Жерлеу, ескерткіштер және қабірлерді зиярат ету туралы



жүктеу 182.33 Kb.
Дата21.04.2019
өлшемі182.33 Kb.

Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен

ЖЕРЛЕУ, ЕСКЕРТКІШТЕР ЖӘНЕ ҚАБІРЛЕРДІ ЗИЯРАТ ЕТУ ТУРАЛЫ

Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мақтау-мадақтар болсын, Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасы мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Ал содан кейін:

Жерлеу туралы

Аллаһ Тағалаға мақтау-мадақтар болсын, Ол адамдарға өлілердің мәйіттерін жерлеу керектігі туралы білім беруі арқылы адамзатты Өзінің ұлы бір нығметіне бөледі, әрі осының арқасында адамдардың мәйіттері хайуанаттардың шіритін денелері секілді жер бетінде ашық қалмайды. Тек ақылдарынан адасқан пұтқа табынушылар мен кәпірлер ғана осы нығметті елемей, өз өлілерінің денелерін өрттеп, күлге айналдырып жатады.



Барлық адамдарды, соның ішінде кәпірлерді де жерлеудің міндеттілігі туралы

(Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) немере ағасы) Абу Талиб қайтыс болғанда, Али ибн Абу Талиб (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келіп: «Расында, сіздің адасқан көкеңіз – Абу Талиб қайтыс болды», - деп айтқаны жеткізіледі. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Барып, оны жерле», - деді. Осыдан соң Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Алиді көргенде, оған: «Ғұсыл құйын», - дейді. Ән-Нәсаи 1/110, Абу Дауд 9/32. Хадис сахих.

Бұл хадисте кәпірлерді жуып, ақ матаға ораудың қажеті жоқ екендігіне нұсқау бар, өйткені Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұны істеуді бұйырмады. Бұл хадис сондай-ақ кәпірді көмуден кейін ғұсыл құйыну абзал болатынына нұсқайды.

Мұсылман адамның қабірін қазып, оны жерлеген адамның артықшылығы туралы

Абу Рафи’адан (Аллаһ оған разы болсын) Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «(Мұсылман адам үшін) қабір қазып, оны соған қойып, көмген адамға Аллаһ сонысы үшін мұқтаж адамға Қиямет Күніне дейін өмір сүретініндей үй соғып бергеніндей сый-сауап жазады». Әл-Хаким 10516, әл-Бәйһақи 3/395. Имам әл-Хаким, имам әз-Зәһаби және шейх әл-Әлбани хадисті сахих деген. Хафиз әл-Мунзири және хафиз әл-Хайсами осы хадистің барлық жеткізушілеріне «әс-Сахихта» сүйенетінін айтқан. Ал хафиз Ибн Хәжар хадистің иснадын күшті деген. Қз.: «Мәжма’у-ззауаид» 3/21, «әд-Дирая» 140, «Әхкамул-жәнаиз» 69.



Қайтыс болғандарды жан тапсырған жерлерінде көму абзалырақ

Жәбир (Аллаһ оған разы болсын): «Ухудта қайтыс болғандарды Мединаға әкелгенде, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оларды мерт болған жерлеріне қайтып апаруды бұйырды», - деп баяндаған. Ән-Нәсаи 2004. Шейх әл-Әлбани хадистің сенімділігін (сахихтығын) растаған.

Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Мерт болғандарды өлтірілген жерлерінде көміңдер», - деген. Ән-Нәсаи 2005. Шейх әл-Әлбани хадистің сенімділігін (сахихтығын) растаған.

Алайда, бұл туралы Ибн әл-Мунзир жеткізгендей, ғалымдар арасында «осы бұйрық тек шәһидтерге ғана қатысты ма, әлде кез-келген қайтыс болған мұсылманға ма?» деген келіспеушілік бар. Мысалы, Айша қайтыс болған адамның денесін: ол шәһид, не басқа болсын – кез-келген жерге көшіруді айыптайтын.

Десе де басқа ғалымдар бұл рұқсат етілген деп есептеген, мысалы, әз-Зухри мұндай сұраққа Са’д ибн Абу Уаққас пен Са’ид ибн әл-Мусайибтың денелерін қайтыс болғандарынан кейін Мединаға көшіргендігін айтып, жауап берген. Сондай-ақ ибн ‘Уяйна Ибн Умардың Меккеде жан тапсырып жатып, оны ол жерде жерлемеуді өсиет еткенін айтып отыратын. Ибн әл-Мунзир осы мәселе бойынша түрлі-түрлі пікірлерді келтіре отырып: «Қайтыс болған адамды қаза тапқан елді-мекенінде жерлеген абзалырақ, әрі Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) уақытысында үкім осындай болатын, және осы пікірді көптеген ғалымдар ұстанған. Әрі қайтыс болған адамның мәйітін басқа қалаға көшірудің айыпталатыны оның (мәйіттің) бұзылуының қауіптілігінен», - деп айтқан. Қз.: «әл-Әусат» 5/464.

Ал Хафиз Ибн Абдул-Барр былай дейтін: «Бұл мәселеде өлген адамның денесін көшіру – бұл бидғат, немесе бұл – Сунна деген қатып қалған қағида жоқ. Әрі мүминдер қалай қаласа, солай істесін». Қз. “әл-Истизкар” 8/295.

Осы пікірлердің бәрін келтіріп, шейх Али ибн Адам әл-Атьюби былай деді: «Мен үшін дұрыс пікір – бұл тек шәһидтердің мәйіттерін көшіруге тыйым салынғандығы, себебі бұған осы тарауда келтірілген сахих хадистер нұсқайды. Ал шәһид еместерге келетін болсақ, оларды қайтыс болған жерлерінде жерлеген жақсырақ. Алайда егер олардың денелерін әлдебір себептермен көшіруге тура келсе, әрі олардың мәйіттерінің бұзылу қауіпі болмаса, онда бұған тыйым жоқ. Са’д ибн Абу Уакқас пен Са’ид ибн Зәйдтің денелерін сахабалардың қатысуымен көшіріп әкелгендігі айтылып өтті және олардан ешкім бұған сөгіс айтпады, өйткені шәһидтрден басқа ешкімге қатысты бұл жөнінде Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келген тыйым жоқ». Қз.: «Шарх «Сунан» ән-Нәсаи» 19/345-347.

Кәпірлерді мұсылмандармен бірге және мұсылманды кәпірлермен бірге жерлеуге тыйым салынған

Бұған дәлел Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандар мен кәпірлердің қабірлерінің арасында шектеу қойып, былай деп айтқаны туралы жеткен хадис: «Егер біздің қабірлеріміздің және жәхилиет дәуірінде қайтыс болған адамдардың қабірлерінің жанынан өтетін болсаңдар, оларға (кәпірлерге) олар От тұрғындары екендіктерін хабарлаңдар». Ибн әс-Сунни «‘Амәл әл-яум уә-лләйлә» 587. Шейх әл-Әлбани хадисті жақсы (хасан) деп атаған.



Қайтыс болған кісілерді жерлеу құпталмайтын мезгілдер туралы

‘Уқба ибн ‘Амр (Аллаһ оған разы болсын) былай деді: «Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге уақыттың үш мезгілінде қосымша намаздарды оқуға және өлілерімізді жерлеуге тыйым салатын: күн шығып жатқанда, ол көкжиектен найза бойындай көтерілгенінше; тал түсте, күн тас төбеге көтеріліп, батысқа қарай еңкейе бастамайынша; күн батып бара жатқанда, ол (толығымен) батып кетпейінше». Муслим 2/208.

Имам әл-Хаттаби былай деген: «Адамдар осы үш мезгілде жаназа намазы мен жерлеу рұқсат етілгендігі жөнінде әртүрлі пікірде болған, әрі көптеген ғалымдар осы уақытта жаназа намазын оқымаған абзал дегенге ұйыған, бұл ‘Атаның, ән-Наха’идің, әл-Ауза’идің, әс-Сауридің, Ахмадтың және Исхақтың пікірі. Ал әш-Шәфи’иге келетін болсақ, ол жаназа намазы мен жерлеу рәсімдері күн мен түннің кез-келген уақытысында бола береді деп есептеген, бірақ бұл жерде көпшілік ғалымдардың пікірі сенімді (сахих) хадистермен көбірек сәйкес келіп тұр». Қз.: «әл-Мә’алим» 4/327.

Қабірді қайтыс болған адамның денесінің көлеміне сәйкес етіп қазу керек

Хишам ибн Амирден (Аллаһ оған разы болсын) Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Қабірді қазыңдар, оны кең етіңдер және бұны жақсылап орындаңдар». Ибн Мәжаһ 1561. Шейх әл-Әлбани хадистің сенімділігін (сахихтығын) растаған.

Қабірдің шұнқырлығын қайтыс болған адамның мәйітін жануарлар қазып алмайтындай және және оның иісі сыртқа шықпайтындай етіп қазу керек.

Әйел кісінің мәйітін оның қабіріне сол түні жыныстық қатынаста болған адамға қойюға болмайды

Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қызын жерлегенде, оның: «Сендердің араларыңда осы түні әйелге жақындамаған біреулер бар ма?», - деп сұрағаны жеткізіледі. Сонда Абу Тәлха: «Мен», - деді. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Онда түс», - деді де, ол оның қабіріне түсті. Әл-Бухари 1285.

Әйел адамды қабірге жақын туысы бола тұра, бөтен еркектің түсіргенінде тұрған ештеңе жоқ, бірақ бұны жақын туыстары істегені жақсырақ.

Мәйітті қабірге қойғанда жүзін Қағбаға (қыблаға) қарату керек

Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Қағба - сендердің тірілеріңе де, өлілеріңе де қыбла», - дейтін. Әл-Бәйһақи 3/408, әт-Тахауи 1/383. Хадис жақсы (хасан).



Мұсылманның мәйітін қабірдің түбіне қоймау керек

Ибн Аббастың сөздерінен (Аллаһ оған разы болсын) Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Ләхд – біз үшін, ал шәқ – біз үшін емес». Абу Дауд 3208, әт-Тирмизи 1045. Шейх әл-Әлбани хадисті сенімді (сахих) деген.

Ал имам Ахмадтың нұсқасында: «Ләхд – біз үшін, ал шәқ – Кітап иелері үшін», - делінген.

Ләхд – бұл қабірдің түбінен Қағба тарапқа қаратылып, ішіне мәйіт сыятындай етіп қазылатын үңгір сияқты кішігірім қуыс.

Шәқ – бұл қабірдің түбі (ләхд жасалмай қазылған жай қабір).

Қабірді топырақпен көмуден бұрын, мәйіт жатқан ләхдты бір нәрсемен жабу керек

Жәбир (Аллаһ оған разы болсын) «Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ләхдқа қойылғанын, ал сосын (ләхд) саманмен бітелгенін, және оның қабірі жерден бір сүйем жоғары болып тұратындай етіп (көмілгенін)» баяндаған. Ибн Хиббан 2160, әл-Бәйһақи 3/410, шейх әл-Әлбани иснадын жақсы (хасан) деді.

Са’д ибн Абу Уаққас (Аллаһ оған разы болсын) өлім алдында: «Маған ләхд қазыңдар және мені сонда қойғаннан кейін, (топырақпен) көмуден бұрын саманмен бітеңдер», - деді. Қз.: «Шарх «Сахих» Муслим» 7/30.

Қабірді биік етпеу керек

Абул-Хайяж әл-Асадий (Аллаһ оған разы болсын) былай деп баяндайтын: “Бірде ‘Али ибн Абу Талиб (Аллаһ оған разы болсын) маған: «Мен сені кезінде Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мені жіберген тапсырмамен жіберейін бе? Кез-келген бейнені көрсең, оны дереу жой, ал кез-келген биіктетілген қабірді көрсең, оны жермен бірдей етіп тегістеп таста»”. Муслим 969.

Имам ән-Нәуауи былай деді: «Бұл хадисте қабірді жерден тым биік етпеу Сүннет болып табылатындығына нұсқау бар. Оны бір сүйемге көтеріп, жерді тегістеу керек». Қз.: «Шарх «Сахих» Муслим» 7/32.

Жоғарыда келтірілген хадисе: «Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабірі жерден бір сүйемге көтерілген», - деп айтылған. Ибн Хиббан 2160, әл-Бәйһақи 3/410, иснады жақсы (хасан).

Сүннетке сай қабір дегеніміз – міне, осы.

Қабірдің топырағын ол жерден бір сүйемнен артық көтерілетіндей етіп үймеу керек, бірақ осы орайда егер қабір құмды жерде емес, саз топырақты жерде болса, онда ол уақыт өте келе шөгетінін ескеру керек. Ғалымдар қабірді оның үстін басып өтуден сақтану үшін, қабір екенін тануға болатындай биіктіктен артық көтермеу керек деп айтатын.



Жерлеп болғаннан кейін қаза болған адам үшін дұға ету

Қабір топырақпен көмілгеннен соң, барша жиналғандар Аллаһтан қайтыс болған адам үшін оны бекем етуін сұраулары керек және құр-бос әңгімелерден аулақ болуы қажет. ‘Усман ибн ‘Аффанның былай дегені хабарланады: “Қайтыс болған адамды жерлеу біткеннен кейін Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаһтан бауырларың үшін кешірім сұрап дұға етіңдер және Ол оны бекем етуін сұраңдар, себебі, ақиқатында, қазір оған сұрақтар қойылуда», - деді”. Абу Дауд 3221, әл-Хаким 1/370. Хадис сенімді (сахих).

Сөз періштелердің әрбір адамға қабірде қоятын «Раббың Кім? Дінің қандай? Сендерге жіберілген адам кім болатын?» деген сұрақтар туралы болуда.

Жерленген кісі үшін былай деп дұға ету керек:



اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ

«Уа, Аллаһ, оны кешір. Уа, Аллаһ, оны бекем ет».

/Аллаһумма-ғфирләһу, Аллаһумма саббитһу/.

Түнде жерлеу туралы

Түнде жерлеуге келер болсақ, бұлай істемеген абзал, әрі мұның себептері көп, олардың арасында жаназа намазында адамдар аз болатыны немесе түнде мәйіттің нашар кебінделуі т.с.с. Алайда егер мәйіт бұзыла бастаса, немесе басқа да бір себептер болатын болса, қабір қазушылардың жұмысын жеңілдету үшін шырақ пайдаланып, мәйітті түнде де жерлеуге болады. Бұған дәлел Ибн ‘Аббастан жеткен, онда: «Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірде бір кісіні түнде қабірге қойғандығы және онда шырақ қойғаны» хабарланады. Әт-Тирмизи 2/157, Ибн Мәжаһ 1/464. Хадис жақсы (хасан).

Али ибн Рабахтан оның Уқбадан: «Түнде жерлеуге болады ма?», - деп сұрағаны жеткізіледі. Уқба: «Иә, себебі Абу Бакрды түнде жерледі ғой», - деді. Әл-Бәйһақи 4/32. Иснады сенімді (сахих).

Қажеттілік туған жағдайда мәйітті жерлегеннен кейін қазып алуға болатындығы туралы

Жәбир (Аллаһ оған разы болсын) әкесін басқа адамға қосып бір қабірге жерлегенін, бірақ сосын жарты жылдан кейін ол оны қайта (бөлек) жерлегенін айтатын. Абу Дауд 3232. Шейх әл-Әлбани иснадын сенімді (сахих) деп атаған.



Жерлеуге байланысты кейбір ескертпелер:

- Жерлеу рәсімі барысында қолайлы сәтті пайдаланып, жерлеу рәсіміне қатысып отырған адамдарға насихат айту керек, Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жиі осылай істейтін.

- Егер қалада бірнеше мазарлар болса, онда мәйітті салиқалы кісілер көбірек жерлеген мазарға жерлеген жақсырақ.

- Бір қабірге бірнеше адамды қосып жерлемеу керек, тек егер осыда қажіттілік болмаса. Ухуд шайқасынан кейін Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір қабірге бірнеше адамнан жерлеуді бұйырғаны жеткізіледі. Абу Дауд 9/34, ән-Нәсаи 4/80, әт-Тирмизи 3/128. Хадис сенімді (сахих).

- Егер бір қабірге бірнеше адам қойылса, онда олардың арасына топырақ төсеп, бөлу керек.

- Қайтыс болған адамды (қабірге) түсіріп қоятын, немесе саманды (кірпішті) немесе тақтайларды беріп тұратын адамдардан басқалар қабірдің үстіне (топырлап) жиналмаулары керек.



- Мәйіттің салмағының ауырлығына қарай қабірге екі немесе үш адам түсулері керек, әрі мәйітті алып, Сүннетте бекітілген сөздерді айтып, қабірге қоюы керек. Олар мынандай:

بِسْمِ اللهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللهِ

«Аллаһтың атымен әрі Аллаһ Елшісінің Сүннетіне сай». Ахмад 4812, Абу Дауд 3213, әл-Хаким 1/366. Хадис сенімді (сахих).

/Бисми-Лләһ уа ‘алә суннати расули-Лләһ/.

- Егер мәйіттің денесінен ажыраған бөлек мүшелері болса, оларды да қабірге қою керек.

- Табытқа салып көму тыйым салынған, себебі бұл кәпірлерге ұқсап-еліктеу әрі ысырапшылдық.

- Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетінде қабірде жатқан адамның бас жағына үш рет топырақ тастау бар. Абу Хурайраның (Аллаһ оған разы болсын) сөздерінен «Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабірде жатқан мәйіттің бас жағына үш рет топырақ тастағаны» хабарланады. Ибн Мәжаһ 1/499. Сенімділігін (сахихтығын) имам ән-Науауи және хафиз Ибн Хәжар растаған.

- Әйелді қабірге қоярда, дене мүшелерін еркектер көріп қоймауы үшін, бір нәрсемен жабу керек.

- Егер қабірлері бөлек болса, еркектер мен әйелдерді бір-біріне жақын жерлегенде тұрған қорқынышты ештеңе жоқ.

- Егер еркектер болса, әйелдер жерлеумен айналыспаулары керек.

- Ескі (бұрынғы) қабірдің орнына тек оған жерленген мәйіт топыраққа айналып кеткенде ғана басқа мәйітті жерлеуге болады. Имам әз-Зәйлә’и былай деген: «Егер қайтыс болған адамның мәйіті топыраққа айналып кетсе, оның орнына басқа адамды жерлеуге, немесе сол жерге бір нәрсе егуге (отырғызуға), немесе ол жерде (құрылыстар) соғуға рұқсат етіледі1». Қз.: «Радд әл-мухтар» 3/138.



Ескерткіштер туралы

Шариғатта адамның қабіріне адамдар оның қабір екенін білуі үшін және оның үстімен жүріп өтпеуі үшін, сондай-ақ жақын адамының қабірін тануы үшін, қандай да бір ескерткіш орнатуға рұқсат етіледі. Бұған ‘Усман ибн Мәз’унды (Аллаһ оған разы болсын) жерлегенде Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір адамға тас алып келуін бұйырғаны, бірақ әлгі адам оны әкеле алмағаны туралы айтылатын хадис дәлел болады. Сонда Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзі барып, сол тасты алып келеді де, оның бас жағына қойып былай дейді: «Осы арқылы мен бауырымның қабірін танитын боламын, әрі жанұямның мүшелерінен қайтыс болғандарды осы жерге жерлейтін боламын», - деді. Абу Дауд 3206, әл-Бәйһақи 3/412. Шейх әл-Әлбани хадисті жақсы (хасан) деп атады.

Алайда ескерткіштің көлемінде артық кетуге болмайды. Шейх Ибн әл-Қайим былай жазған: «Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларының қабірлері Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), Абу Бакрдың және ‘Умардың қабірлері секілді жерден тым биіктетілмеген, тым төмен болмаған». Ол сондай-ақ былай деді: «Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетінде қабірлерді биік ету, немесе олардың үстіне тастан, кірпіштен немесе гипстен бір нәрсе орнату, немесе күмбез көтеру болмаған. Бұның барлығы Сүннетке қарсы келетін айыпталатын (діндегі) жаңалықтар (бидғаттар)». Қз.: «Задул-мә’ад» 504.

Жәбир (Аллаһ оған разы болсын) былай дейтін: «Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге қабірлерді гипстеуге, оларға әлдебір нәрсе жазуға, олардың үстіне қандай да бір құрылыстар соғуға және олардың үстімен жүруге тыйым салатын». Әт-Тирмизи 1052, Ибн Мәжаһ 1563. Шейх әл-Әлбани сенімділігін (сахихтығын) растады.

Бұл хадисте ескерткіштерге ешқандай жазу жазуға болмайтынына дәлел бар!

Ал бүгінгі таңда мұсылмандардың қабірлерінен көруге болатын үлкен әрі қымбат ескерткіштерге, бейнелер мен мүсіндерге, қоршауларға және ескерткіштерді барынша шеберлікпен безендіруге, және мазарларды галереяларға, мұражайларға, кесенелерге, т.с.с. айналдырып, кімнің қабірі қымбаттырақ әрі артықтығырақ көрінеді деп жарысуға келетін болсақ, бұл қайтыс болған кісіге ешқандай пайдасын тигізбейтін үлкен күнә, кәпірлерге ұқсап-еліктеу, көзбояушылық пен мән-мағынасыз ақша ысырап ету болып табылады. Салиқалы мұсылман үшін оның бас жағына жай қарапайым тасты немесе сол секілді бір нәрсені қою жеткілікті болады.



Қабірлерді зиярат ету туралы

Ибн Мәс’удтың (Аллаһ оған разы болсын) сөздерінен Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Бұрын мен сендерге қабірлерді зиярат етуге тыйым салатынмын, ал ендігі уақытта оларды зиярат жасаңдар, себебі олар бұл өмірдің ләззатынан тосады әрі болашақ өмірді еске салады». Муслим 2/672.

Абу Хурайрадан (Аллаһ оған разы болсын) бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзінің анасының қабірін зиярат еткенде жылағаны, және оның жанында болғандар да жылағаны жеткізіледі. Одан кейін Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Мен өзімнің Раббымнан ол (анам) үшін кешірім сұрауға рұқсат сұрадым, бірақ маған тыйым салынды. Және мен оның қабірін зиярат етуге рұқсат сұрадым, әрі маған бұл рұқсат етілді. Ендеше, қабірлерді зиярат етіңдер, себебі олар өлімді еске салады». Муслим 2/671.

Айшаның (Аллаһ оған разы болсын) сөздерінен бірде Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әл-Бақи’ қорымынан қайтыс болғандар үшін дұға етіп шыққандығы жеткізіледі, және Айша одан бұл туралы сұрағанда ол (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, маған олар үшін дұға етіп сұрау бұйырылды», - деді. Ахмад 6/252. Хадис сенімді (сахих).

Қайтыс болғандар үшін дұға еткенде екі қолды жаюға болады, себебі Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) осылай істеген. Айшадан: «Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әл-Бақи‘ қорымында жатқан өлгендер үшін дұға еткенде қолдарын жайды», - деп жеткізіледі. Мәлик 1/239, Ахмад 6/92. Хадистің иснады жақсы (хасан).

Хатим әл-Асам былай деді: «Қабірлердің қасынан өз жаны туралы ой жүгіртпей және қайтыс болған кісілер үшін Аллаһқа дұға етпестен өтіп кеткен адам өз-өзіне де, оларға да опасыздық жасады». Қз.: «Сакаратул-мәут» 13.

Осы хадистерде мазарларды зиярат етудің мақсаты қандай болуы керек екендігі айқын көрсетілген! Зираттарға өлімді еске алу үшін немесе қайтыс болған мұсылмандар үшін дұға ету үшін бару керек.

Мұсылман адам зиратқа кіріп бара жатып, зиратқа кірерде айтатын зікірлерін айтуы керек, Ақырет өмірін еске алуы керек, өзінің өліміне дайын болуы қажет және жерленіп қойған кісілердің жағдайы туралы ойлануы керек. Сырттан барлық қабірлер бірдей болып көрінеді, бірақ шын мәнісінде олардың ішінде біреулері рахатта болуда, ал басқалары өздерінің күнәлары себепті азапқа тартылуда. Уа, Аллаһ, бізді қабір азабынан сақта және бізді рахатқа бөленетіндердің қатарынан ете гөр!



Мазарға (зиратқа) кірерде немесе оның қасынан өтіп бара жатқанда айтатын дұға

«Әссәләму алейкум, уа, осы жерде жатқан мүминдер мен мұсылмандар! Ақиқатында, Аллаһ қаласа, біз де сіздерге қосыламыз. Аллаһ бұрынырақ кеткендерімізді де, кідіріп қалғандарымызды да рахым етсін. Аллаһтан өзіміз үшін де, сіздер үшін де азаптан құтқаруды сұраймыз». Муслим 2/671, Ибн Мәжаһ 1/494.

السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ، مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ، وَ يَرْحَمُ اللهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ مَنَّا وَالْمُسْتَأْخِرِينَ،

أَسْأَلُ اللهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ

/Әссәләму ‘аләйкум әһлә-ддияри минәл-му’минина уәл-муслиминә, уә иннә ин шә-Аллаһу бикум ләхиқун, уә ярхаму Ллаһул-мустақдимина миннә уәл-мустә’хирин, әс-әлу-Ллаһа ләнә уә ләкумул-‘афияһ/.

Осы дұғаның басында келген сәлемді айтқан кезде екі қолды жаймау керек, және жүзді қабірлер жаққа бұру керек. Ал сәлемнен кейін қайтыс болғандар үшін дұға ету кезінде қабірге емес, Қағбаға қарау керек, себебі Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабір жаққа қарап намаз оқуға тыйым салған, ал дұға - бұл құлшылықтың нағыз өзегі, тамыры болғандықтан, бұл туралы шейхул-Ислам Ибн Таймия айтқандай, намазда бетті қаратуға тыйым салынған жаққа дұға еткенде де жүзді бұруға болмайды. Қз.: «әл-Иқтида» 175-бет.



Қабірлерді (мазарларды) әйелдердің зиярат етуі туралы

Қабірлерді әйелдердің зиярат етуіне болатындығына қатысты ғалымдар арасында келіспеушіліктер бар. Бұны тыйым салынған деп есептейтін ғалымдар Ибн Аббастан жеткен хадиске сүйенеді, онда: «Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтығ игілігі мен сәлемі болсын) қабірлерді зиярат ететін әйелдерді және олардың үстіне мешіттер соғып, шырақтар жағатындарды лағынеттеді», - деп айтылған. Абу Дауд 3236, әт-Тирмизи 320, ән-Нәсаи 4/94, Ахмад 1/229.

Дегенмен, бұл хадисті көптеген мухаддис ғалымдар әлсіз деп атаған, себебі оның иснадында сенімге лайықты емес Абу Салих Мәула Умм Хани деген жеткізуші бар.

Ал Абу Хурайрадан жеткен: «Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабірлерге жиі зиярат жасайтын әйелдерді лағынеттеді» (Ахмад 2/337, әт-Тирмизи 1056, Ибн Мәжаһ 1576), - деген хадиске келер болсақ, бұл хадис сенімді (сахих).

Барлық пікірлерден шыға келе, бұл туралы шейх әл-Әлбани айтқандай, әйелдердің қабірлерге барғаны құпталмайды деген пікір ең күштісі болып табылады.

Қабірлерде істеуге тыйым салынған және айыпталатын нәрселер туралы

Қабірлердің үстіне мешіт тұрғызу немесе қабірлерді мешіттерге айналдыру

Ибн Мәс’удтан (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Ақиқатында, адамдардың ең жамандары - Қиямет Сағатының басталғанын көретіндер және қабірлерді мешіттерге айналдырғандар». Ахмад 1/435, Ибн Хиббан 340. Шейхул-Ислам Ибн Таймия, хафиз әл-Хайсами және шейх әл-Әлбани хадистің иснадын жақсы (хасан) деген.



Қабірлерде құрбан шалу

Әнастан (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Исламда қабір үстінде құрбан шалу жоқ», - деп айтқаны жеткізіледі. ‘Абдур-Раззақ: «Олар (мүшрик арабтар) қойды немесе сиырды адамның қабірінің үстінде бауыздайтын», - деді. Абу Дауд 3222, әл-Хаким 1/370. Хадис сенімді (сахих).



Қабірдің үстінен жүру немесе оның үстінде отыру

Уқба ибн Амирден (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Мен үшін жанып тұрған шоқтың немесе өткір қылыштардың үстінен жүру, немесе аяқ киімдерімді түнделетіп жөндеу (яғни бұл өте қиын іс) мұсылманның қабірінің үстінен жүруден абзалырақ». Ибн Мәжаһ 4/474, Ибн Абу Шәйба 4/133. Хадистің иснады сенімді (сахих).

Абу Хурайраның (Аллаһ оған разы болсын) сөздерінен Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Ақиқатында, сендердің кез-келгенің үшін киімді күйдіріп, теріге дейін жететін жанып тұрған шоқтың үстіне отыру қабір үстінде отырғаннан жақсырақ болады». Муслим 971.

Қабірлердің арасында аяқ киіммен жүру

Қабірлердің арасында тікенектер т.с.с. зиянды нәрселер болмаса, онда аяқ киіммен жүрмеген абзал, өйткені Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұған тыйым салды. Башир ибн Хасасидің (Аллаһ оған разы болсын) сөздерінен бірде ол Пайғамбармен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірге зиратта жүргенде, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабірлердің арасында аяқ киімімен жүрген бір адамды көріп қалғаны хабарланады. Сонда Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Әй, аяқ киімде жүрген адам, аяқ киіміңді шешіп таста», - деді. Әлгі адам бұрылып қарады да, Пайғамбарды (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) таныған соң өзінің аяқ киімдерін шешті. Абу Дауд 2/72, ән-Нәсаи 1/288, имам ән-Науауи және шейх әл-Әлбани хадисті жақсы (хасан) деген.

Хафиз Ибн Хәжар «Фатхул-Бари» кітабында (бұл) хадис қабірлер арасында аяқ киіммен жүру құпталмайтын іс екеніне нұсқайтындығын айтқан.

Абу Дауд былай дейтін: «Мен имам Ахмадтың жаназаға ілесіп, қабірлерге жақындай келе өзінің аяқ киімдерін шешкенін көрдім». Қз.: «әл-Мәсаил» 158.



Мұсылмандардың қабірлерін қазып, тонау

Айша (Аллаһ оған разы болсын): «Аллаһ Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) (қабірлерді) ашып-қазатын еркектер мен әйелдерді лағынеттеді», - деп айтқан. Әл-Бәйһақи 8/270. Шейх әл-Әлбани сенімділігін (сахихтығын) растады.

Ал кәпірлердің қабірлеріне келер болсақ, оларды тегістеуге болады. Әнас (Аллаһ оған разы болсын) былай дейтін: “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Мединаға қоныс тепкенде, ол мешіт соғуды бұйырды, және Бану Нажар руының адамдарына адам жіберіп: «Уа, Бану Нажар, маған қабырғаның арғы жағындағы өз жерлеріңнің бағасын қойыңдар», - деді. Олар: «Жоқ, Аллаһтың атымен ант етеміз, біз оның төлемін (яғни сыйды) тек Аллаһтан ғана сұраймыз», - деп жауап қатты”. Әнас былай деді: «Ал онда көпқұдайшылдардың қабірлері, қирандылар мен пальмалар болатын. Әрі Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұйрығымен қабірлер тегістетілді, қирандылар жермен бірдей етілді, ал пальмалар шабылып, болашақ мешіттің Қыбласының қабырғасы ретінде бір қатарға тізіп тұрғызылды». Әл-Бухари 428.

Зиратта дәрет сындыру

Зиратта дәрет сындыруға болмайды, және Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қабірлердің және базардың ортасында дәрет сындырудың айырмашылығы жоқ екенін айтқан. Ибн Мәжаһ 4/474, Ибн Абу Шәйба 4/133. Хадистің иснады сенімді (сахих).



Сондай-ақ:

- Қабірлердің басында Құран оқуға, өлілерге «шәһада» айтқызуға әрекет етуге, азан шақырып, қамат түсіруге болмайды;

- Қажет болмаса, зираттарда дауыс көтермеу керек;

- Қабірге қайтыс болған адамның атын, туылған күні мен қайтыс болған уақытысын жазбау керек;

- Қабірге шамшырақ немесе жарық лампасын орнатуға болмайды;

- Қабірді күтіп қарауда артық кетушілік жасап, оның үстіне өскен шөптерді жұлып немесе шөптен тазартпау керек;

- Қабірге әрдайым су шашуға, оған гүл қоюға, немесе тал отырғызуға болмайды. Қз.: «Әхкамул-жәнаиз» 333.

Шейх Мухаммад ибн Ибраһим Әли Шейх былай дейтін: «Мазарларда талдар отырғызуға болмайды, себебі бұда өздерінің мазарларын саябақтарға айналдыратын христиандарға ұқсап-еліктеу бар!». Қз.: «Фатауа Ибн Ибраһим» № 914.

Шейх Ибн ‘Усаймин «Фатауа нурун ‘алә әд-дарбта» қабірлер – оларды безендіретіндей т.с.с. істерді жасайтындай тірілердің емес, өлілердің үйі екенін, және олар өтіп бара жатқандарға насихат болуы үшін, оларды қалай тұр солай қалдыру керектігін айтатын.

www.Islam-forum.ru

Қазақ тіліне аударған «Абу Ханифа мирасы» сайтының редакциясы



1 Бұл жерде имам қабірді белгілеп қою үшін бір нәрсе егуді немесе соның үстіне күмбез-кесене соғуды емес, жай тұрмыстық мақсатпен сол жерді бір нәрсе егуге немесе онда тұрмыстық қажеттіліктегі ғимарат құруды айтып тұр. Өйткені қабірдің басына оның арнайы белгілеп қою үшін тал егу, құрылыстар құру сияқты істер тыйым салынғандығына нұсқайтын шариғи мәтіндер көп және имам оларды білмеді деп есептеу қисынға келмейді. – ауд.




Достарыңызбен бөлісу:


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет