Курстық жұмыс Тақырып: Спорттық даярлық кезеңіндегі макроциклдардық құрылу ерекшеліктері Орындаған 301 топ студенті



бет1/6
Дата21.04.2022
өлшемі257.5 Kb.
#173127
  1   2   3   4   5   6
Байланысты:
Курстық жұмыс Құдайберген
Документ, Документ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ

СПОРТ МИНИСТРЛІГІ

СПОРТ ЖӘНЕ ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ ІСТЕРІ КОМИТЕТІ

«РЕСПУБЛИКАЛЫҚ СПОРТ КОЛЛЕДЖІ»



Курстық жұмыс

Тақырып:Спорттық даярлық кезеңіндегі макроциклдардық құрылу ерекшеліктері

Орындаған 301 топ студенті : Мұрат Қ.М



Тексерген:Әбдікәрімов Б.Е


Алматы, 2022ж

ЖОСПАР
КІРІСПЕ


І бөлім Макроциклдің сипаттамасы

    1. Макроциклдің сипаттамасы

    2. Жылдық циклдарда жаттығуды құру

ІІ бөлім Жылдық циклдарда жаттығуды құру

2.1


2.2

2.3


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


3

6



8

10
13


16
16
22
24

27

28




КІРІСПЕ
КҮРЕСШІЛЕРДІҢ МИКРОЦИКЛ, МЕЗОЦИКЛ, МАКРОЦИКЛДЕРДІ ЖОСПАРЛАУДАҒЫ ДАЙЫНДЫҚТАРЫ

Циклдік қағидасы. Жүйелік және біртіндеушілік қағидалары жаттықтыру циклдерін құрғанда айқын білінеді. Циклдік дегеніміз - белгілі бір уақыт ішіндегі жаттықтыру үрдісі бөлімдерінің аяқталған жиынтығы. Әрбір келесі циклде жаттықтыру кезіндегі жүктеме өсіп отырады.

Циклдер: микроциклдер (апталық), мезоциклдер (айлық) және макроциклдер (жылдық) деп бөлінеді.

Дене қуаты жүктемелері әр түрлі көлемде толқын түрінде өтеді.Кіші толқындар- микроциклдегі жүктеме қозғалысының толқын түрінде өзгеру сипаты. Орта толқындар- мезоцикл көлеміндегі жүктеме қозғалысының өзгеру сипаты. Үлкен толқындар- макроцикл кезеңдеріндегі жүктеме қозғалыстарының өзгеру сипаты.

Жалпы және арнайы дайындықтардың бірігу қағидасы. Спорт жаттықтыруының негізгі міндеті ағзасын жан-жақты дамыту болып табылады. Бұл процесс жалпы және арнайы дайындықтың өзара байланысуы арқылы орындалады.Жалпы дайындық кезінде жоғарғы спорт көрсеткіштерін өсіруіне қажет түрлі дене қуаты қасиеттері дамытылады, кең көлемде қимыл, қозғалыс шеберлігі мен дағдылары игеріледі. Арнайы дайындық кезеңінде таңдап алған спорт түріне керек дене қуаты қасиеттері дамытылады, қимыл шеберлігі жетілдіріледі. Спортшылардың жалпы және арнайы дене қуаты дайындығы кезеңдерінде байланысты өзгертіліп отырылады. Дайындық кезеңінде жалпы және арнайы дайындық көлемінің пайыздық арақатынасы 60-40 %, жарыс кезеңінде 20,30-80,70%, өтпелі кезеңде 80-20% болып өзгереді. Бұл спорт түрлеріне, спортшылар квалификациясына байланысты. Жоғарғы дәрежелі спортшыларға арнайы дайындық көлемі бөлек беріледі.

Үлкен кезеңдік жоспарлау төрт жылға немесе бір жылға арналып жасалады. Ал кіші кезеңдік жоспарлау,айлық (мезоцикл),апталық (микроцикл) және жеке жаттығу сабақтарына арналып жасалады. Жылдық жоспар жасағанда спортшының шамасы, мүмкіншіліктері спорттық көрсеткіштерінің өсу қарқыны негізге алынады. Жоспарды спортшымен келісе отырып жасаған дұрыс. Ол жоспардың дұрыстығына сеніп, оның дұрыс орындалуына бар мүмкіншіліктерін пайдалана біліуі керек.

Күресшілердің жаттығу жұмыстарын жоспарлауда ең бірінші кезеңдерге бөліп алатынымыз шындық. Спортшыларды дайындау барысында белгілі бір дәрежеде әдіс-құралдарын пайдаланып және физикалық, техникалық, тактикалық, психологиялық деңгейіне назар аударылады. Бастапқы деңгейде күресшілердің спорт шеберліктері олардың қозғалысы дағдыларының қалыптасуы. Келешекте, спорт шеберлігінің өсуімен бірге, физикалық дайындықтың рөлі де маңызды болып келеді. Тактикалық шеберлік түрлі  жарыстарда түрлі талдаудан жетіледі. Психологиялық дайындық деңе шынықтыру сабақтарында қанша маңызды болса, сонша жарыстарға дайындықтың  маңызы да зор.  Физикалық дайындық биология заңыменен, дәлірек айтқанда ұзақ мерзімді бейімделу процесімен де жетілдіру тиіс.

Спортшыларды дайындау барысында бірнеше кезеңдерге бөліп қарастырамыз. Олар: апталық кезең – микроцикл, айлық кезең – мезоцикл және жартыжылдық кезеңді макроциклдер деп айтамыз.

Микроциклді іске асырудың негізгі бағыты - іріктеу жарыстарынан кейін  спортшылардың бұлшық еті мен миокардында қираған митохондриялар мен миофибрилдар, қан гормондардың сарқылуы, оның үстіне жарақат бар жерлер, атап айтсақ, жеңіл жарақаттар, сөгістер, бұлшық еттің тесіктерінің саны айтарлықтай бар. Сондықтан эндокриндік жүйе мен медициналық оңалтуды толық және тиімді қалпына келтіру  үшін қолайлы жағдай жасау қажет. Эндокриндік жүйені қалпына келтіру, егер қысқа мерзімді стресс жаттығулардың  гормон бездерінің синтезін ынталандырған жағдайда эндокриндік жүйені қалпына келтіруге болады. Бұл процесс мынадай әдістемелік қағидаларды сақтаған кезде қамтамасыз етіледі.

1. Шағын көлемдегі күнделікті стресстік жүктеме, атап айтсақ, күш-қуат сергітетін жаттығулар, яғни, бір суперсерияда барлық негізгі бұлшық ет тобының статодинамикалық режимінде жұмыс атқаруы (қолды бүгу және жазу, денені бүгу және жазу, аяқты бүгу және жазу ).

2. Бұлшық еттің аэробтық мүмкіндіктеріне арналған күнделікті анаэробтық жүктемесі. Бұл әдістемелік қабылдау, жылдамдық-күштік сипаттағы жаттығулардың алактаттық  тетігін энергиямен қамтамасыз ету үшін жүзеге асырылады. Мысалы, бүгіліп-жазылу жаттығу қарқындылығы 70%-ға тең. Басқаша айтқанда күштің 2/3 қарқындылығымен сай. Жаттығудың уақыты 20 секундтан  кем емес, барлығы 10 бүгіліп-жазылу. Бұл жағдайда бұлшық еттің сарқылуына тотықтыру және гликолитикалық  бұлшық ет талшықтарының үлкен бөлігі қатысады. Бірақ, бұның барлығы бұлшық етті энергиямен алактаттық режимінде қамтамасыз етуі үшін жұмыс атқарады.

Микроциклдегі түрлі жаттығулар саны шамамен максималдық талап етілетін көлемнен 30-70% мөлшерінде  болуы қажет. Пластикалық, реабилитациялық жүйенің энергетикалық қорды ашуды қамтамасыз ету үшін жүктеме мөлшерін төмендету қажет. Жаттығушының техникалық, тактикалық дайындығы 30-45 минут болуы керек. Қозғалтқыш іс-әрекетінің жылдамдық қарқыны 70% аэробтық дайындық көмегімен арсеналдық спорт түріндегі іш бұлшық еті мен қолға назар аудару (мысалы, 5 қатар бәсекелеспен жамбас арқылы лақтыру). Барлығы 30 мин.

Күштік жаттығу (қатайту), аяқ пен арқа бұлшық етіне суперсериямен бірге бір немесе екі айналым. Бір суперсериядан кейін екі бұлшықетке арналған күштік жаттығудың нәтижесі үшін бұлшықет созылуын ұлғайту.

Микроциклдің негізгі мақсаты - бұлшықеттердегі (гликоген)  қуатының толық қалпына

келтiруiн көздейді және митохондриялар мен миофибриллаларды синтез бойымен құрап, пластикалық процестердi (азық-түлiк ) қуатпен қамтамасыз ету.

Мезоцикл - салыстырмалы толық ауқымын қосқанда 2-ден 6 аптаға дейін созылатын орташа жаттығу циклы. Мезоциклдің өзі өз ішінде бірнеше түрі бар. Олар: базалық,

тартылу, бақылау және дайындық, ауыспалы, жарыс алды және тағы басқа.

Базалық мезоцикл - дайындық кезеңінің негізгі мезоцикл түрі. Ағзаның функционалдық

мүмкіндіктерін арттыруға,  жаңа және бұрын игерілген қозғалыс дағдыларын

қалыптастыруға бағытталған.

Тартылу мезоцикл - жоспарлы және жаттығу барысында мәжбүрлі үзілістерден кейін қолданылатын мезоцикл, одан әдетте дайындық кезеңі басталады.

Бақылау және дайындық мезоциклі - базалық және жарыс алды мезоцикл арасындағы өтпелі форма. Дайындық кезеңінің 2-ші жартысында және жарыс кезеңінде қолданылады.

Ауыспалы мезоцикл - ауыспалы кезеңнің мезоциклі.

Жарыс алды мезоцикл - спортшыны жауапты жарысқа әкелуге бағытталған мезоцикл. Соңғы микроциклде параметрлерін төмендету бар толқынды жүктеме сипатталады.

Жарыс мезоциклдері - олардың құрылымы спорт түрлерінің ерекшеліктері, спорт күнтізбесінің ерекшеліктері, спортшының біліктілігі және дайындығы арқылы анықталады.  Спорттық жарыстың көп түрлері бір жыл ішінде 5-10 ай көлемінде өткізіледі. Бұл уақыт аралығанда бірнеше жарыс мезациклдері өткізіле береді. Берілген мезацикл түрінің қарапайым жағдайында олар бір жабдықтау және бір жарыс микроциклдерінен тұрады. Бұл мезоциклдерде жарыс жаттығуларының көлемі жоғары.

Қалпына келтіру мезациклі өтпелі кезеңнің негізін құрайды және арнайы ұйымдастырылған жарыс сериясынан кейін құрылады. Бұл мезациклдер үрдісінің кейбір жағдайларында кемшіліктерді жою немесе физикалық қабілеттерін тартуға бағытталған, берілген спорт түрінің негізгісі болатын  жаттығуларды қолдану мүмкін. Жарыстың және арнайы дайындалған жаттығу көлемі біршама төмендейді. 

Мезациклдердің мақсатты психикалық және тактикалық дайындықтар ерекше орын алады. Басты орын өтетін жарыстың модельдеу режиміне тағайындалады. Осы мезациклдегі жалпы динамика үрдісі ережелер бойынша жалпы көлемнің және жарыс алдында интенсивті құралдар көлемінің біртіндеп қысқаруын сипаттайды. Бұл мезациклдер басты стартқа дайындық кезінде және спортшылардың басқа климат-географиялық жағдайға көшкен кезде ерекше орын алады.

Maкроциклдардың бөліну себептері: жаттығу процесінде мерзімді өзгеруі, бастапқыда маусымның және климаттық жағдайлардың өзгеруі (анық деп аталатын «маусымдық» спорт түрлері бойынша  сыртқы жағдайлардың өзгеруі). Келесі терең ғылыми талдау осы және осыған ұқсас сыртқы факторлар спорттық жаттығулар мәнін анықтау және тек жанама жаттығу процесін макроструктуры құрылысына ықпал етпейтінін көрсетті. Содан кейін ғылыми тұжырымдама әзірленді, ол фитнес заңдарына, ең алдымен, оқыту кезеңдердің циклдік кезектесуі қарым-қатынас және қарастыру туғызады. Макроциклдің құрылымының анықталуы спорт ерекшелігімен; жарыстардың күнтізбесімен және  басты старт мерзімдерімен; спортшының біліктілігі мен дайындық деңгейі; спортшының жеке қабілеттері; спорт түрінің даму заңдылықтары! Спорт түрінің дамуының уақытша шекарасы жиі жылдық мерзімге жатқызады.

Тәжірибесі мен ғылыми-зерттеу көрсеткендей, көптеген жағдайларда спорт түрінің  дамуын қамтамасыз етуге жеткілікті. Спорттың кейбір түрлерінде (әсіресе  жылдамдығы мен күш спорт түрлері) кейбір спорт ол цикл жылдық және жартыжылдық сияқты, спорт түрінің  дамуын жаңарту мүмкін.

Жарты жылда бір рет кішірек шарттары, ірі жаттығу циклы тым қысқа болып көрінеді. Циклдар кейбір сәйкес, бір-жылдан астам кең, ол белгілі бір жағдайларда қажет болуы мүмкін.

Арнайы дайындық жұмыстарының бағыттары оқыту, жарысу, ойын түрлерінде, жаттығу жұмыстарында аңықталады. Бұл жұмыстар жарысу жағдайларына негізделген және околомаксималдық интенсивті, жоғарғы моторлық тығыздығы көлемдігінің аздығы осының бәрі спортшыдан күш жүгерді көңіл бөлуді талап етеді. Барлық тапсырмалар жұппен және жеке орындалады. Гликолитикалық тәртіп қанның құрамының өзгеруіне байланысты. Осында жағдайда спортшы жаттығуға қатыспауы керек, себебі оның бұлшық ет тамырларының жұмысы күше түседі, сондықтан жоғары интенсивты дайындықтары арнайы берілген уақытта бастап тоқтатуы керек. Осы жағдайда интенсивты жаттығулар гликолитикалық тәртіпке сай келеді. Барлық техникалық жұмыс таңертен жасалатынын ескеру керек, ол оқу және дайындық бағытта болу мүмкін, бірақ кешкі уақытта да орындауға болады. Физикалық дайындықты кешкі уақытта қалдырған жөн. Спортшының физикалық, тактикалық, психологиялық дайындығын бөлу – тұрақсыз болып саналып, қойылған мақсат міндеттерге байланысты өзгеріп тұрады. Бұлшық еттердің созылуына әсер ететін жаттығулар жүргізу керек. Спортшылардың негізгі жарыстарға қатысуын жоспарлау кезеңінде созу жақсы нәтиже береді, бірақ бұнын объективті дәлелі болу керек. Жарыс алдындағы дайындықтың кезеңі іріктелу кезеңінен басталады. Іріктеу кезеңінде қарсыласымен күрескеннен кейін, олардың бұлшық еттері миокардасы өзгеру мүмкін. Жекпе-жектерден кейін адамның ағзасында аэробты және ана аэробты процестер пайда болатыны анық. Жекпе-жектің бірінші минутында физикалық дайындық барысында бұлшық еттің төменгі және жоғарғы адам денесінің барлық бұлшық еттері жұмыс істейді. Бұлшық еттерде түрлі қозғалыстар пайда болып, гликолитикалық бұлшық еттер белсеңділігін көрсетеді. Соның нәтижесінде басқа бұлшық еттер жоғары жұмыс көрсетіп және жүрек қан тамыр жүйесіне өттегін қамтамасыз етеді.

Спортшылар, яғни күресшілер осы айтылған үш циклдң дұрыс қолданған жағдайда ғана үлкен жетістіктерге жетуі әбден мүмкін.

 



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6




©kzref.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет