Литература коми олöмын, кöть и абу медся важ, но медся сöвмöм искусство. Чужис сiйö хiу помын, кор вӧлi лӧсьӧдӧмаӧсь медводдза коми шыпасъясян коми гижӧдъяс. Сiйӧ кадсяньыс коми литература козьналiс Му вывса войтырлы ыджыд таланта уна



жүктеу 0.53 Mb.
бет1/2
Дата03.04.2019
өлшемі0.53 Mb.
түріЛитература
  1   2



Водзкыв


Литература коми олöмын, кöть и абу медся важ, но медся сöвмöм искусство. Чужис сiйö ХIУ помын, кор вӧлi лӧсьӧдӧмаӧсь медводдза коми шыпасъясян коми гижӧдъяс. Сiйӧ кадсяньыс коми литература козьналiс Му вывса войтырлы ыджыд таланта уна гижысьӧс. 600 воысь дырджык коми литература чукӧртiс пытшкас чужан войтырлысь бурсӧ, мывкыдсӧ, морт нога сьӧлӧмкылӧмъяссӧ, мичлун гӧгӧрвоӧмсӧ. Таын и коми литературалын тiдчанлуныс велӧдчӧм да шань сьӧлӧма мортӧс дасьтӧм-быдтӧмын. Литература вылӧ йӧзлӧн видзӧдласыс абу пыр ӧткодь. Вӧлi кад, кор литературалысь художествоа могьяссӧ кедзовтiсны, вӧзйисны сылы лоны велӧдысьӧн, лӧсьӧдны мортлысь идеал, сбвмӧдны гражданинӧс. Вӧлi и сэтшӧмтор, мый литератураысъ корсисны сӧмын мича «формаяс» либӧ вӧзйисны сылы лоны шойччыгӧн. Талунъя велӧдысьлы лоӧ паськыдджыка мбвпавны литература йылысь, тӧд вылын кутны литературалысь став могсӧ. Вӧлисти, на вылӧ подуласьӧмӧн, пуктыны велӧдан могъяс: быд урок вылын, классысь классӧ, литературасӧ школаын велёдiгчӧж.

Коми литература велӧдан могъяс:

- озырмӧдны велӧдчысьлысь пытшкӧсса олӧмсӧ, велӧдны сiйӧс бурногӧн инасьны йӧз пӧвстын;

- быдтыньт сяма лыддьысьысьӧс. Сӧвмӧдны том мортлысь ловсӧ, гижбдъяс донъявны-видлавны кӧсйӧмсӧ;

- велӧдны челядьӧс ас ногӧн да серпасъясӧн мӧвпавны;

- отсавны вежӧртны коми йӧзлысь олан этшсӧ, видзӧдласъяссӧ, мортлунсӧ, мукӧд йӧзкӧд йитӧдсӧ;

- гӧгӧрвоӧдны, мый коми литература коми йӧзлӧн ыджыд шедӧдӧмтор, ас войтыр культуралӧн сюрӧс;

- чужтыны да сӧвмӧдны коми небӧг радейтӧм, комиӧн лыддьысьны кӧсйӧм;

- велӧдны кужӧмӧн вӧдитчыны коми кывйӧн, кыпӧдны гижан да сёрнитан сям.

Кыдз велӧдсьӧ коми литература школаын? Медводдза туйвизьыс — гижӧдӧн тӧдмасьӧм,

Сiйӧс видлалӧм-туялӧм. Сэсся — гырысь гижысьяслысь гижан туйсӧ, сямсӧ тӧмалӧм, коми, россияса, да, колӧкӧ и, став мирса литератураын сылысь инсӧ восьтӧм. Коймёдён — коми литературалысь олӧмсӧ, сӧвман тшупбдъяссӧ гӧгӧрвоӧм, мукӧд литератураяскӧд орччӧдӧм. Нёльӧдӧн — литература теорияысь тӧдӧмлун босьтӧм да тӧдӧмлунъяснас вӧдитчӧм. Лыдьӧдлӧм туйвизьясыс — абу тшупӧдъяс, наӧдз колӧ воӧдчыны витӧд классянь дас ӧтикӧдз. Кӧть эськӧ и 1920-3О-ӧд воясся литература паськыдасӧ велӧдчыссьӧ ӧкмысӧд классын, кутшӧмакӧ сiйӧ тыдовчас нин витӧд-квайтӧд класса челядьлы Нёбдiнса Виттор, Тима Вень да Илля Вась кывбуръясысь. Мед ӧткодявны коми да мӧд кывъя гижӧдъяс либӧ гижысьяслысь творчество, оз жӧ ков виччысьны ьджыд классъясӧдз. Вӧзъяна Уджтас подулӧ пуктӧма литературнӧй образованиелӧн сэтшӧм тэчас, кор ӧти тема велӧдiгӧн позьӧ сӧвмӧдны уна пӧлӧс тӧдӧмлун.

Уджтасын тӧд вылӧ босьтӧма и литература велёдӧмлысь тшупӧдъяссӧ. Литератураысь тӧдӧмлунсӧ велӧдчысь заводитӧ босьтны ичӧт школаын на. Сiйӧ велалӧ колана ногӧн да ӧдӧн лыддъысьны, гӧгӧрвоны да висьтавны гижӧдлысь сюрӧссӧ, доньявны геройясӧс да накӧд лоӧмторъяссӧ, йитны олӧмкӧд, торйӧдны неыджыд жанръяс, кывбура да кывбуртӧм сёрни.

10-11 классъясын велӧдны коми литература кыдэн кыв искусство, тӧдмалӧны сылысь законъяссӧ. Та дырйи медшӧр лыддянторнас да видлаланторнас лоӧ торъя гижӧд. Велӧдны челядьӧс пыр ӧдчыны художествоа гижӧд вежӧртасӧ да тэчасӧ позьӧ сӧмын лӧсьыд, бура артмӧм гижӧдьяс лыддиг-видлалiг. Та вӧсна 10-11 классъяслы уджтассӧ пыртӧма коми гижысьяслысь медвына гижӧдъяссӧ.

10 - 11 классъясын коми литература велӧдӧм мыжсьӧ историко-эстетическӧй принцип вылӧ. Велӧдӧм сюрӧснас лоӧ медгырысь коми гижысьяслысь творчествосӧ видлалӧм, торъя кадколастса гижӧдъяслӧн обзор да литература теорияысь тӧдчана пошiтиеясӧн тӧдмасьӧм. Литература материалсӧ та ногӧн иналӧмыс отсалӧ водзӧ сӧвмӧдны торъя гижӧд видлалан сям. Гӧгӧрвоны гижысь творчестволысь ӧтувъялунсӧ, кадкӧд йитӧдсӧ, аддзыны коми литературалысь сӧвмӧмсӧ, вежсьытӧмторсӧ да вежсьӧмъяссӧ, пыртны чужан войтырлысь кыв искусство Россияса да ставмирса культура кытшӧ.

10-ӧд да 11-ӧд классъясын вӧзйӧма шымыртны коми литературасб I945-ӧд ӧнӧдз. Помкаыс талы сыын, мый ӧнiя коми литература озырмис уна бур гижӧдӧн, ӧд 1960- ӧд вояссянь сiйӧ сӧвмис на тэрыбджыка.

Коми литература велӧдӧмысь кындзи, уджтас урчитӧ шыӧдчьтны йӧзкостса произведениеяс дорӧ. Тайӧ колӧ, медым джудждӧдны велӧдчысьяслысь тӧдӧмсӧ, кутшӧм коми мортыслӧн олан сямыс, кутшӧм традицияясӧ кутчысьӧ.

Выльторйӧн лоӧны финн-угор авторъяслӧн гижӧдъяс, найӧс вӧзйӧма асшӧр лыддьӧм вылӧ. 10-ӧд классын юкӧнъяснас лоӧны темаӧн котыртӧм гижӧдъяс. 11-ӧд классянь тематическӧй принцип дорӧ содӧ хронологическӧй. 10-11 классянь уджтаслысь юкӧньяссӧ артмӧдӧны ӧти кадӧ гижӧмторъяс либӧ ьщжыд гижысьяслӧн творчествоыс. Юкӧнъяс пытшкын ӧти гижӧдъяс вӧзйӧма лыддьыны да видлавны классын, мукӧдъясӧс — ас кежысь лыддьыны да сёрнитны на йылысь классын либӧ сӧмын ас кежысь тӧдмасьны. Велӧдысь вермас вежлавны местаяснас классын да ас кежысь лыддянторсӧ. Пӧшти быд юкӧнын эм литература теорияысь колана чуктӧд, а быд велӧдчан во помын индӧма, мый колӧ велӧдны наизусть. Дерт, велӧдысь да велӧдчысь серти гижӧдъяслысь лыдсӧ позьӧ содтыны, быд уджтасын сетӧма сӧмын быть коланасӧ. Мед вӧлiны ясыдджыкӧн быд велӧдчан волӧн могьясыс, уджтасын тшӧтш пасйӧма, кутшӧм вомгора да гижан уджъяс колӧ нуӧдны, кутшӧм тӧдӧм-кужӧмъяс сӧвмӧдны. Ставсикас уджъяссӧ артыштӧмӧн, вӧзйӧм темаяссӧ юклӧма часъяс серти, но велӧдысьлӧн, бара жӧ, эм позянлун аслыс урчитны кадсӧ.

Уджтасын лои вӧдитчӧма бӧръя кадӧ комиӧдӧм литература туялан терминъясӧн.


10 КЛАСС (72час)

ПЫРТӦД (2 час)

Гижысьлӧн олӧм. Гижысьлысь олан туйсӧ тӧдмалӧм. Художествоа творчествоын гижысь биографиялӧн петкӧдчӧм. Художествоа автобиография да биография.

КОМИ ЛИТЕРАТУРА ХIХ НЭМ (5 час)

И.А.КУРАТОВ «Кор вӧйписны-керисны Лессинг, да Шиллер, да Гете. ..», «Тэ гӧль да сы пыдди тэ бур ...» (Бернслӧн), «Антикъяс Парижьн» (Шиллер серти), «Колумб» (Шиллерлӧн). «Вӧт» (Вольтерлӧн), «Виччысьӧм и лоӧм» (Шиллерлӧн).

И.А.Куратов да суйӧрсайса поэзия.

«КОР ВӦИПИСНЫ.-КЕРИСНЫ ЛЕССИНГ, ДА ШИЛЛЕР, ДА

ГЕТЕ...». Германиялысь кык сикас вын паныд сувтӧдӧм. Культура

Сӧвмӧдӧмын, олӧмсӧ вндзӧмын ыджыд таланта йӧзлӧн тӧдчанлун.

Поэтъясӧс вунӧдӧм Германия — война пестысь страна. Античнӧй ен

Афина-Палладакёд да салдаткакёд Германияёс орччӧдӧм.

«ТЭ ГӦЛЬ ДА СЫ ПЫДДИ ТЭ БУР ...» (БЕРНСЛӦН). Гӧль мортӧс ошкӧм-ышӧдӧм. Мортлысь мывкыдлун да уджавны сям зарниысь вылӧджык пуктӧм.

«АНТИКЪЯС ПАРИЖЫН» (ШИЛЛЕР СЕРТИ). Кывбурын война да культура тема. Искусство дорӧ кын сьӧлӧма мортӧс вандалкӧд орччӧдӧм. Збыльысь вӧвлӧмторлы — Наполеон войскаяслӧн Европаын шобсьӧмлы — паськыд вежӧртас сетӧм.

«КОЛУМБ» (ШИЛЛЕРЛӦН). Кывбурлӧн шӧр мӧвп: генийлысь кывзысьӧ ачыс вӧр-ваыс, муюгыдыс. Колумб образлӧн аллегорическӧй вежӧртас.

«ВИЧЫСЬӦМ И ЛОӦМ» (ШИЛЛЕРЛӦН). Кывбурын аллегория нога серпас: томлун да гырысьлун, овны пондысьӧм да олӧмсӧ вуджӧм мортӧс орччӧдӧм.

«ВӦТ» (ВОЛЬТЕРЛӦН). Царлӧн корона йӧз вылын власьтлӧн символ. Вӧтлӧн вежӧртас. Кывбурлӧн виччысьтӧм пом, шуда олӧм вылӧ лирика геройлӧн видзӧдлас.

1930-ӦД ВОЯССЯ КОМИ ЛИТЕРАТУРАЫСЬ (8 час)

П.Г.ДОРОНИН Гижысьлӧн олан туй да творчество. Коми литература да фольклор туялӧмӧ ыджыд пай пуктӧм.



Классын видлалӧм

«ПАРМА СЫЛӦМЫН» — медводдза коми роман. Романлӧн история. Коми старообрядечьяслӧн важ олӧмысь серпасъяс, семьяпытшса «устав». Геройяслӧн паныд сулалӧмъяс. Геройяслысь морттуйсӧ да олӧм вылӧ видзӧдласъяссӧ восьтiгӧн психологизм. 19ЗО-ӧд воясся коми литератураын романлӧн аслыспӧлӧс ин.


КОМИ ЛИТЕРАТУРА ХХ-ӧд НЭМ ШӦРЫН (1 час)

І (1 час)



ВОЙНАБӦРСЯ КОМИ ЛИТЕРАТУРА (I945-59-ӧд вояс). Коми литератураын сӧветскӧй мортлысь образ тэчӧм, бурланьӧ олӧмсӧ вежысь геройӧс петкӧдлӧм, лыддьысьысьӧс ыджыд вермӧмъяс вылӧ ышӧдӧм, художествоа да идеология могъяслӧн ӧтувтчӧм. Юрнуӧдысь жанръяс: роман, лирическӧй комедия, публицистика нога кывбур. Коми прозаын, драматургияын, лирикаын художествоа шедӧдӧмторъяс.

ІІ (12 час)

В.В.ЮХНИН. В.В.Юхнинлӧн олӧм, гижан туй. Коми гижысь котырӧн веськӧдлӧм, коми литература да гижысьяс вёсна сьӧкыд кадӧ тӧждысьӧм.

Классын видлалӧм.

«АЛӦИ ЛЕНТА». Романын коми войтырлӧн оласног, традицияяс, важыс да выльыс. ХХ нэмӧ пыригӧн коми олӧмын вежсьӧмъяс: эмлун серти йӧзлӧн торъялӧм, социальнӧй конфликт сӧвмӧм, коми йӧзлӧн ас вёсна сулавны велӧдчӧм. Ошлапов да Сирвойтов котыръяс. Уна сикас характеръяс тэчӧмын гижысьлӧн вермӧмъяс. Романлӧн фольклоркӧд йитӧдъяс.



Содтӧд лыддьём вылӧ

В.В.Юхнин «Тундраса бияс» (романысь юкӧнъяс).

Удмурт гижысь Д.Корепанов (Кедра Митрей). «Сьӧкыд нарт улын» (юкӧнъяс).

Литература теория

Роман. Романлы лӧсялана лоӧмторъяс да герой.

ІІІ (6 час)

Я.М.РОЧЕВ. Гижысьлӧн олан туй да творчество.



Классы н видлалӧм

«КЫК ДРУГ». ХХ нэмӧ пыригӧн войвывса комияслӧн да ненечьяслӧн олӧмысь жугыль серпасъяс. Геня Дуркин да Вася Манзадей. Налӧн сьӧкыд быдмӧм-верстяммӧм. Батьясныслӧн шог олӧм пом. Олӧм бурмодом йылысь зонкаяслон мӧвпъяс. Профессиональнӧй революционеръяс да том йӧзлӧн олан ордым. Озыръяслӧн олан сям. Авторён налы дон сетӧм.



Содтӧд лыддьӧм

«Изьва гызьӧ», «Му вежӧм».

IV (4 час)

Н.М.Дьяконов. Театркӧд йитчӧм олӧм, драма гижӧдъяс, налӧн сценавывса судьба.



Классын видлалӧм

«СВАДЬБА ПРИДАННӦЙӦН». Сӧветскӧй морт олӧмын уджлӧн ыджыд тӧдчанлун. Художествоа венлӧн аслыспӧлӧслун, удж котыртӧм вылӧ радейтчысь ныла-зонмалӧн видзӧдласъяс зурасьӧм. Герой характеръяслӧн ясыдлун. Комедия артмӧдан пасъяс: серамбана лоӧмторъяс, геройяслӧн сӧрнитанног.



Литература теория

Лирикаа комедия.

V (2 час)

Классын видлалӧм

В.Д.ЛЕКАНОВ «ЙӦЛӦГА». Драмаын ортсыса да пытшкӧсса конфликт. Война дырйи лоӧмторлӧн подулыс да ӧнiя кадӧ сылӧн йӧлӧгаыс.



Содтёд лыддьӧм

«Удоратинъяс».

VI (5 час)

С.А.ПОПОВ «Машук» поэма, «Кусльттӧм би йылысь баллада», Война йылысь кывбуръяс: «Кывтасны вояс», «Коктӧм морт», «Усьӧ лым».

С.А.Поповлён олан туй да творчество.

Классы н видлалӧм

«МАШУК». Поэмаын коми аньлён судьба йыльтсь мӧвпалӧм. Сьӧкыд война кадӧ коми йӧз олӧмысь драматическӧй серпасъяс. Поэмаын гуманизм идея. Поэмалӧн тэчас.

«КУСЛЫТӦМ БИ ИЫЛЬIСЬ БАЛЛАДА». Лоӧмторъяс йылысь джуджыд сьӧлӧмкылӧмъяса висьтасьӧм. Публицистика приемъясӧн вӧдитчӧм. Шӧр мӧвп да чуксалӧм: чужан му дорйысьясӧс некор оз ков вунӧдны.

Война йылысь кывбуръясын фронтовиклӧн образ: повтӧм, чужан му радейтысь, усьӧм ёртъясӧс пыдди пуктысь, асьсӧ жалиттӧг уджалысь. Содтӧд лыддьӧм

С.Поповлбн разнӧй кадся гижӧд чукӧръясысь кывбуръяс. «Важӧн керка тшуплiсны», «Дедлӧн вӧралан керка», «Чер да пила ыдждалiсны дыр».

И.В .ВАВИЛИН. Великёй Отечественнбй война йылысь кывбуръяс.



Литература теория

Литературан баллада жанр.

КОМИ ЛИТЕРАТУРА 1960 ВОЯССЯНЬ ӦНIЯ КАДӦДЗ

I (2 час)

1960-бд воясӧ коми литератураын ыджыд вежсьӧмъяс. Мортлӧн быдлунъя олӧм да тӧждъяс дорӧ шыӧдчӧм.

ІІ (16 час)

И.Г.ТОРОПОВ. «Регыд дас квайт», «Тiянлы водзӧ овны», «Но-о, биабордаяс», «Видза колян, мушкетер», «Нельӧн войся бипур дорын».

И.Г.Тороповлён олӧм да гижӧдъяс.



Классын видлалӧм

«РЕГЬ1Д ДАС КВАИТ». Война дырйи вӧр пӧрӧдысьяслӧн олӧм да удж. Сьӧкыд кадӧ том йӧзлӧн быдмӧм-верстяммӧм, нравственнӧя сӧвмӧм (Федя Мелехин, дина, Калиса). Шуштӧм война кадӧ мортӧс жалитӧм проблема (Казимир Бордзиловский).

Том ньгвбабаяслӧн судьба йылысь мӧвпалӧм (Марина, Клава). Повесьтын олӧма йӧз (Тэрыб Ольӧш да Африкан Африканович).

«ТІЯНЛЫ ВОДЗ ОВНЫ». Некымын поколениеа войтырӧс петкӧдлӧм. Федялӧн да мукӧд том йӧзлон образъяс. Олӧма йӧзлӧн быдмысь поколение вӧсна тӧждысьӧм. Арлыда йӧз. Повесьт нимлӧн вежӧртас.

Том йозлӧн патриотизм. Оломысь да уджысь смысл корсьӧм. Вурдовкӧд конфликтлон нравственнӧй подув. «Регыд дас квайт» да «Тiянлы водзӧ овны» повесьтъяслӧн аслыспӧлӧслун. Повествованиелӧн лиризм. Романтическӧй характер тэчӧм, сьӧкыд кадлысь серпасъяссӧ том мортлӧн кыпыд видзӧдласӧн да кылӧмъясӧн йитӧм. И.Тороповӧн выль гижанног коми прозаӧ пыртӧм.

«НЁЛЬОН ВОИСЯ БИПУР ДОРЫН». Коми му 19ЗО-ӧд воясӧ. Морт да канму тема. Ортсы да пытшкӧсса вен: коми муын вужнойтыр да ыстӧм йӧз костын, ая-пиа костын, быдӧнлӧн аскӧдыс вензьӧм. Ставлы ӧткодя козьналӧм олӧм, мича ывла выв да государствоӧн вӧзъяна немортнога пӧрадок. Батьяслӧн мывкыдлун, мортлы эскыны кужӧм. Выль олӧм дорысь Виталейлӧн — государстволысь кывзысьысь мортлӧн — ловсер. Геройяс нимсянь висьталӧмсӧ нуӧдӧм. Авторлён видзӧдлас.



Содтӧд лыддьӧм

«Но-о, биа-бордаяс! », «Видза колян, мушкетер! ».



Литература теория

Лирикаа проза йылысь тӧдӧмлунъяс джудждӧдӧм.

Гижӧдъяс цикл.

ІІІ (5 час)

А.Е.ВАНЕЕВ «Чужан сиктӧй менам», «Ме тэ ради му вылын ола», «Алӧй лента», «Тундрасянь чуксасьӧм», «Нинӧм эз вӧв миян костын», вуджӧдӧмъяс.

А.Е.Ванеевлӧн — поэтлӧн да ученӧйлӧн — олан да гижан туй.



Классы н видлалӧм

«ЧУЖАН СИКТӦИ МЕНАМ». Сонетъяс гӧрӧд 197О-ӧд воясся коми поэзияын выль сикас гижӧд. Чужан му да сэнi олысьяс. Войвыв вӧр-ваӧн да йӧзӧн нимкодясьом, на йылысь кыпыд сёрни. Сонет жанрлӧн да сонетъяс гӧрӧдлӧн аслыспӧлӧслун.

«МЕ ТЭ РАДИ МУ ВЫЛАС ОЛА». Радейтысь мортлӧн сьӧлӧмкылӧмъяс, му вывсӧ мичаӧн аддзӧм, шуд виччысьӧм, радейтана мортӧс муслун пестӧмысь аттьӧалӧм. Нывлысь сьӧлӧмкылӧмъяссё восьтӧмын анафоралӧн да соссяна кадакывъяслӧн тёдчанлун.

«АЛӦЙ ЛЕНТА». Алӧй ленталӧн, алӧй рӧмлӧн йӧзкостса вежӧртас. «Алӧй лента» йӧзкостса сьыланкывкӧд кывбурлӧн йитӧдъяс. Лирика геройлӧн майшасьом да радейтана мортлы бур сиӧм.

«ТУНДРАСЯНЬ ЧУКСАСЬӦМ». Кывбур геройлӧн этш, кӧсйӧмъяс, муса мортос шудаӧн вӧчны дасьлун. И.Куратовлӧн «Муса ныланӧй, мича аканьӧй» кывбуркӧд орччӧдӧм.

«НИНМ ЭЗ ВӦВ МIЯН КОСТЫН». Том кадся муслун казьтывлӧм. Тулыслӧн серпасъяс. Том мортлысь сьӧлӧм кылӧмъяс саридз кодь ытвакӧд ӧтвесьталӧм.


Содтӧд лыддьӧм

Коми поэтъяслӧн сонетъяс (Ф.В.Щербаков, Н.А.Фролов, А.В.Некрасов, Е.В .Козлов, А.М.Лужиков).

А.Е.Ванеевлён вуджӧдӧёмъяс.

IV (20 час)

Г.А.ЮШКОВ «Макар Васька сиктса зон», «Чугра», «Кыськӧ тай эмӧсь», В исьтасьӧм», «Воййыв турун, еджыд дзоридза».

Гижысьлӧн олӧм да творчество.



Классын видлалӧм

«МАКАР ВАСЬКА СИКТСА ЗОН». Шӧр геройлӧн сям, Макар Васька характерын йӧзлы тыдалана да тыдавтӧмторъяс. Том мортӧн ассьыс олан визьсӧ корсьӧм. Теш артмӧдысь приёмъяс.

«ВИСЬТАСЬӦМ». Нывбабаяслӧн характеръяс. Мыжа Катеринаӧс да мыжтӧм Опонасьӧс авторӧн донъялӧм. Висьтасьысь ремаркаяслӧн аслыспӧлӧслун да тӧдчанлун. Мортлӧн мыж вылӧ авторлӧн видзӧдлас.

«ЧУГРА». Романлӧн уна визя сюжет. Бажуков котырлӧн олан визь пыр коми олӧмын вежсьӧмъяс петкӧдлӧм. Коми мортлӧн олан сям. Комияслӧн мукӧд йӧзкӧд волысьӧмъяс. Восьса сьӧлӧмӧн олысь да ас пытшкӧ йӧршитчӧм геройяс, мортӧн олан туйсӧ бӧрйӧм, йӧз водзын кывкутӧм.

Геройяс, налӧн вочаасьӧмъяс, венъяс. Геройяслӧн мӧрччана характеръяс. Виринеялӧн пытшкӧсса вын, сӧмын ас вылас надея кутӧм, ас кежысь овны зiльӧм. Ардальон трагедиялӧн помкаяс. Ревеккалӧн мичлун, йӧз пӧвстын олӧм, сьӧкыдлунъяс венан вынйӧр. Павел оласногын пӧчлӧн да бать-мамыслӧн велӧдӧм.

Войньилысь озырлун босьтӧм да аскиа лун вӧсна кывкутӧм. Тихомировлӧн, Самаринлӧн, Варнаковлӧн образъяс.

Романлӧн аслыспӧлӧс тэчасног. Г.Юшковлӧн стиль да кыв.

Асшӧр лыддьӧм да классын сёрни

Г.А.ЮШКОВ. «ГIИЯНА ОШ». Вӧр-ва видзӧм да мортлун — торйӧдны позьтӧмторъяс. Микулайлӧн да Емельлӧн вочаасьӧмъяс, вен. Повесьтлӧн кыв, Микулай нимсянь висьтасьӧм. Арлыда мортлӧн сёрни да мӧвпалав ноглӧн гижӧдын тыдовтчӧм. Авторлӧн нравственнӧй позиция.



Классын сёрни

«КЫСЬКӦ ТАИ ЭМӦСЬ». Пьесаын I97О-ӧд воясся сиктлӧн аслыспӧлӧс чужӧмбан. Даньб Иванлӧн, Педӧралӧн, Павлалӧн олӧмын зумыд подув, сьӧлӧмкылӧмъяслӧн сӧстӧмлун, чужан муын бура олӧм вӧсна тӧждысьӧм. Мортлӧн гражданскӧй активносьт. Пьесаьин сатира да шмонь. Ремаркаяслӧн тӧдчанлун.



Содтӧд лыддьӧм

«Воййыв турун, еджыд дзоридза».



Литератра теория

Гижысьлён стиль (гижансер).

V (3 час)

Классын видлалӧм

В.А.ПОПОВ «СЬЬ1ЛIСНЫ БАБАЯС, СЬЫЛІСНЫ». Поэмаын война кадӧ нывбабальысь олӧм серпасалӧм. Небдiнса Витторлӧн да война кадӧ олысь йӧзлӧн трагическӧй судьба. Усьӧм йӧзлысь олӧмсӧ сьыланкывкӧд орччӧдӧм, йӧз паметьӧ нэмъяс кежлӧ кольӧм. Символ нога образъяс. Гижӧдлӧн вежласьысь ритмын шӧр героинялӧн да автор сьӧлӧм кылӧмъяслӧн йитчӧм.



Литература теория

Символ нога образ.

VI (5 час)

Удмурт гижысь Г.Д. КРАСИЛЬНИКОВ. Олан туй да гижӧдъяс.



Классын видлалӧм

«ВИСЬЫСЬ СЬӦЛӦМА МОРТ». Висьтын нравственнӧй проблемаяс. Мортӧс бурдӧдысь Сосновӧс да висянъяс бурдӧдысь Световидовӧс паныд сувтӧдӧм. Сосновлӧн йӧз водзын кьтвкутӧм, ас вылӧ сьӧкыдсӧ босьтны вермӧм. Световидовлӧн карьеризм, орччаяс дорӧ веськодьлун. Шӧр геройяслысь морттуй восьтӧмын медводдза морт нимсянь висьтасьӧмлӧн тӧдчанлун.



Литература теория

Пытшкӧсса монолог. Геройлысь пытшкӧсса олӧмсӧ восьтӧм (тӧдӧмлун джудждӧдӧм).



Содтӧд лыддьом

Финн-угор прозаысь борйём гижӧдъяс.

VII (6 час)

А.П.МИШАРИНА «Сувтны эськӧ пелысьӧн», «Кӧсйи тэнӧ вунӧдны...», «Эм саридз менам олӧм», «Тэныд», «Мусалы».

Поэтлӧн гижан туй. А.П.Мишариналӧн лирика герой, сыӧн олӧмсӧ кылӧм, бурӧ эскӧм.

«СУВТНЫ ЭСЬКО ПЕЛЫСЬӦН». Радейтысь мортлӧн образ, радейтана мортлы медбурсӧ, медъюгыдсӧ сиӧм. Вӧчны кӧсйӧм вежӧртаса кадакывъяс унаысь шуӧм.

«КОСЙЫ ТЭНӦ ВУНӦДНЫ ...». Лирика геройлӧн муслунӧн ойдӧм олӧм. Сьӧлӧмкылӧмлӧн содӧм, образ-переживание сӧвмӧм. Антитеза отсӧгӧн кывбур тэчӧм.

«ЭМ САРИДЗ МЕНАМ — ОЛӦМ». Морт олӧмӧн веськӧдлысь муслун. Кывбурлӧн дженьыдлун кыдз художествоа прием. Джуджыд мӧвп кутысь метафораяс.

«ТЭНЫД». Радейтысь мортлӧн чуймӧдана вын, став «парма вӧрсӧ» ас пытшкӧ сюркнявны да муса мортлы козьнавны вермӧм. Муслунтӧм сьӧлӧма мортӧс синтӧмкӧд орччӧдӧм. Кывбур заводитчӧм да пом, сьӧлӧмкьилӧмъяслӧн кыпалӧм да усьӧм.

«МУСАЛЫ». Радейтана мортлӧн мича образ. Мортӧс бордъяӧн вӧчысь муслун. Йӧзкост поэзиякӧд йитӧд. Лирика геройлӧн мыччысьӧм.



Содтӧд лыддьӧм

Коми да финн-угор поэтъяслӧн муслун йылысь гижӧдъяс.

Юрысь висьталӧм

А.П.Размыслов «Рытъя лирика», «Воклы» кывбуръяс либӧ «Медводдза любов» поэмаысь юкӧн.

В.В.Юхнин «Алӧй лента» романысь юкӧн.

С.А.Попов Война йылысь ӧти кывбур ас бӧрйӧм серти.

А.Е.Ванеев Ас бӧрйӧм серти ӧти кывбур, сонет.

И.Г.Торопов «Тiянлы водзӧ овны» повесьтысь юкӧн.

В.А.Попов «Сььтлiсны бабаяс, сьылiсны» поэмаысь юкӧн.

А.П.Мишарина Ас бӧрйӧм серти ӧти кывбур.

Муслун йылысь радейтана поэтлӧн ӧти кывбур.

Коми литератураьсь 10 классын вомгора да гижан уджъяс

1. Серпаса гижӧдъяс ас кежысь бура лыддьӧм. Индӧм текстъяс велӧдӧм.

2. Велӧдан да туялан уджъясӧн вӧдитчӧм. Литература гижбд серти тӧдбмлунъяс петкӧдлысь (контрольнӧй) уджъяс вӧчӧм.

З. Гижысь творчество йылысь кывкӧрталана сочинение, доклад, реферат дасьтӧм.

4. Кык лнбӧ некымын гижӧд орччӧдӧм.

5. Ас кежысь лыддьӧм небӧг, видзӧдӧм кинофильм, телепередача, спектакль вылӧ рецензия гижӧм.

б. Творческӧй уджъяс (вуджӧдчӧм, неыджыд гижӧдъяс) лӧсьбдӧм.

10 классын тӧдӧмлунъяс да кужӧмлунъяс сӧвмӧдӧм

Велӧдчысьлы колӧ тӧдны:

И.А.Куратовӧн вуджӧдӧмторъяс;

1 930—5О-ӧд воясся коми литературалысь аслыспӧлӧслунсӧ;

1 96О - 7О-ӧд воясся коми литератураысь гижӧдъяссӧ;



Велӧдӧм гижӧдъяс;

гижысьяслысь творчество туйсӧ, гижан киподтуйсӧ;

— фольклор да литература туялан понятиеяс: эпос, роман, драма жанръяс, вен, драматизм, лирикаын ин да кад, литература пародия.

Велӧдчысьлы колӧ кужны:

— видлавны художествоа гижӧдсӧ налӧн род да жанр серти; восьтыны ӧти гижӧдлысь либо гижӧд чукӧрлысь аслыспӧлӧслунсӧ;

— лӧсьӧдны литература тема серти доклад да реферат (ӧти гижӧд серти, некымын гижӧд орччӧдӧмӧн, гижысь творчество серти);

— йитны художествоа произведениесӧ сiйӧс гижан кадыскӧд;

— гижны отзыв асшӧр лыддьӧм небӧг, видзӧдӧм кинофильм, телепередача, спектак йылысь;

— вӧдитчыны литература туялан гижӧдъясӧн.


Коми литератураысь IО-ӧд клаеслы велёдан темаяс серти ‚трокъяс планируйтём.

Урок лыд да пӧрядок(ставыс-72час)

Урок ним, велӧдантор

Кад

Содтӧдъяс

1

Коми литература велёдёмын выль тшупёд заводитчӧм. Коми литература 19-ӧд нэмӧ.

1 триместр





2

Гижысьлӧн олӧм. Художествоа творчествоын гижысь биографиялӧн петкбдчӧм.




3

И.А.Куратов да суйёрсайса поэзия.




4

«Кор вӧйписны-керисны Лессинг, да Шиллер, да Гёте» кывбурын ыджыд таланта йӧзлбн тодчанлун.




5

«Тэ гӧль да сы пыдди тэ бур...» кывбурын мортлысь мывкыдлун да уджавны сям зарниысь вылёджык пуктӧм.




6

I9ЗО-ӧд воясся коми литература. П.Г.Доронин. Олӧм да творчество.




7

«Парма сьёлёмын» романӧн тодмасьӧм.




8

Коми старообрядечьяслӧн важ олӧмысь серпасъяс, семьяпытшса «устав».




9

Геройяслӧн паныд сулалӧмъяс.




10(С.с)

Геройяслысь морттуйсӧ да олӧм выло видзӧдлассъяссӧ восьтiгӧн психологизм.




11

I9ЗО-ӧд воясся коми литератураын романлӧн аслыспӧлӧс ин.




12

П.Г.Доронинлӧн творчество серти кывкӧртӧдъяс вӧчӧм.




13

Коми литература 2О-ӧд нэм шӧрын. Войнабӧрся коми литература.




14

В.В.Юхнин. Олӧм да творчество. «Алӧй лента» романӧн тӧдмасьӧм.




15

Коми войтырлӧн оласног, традицияяс, важ да выль.




16

20-ӧд нэмӧ пыригӧн коми олбмлӧн вежсьӧмъяс.




17

Ошлапов да Сирвойтов котыръяс.




18

Уна сикас характеръяс тэчӧмын гижысьлӧн вермӧмъяс.




19

«Тундраса бияс» романӧн тӧдмасьӧм.






Коми йӧзлӧн ас вона сулавны велӧдчӧм.




21

В.В.Юхнин творчество серти кывкӧртодъяс вочом.




22

Н.М.Дьяконов. Театркӧд йитчӧм олӧм, драма гижодъяс, сценавывса судьба.






«Свадьба приданнӧйӧн» пьесаӧн тӧдмасьӧм. Морт олӧмын уджлӧн ьщжыд тӧдчанлун.




24

Художествоа венлӧн аслыспӧлӧслун. Герой характеръяслӧн ясыдлун.




25

С.А.Попов. Олӧм да творчество. «Машук» поэмаӧн тбдмасьӧм. Коми аньлӧн судьӧа йылысь мӧвпалӧм.

2 триместр




26

«Кывтасны вояс», «Коктӧм морт», «Усьӧ лым» кывбуръясын война тема.







27

Я. М. Рочев. Олӧм да творчество.




28

«Кык друг» романӧн тӧдмасьӧм.




29

2О-ӧд нэмӧ пыригӧн войвывса комияслӧн да ненечьяслӧн олӧмысь жугыль серпасъяс.




З0

Геня Дуркин да Вася Манзадей-шӧр геройяс.




31 (С.с)

Содтӧд лыддьӧм «Изьва гызьӧ» да «Му вежӧм» гижӧдъяс серти вежавидзана сёрни.




32 (С.с)

Я.М.Рочевлбн гижӧдъяс серти кывкӧртӧдъяс вӧчӧм.




33

В.Д.Леканов. Олӧм да творчество. «Йӧлӧга» драмаӧн тёдмасьӧм.




З4

Ортсыса конфликт. Война дырйи лоӧмторлӧн подулыс да ӧнiя кадӧ сылӧн йӧлӧгаыс.




З5

Коми литература 1960-ӧд вояссянь ӧнiя кадӧдз. И.Г.Торопов. Олӧм да творчество.




36

«Регыд дас квайт» гижӧдӧн тӧдмасьӧм. Война дырйи вӧр пӧрӧдысьяслӧн олӧм да удж.




З7

Сьӧкыд кадӧ том йӧзлӧн бымӧм-сӧвмӧм. Шуштӧм война кадӧ мортӧс жалитӧм проблема.




38

Том нывбабаяслӧн судьба йылысь мӧвпалӧм. Повесьтын олӧма йӧз.




З9

«Тiянлы водзӧ овны» гижӧдӧн тӧдмасьӧм.




40

Некымын поколениеа войтырӧс петкӧдлӧм.




41

Федялӧн да мукӧд том йӧзлӧн образъяс. Патриотизм.




42

Олбма йӧзлӧн бымысь поколение вӧсна тӧждысьӧм.




43

Олӧмысь да уджысь смысл корсьӧм.




44

Федялӧн да мукӧд том йӧзлӧн образъяс. Патриотизм.




45

Олӧма йӧзлӧн бымысь поколение вӧсна тӧждысьӧм.

3 триместр





46 (К )

Олӧмысь да уджысь смысл корсьӧм.




47

И.Г.Тороповлӧн гижӧдъяс серти кывкӧртӧдъяс вӧчӧм.




48

А.Е.Ванеев. Олӧм да творчество. «Чужан сиктӧй менам» сонетъяс-1970-ӧд воясся коми поэзияын выль сикас гижӧд.




49

«Ме тэ ради му вылас ола», «Алӧй лента», «Тундрасянь чуксасьӧм» кывбуръясын геройяслӧн этш, кӧсйӧмъяс.




50(С.с)

Содтӧд лыддьӧм коми поэтъяслысь сонетъяс видзӧдлӧм.




51

Г.А.Юшков. Олӧм да творчество.




52

«Висьтасьӧм» гижӧдын геройясӧс донъялӧм.




53

«Макар Васька-сиктса зон» гижӧдӧн




54

- Шӧр геройлӧн сям. Характерын йӧзлы тыдалана да тыдавтӧмторъяс.

3 триместр

55

Том мортлӧн ассьыс олан визьсӧ корсьӧм.




56

«Чугра» романӧн тӧдмасьӧм.




57

Бажуков котырлён олан визь пыр коми олӧмын вежсьӧмъяс.




58

Коми мортлӧн олан сям. Мукӧд йӧзкӧд
волысьӧмъяс. Йӧз водзын кывкутӧм




59

Геройяслӧн мӧрччана характеръяс.
Виринеялӧн пытшкӧсса вын




60

Ардальон трагедиялӧн помка. Ревеккалӧн
мичлун. Павел оласногын пӧчлӧн да
бать-мамыслӧн велӧдӧм




61

Асшӧр лыдльӧм «Пияна ош» гижӧдын вӧр-ва
видзӧм да мортлун тыдовтчӧм




62

«Кыськӧ тай эмӧсь» пьесаын сиктлӧн
аслыспӧлӧс чужӧмбан




63

Геройяслён олёмын зумыд подув. Мортлён
гражданскёй активность.




64

А.П.Мишарина. Олӧм да творчество.




65

«Сунтны эськӧ пелысьӧн», «Кӧсйи тэнӧ
вунӧдны» кывбуръясын радейтысь мортлӧн
образ.




66 (с.с)

«Эм саридз менам-олӧм», «Тэныд», «Мусалы» кывбуръясын геройясӧн чуимодана вын




67 (с.с)

Содтӧд лыддьӧм коми да финн-угор
йылысь гижӧдъяс.




68

В .А.Попов.«Сьылiсны бабаяс,сьылiсны» поэма. Нёбдiнса Витторлӧн образ.




69

Коми йӧзлӧн трагическёй судьба.




70

Промежуточнӧй аттестация. Велӧдӧм гижӧдъяс кузя, кывкӧрталан тест.




71

Во помын велӧдӧм материал серти проектъяс дорйӧм.




72

Кывкӧрталан сочинение-мӧвпалӧм 1О-ӧд классын велӧдӧм материал серти. «Коми йӧзлӧн аслыспӧлӧс судьба».




73

Во помын медбур велӧдчысьӧс индӧм.





Серни сӧвмӧдӧм вылӧ урокъяс (с.с)– 8 часов

Кывкӧрталан уджъяс вылӧ урокъяс (К.у) – 1 час
Х -ХІ КЛАССЪЯССА ВЕЛӦДЧЫСЬЯСЛЫСЬ КОМИ

ЛИТЕРАТУРАЫСЬ ТОДӦМЛУН ДА КУЖАНЛУН ДОНЪЯЛӦМ

Кыдзн донъявны вочгора вочакывъяс

Велӧдчысьлысь вомгора вочакыв донъялiгӧн колӧ кутны тод вылын татшӧмтор:

— тырвыйӧ-ӧ да колана ногӧн-ӧ вочавидзис;

— бура-ӧ гӧгӧрвоис материалсӧ;

— кыдзи сёрнитiс.

«5» пуктыссьӧ сэк, кор велӧдчысь:

— тыр-бура восьтӧ велӧдӧмторсӧ;

--- пыдiа да паськыда вежӧртӧ материалсӧ, подулалӧ ассьыс висьталӧмсӧ, вайӧдӧ колана видлӧгъяс учебникысь да ассянь; висьталӧ материалсӧ сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн, литературнӧй кывйӧн.

«4» пуктыссьӧ сэк, кор велбдчысьлӧн вочакывйыс бур, но та дырйи

1-2 тырмытӧмтор висьталан пӧрадокын да кывйын.

«3» пуктыссьӧ сэк, кор велӧдчысь тӧдӧ и гӧгӧрвоӧ велӧдӧмторсӧ, но эмӧсь татшӧм тырмытӧмторъяс:

— оз тырвыйӧ висьтав велӧдӧмторйыслысь сюрӧссӧ да оз стӧча тӧд литература теория;

— оз вермы бура подулавны ассьыс мӧвпъяссӧ да вайӧдны ассяньыс видлӧгъяс;

— дзугыштӧ висьталан пӧрадоксӧ.

Тайӧ индбм тырмытӧмторъясыс оз мешайтны велбдчысьлы гӧгӧрвоны выль материал.

«2» пуктыссьӧ сэк, кор велӧдчысь оз тӧд велӧдӧм темалысь ыджыдджык юкӧнсӧ, кыдзсюрӧ висьталӧ велӧдӧмторсӧ, сёрниын тырлытӧмторъяс дзугӧны висьталанторлысь вежӧртассӧ, ставьте тайӧ мешайтӧ велӧдчысьлы гӧгбрвоны выль материалсӧ.

«5», «4», «3» оценкаяс вермӧны пуктыссьыны оз сӧмын ӧти вочакывйысь (кор тӧдӧмлунъяс петкӧдлӧм вылӧ велӧдчысьлы ӧтпырйӧ сетсьӧ кутшӧмкӧ кад), но и некымынысь, найӧс кӧ велӧдчысь сетӧ урок чӧжӧн.

Кыдзи донъявны художествоа гижӧд видлалӧм

Х—Х1 КЛАССЪЯСЫН

«5» пуктыссьӧ сэк кор велӧдчысь:

- бура тӧдӧ художествоа гижӧдыслысъ сюрӧссӧ да колана ногӧн восьтӧ шӧр мӧвпсӧ

- бура гӧгӧрвоӧ гижӧдыслысь мичлунсӧ, серпасалунсӧ, тӧдчанлунсӧ да кужӧ та йылысь лӧсьыда висьтавны;

— гижысьлысь олбмсӧ да гижан туйсӧ йито эпохаыскӧд, войтыр олӧмын торъя кадколастъяскӧд;

— петкӧдлӧ бур тӧдӧмлунъяс литература теорияысь;

— вочавидзӧ мичаа, стӧча, тырвыйӧ, сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн мӧвпъяссӧ висьталӧмӧн, кужӧ вайӧдны колана цитатаяс, ас кежысь вӧчӧ кывкӧртӧдъяс.

«4» пуктыссьӧ пӧшти татшӧм жӧ вочакывйысь, но велӧдчысь кӧ та

дырйи

— оз вермы вайӧдны став колава видлӧгсӧ;



оз тырвыйӧ вӧдитчы велӧдӧм литература терминъясӧн;

— оз пыр колана шуанногӧн висьтав текстсӧ.

«3» пуктыссьӧ, велӧдчысь кӧ тӧдӧ да гӧгӧрвоӧ видлаланторйысльтсь унджыксӧ, но та дырйи:

— дзугсялӧ висьталiгӧн; вежлалӧ стильсӧ;

— оз тырвыйӧ бура да ставнас восьты темасӧ;

— оз вӧдитчы велӧдӧм литература терминъясӧн;

— оз колана шуанногӧн висьтав текстсӧ, дзугсялӧ сiйӧс лыддигӧн.

«2» пуктыссьӧ, велӧдчысь кӧ омӧля тӧдӧ либбӧ оз тӧд гижӧдыслысь сюрӧссӧ, оз гӧгӧрво сылысь сюрӧса мӧвпсӧ, оз куж восьтыны ассьыс видзӧдлассӧ.

Коми литератураысь гижан уджъяс донъялӧм

Литератураысь медшӧр юкӧн уджӧн лоӧ сочинение. Сiйӧ овлӧ уна сикасӧн: художествоа гижӧд серти либӧ гижысьлӧн творчество серти сочинение; лыддьӧм гижӧд йылысь, видзӧдӧм телефильм да спектакль йылысь, серпас йылысь Отзыв; литература гижӧд да литература теория серти юалӧм выльтыр-бур вочакыв; литературно-критическӧй статья; литература герой йылысь очерк; сетӧм тема вылӧ Эссе; лыддьысьысьлӧн луннебӧг; гижысьльи письмӧ, литературнёй путешествие.

Литература урок вылын вермӧ нуӧдсьыны гижӧд серти творческёй диктант, изложение, сочинение элементъясӧн да с.в.

Классын асшӧра гижом сочиненислӧн ыдждаыс вӧзйыссьӧ татшӧм:

10 класс 4-5 л.б

11 класс 5-6 л.б

Быд сочинение донъявсьӧ кык боксянь:

-содержание восьтӧм да серпасалан ногъясӧн вӧдитчӧм;

-грамматика нормаяс да гижанног тӧдӧм.

Велӧдысьлы колӧ кутны тӧд вылын уджлысь аслыспӧлӧслунсӧ,ас кежысь гижӧмсӧ тэчассӧ колана стильӧн кужӧмӧн вӧдитчӧмсӧ.

Тӧдӧмлун петкёдлан кывкӧрталан уджьяс

Вӧзъяна лыд

IО кл II кл

Классын гижӧм 1 1

сочинение

Гортса 2 2

Сочинение

Кывкӧрталан уджъяс нуӧдсьӧны:

-тӧдчана темаяс да юкӧнъяс велӧдӧм бӧрын либӧ велӧдчан четвертьяс да во помын.

Сочинение донъялӧм

Медводдза оценкаыс пуктыссьӧ литература урокысь, мӧдыс-кыв урокысь.

«5» пуктыссьӧ,кор:

-уджлӧн сюрӧсыс,тэчасыс ставнас лӧсялӧ темалы,фактическӧй ӧшыбка абу;сюрӧсыс восьтӧма колана пӧрадокӧн,сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн;

— уджсӧ гижӧма сьӧлӧмсянь, лӧсьыд да мича кывйӧн, морфология ла синтаксис боксянь торкалӧмъяс абуӧсь.

Гижанногын вермас лоны ӧти тырмытӧмтор либӧ орфорграфия боксянь, либӧ пунктуация боксянь, либӧ грамматика боксянь (1/0; 0/1; Г-1).

«4» пуктыссьӧ, кор:

— уджлӧн сюрӧсыс лӧсялӧ темалы, но сэнi эм ӧткымын фактическӧй тырмытӧмтор, эм неыджыд дзугсьӧм мӧвпъяс сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн восьтӧмьш;

— уджсӧ вӧчӧма сьӧломсянь, гижӧма бур кывйӧн, колана стильӧн, морфология да синтаксис боксянь ыджыд торкалӧмъяс абуӧсь.

Вермас лоны 2 тырмытӧмтор гижӧдас да 3—4 тырмытӧмтор кывйын.

Гижанногын вермас лоны:

орфография боксянь да пунктуация боксянь 2 ӧшыбкаӧн, либӧ орфография боксянь 1 да пунктуация боксянь 3, либӧ пунктуация боксянь 4 ӧшыбка, сiдз жӧ грамматикаын 2 ӧщыбка (2/2 да Г-2, либӧ 1/3 да Г-2, либӧ 0/4 да Г-2).

«З» пуктыссьӧ, кор:

— уджын вӧчӧма темаысь тӧдчана кежӧмъяс; сюрӧссӧ гижӧма эскӧдана, но вьтвтi дженьыда да та дырйи эм ӧткымын фактическӧй тырмытӧмтор;

— эмӧсь дзугсьӧмъяс мӧвпъяс сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн восьтӧмын. Гижӧма гӧль кывйӧн, абу колана стильын; вевтыртӧ художествоа гижӧд пересказывайтӧм.

Вермас лоны 4 тырмьтӧмтор сюрӧсас да 5 тырмытӧмтор кывйын.

Гижанногын вермас лоны:

орфография да пунктуация боксянь 4 ӧшыбкаӧн, либӧ орфография

боксянь З да пунктуация боксянь 5 ӧшыбка, либӧ пунктуация боксянь 7

ӧшыбка, кор абу орфография боксянь ӧшыбкаыс, сiдз жӧ грамматикаысь 4

ӧшыбка (4/4 да Г-4, либӧ 3/5 да Г-4, либӧ 0/7 да Г-4).

V - ӧд классын пуктыссьӧ «3» орфография боксянь 5, пунктуация боксянь 4 да грамматика боксянь 4 тьтрмытӧмтор дырйи (5/4 да Г-4).

«2» пуктыссьӧ, кор:

— содержание оз лӧсяв темалы, эм уна фактическӧй тырмытӧмтор;

— абуӧсь йитӧдъяс уджлӧн юкӧнъяс костын;

— гижӧма лӧсявтӧм стильӧн, гӧль кывйӧн.

Эм кӧ сочинение сюрӧс ӧ либӧ унджык да кывйын 7 либӧ унджык тырмытӧмтор.

* Сочинениелӧн кӧ лист бок лыдыс унджык индӧмысь ӧти да джын юкӧнӧн либӧ кык пӧв, донъялан нормасӧ позьӧ ыдждӧдны ӧти балл вылӧ.

«5» оценка вылӧ сочинениелӧн ыдждаыс тӧд вылӧ оз босьтсьы.

Велӧдысьлы колӧ кутны тӧд вылын и уджлысь аслыспӧлӧслунсӧ, тэчассӧ, велӧдчысьлысь асшӧрлунсӧ. Сочинение, кӧнi эм тема туялӧмын выльтор либӧ велӧдчысьлӧн бура подулалӧм ас видзӧдлас, сiйӧс колӧ вылӧджык донъявны.

Медводдза оценкаыс оз вермы лоны бурӧн, абу кӧ восьтӧма уджын темаеӧ, кӧть и грамматика да стиль боксянь тырмытӧмторыс абу либӧ этша.

Сочинение донъялiгӧн колӧ сiдз жӧ кутны тӧд вылын ӧти сикас либӧ ичӧт тырмытӧмторъясысь велӧдчысьӧн асшӧра мынтӧдчӧмсӧ.

11 КЛАСС (68 час)

Пыртӧд (2 час)

ЛИТЕРАТУРА ЙЫЛЫСЪ КЫВКӦРТАЛАНА ТОДӦМЛУНЪЯС

ВЫЛЬМӦДӦМ. Литература — кыв искусство. Морт — литератураын медшӧр серпасалантор. Литературалӧн иныс да тӧдчанлуныс йӧз олӧмын. Коми литературалӧн сӧвман туй, аскиа лун. Коми фольклор да литература туялӧм.

I (8 час)

Н.Н.КУРАТОВА «Куим вожа тополь», «Батьяс йылысь висьт», «Сьӧд сэтӧр синъяса томиник ныв».

Гижысьлӧн олӧм да творчество.

Классын видлалӧм

«КУИМ ВОЖА ТОПОЛЬ». Радейтчӧм да морт шуд йылысь мӧвпалӧм. Нывбаба образъяслӧн аслыспӧлӧслун: талунъя лунон олысь Сандра да кывкутысь Галина. Галиналён шоч талант — йӧзӧс прӧститны кужӧм. Нывбаба олӧм вылӧ гижысьлӧн видзӧдласъяс.



Классын сёрни

«БАТЬЯС ЙЫЛЫСЬ ВИСЬТ». Рая олӧмын шуда да шудтӧм здукъяс. Батьсӧ пӧся радейтӧм, югыда казьтылӧм. Войнаӧн гудралӧм олӧм. Геройяслӧн мортлун. Челядьӧс быдтыны верстьӧ йӧзлӧн зiльӧм. Нывка нимсянь висьтасьӧмлӧн лиризм. Гижӧд нимлӧн вежӧртас.



Содтӧд лыддьӧм

«Сьӧд сэтӧр синъяса томиник ныв».

II (10 час)

Е.В.РОЧЕВ «Батьлӧн ордым», «Дзолюк», «Тер Мишлӧн висьтасьӧм», «Сӧмын милицияӧ эн сюрӧдчы», «Кутшӧмӧсь асьным», «Орӧдӧм вужъя войтыр».

Гижысьлӧн олан туй да творчество.

Классын видлалӧм

«БАТЬЛӦН ОРДЫМ», «ДЗОЛЮК» (бӧрйӧм юкӧнъяс). Е.В.Рочев творчествоын тундралӧн серпасъяс, сэтчӧс войтырлӧн аслыссикас олӧм. Вӧр-ва видзӧм да нравственность проблемаяслӧн йитчӧм. Виктор Канев — тундралӧн быдтас. Кӧрпилӧн сьӧлӧм вӧрзьӧдана мич, йӧз дiнӧ сибыдлун. Браконьеръясӧн олӧм жуглӧм. Цивилизация коланлун йылысь мӧвпалӧм.

«ТЕР МИШЛОН ВИСЬТАСЬӦМ». Тер Миш — тундраын, войвыв вӧр ва пёвстын сӧвмӧм мортлӧн образ. Тер Мишлӧн аслыспӧлӧс видзӧдласъяс да сёрни, сы гӧгӧрса йӧзысь торъялӧм. Геройлӧн да авторлӧн нюм.

Классын сёрни

«СӦМЫН МИЛИЦIЯ ЭН СЮРӦДЧЫ». Тундраын да карын олысьясӧс орччӧдӧм. Федэрлӧн образ, тундраын быдмӧм мортлӧн пытшкӧсса мичлун, йӧзлысь бурторсӧ казявны сямлун. Карса олӧмлӧн сер. Карсаяслӧн образъяс, сиктын быдмӧм Сямтӧмортлысь мортлунсӧ налы паныд сувтӧдӧм.

«КУТШӦМӦСЬ АСЬНЫМ», «ОРӦДӦМ ВУЖЬЯ ВОЙТЫР».

Гижысьлӧн лыддьысьысьыскӧд веськыд да чорыд сӧрни. Чӧв овны позьтӧмлун. Став коми йӧз дорӧ шыӧдчӧм, чужан му вӧсна тӧждысьны ышӧдӧм. Публицистика пасъяс.

III (4 час)

П.ШАХОВ «Мыйла олам, мыйла колам» повесьт.

Сиктса йӧзлӧн ортсы да пытшкӧсса олӧм. Шӧр геройлӧн олан сям йылысь сёрни-мӧвпъяс. Повесьтлӧн аслыспӧлӧс тэчас (нима торъя юкӧнъяс, уна стильӧн вӧдитчӧм), нюмсера кыв.

Содтӧд лыддьӧм

«Оксинь тьёт» висьт.

IV (2 час)

1980-2000-ӧд ВОЯССЯ КОМИ ЛИТЕРАТУРА. Россияса войтыр олӧмын вежсьӧмъяс. Литератураын вежсьысь пасъяс тыдовтчӧм. Выль нимъяс, темаяс, образъяс. Постреализм кадся литературалӧн уна ногӧн сӧвмӧм. Этнофутуризм — финн-угор войтыр культураын да искусствоын выль нырвизь. Этнослӧн локтан бур олӧм вылӧ ыджыд лача. Мифология да фольклор талунъя литератураын. Гижӧдъясын важсӧ, ӧнiясӧ да локтанасӧ йитны зiльӧм.

V (8 час)

Г.А.ЮШКОВ «Бива», «Часовня», «Лов пыкӧс».

«БИВА» (юкӧнъяс). Комияслысь войдӧр олӧмсӧ художествоа вежӧртӧм да серпасалӧм. Пама да Бияр образъяс пыр национальнӧй характер корсьӧм. Романлӧн кыв.

«ЧАСОВНЯ». Сиктсаяслӧн оласног. Геройлӧн водзмӧстчӧм да вежсьӧм. Вӧтъяслӧн тӧдчанлун. Часовня кыпӧдiгён морт вежӧр да лов сӧстӧммӧм.

«ЛОВ ПЫКОС». Висьт нимлӧн абу веськыд вежӧртас. Шӧр геройлӧн эгоизм, мӧд морт тшӧт весьтӧ асьсӧ вынаӧн кывны зiльӧм. Олӧмӧн велӧдӧм. Немкалӧн морттуй. Мортлӧн пытшкӧсса вын йылысь авторлӧн мӧвпалӧм.

Литература теория

Гижӧдлӧн тема, авторӧн кыпӧдӧм проблемаяс.

Олӧм вылӧ авторлысь видзӧдлассӧ восьтысь герой (тӧдӧмлунъяс джудждӧдӧм).

VI (4 час)

В.В.ТИМИН. Гижысьлӧн олӧм да творчество.

Классын видлалӧм

«АС КЕЖСЯ МОВПЪЯС». Гижӧд темалӧн аслыспӧлӧслун. Помтӧм кад да морт нэмлӧн дженьыдлун йылысь мӧвпалӧм. Муюгыдьш мортлӧн иныс. Коми йӧзлӧн рёк: выль савинъяслӧн абутӧмлун. Мортӧн Енколасӧ тӧдмалӧм, истина тӧдмавны зiльӧм. Оти гижӧдӧ разнӧй кывбуръяс ӧтувтӧмлӧн художествоа мог. Гижӧдлӧн кыв.

«ОЗ ПО РАДЕЙТНЪI КОМИЯС ДЗОРИДЗ». Коми йӧзӧс жугыль войтырӧн шуысьяскӧд вензьӧм. Вӧр-ва — коми мортлы медмичаторйыс. Кывбурын антитеза.

«ЛИАНА И ДУБ». Дублӧн тыдавтӧм олӧм да удж. дуб тшӧт весьтӧ олысь мича лиана. Дубӧс да лианаӧс «синтӧм» йӧзӧн донъялӧм. Кывбурын иносказание.



Классын сёрни

«ПАТЕФОН». Война воясся рытпукъяслӧн серпас. Патефон — мудз да сьӧкыд венны отсалысь, жугыль разӧдысь. Кывбур пом, сылӧн вежӧртас.

«ТАЛУН ТАНІ МЕ ПИ И ГӦСЬТ . . . ». Морт олӧмын гортлӧн да мамлӧн тӧдчанлун. Чужан сиктӧ, гортӧ воӧм мортлӧн шуда сьӧлӧмкылӧмъяс. Серпасъяс отсӧгӧн найӧс восьтӧм.

Содтӧд лыддьӧм

«Ас сиктын быттьӧ югдӧ синмӧй ...», «Ме бара Гарьяын. . . », «Мыйла мусамам...».



Литература теория

Философия нога гижӧд.

Иносказание.

VII (8 час)

А.В.УЛЬЯНОВ А.В.Ульяновлӧн олӧм да творчество.

Классын видлалӧм

«СЬӦД АР». Ӧнiя сикт да сиктса олысьяс. Петырлӧн мамьискӧд да чужан сиктыскӧд орӧдны позьтӧм йитӧд. Торъя мортлӧн да дзонь войтырлӧн трагедия. Сикт бырӧдысьяслӧн образъяс. Ывлавыв серпасъяслӧн йӧз олӧмкӧд йитӧд. Висьт нимлӧн вежӧртас.

«ӦТКА ПИЯН». Сиктса нывбабалӧн судьба. Ӧтка пиянлӧн — Иванлӧн да лексейлӧн — ва ньылыд кывтӧм кодь олӧм. Авторлӧн видзӧдлас, гижӧд сюрӧсын да тэчасын сылён тыдовтчӧм. Висьт помлӧн тӧдчанлун.

Классын сёрни

ВИЧКО ДА КЛУБ. Вичко да клуб сиктсаяс олӧмын. Стрӧйбаяслӧн да оломлӧн киссьём. Чужанiнлён тёрытъя да талунъя чужёмбан йылысь гижысьлён мӧвпалӧм. Гижӧдын публицистика пасъяс. Гижысьлӧн мог.



Содтӧд лыддьӧм

Финн-угор гижысьяслӧн висьтъяс.



Литература теория

Художествоа гижӧдын висьталысьлӧн да геройлӧн видзӧдласъяс ӧтувтчӧм, абу ас веськыд сӧрни (тӧдӧмлунъяс джудждӧдӧм).

VIII (6 час)

В.Е.НАПАЛКОВ «Ме тэнӧ радейта», «Прӧстит, Аньтусь» повесьтъяс, «Мам», «Еджыд кымӧр — нистӧм вурун», «Прӧстит, бать, коми пармалӧн пи», «Менам Парма» кывбуръяс.

Гижысьлён олан туй, творчество.

Классын видлалӧм

«МЕ ТЭНӦ РАДЕИТА». Войнабӧрся сиктын олӧм. Том йӧз сьӧлӧмын медводдза муслун чужӧм. Геройяслысь кыпыд кылӧмъяссӧ да олӧмысь курьид кӧрсӧ петкӧдлӧм.



Содтӧд лыддьӧм

«Прбстит, Аньтусь» повесьт, «Мам», «Еджыд кымбр — нистӧм вурун», «Прӧстит, бать, коми пармалӧн пи», «Менам Парма» кывбуръяс.

(4 час)

Г.В.БУТЫРЕВА «Ыпъялӧ сись...», «Олӧмлы», «Быттьӧ кык ӧта морт...», «Аттьӧ дона ай-мамлы...», «Челядьдырся сьӧлӧм мӧвп», «Кувсяс пбрысь морт...»,«Дона батьӧ. . . », «Морӧс тырнас лолалӧ...», «Мамлӧн садьмӧдчан сьыланкывъяс»,«Быд выль тулыс…», «Арся сьӧд войын...», «Эськӧ эски кӧ...».

Гижысьлӧн олӧм да творчество. Г.В.Бутырева поэзиялӧн аслыспӧлӧслун. Бать-мам да чужан му обрзъяслӧн топыд йитӧд. Гижан киподтуй. Рифматӧм кывбуръяс. Верлибрӧя лӧсьӧдӧм гижбдын кывлӧн метафоричносьт да ритм. Унаысь шiӧмъяслӧн художествоа тӧдчанлун. Чужан му, Россия, Рытывыв, Асыввыв поэзия йитӧм.

Классын видлалӧм

«ДОНА БАТЬӦ...», АТТЬӦ ДОНА АИ-МАМЛЫ...» кывбуръясын бать-мамӧс пыдди пуктӧм да чужан му пӧся радейтӧм. Челядьдырся кадлӧн верстьӧ олӧмын куслытӧм би. Олӧмын лача да сiйӧс олӧмӧ пӧртны вермытӧмлун йылысь сёрни.

«КУВСЯС ПӦРЫСЬ МОРТ...» кывбурын «кын му ёкмыль» кодь сьӧлӧма йӧзлӧн оласног йылысь ыджыд дойён мӧвпалӧм. Кывбурлӧн метафоричность. Строфа лӧсьӧдӧмын сёрникузяӧн ас ногӧн вӧдитчӧм.

«ЫПЪЯЛ СИСЬ...». Сисьлӧн поэтизируйтӧм образ. Мунысьбырысь буртор йылысь ловпытшса шог.

«ЧЕЛЯДЬДЫРСЯ СЬӦЛӦМ МӦВП». Югыд муслуна олӧм йылысь сьӧлӧмсянь висьтасьӧм. Морт олӧмын меддонаторъяс.

Содтӧд лыддьӧм

«Олӧмлы», «Быттьӧ кык ӧтка морт», «Морӧс тырнас лолалӧ...», «Мамлӧн садьмӧдчан сьыланкывъяс», «Быд выль тулыс...», «Арся сьӧд войын...», «Эськӧ эски кӧ...».



Литература теория

Верлибр.


Х (6 час)

А.В.ПОПОВ Гижысьлӧн олан туй да творчество.



Классын видлалӧм

«МЫИСЯМА ЙӦЗ». Ӧнiя сиктлысь гажтӧм да шуштӧм олӧмсӧ пьесаын петкӧдлӧм. Геройлӧн (Петырлӧн) олӧмсӧ вежны зiльӧм. Мортлӧн вермӧм да вермытӧмлун йылысь авторлӧн мӧвпалӧм. Драмаын ортсыса да пытшкӧсса вен гӧрддзасьӧм. Серпаса посниторъяслӧн тӧдчанлун.



Классьн сёни

«АДДЗЫСЬЛӦМЪЯС». 193О-4О-ӧд воясдырся олӧм. Сёвет муын мортӧс немӧстӧм-талялӧм. «Вӧльнӧй» олысьясӧс шыш туйӧ видзӧм. Максим судьба пыр Россияса олысьльтсь олан туйсӧ петкӧдлӧм. Олӧмысь мисьтӧм здукъяс натурализм ногӧн серпасалӧм.



Содтӧд лыддьӧм

«Туналӧм ордым», «Небыд гын сапӧг».



Литература теория

Драма кыдз жанр (тӧдӧмлунъяс джудждӧдӧм). драма гижӧдьтн авторлӧн тыдовтчӧмъяс. Гижӧдлысь сюрӧса мӧвпсӧ восьтӧмьтн ремаркаяслӧн тӧдчанлун. Драмаын символ вежӧртаса деталь.


ХI (4 час)

А.М.ЛУЖИКОВ «Талун кывбуръясӧй норӧсь...», «Сьӧлӧм кыпӧдчывлас мусьӹс...», «И збыль мый — сiйӧ кадыс матын...», «Шуӧм кывным муӧ усьӧ», «Воӧм пелысь — сьӧлӧм ыджда розъя...», «Мамӧн мыськӧм керка шӧрын...», «Вӧрса ёльын ваыс...», «Чужан пельӧсӧй...», «Быттьӧ воймӧм крестъяс...».

А.Лужиков поэзияын шӧр мотивъяс да образъяс. 2О-ӧд нэм помӧ олысь мортлӧн олӧм кылӧмыс, лов шыыс. Ас войтырлысь история, мифъяс, фольклор тӧд вылын кутӧмӧн кывбуръяс лӧсьӧдӧм.

Классын видлалӧм

«ТАЛУН КЫВБУРЪЯСӦЙ НӦРӦСЬ. . . ». Кывбурын лирика геройлӧн сьӧлӧм дой. Тӧрытъя да талунъя кылӧмъясын торъялӧмъяс. Кывӧурлӧн юргӧм.

«И ЗБЫЛЬ МЫЙ — СIЙӦ КАДЫС МАТЫН. . . ». Кывбурын коми олӧм кусӧм йылысь сьӧлӧмсянь шогсьӧм. Риторическӧй юалӧмъяслӧн эмоциональнӧй вын.

«МАМӦН МЫСЬКӦМ КЕРКА ШӦРЫН...», «ВОӦМ ПЕЛЫСЬ – СЬӦЛӦМ ЫДЖДА РОЗЪЯ...». Лирика геройлӧн ас дорас кывзысьӧм. Лирика геройӧс кытшалысь мирлӧн мичлун да ловпытшса югыдлун.

«ВӦРСА ЁЛЬЫН ВАЫС ЮМОВ...». Кывбурлӧн мӧвпалана ру.

Кывбур тэчаслӧн аслыспӧлӧслун, риторика юалӧм, антитеза, иносказание.

«ШУӦМ КЫВНЫМ МУО УСЬӦ». Шуӧм кыв образлӧн вежӧртас. Кыв — коми олӧм ӧтувтысь, ставсӧ вердысь-йитысь вын.

Содтӧд лыддьӧм

«Сьӧлӧм кыпӧдчывлас мусьыс...», «Чужан пельӧсӧй, вичко кодь югыд», «Воӧм пелысь — сьӧлӧм ыджда розъя», «Быттьӧ воймӧм крестъяс» да ас бӧрйӧм серти мукӧд кывбур.



Литература теория

Метафора, гипербола, антитеза, иносказание да кывбуръясын паныдасьлысь мукӧд приемъяс (тӧдӧмлунъяс джудждӧдӧм).

ХII (9 час)

Талунъя дженьыд прозаысь:

В.В.ИВАНОВА «Сэтӧра варенньӧ», «Пӧлӧс бока кӧвдум».

«СЭТӦРА ВАРЕННЬӦ». Ӧнiя мортлӧн сьӧлӧмтӧмлун, робот ногӧн олӧмсӧ олӧм. Иванлӧн мыж. Висьтлӧн восьса финал.

«ПӦЛӦС БОКА КӦВДУМ». Война кадӧ сӧвмӧм мортлӧн этш, нянь пӧжалысь аньлӧн тшьтг олбм, ёткён бьгдтысьбм, сьбкыдлунъяс венбм. Микол Дунялӧн быдтасъяс. Быдмысь йӧзӧ эскӧм.

О.И.УЛЯШЕВ «Ёгор Петырлӧн кыв», «Ош», «Воййыв», «Бипур», «Пои».

«ЁГОР ПЕТЫРЛОН КЫВ», «ОШ». Йӧзкостса сюжетъяс вылӧ подуласьӧм. Гижӧдъяслӧн кыв. Йӧзкостса висьтасянногӧн литература гижӧдын вӧдитчӧм. Авторлӧн «дзебсьӧм» кыдз художествоа приём.

«ВОЙЙЪIВ». Лирика прозалӧн пасъяс. Коркӧя да талунъя серпасъяс. Мича олӧм йылысь мича сёрни.

«БИПУР». Ӧти енколаын мортлӧн да кодзувкотлӧн ӧта-мӧдлы тыдавтӧм олӧмъяс. Олӧмысь ичӧтик здуклӧн ыджыд вежӧртас.

«ПОН». Мортлӧн да пемослӧн олан ру. Понлӧн кӧзяин дорӧ велалӧм, «небыд шаньгаа» олӧм ӧтдортӧм.

И.И.БЕЛЫХ «Арся бияс», «Медводдза лым», «Тшытшлӧм пожӧмъяс», «Сэнi ылын-ылын». Челядьдыр — морт олӧмын медшуда да медтӧдчана кад. Чужанiнкӧд орӧдны позьтӧм йитӧд. Висьтасьысьлӧн кыв. Лирикалы лӧсяланаторъяс проза гижӧдын. Висьтасьысьлӧн да гижысьлӧн образъяс.

Е.В.КОЗЛОВА «Мича Васька». Клава чой йылысь висьтасьысьлӧн сьӧлӧмсянь сӧрни. Клавалысь, бур сьӧлӧма мортлысь, образсӧ восьтӧмсӧвмӧдӧм. Висьтын югыд да нор сьӧлӧмкылӧмъяслён ӧтувтчӧм. Сёрнитан ногын висьтасьысьлӧн тыдовтчӧм.

Ю.Д.ЯКОВЛЕВ «Ӧдэй баб», «Ыджыд грек», «Патера», «Юсь-дзодзӧг». Олӧм серпасъяс. Пӧрысь йӧзӧс пыдди пуктӧм, на йылысь сьӧлӧмсянь висьтасьӧм. Коркӧ олӧмаяслӧн да ӧнiя йозлӧн полтӧса йитӧд.

Е.В.КОЗЛОВ «Вӧрса тыяс», «Байдкоръяс», «Ичӧт ключьяс», «Вой сӧн». Гижӧдъяслӧн дженьыдлун да мичлун, лирика кывбурлань мунӧм. Проза гижӧдын лирика герой, сылӧн кыпыд лов. Е.В.Козловлӧн гижӧдсер.

ХIII (4 час)

Е.В.КОЗЛОВ «Восьта ме дзик выль тетрадь...», «Нор сьыланкыв>, «Кык сьӧлӧм», «Эм асъя кадас сэтшӧм здук», «Усьӧ лым...», «Меным сӧнъястi келавны окота...», «Прӧстӧй сьыланкыв», «Дедъяслӧн паметьлы», «Усьӧм салдатлӧн кыв», «Ме тэнӧ корси сэтшӧм дыр», «Ме радейтлi лӧз синма нылӧс...», «Кутшӧм лӧсьыд, вӧлӧм, зэрӧм бӧрын...».

Е.В.Козлов кывбуръясын элегия нога мотивъяс. Лӧнь шыяса олӧм кылӧм. Казьтылӧмъяс пыр идеал лӧсьӧдӧм.

Классын видлалӧм

«ВОСЬТА МЕ ДЗИК ВЫЛЬ ТЕТРАДЬ...» кывбурын поэтическӧй удж йылысь художествоа сӧрни. Выль тетрадь, сӧстӧм кага лов, югыд Эжва дорса бадь — шӧр образъяслӧн вежӧртас. Лирика геройлӧн кӧсйӧмъяс да найӧс олӧмӧ пӧртны вермытӧмлун. Строфа тэчас, кывбур ритм.

«БАТЬӦЙ МЕНАМ - ЗАРНИ КИА МУЖИК». Кывбурлӧн абу веськыд вежӧртас. Батьясӧн вӧчӧмторсӧ видзны зiльӧм.

«ДЕДЪЯСЛӦН ПАМЕТЬЛЫ». Кывбурын вежсьысь серпас да лирика геройлӧн лов шы. Ӧнiя морт сьӧлӧмын войналӧн йӧлӧга. Синтаксислӧн да стих тэчаслӧн аслыспӧлӧслун.

«УСЬӦМ САЛДАТЛӦН КЪIВ». Кывбурын юрнуӧдана сьӧлбмкылӧмъяс: кулӧмысь вынаджык радейтчӧм, радейтана мортлы отсасьны кӧсйӧм, война выльтн усьӧм верӧсӧс помтӧг виччысьӧм. Усьӧм салдат нимсянь сьӧлӧм дойдана сёрни.

«МЕ ТЭНӦ КОРСИ СЭТШМ ДЫР». Кывбурын лирика геройлӧн идеал корсян ру. Строфалӧн кытшола тэчас.

«МЕ РАДЕЙТЛІ ЛӦЗ СИНМА НЫЛӦС...». Сьӧлӧм кыпалӧм.

Вочавидзтӧм радейтчӧмын лирика геройлӧн тыдовтчӧм. Элегия.



Содтӧд лыддьӧм

«Кык сьӧлӧм», «Нор сьыланкыв», «Эм асъя кадас сэтшӧм здук», «Усьӧ лым», «Меным сӧнъястi келавны окота», «Прӧстӧй сьыланкыв», «Кутшӧм лӧсьыд, вӧлӧм, зэрӧм бӧрын».



Литература теория

Элегия (тӧдӧмлун джудждӧдӧм).

ХIV (4 час)

М.А.ЕЛЬКИН «Казьтылӧм», «Олӧмыс кор бара дойдас менӧ. . . », «Гожся веж вылас на гӧрдӧн, рудӧн, вижӧн. . . », «Лолӧс сотан тайӧ бисьыс...», «Рытъявылыс ыджыд кымӧр. . . », «Сотӧ рассӧ ньӧжйӧникӧн арыс...», «Пырӧ шоныдыс лыӧ и вемӧ. . . », «Кутшӧм югыд тӧлысьыс да матын...», «Ю весьтын потан кодь гатшасьӧм тёлысь», «Берба», «Ыджыд лун», «Асъя зэр» кьтвбуръяс.

М.А.Елькин поэзияьтн вӧр-ва да муслун тема.

Кассын видлалӧм

«КАЗЬТЫЛӦМ». Лирика геройлӧн сям, ловру. Челядьдырысь медся шуда здукъяс казьтылӧм. Кывбурлӧн тэчас.

«ОЛӦМЫС КОР БАРА ДОИДАС МЕНӦ. . . ». Чужанiн понда майшасьӧм. Чужанiнлӧн куслытӧм би.

«ЛОЛӦС СОТАН ТАИӦ БИСЬЫС...». Чужанiн понда ыджыд дой.

Войдӧр да ӧнiя кад шымыртӧм.

«ГОЖСЯ ВЕЖ ВЫЛАС НА ГӦРДӦН, РУДӦН, ВИЖӦН…»

Кывбурын ар рӧмъяса серпасъяс да сьӧлӧмкьтлӧмъяс. Кык визя строфалӧн (двустишиелӧн) аслыспӧлӧслун.

«СОТӦ РАССӦ НЬӦЖЙӦНИКӦН АРЫС... !». Зарни арлӧн рӧмъяс, мортлы козьналӧм сьӧлӧмкылӧмъяс. Ар — мичлун колльӧдан, ылi туйӧ петан кад. Метафоралён вежӧртас.



Содтӧд лыддьӧм

«Берба», «Ыджыд лун», «Асъя зэр», «Пьтрӧ шоныдыс лыб и вемӧ...», «Кутшӧм югыд тӧлысьыс да матын...», «Ю весьтын потан кодь гатшасьӧм тӧлысь» да ас бӧрйӧм серти мукӧд кывбур.

ХV (5 час)

А.В. ПОЛУГРУДОВ. «Пакула»



Классын видлалӧм

«ПАКУЛА». Мукӧд йӧзысь льӧксанлӧн торъялӧм. Ольӧксанлӧн киподтуй, йозӧс шемӧсмодны зiльӧм. И зблысь пыдди пуктӧм да вежавидзӧм шедӧдӧм. Мортлӧн шуд йылысь авторлӧн мӧвпалӧм.



Классын сёрни

«ЙИРКАП». Иӧзкостса преданиелӧн выльмӧдӧм вежӧртас. Ииркапын бурыс да лӧкыс. Йиркап да йӧз. Геройлӧн ӧткалун, ас пытшкысь мелiлун виӧм. Йиркаптӧм му выв. Ас пу да ас пу корсьӧмлӧн вежӧртас.

ХVI (2 час)

Н.А.ОБРЕЗКОВА «Кутшӧм небыдӧсь мамлӧн киясыс. . . », «Бабӧ, висьтав меным...», «Бара талун быттьӧ ловйӧн аддза...», «Кӧсъян, висьтала...», «Бабӧлы», «Тэнад синъяс рӧма...», «Эмӧсь кывбуръяс...», «Коркӧ воан гортад ыджыд мортӧн...»

Н.А.Обрезкова кывбуръясын лирика геройлӧн сӧстӧм лов. Асьсӧ нывбабаӧн да мамӧн кылӧм.

Классын видлалӧм

«КУТШӦМ НЕБЪIДӦСЬ МАМЛӦН КИЯСЫС...», «БАБӦЛЫ»,

«БАБӦ, ВИСЬТАВ МЕНЫМ. . . », «БАРА ТАЛУН БЫТТЬӦ ЛОВЙӦН АДДЗА...». Морт олӧмын меддонаыс. Мамлӧн да баблӧн пайыс мортӧс быдтӧмын. Лирика героиняӧн асьсӧ олӧм вӧсна кывкутысьӧн, олӧмсӧ водзӧ нуӧдысьӧн кылӧм.

«КОРКӦ ВОАН ГОРТАД ЫДЖЫД МОРТӦН...». Морт да чужанiн.

Ассьыд чужан позтӧ пыдди пуктӧм, сылы копыртчӧм. Олӧмысь серпаслӧн абу веськыд вежӧртас.

«ЭМӦСЬ КЫВБУРЪЯС. . . ». Поэзиялысь олан туйсӧ ас ногӧн аддзӧм, кылӧм да вежӧртӧм. Кывбурлӧн ритм. Поэтическӧй синтаксислӧн аслыспӧлӧслун.

«КӦСЪЯН, ВИСЬТАЛА», «ТЭНАД СИНЪЯС РӦМА...» кывбуръясын радейтысь нывбабалӧн олӧм кылӧм. Джуджыд, помтӧм чувство.

Содтӧд лыддьӧм

«Уна рӧма сикӧтш» кывбур чукӧрысь финн-угор гижысьяслӧн кывбуръяс.

ХVII (2 час)

Е.В.ЕЛЬЦОВА «Ме тiянлы вӧтаси», «Гижны эськӧ кывбур», «Косьмӧм дзоридзьяс кын пызан вылын...», «Стӧкан пыдӧсын — кӧдзалӧм чай...», «Асъя гӧсть», «Гытсан», «Тэнад сьӧлӧмӧ туй».

Е.В.Ельцова кывбуръясын том, сӧвмысь мортлӧн лов шы. Олӧмысь шоглунсӧ ёся кылӧм. Метафораяслӧн эмоциональнӧй вын. Шӧр мотивъяс:

ӧткалун, олӧмын ин корсьӧм, челядьдырысь гажтӧмтчӧм, туй.



Классын видлалӧм

«ГИЖНЫ ЭСЬКӦ КЫВБУР». Поэт да поэзия — куслытӧм тема. Тима Вень, Илля Вась кывбуръяскӧд йитӧд. Авторлӧн ас видзӧдлас, ас ногӧн шог-гаж восьтӧм.

«МЕ ТIЯНЛЫ ВӦТАСИ». Кывбурын лирика геройлӧн тайӧ мирас асьсӧ кылӧм. Вӧт мотив. Откӧн туйтi мунӧм мотив.

«КОСЬМӦМ ДЗОРИДЗ КЫН ПЫЗАН ВЫЛЫН...». Кывбурын

унаысь шуӧмлӧн вын. Олӧмын коланатор воштӧм мотив. Косьмӧм дзоридзьяс образлён символ нога вежӧртас.

«ГЫТСАН». Лирика геройлӧн кӧсйӧмъяс, виччысьӧмяс да олӧмӧ налӧн пӧртчӧмъяс. «Качысь гытсан» образлӧн метафораа вежӧртас.



Содтӧд лыддьӧм

«Тэнад сьӧлӧмӧ туй», «Стӧкан пыдӧсын — кӧдзалӧм чай...», «Асъя гӧсьт» да ас бӧрйӧм сери мукӧд кывбур.

ХVIII (10 час)

РОЧӦН ГИЖЫСЬЯСЛӦН ТВОРЧЕСТВОЫСЬ



Классын видлалӧм

Д.В.ФРОЛОВ «Шарик», «Лов», «Тӧвся сиктлӧн унмыс быттьӧ быртӧм. . . », «А пармаыслы важ моз на ас морт ме...».

«ШАРИК». Поэт да сылӧн вомъёрт — пытшӧсь Шарик — талунъя олӧмын. Понкӧд чӧв диалог. Поэтлӧн ӧткалун.

«ЛОВ». Верстьӧ поэт да сылӧн том лов. Вильыш лов — поэтлысь олӧмсӧ да поэзиясӧ югдӧдысь.

«ТӦВСЯ СИКТЛОН УНМЫС БЫТТЬӦ БЫРТӦМ...». Сиктын быдмӧм мортлы бура тӧдса да дона серпас. Пач ломтӧм — муюгыдсӧ садьмӧдӧм. Зонка йылысь сёрниын лирика геройлӧн тыдовтчӧм.

«А ПАРМАЫСЛЪI ВАЖ МОЗ НА АС МОРТ МЕ...». Мортлӧн вӧркӧд аддзысьӧм. Шондiа вӧрын кывбур чужӧм. Кывбурлӧн серпасалун.

С .В. ЖУРАВЛЕВ «Гӧндор турун», «Копьтртчи эновтӧм понлань», «Войыс чинӧма дзик», «Шаркӧдiс шыр...», «Вӧв-мамлӧн гӧрдлӧмьтс...», «Сизима кодзув», «Вежӧма».

Кывбур-миниатюралӧн асльтспӧлӧслун. Быдлунъя серпасъясысь виччысьтӧмторъяс казялӧм. Абу веськыд вежӧртасъяс. Асынвывса поэзиякӧд йитӧд.

«ВЕЖОМА». Драмалӧн персонажъяс: Мишӧ да том йӧз. Мишӧлӧн ыкшасьӧм, ошкӧ пбртсьӧм. Сиктсаяслӧн да Мишӧлӧн олан руыс зонлӧн вӧтын. Вӧтлӧн да вемӧслӧн гартчӧм, геройӧн мортлунсӧ шедӧдӧм. Пытшкӧсса венсӧ ортсы вен пыр восьтӧм.

Е.В.ГАБОВА «УР КУ ПАСЬ». Юркалӧн да Наткалӧн образъяс. Медводдза радейтчӧм пестысьӧм, сiйӧс дӧзьӧритны велбдчӧм.



Содтӧд лыддьӧм вылӧ

А.В.СУВОРОВ «Бырӧм грездын», «Лӧнь ключ», «Унмовсис Парма рытсӧрӧн. . . », «Кодлӧнкӧ дзик ставыс бур да шань», «Кутшӧм кӧть лёк бушков улӧ ог веськав».

Е.В.ГАБОВА «Воспитательницалӧн казьтылӧмъяс», «Медiчӧт нывкӧд аддзысьлӧм».

Л.Б. ТЕРЕНТЬЕВА Памперсюни.

Г.И. СПИЧАК Лёльӧ Валя.

Юрысь висьталӧм

Г.В.Бутьтрева Ас бӧрйӧм серти ӧти кывбур.

А.М.Лужиков «Шуӧм кывным муӧ усьӧ».

Е.В.Козлов Ас бӧрйӧм серти ӧти кывбур, висьт юкӧн.

М.А.Елькин Ас бӧрйӧм серти кывбур.

Н.А.Обрезкова «Эмӧсь кывбуръяс...».

д.В. Фролов Ас бӧрйӧм серти кывбур.

Е.В. Ельцова Ас бӧрйӧм серти кывбур.

И.И. Белых висьтъясысь юкӧн.

Роч поэтьяслысь ӧти комиӧдӧм кывбур.

Коми литератураысь 11 классын вомгора да гижан уджъяс

1. Серпаса гижӧдъяс ас кежысь бура лыддьӧм. Индӧм текстъяс велӧдӧм.

2. Велӧдан да туялан уджъясӧн вӧдитчӧм. Литература гижӧд серти тӧдӧмлунъяс петкӧдлысь (контрольнӧй) уджъяс вочӧм.

З. Гижысь творчество йылысь кывкӧрталана сочинение, доклад, реферат дасьтӧм.

4. Кык либӧ некымын гижӧд орччӧдӧм.

5. Ас кежысь лыддьӧм небӧг, видзӧдбм кинофильм, телепередача, спектак вылӧ рецензия гижӧм.

б. Творческӧй уджъяс (вуджӧдчӧм, неыджыд гижӧдъяс) лӧсьбдӧм.

11 классын тӧдӧмлунъяс да кужаплунъяс сӧвмӧдӧм

Велодчысьлы колӧ тӧдны:

— велӧдӧм гижӧдъяс;

— ӧнiя литературальтсь шӧр аслыспӧлӧслунъяссӧ;

— гырысь гижысьяслысь киподтуйсӧ;

— фольклор да литература теорияысь велӧдӧм понятиеяс.

Велӧдчысьлы колӧ кужны,.

— видлавны уна сикас художествоа гижӧд;

— восьтыны ӧти гижӧдлысь, гижӧд чукӧрлысь, гижысь творчестволысь аслыспӧлӧслунсӧ;

— лӧсьӧдны вӧзйӧм тема серти доклад да реферат;

— гижны отзыв кежысь лыддьӧм небӧг йылысь, видзӧдӧм кинофильм, телепередача, спектакль йылысь;

— вӧдитчыны туялан да донъялан литератураӧн;

— йитны коми литература гижӧдъяс россияса да ставмирса литературакӧд.





Достарыңызбен бөлісу:
  1   2


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет