне», «Республика Марий Эл: из прошлого в настоящее», «Архивной службе Республики Марий Эл- 90 лет» да тулеч молат. Тыгодымак, кушкын толшо тукымым чын ончен-куштымаште полыш лийже манын, кум документальный фильмым ямдылыме: «Дороги воинской славы», «Человек на войне» да «Подвиг тыла». Нине кино-влак Кугу ача сар жапысе илышым ончыктен шогат, кугу патриотический шулышан улыт.

2007 ий гыч архивын специалистше-влак Марий кундемын лумло енышт-влак нергенат электрон изданий-влакым ямдылаш туналыныт. Таче марте чылаже вич тыгай изданий уло: «Сергей Григорьевич Чавайн: жизнь и творчество» (120 ияш лумгечыж вашеш); «Жизнь как песня» (Й.Кырлян 100 ияш лумгечыж вашеш); «Марийский соловей» (И.С.Ключников-Палантайын 125 ияш лумгечыж вашеш); «А.К.Эшкинин – страницы жизни» (120 ияш лумгечыж вашеш); «Я часто думал иначе, чем другие…» (Г.Левенштейнын 90 ияш лумгечыж вашеш). Архив пашаен-влак тыгай пашам умбакыжат шуяш шонат.

Тыгакак архивыште турло фотовыставкым, презентацийлам, радиопередаче-влакым ямдылат, турло газет ден журналлаш статья-влакым возымо пашам шуктат.

Мыйын шонымаште, архив паша моткоч кулешан. Ко гына архивыш йодмаш дене огеш тол: школышто тунемше гыч туналын, шонгыен марте, турло вере ыштыше пашаен-влак. Изи статья гыч туналын, кугу шымлымаш марте пашаштым нуно архив материалым кучылтын ямдылат.



Ушештарем, документым кычал толшыжлан чучкыдынак тошто материал кулеш, ожнысо. Чаманен каласыман, 1900 ий гыч 2000 ийла марте документ-влак шагалрак улыт, улыт гынат, чылаж годым кулеш темым почын пуашлан материалым муаш куштылгыжак огыл. Садлан лудшыен-влаклан тыгай йодмашем лиеш: кон монгыштыжо Марий кундем историй дене, республикынан лумло енышт-влак нерген фотоматериал уло гын (ала видеоматериалат), мемнан архивыш конден кертыда. Специалист-влак тыманмеш электрон йон дене копийым ыштен налыт, тидын годым документ-оригиналда тендан денак кодеш. Тыге те, лудшо йолташем-влак, кугыжаныш аралтыш пашашке шке надырдам пыштеда, вес тукымлан шке «чучыктышдам» коден, марий калыкын историйжым пойдараш ошкылым ыштеда.
Каталог: wp-content -> files -> statij
files -> Қазақстанның су қоймалары
files -> Бұрын белгісіз болған оқиға жөніндегі кез келген мәлімет аталады
files -> Біржан сал Қожағұлүлы (1834-1897)
files -> Лекция мақсаты: Қазтуған жыраудың шығармашылығымен таныстыру, толғауларының мәнін көрсету
files -> Сыпыра жырау
files -> Оқу жылы Тәрбие сағатының тақырыбы
files -> Доспанбет жырау
files -> Ерте заманда Ерназар деген кісі болыпты. Ерназардың өзі бай болыпты. Төрт түлік малы сай болыпты. Қора толған қойлары болыпты. Келе-келе түйелері болыпты. Өріс толған жылқылары болыпты. Ерназардың сегіз ұлы болыпты
statij -> И. М. Степанова, «Марий Эл Республикын колыштмо-ончымо документ-влак кугыжаныш архивше» кугыжаныш казна тонежын директоржо «Шер гай кидвозыш»


Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет