Материалдары


Пайдаланған әдебиеттер тізімі



жүктеу 3.35 Mb.
бет10/20
Дата12.09.2017
өлшемі3.35 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   20

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

  1. Всеобщая декларация прав человека и гражданина от 10 декабря. 1948 г. Резолюция 217 А (III). Действующее международное право в 3-х тт. Сост. Колосов Ю.М., Кривчикова Э.С. - М.: Московский независимый институт международного права 1996г.

  2. Европейская конвенция о защите прав человека и основных свобод от 4 ноября 1950 г. Council of Europe, European Treaty Series, No.5.

  3. ҚР «БАҚ туралы» Заңы, №451, 23 шілде, 1999ж.

  4. Теория и практика средств массовой информации. Учебное пособие. - М.: МГСУ, 1993.

  5. Круглов Е.В. Массовая коммуникация в Восточной и Юго-Восточной Азии: тенденции и особенности развития накануне XXI века. - М.: МГУ, 2000.



Нода Л.П.,

ст. преподаватель кафедры печати и электронных СМИ

КазНУ имени аль-Фараби
Современные реалии метода

«журналист меняет профессию»
Во все времена журналисты искали приемы, которые бы помогали разнообразить информацию, сделать любое сообщение интересным для большинства читателей, слушателей, зрителей. Один из таких приемов - так называемый метод «журналист меняет профессию». Сам по себе он далеко не нов, но и сегодня довольно популярен. Журналисты Казахстана часто используют его в своей практике, в мгновение ока перевоплощаясь в бомжей и стюардесс, официантов и проституток, учителей и стриптизерш.

К чему обязывает журналиста «метод смены профессии»? Что позволено автору в его достаточно свободном плавании по нивам другой специальности? Каковы этические и юридические аспекты этого перевоплощения? Постараемся ответить на эти и другие многочисленные вопросы. Есть определенные правила игры.



Метод смены профессии позволяет журналисту:

- проникнуть в самую суть описываемого;

- рассказать о давно известном по-новому, нетрадиционно;

- показать профессию изнутри, представить аудитории то, о чем знают только специалисты;

- высказать собственные впечатления об «освоенной» профессии;

- высветить грани проблемы, которые бывают видны только свежим взглядом репортера;

- привлечь внимание общества к поднимаемой проблеме.

Метод смены профессии обязывает журналиста:

- корректно относиться ко всем специальностям, не подразделяя их на «физиков и лириков»;

- помнить, что «все работы хороши»;

- не выдавать особые секреты чужого, временно «заимствованного» мастерства, если об этом попросил или хотя бы упомянул «наставник»;

- не выпячивать свою профессию и свое «Я»;

- всегда находиться в рамках закона.

Этапы подготовки материала при помощи метода «журналист меняет профессию», на наш взгляд, таковы: самоподготовка журналиста; освоение журналистом выбранной профессии - собственно вхождение в роль; написание материала, создание радио- или телевизионного сюжета. Рассмотрим каждый из них подробнее.

1. Самоподготовка журналиста

Наиболее ответственный этап. Готовясь на некоторое время перевоплотиться, журналист, прежде всего, должен:

- расспросить представителей «будущей» сферы деятельности о тонкостях ремесла, чтобы процесс «перевоплощения» и «освоения» прошел более-менее безболезненно;

- наблюдать как можно больше, отмечать для себя детали, тонкости «второй, третьей...» профессии. Непосредственно перед перевоплощением журналист должен сам себе ответить на вопросы: Как человек работает? На что он обращает внимание прежде всего? Что считает самым важным в своем деле? Запомните - именно эти «мелочи», «примеры», «детали» и составят канву вашего будущего материала;

- один из важных советов молодым - пройтись по редакции со своей «бедой», поговорить с коллегами - среди пишущих не все закончили факультет журналистики, много представителей других профессий, которые могут рассказать немало поучительного (из серии «Когда я на почте служил ямщиком...»). Побеспокойте народ, и у вас получится такой своеобразный коллективный «портрет профессии»;

- обязательно заручиться поддержкой профессионала, человека опытного в своем ремесле, душевно щедрого, который может откровенно рассказать и показать, введет вас в курс дела. Попросите его быть вашим наставником, без помощи которого вам придется особенно туго. Именно наставник поможет определиться с главной проблемой материала, именно наставник «спасет» от возможных ошибок, именно он подстрахует в случае не только профессионального провала, но и других неприятностей;

- прочитать как можно больше по теме, начав «осваивать» профессию заочно. Помощников, как всегда, много - сборники по профессиональной ориентации, серии книг «Кем быть?», интернет, собственная картотека и библиотека. Такие знания помогут задавать временным «коллегам» грамотные вопросы, не позволят попасть впросак.

Всегда помните, что вы - не первый в деле постижения чужого ремесла, поэтому статьи и разработки коллег, в свое время причастных к освоению этого метода, - бесценное подспорье. Годы назад «меняли профессии» Владимир Гиляровский, Михаил Кольцов, Лариса Рейснер, Геннадий Бочаров и множество других журналистов. Именно их опыт подскажет, как вести себя в той или иной ситуации. Так, М.Кольцов описал во всех подробностях работу московского таксиста, побывав «три дня в такси», подняв огромное количество проблем, актуальных для развития транспорта, города в целом и на сегодняшний день. Почитайте! Кстати, у него же найдете множество «говорящих» деталей.

Работа работе рознь. Для освоения одной специальности необходимы профессиональные знания и навыки, другая не требует особой подготовки. Поэтому одно из качеств, необходимых журналисту при смене профессий, - быть готовым ко всему. Ответьте сами себе честно на вопрос: «Готовы ли вы побывать в чужой, да еще и не знакомой пока шкуре? Готовы ли вы поставить эксперимент на себе?» Если «да», то вперед. Подготовьте амуницию, запаситесь терпением и помните: вы выполняете редакционное задание, обратной дороги нет!

2. Вхождение в роль, или тонкости чужого ремесла

Вы - на новой работе. Не бойтесь спрашивать. Помните, что один из законов журналистики гласит: чем больше поймете вы - тем лучше расскажете-напишете, тем больше узнает и лучше поймет ваши намерения зритель-читатель. Сразу решите для себя: раскрываете вы карты или нет? То и другое таит в себе как положительные, так и отрицательные моменты. С одной стороны, необходимость «смены профессии» обусловлена как раз фактором независимого вхождения в роль, непредвзятого взгляда на проблему человека со стороны, цель которого - пощупать все своими руками. С другой - велика доля субъективизма, ведь привыкшему держать перо наверняка не понравятся некоторые «тяжелые» специальности, связанные с физическим трудом, и в результате вы можете оказаться чересчур предвзятым.

Не перегните палку (этические стороны проблемы). Метод «смены профессии» оправдан при условии, когда журналист не только морально готов, но и физически способен выполнять ту работу, за которую берется.

Журналист не должен мешать работать и зарабатывать другим людям. Опасен данный опыт при длительной смене деятельности, когда из-за вас стопорится работа, а значит, и заработок многих людей. Журналист всегда должен спросить себя, не занимает ли он чьего-то места? Это касается журналистов, которые пытаются работать учениками. Через некоторое время выясняется, что «ученик» работать по специальности не будет, а значит, время и деньги предприятие тратило зря. А кругом-то рынок! Собственное реноме журналист испортит всерьез и надолго. Не поможет даже добрый PR, поскольку доверие в результате такого подвоха утратят десятки коллег-журналистов.

Неподготовленного, нахрапистого журналиста легко обвинить в некомпетентности, что и бывало не раз с молодыми работниками пера и микрофона, быстро-быстро «освоившими» достаточно сложную профессию и с еще большей скоростью написавшими про это «освоение». Критические письма-отклики в редакции от профессионалов - главнейшее тому доказательство.

Молодой журналист «меняет» свою профессию, чаще всего, на профессии работников службы быта или на специальности, которые он, по его личному убеждению, знает наверняка, учителя, например. Но одно дело - смотреть на это со стороны, и совершенно другое - осваивать все самому!

Ответьте откровенно, можно ли за один полуторачасовой рейс освоить профессию бортпроводника? Переодеться, раздать пассажирам ужин и написать об этом полосу в газете, при этом уделив огромное внимание не столько собственным допущенным ошибкам, сколько облачению себя, любимого, в спецодежду. Но ведь это далеко не все «тонкости» работы, существует еще добрый десяток, о которых талантливый журналист упоминает, к сожалению, вскользь.

Не было настоящей работы «по специальности», не получится и журналистский материал - золотое правило журналистики, неоднократно проверенное практикой. Аудитория всегда по достоинству оценит откровения журналиста, выстраданные и правдиво описан ные (вот они, «говорящие» примеры). Кстати, именно эти «примеры-откровения» большей частью запоминаются публике, именно по ним она «узнает» произведения полюбившегося журналиста, именно их цитирует, пересказывая прочтенное-увиденное.

Бывалые журналисты советуют: записывайте все! Особенно профессиональные термины, последовательность выполнения тех или иных операций, любимые словечки и выражения ваших наставников. Пригодится все, если не сегодня и не сейчас, то позже ваши записи обязательно войдут в серию очерков, в книгу, в сценарий и т.д.

Очень важен тон выступления. Можно написать добротный материал, не переврать факты, но если журналист выберет неверный тон изложения - снисходительный или поучающий (возможны варианты), справедливому возмущению специалистов не будет конца. Читатели-зрители простят погрешности, неловкость журналиста в освоении каких-то сложных операций, требующих специальных навыков, но будут возмущены нерадивым отношением к своей работе в целом.

Не нарушая законов. Обязательно подготовьте себе «страховку» - документ, подтверждающий, что вы действительно выполняете задание редакции. Это необходимо в случае конфликтных ситуаций, столкновения со стражами порядка, службами безопасности и т.п., когда «спасти» журналиста может только официальная бумага с подписью главного редактора и печатью редакции. Закон Республики Казахстан «О средствах массовой информации» в пункте 4-1 статьи 21 «Обязанности журналиста» прямо указывает, что журналист обязан «получить согласие на использование аудио - или видеозаписи при проведении интервью с гражданами». Но использование метода «смены профессии», в котором так же, как в других, необходимо проведение интервью, в большинстве своем не предполагает «обнародования» журналиста. Значит, добытая таким вот образом информация будет считаться в спорном случае недействительной? Как быть в таком случае? Выручит журналиста, как всегда, безупречность поведения.

Помните: не все можно оглашать! Если люди «купились» и могут правдиво рассказать или показать вам, как своему человеку, черные стороны профессии (цель - благая, пусть знает и о плохом!), то у журналиста есть право выбора: обнародовать это или нет. Часть полученной вами информации может быть вообще конфиденциальной, при этом вы, конечно, можете сослаться на анонимный источник, что никак не освободит вас от обязанности перепроверять факты и доказывать их в случае возникновения претензий.

Осталось сесть и написать. Итак, путь «в профессию» пройден, материал собран, записная книжка полна фактами, примерами. Впереди - завершающая часть работы. Осталось только... сесть и написать. И тут-то начинается все самое интересное. У журналиста с любым стажем работы возникает тысяча сомнений. С чего начать? О чем необходимо написать в первую очередь? Что можно безболезненно оставить на потом? А о чем именно вообще писать не стоит? Ответы на эти и другие вопросы журналист ищет сам, от точности ответов будет зависеть качество материала, его достоверность и общественная значимость - без последних не бывает настоящей публикации. Вспомните изначальную цель, которую вы ставили себе, осваивая чью-то профессию. Вспомните цель материала, который так хочется увидеть на полосе или экране монитора. Если цель была познавательная, то журналист просто обязан описать то новое, что он «открыл», осваивая чужое ремесло. Если цель носила развлекательный характер, то журналист должен озаботиться, чтобы читатель-зритель действительно отдохнул, «потребляя» данный продукт СМИ.

Развлекательность предполагает остроту сюжета, обязательную кульминацию, необычный подход к теме, новизну и интересную интерпретацию фактов. Всего этого можно достичь, если как можно больше общаться с наставником, «новыми коллегами», не ограничиваться одноразовым посещением нового «рабочего места». Одно из важнейших правил - написать об увиденном, прочувствованном, избегая общих слов и фраз. Рассказ о вашем собственном опыте - вот что ждет от вас читатель, открывая полосу «Испытано на себе».

Как видно, проблем - юридических и этических - при проведении журналистом эксперимента над собой методом «смены профессии» достаточно много. Каждый, осваивающий этот метод, сталкивается с ними.

Чем лучше журналист подготовится, тем быстрее произойдет «освоение профессии». Чем качественнее освоит новую специальность, тем интереснее будет публикация, а не претензии от ваших «временных» коллег или еще хуже - иск в суд.




Тілепберген А.М.

Баспагерлік-редакторлық және дизайнерлік өнер кафедрасының аға оқытушысы,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
ПОЛИГРАФИЯ ӨНДІРІСІНІҢ ТЕХНИКАСЫ МЕН ТЕХНОЛОГИЯСЫ: ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ДАМУ БАРЫСЫ

Жаңа техника мен технологиялардың даму барысы полиграфия саласына да түбегейлі өзгерістер енгізуде. Баспа-полиграфиялық өнімдердің нарыққа бәсекелестік қабілетін арттыра түсу мақсатында, полиграфиялық кәсіпорындарда заманауи техника мен технологиялардың қолданылуы, өндірістік үдерістердің параметрлерін ұтымды таңдай білу, жүргізілетін дайындық жұмыстарының тиімді әдіс-тәсілдері мен кешенді сипаттамаларын жобалай білу керек. Полиграфиялық кәсіпорындарда өндірістік жұмыстарды дұрыс ұйымдастыру жарыққа шығарылатын баспа өнімдерінің жоғары сапалы, қанық түсті, көлемді және әртүрлі таралымда шығарылуын қамтамасыз етеді.

Баспа өнімдеріне қойылатын талаптар, көптеген мәселелер мен кешенді жұмыстарды талап етеді. Полиграфиялық кәсіпорындардың жұмысын алға жүргізіп, шығаратын өнімдерінің нарыққа бәсекелестік қабілеттігін арттыра түсу өндіріс мамандарының міндеті. Ол үшін осы саланың заманауи ғылыми жетістіктері негізінде шығып жатқан техникалары мен технологияларын зерттеп, игеріп отыру керек.

Полиграфия саласында қолданылатын басты техникалар - басу жабдықтары. Полиграфиялық басу жабдықтарының түрлері өте көп екені де белгілі. Баспа-полиграфия өнімдерінің техникалық көрсеткіштеріне, қолдану саласына, таралымына, көлеміне, бояулығына, құрылымына, қағаз ерекшеліктеріне, басып шығаратын әдістерінің түрлеріне және тағы да басқа көптеген техникалық сипаттамалары мен көрсеткіштеріне қарай басу жабдықтарының түрлері де әртүрлі болып келеді. Ал полиграфиялық басу жабдықтары аппараттарының құрылымдық ерекшеліктеріне қарай, формат өлшеміне, бояулылығына, рулонды қағазда немесе кесілген парақты қағазда баса алатын мүмкіншіліктеріне қарай бөлінеді. Басу жабдықтарындағы басу аппараттарының біліктері айналмалы, әрі дөңгеленген цилиндрлі білік түрінде болатындықтан ротациялық басу жабдықтары деп аталады (ротация – айналымды). Басу аппаратындағы барлық біліктердің айналмалы қозғалуы басу машинасының жылдамдығын арттырады, яғни, өндірістің жұмыс өнімділігін арттыра түседі. Ротациялық машиналардың басу аппараттарындағы айналмалы дөңгеленген біліктің бірі – формалық цилиндрге басу қалыбы бекітіледі. Араларынан өтетін қағаз осы басу қалыбымен түйісіп, бояуды қабылдауын қамтамасыз ететін екінші басу цилиндрі де айналмалы дөңгеленген білігімен түйіседі. Ротациялық басу машиналарының парақты (қажетті пішімге кесілген) және рулонды қағаздармен жұмыс істейтін екі түрі белгілі. Мысалы, рулонды қағаздардан басатын ротациялық басу машиналарында рулоннан айналдырыла шығып жатқан қағаздың екі жағынан бірдей мәтін-бейне материалдары басылып шығады. Осындай мүмкіншіліктері болғандықтан, мұндай машиналарға бүктемелеу-кесу құрылымды агрегаттарын орнатуға болады. Бұл агрегаттар басу аппаратында басылып, жылдамдықпен келе жатқан қағаз рулонын екіге бүктейді де, ортасынан бөліп (қағаз табағының 1/2), бүктемелеу аппараты арқылы өнім түріне немесе тапсырыс талабына қарай кітап немесе газет өнімінің 4, 8, 16 немесе 32 беттік дәптерлерін бүктеп шығарады. Рулондық ротациялық басу машиналарының дайын өнімді немесе өнім шикізатын қабылдап алатын құрылғысында бүктелген өнімнің престеліп шығуын қамтамасыз ететін пресс құрылғылары қоса орнатылады. Қазіргі рулонды ротациялық басу машиналарының жылдамдықтары барған сайын өсе түсуіне қарай, басу үдерісі кезіндегі қағаз бен бояудың өзара түйісу сапасының арта түсуін талап етеді.

Қазіргі кезде әр түрлі басу әдістерімен басатын ротациялық машиналар ірі және орташа полиграфиялық касіпорындарының негізгі жабдықтары болып табылады. Ротациялық басу машиналары секциялы құрылымды болады. Бұл көп бояулы өнімдерді басу кезінде, сапаны және өнімділікті арттыруда өте қажет.

Ротациялық басу жабдықтарының кеңінен қолданылатын бір түріне парақты басу машиналары жатады. Парақты басу машиналарының рулонды басу машиналардан айырмашылығына, аты айтып тұрғандай, мұндағы қағаз беру құрылғысының тек парақты қағаздармен жұмыс істеуінде. Яғни, қағаз рулондардан таратылып кесілген немесе арнайы кесіліп дайындалған белгілі бір пішімдегі қағаздармен жұмыс істейді.

Ондаған жылдар бойы барынша кеңінен қолданылып келе жатқан офсеттік басу әдісімен басатын парақты басу машиналарының секцияларға, пішімдерге, құрылымдық ерекшеліктеріне, жылдамдығына, қағаз беру ерекшеліктеріне қарай бөлінетін көптеген түрлері бар. Сондықтан осы машиналарға арналған қажетті материалдардың да жүздеген түрлері бар.

Басу машиналарының секциялық құрылымына, пішіміне, қағазды екі жағынан баса алатын мүмкіншіліктеріне қарай басылып шығатын өнімнің көлемдік көрсеткіштері әртүрлі болады. Басу машиналарындағы негізгі құрылғылардың біріне бояуды басу қалыбына жағуға дайындайтын, диаметрлері әртүрлі резиналық біліктер мен металды цилиндрлерден тұратын - бояу аппараты жатады. Әртүрлі басу әдістеріндегі бояу аппараттарының құрылымдары әртүрлі болып келеді.

Соңғы жылдарда полиграфия өндірісінің жұмыс өнімділігін арттырудың, басу жабдықтарын одан әрі дамытудың басты бағыты — басу үдерісінен кейін бірден кітапшалау және түптеу операцияларының орындалуын қамтамасыз ететін агрегаттармен біріктіру мүмкіншіліктерін қолдану болып отыр. Бұл агрегаттарда басу қалыптары лента-қалып сақтағыштарға бекітіледі де, басу үдерісі орындала береді. Басылып шыққан шикізаттар бүктемеленіп, дайын дәптерлерге айналады. Дайын дәптерлер автоматгы түрде әрі қарай кітап бумасына біріктіріліп, желімденіп шығады. Одан әрі бумаларды мұқабалармен қаптау жұмысы жүргізіледі. Егер жүйеге кітап бумаларын өңдеуге және оларды мұқабаға бекітуге арналған автоматтандырылған кітапшалау-түптеу ағынды желісі біріктірілсе, онда бірден, түптелген дайын кітаптарды алуға болады.

Басудың белгілі бір әдісімен басатын жабдықтар, тіпті олар бір типті болса да (мысалға парақты ротациялық машиналар) бір-бірінен айтарлықтай айырмашылықтары бо­лады. Мысалы, қазіргі кезде кеңінен қолданылып жүрген офсеттік басу әдісін алайық. Офсеттік басу әдісі жазық басу әдісіне жатады, яғни, басу элементтері мен ашық жол элементтері бір жазықта орналасқандықтан бұл әдістің басты ерекшелігіне басу қалыптарында ылғалдың қолданылуы жатады. Сондықтан, кез-келген офсеттік басу машинасының құрылымында, әр жұмыс циклі басталарда ашық жол элементтеріне бояу жағылмас үшін, алдымен қалыптың ылғалды болуын қамтамасыз ететін ылғалдау аппараты біріктірілген.



Ылғалдау аппараты офсеттік басу қалыбындағы ашық жол элементтеріне, бояудың жағылмауын қамтамасыз ету үшін қолданылатын (яғни, бояудың жағылуынан сақтау үшін) офсеттік басу машинасының арнайы құрылғысы. Офсеттік басу машинасының ылғалдау құрылғысы аппаратындағы резервуарға арнайы ылғалдау ерітіндісі құйылып, жаймалау біліктері арқылы бекітілген офсеттік басу қалыбына жағылады. Офсеттік басу әдісінің қалыптарындағы ашық жол элементтерінің гидрофильдік қабілеті болғандықтан басу қалыбының ылғалдау ерітіндісін қабылдап, майлы бояуды қабылдамайды (майлы бояу жағылмайды). Офсеттік басу қалыптары осы негізде жасалған, яғни, бұл басу қалыптарында гидрофильді және гидрофобты қабілеттер бар.

Гидрофильділік - жазық басу әдістерінде (офсеттік басу әдісі, литография) беріктігі жоғары ашық жол элементтерін қалыптастырады, ал гидрофобтық қабілет қалыптағы басу элементтерінің беріктігін арттырады. Яғни, гидрофобтық әсер - қалыптағы басу элементтерінің майлы бояуды қабылдап, ылғалдау ерітіндісін қабылдамайтын қабілеті. Сондықтан жазық офсеттік басу әдісі қалыптарындағы басу элементтері майлы бояуды қабылдап алады да, ылғалды қабылдамайды. Офсеттік басу қалыптары осындай ерекшеліктерге ие болғандықтан ашық жол және басу элементтері бір жазықта орналаса алады. Жазық басу әдісі деп аталатын себебі де басу қалыптарының осы ерекшеліктерінен шыққан.

Енді ойыңқы басу әдісімен басатын машиналарды алсақ, олардың да өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, бұл машиналар, біріншіден, арнайы резервуардағы сұйық бояуға (ойыңқы басу әдісінде барынша сүйық бояу қолданылады) малынып шығатын басу қалыбындағы ашық жол элементтерінде жағылған артық бояуды сыдырып тастап, тазалап тұратын жұқа металл пышақ — ракельмен жабдықталады. Ойыңқы басу әдісімен басатын машиналардың жылдамдықтары өте жоғары болғандықтан, міндетті түрде кептіру құрылғыларымен жабдықталуы керек. Кейбір машиналарда арнайы ұнтақ себелегіш құрылғылар да болады. Олар жаңа басылып жатқан оттискі беттеріндегі кеппеген бояу қабаттарының – келесі оттискінің қарсы жағына жабысудан сақтайтын арнайы ұнтақ заттар сеуіп тұрады

Жалпы басу машиналарын мысалға ала отырып, басу жабдықтарын басу үдерісіне дайындау жұмыстарының қалай орындалғанын қарастырып көрейік: басу машинасындағы өзі салғышты (самонаклад) дайындау — қағазды дайындау — қағаз жүргізіп тұратын жүйені дайындау — бояу аппаратын дайындау — бояуларды дайындау — қалыпты орнату — басылым қалыбын дайындау — бояудың берілуін ретке келтіру — қысымын реттеу (флексографияда приправка) — сәйкестендіру (приводка) -түзету-бекіту— сынама көшірме алу — басуға бекітілетін оттискі алу — себелегіш құрылғыны дайындау — таралымды басу.



Басу үдерісінде машинада орындалатын - сәйкестру (приводка) операциясының маңызы өте зор. Ол басылымның оң жағы мен кері жағындағы мәтін және бейне материалдарының және ондағы әртүрлі бояуларды сәйкестендіру мақсатында, олардың оң жағы мен кері жағының бір-біріне дәл келуін қадағалап, орын-орнына дәлдікпен орналастыру операциясы. Мысалы тек мәтіндік ақпараттардан тұратын өнім басылғанда мәтін жолдарының қағаздың оң жағы мен кері жағында бір-бірімен дәл келуін қамтамасыз ету. Тәжірибеде бұл машинадағы қалыпты да, қағазды да (белгілі шамада) жылжыту арқылы да жасалады, ал жаңадан шығып жатқан автоматтандырылған басу машиналарында монитор арқылы сәйкестіріліп отырады.

Басу қысымын біркелкілендіру (приправка) операциясы негізінен дәстүрлі шығыңқы басу әдісіне тән — мұнда басу қалыптары мен басу машиналарының ерекшеліктеріне сәйкес басу қысымын реттеу операциялары орындалатын. Қысымды біркелкілендіру үшін, арнайы жасалатын серпінді майысқақ қабаттардан тұратын декель материалы қолданылатын. Флексографияға дейін көптеген жылдар қолданыста болған, металды басу қалыптарымен жұмыс істейтін шығыңқы басу әдісінде (ескірген, қазір қолданылмайды) терілген металды әріптерден тұратын қалыпқа қысымның біркелкі берілмеуінен де, басу элементтері биіктіктерінің әр түрлілігі салдарынан да, басу машинасындағы басу құрылымының кемістігі — металды өңдеу кезінде пайда болған, кедір-бұдыр кемістіктер декель арқылы біркелкілендірілетін. Басу қысымы жеткіліксіз болып тұрған тұсына қосымша қағаздар желімденіп, ал қысымы артық тұстағы қағаздарды ойып кесіп тастау арқылы қысымды тұрақтандыратын.

Басу қалыбына түсетін қысымды реттеу басу элементтері мен ашық жол элементтері бір жазықта орналасқан офсеттік басу әдісінде де қолданылады. Мұнда, қысымды реттеу – арнайы декельдің қызметін атқаратын және басу қалыбындағы бояуды өзіне қабылдап алып, сонан соң барып, оны қағазға беретін арнайы майысқақ әрі серпінді резинаматалы материал атқарады (кейде резинаматалы пластина деп аталады).

Қазіргі нарық талаптары бойынша барынша үлкен сұранысқа ие болып жүрген орап-буу материалдарына сұраныстың көбеюіне байланысты өнімділігі жоғары, бояу сіңбейтін материалдарда да баса беретін, басу қалыбын даярлау технологиясы да қарапайым, қазіргі кезде барынша үлкен қолданыстағы флексографиялық басу әдісінің кеңінен дамуына әсер етті. Әрине, флексографиялық басу қалыбын дайындау технологиясының қарапайымдылығы ғана емес, орап-қаптау заттарына сұраныстың артуымен қатар, өнімді жоғары сапада даярлау мүмкіндігі мен экономикалық жағынан ұтымдылығының әсері мол болды.

Флексографиялық басу әдісімен тамақ, сусын өнімдерімен қатар сыйлықтарды орап-қаптауға арналған өнімдерді бояу сіңбейтін пленка сияқты әр түрлі материалдарда майысқақ фотополимерлік басу қалыптарын қолданып, мәтінді-бейнелік ақпараттарды арнайы сұйық бояумен басып шығарады. Флексографиялық басу әдісінің құрылымы әртүрлі көптеген арнайы материалдарда (полиэтилен, полипропилен, целофан, қағаз, гофрокартон, фольга және т.б.) баса алатын мүмкіншілігі бар, кеңінен қолданылып жүрген, болашағы зор. Бұл басу әдісінің техникасы мен технологиясын қарастыратын болсақ, флексографиялық басу әдісінің кеңінен қолданылуына майысқақ резиналы басу қалыптарының пайда болуы бірден бір себеп болды.

Флексографиялық басу әдісінің басты ерекшелігіне – майысқақ фотополимерлік қалыптан басу бояуының төмен қысыммен материалға тікелей берілуі жатады. Бұл қалыптың басқа басу әдістерінде қолданылатын басу қалыптарынан көптеген артықшылықтары бар. Мысалы, қалыпты дайындау технологиясының қарапайымдылығы, үлкен таралымға төзімділігі, шығыңқы және ойыңқы басу қалыптарына ғана тән таралымға төзімділігі олардан әлдеқайда жоғары. Қалыптың майысқақтығы декельдің қызметін атқарып, қысымды теңестіру операциясын (приправка) қажет етпейді. Сондай-ақ флексографиялық басу әдісімен үстіңгі беті кедір-бұдыр, дөрекі қабатты материалдарда баса беруге болады. Офсеттік басу әдісімен мұндай материалдарда басу мүмкін емес. Флексографиялық басу әдісінің басты артықшылықтарына: әртүрлі қабатты, қалың материалдарда басу мүмкіндігі; су негіздегі бояуларды қолдану мүмкіндігі; басудан кейінгі үдерістерді (ламинация, ойып-кесу, бүктемелеу, бекіту, желімдеу және т.б.) бір ағымды желіде үздіксіз бір мезетте даярлау мүмкіншіліктері; экологиялық ұтымдылығы; бір рулоннан екінші рулонға аса жоғары жылдамдықта басу мүмкіншіліктері жатады.

Флексографиялық басу үдерісінде арнайы басу машиналары мен арнайы басу қалыптары қолданылады. Флексографияда қолданылатын басу қалыбы арнайы пресстелген резинадан немесе фотополимерлік материалдардан дайындалады. Қалыптағы басу элементтері ашық жолдардан шығыңқы орналасады. Флексографиялық басу әдісі - тікелей шығыңқы басу әдісіне жатады, себебі мұндағы шығыңқы орналасқан басу элементтеріне жағылған бояу басу машинасындағы жүріп тұрған материалға тікелей басыла береді. Жабдықтың бояу аппаратында орналасқан «анилоксты білік» деп аталатын біліктің арнайы ұяшықтары болады. Сол ұяшықтар арқылы қалыптағы басу элементтеріне бояу беріледі. Басу қалыбындағы ұяшықтардың саны басылымның ерекшеліктері мен сапасына қойылатын талапқа қарай әртүрлі болады.

Флексографиялық басу әдісі арнайы ротациялық басу машиналарында басылады. Бұл басу әдісімен басатын машиналары негізгі үш типтен тұрады. Олар: ярусты басу машиналары, секциялардан тұратын басу машиналары және планетарлы құрылымды машиналар. Ярусты құрылымды басу машиналары - жеке басу цилиндрынан тұратын, бір-бірінің үстіне орналасқан жеке басу түйіндерінен тұрады. Бұл флексографияда қолданысқа енген алғашқы басу машинасы. Бұл машиналарда қалың қабаттан тұратын қарапайым жұмыстарды басу ыңғайлы.

Секциялы құрылымды басу машиналары да ярусты машиналар сияқты әр түске арналған жеке басу секцияларынан тұрады. Әр секциясы бір-біріне горизонтальді орналасқан. Бұл машиналарда түрлі түстердің дәлдігін, әрі сапалы түсуін қамтамасыз ететін арнайы өлшеу-қадағалау құрылғылары болады. Мұнда ірі гофрлы картондар сияқты қораптар басылады.

Флексографияда қолданылатын басу машинасының тағы бір түріне планетарлы құрылымды, көп бояулы өнімдерді басуға арналған, басу түйіндері бір-біріне тәуелсіз, бір ортақ цилиндрді айнала орналасқан арнайы біліктерден тұратын басу машинасы жатады. Бұл басу машинасында көп бояулы түрлі-түсті өнімдер басылады.

Қазіргі кезде флексографияда тез кебетін, сұйық, сумен араластырылатын бояулар қолданылады. Флексографиялық басу әдісінде қолданылатын арнайы бояулардың маңызы зор. Себебі, басу бояуларының ерекшеліктеріне қарай басылымның айқындығы, қанықтығы мен жалтырақтығы арта түседі. Оттискіде бекітілуіне қарай флексографиялық басу бояуларын бірнеше типке бөлуге болады. Олар: сіңіп, құрғап бекітілетін суда еритін, ауада ұшып кететін спиртті немесе спиртте еритін, УФ сәулесі арқылы бекітілетін бояулар. Суда еритін бояулар барынша экологиялық таза, әрі жұмыста ыңғайлы деп есептеледі. Мұндағы ерітінді су немесе су менен спирттің қосындысы. Су негізді бояулар бірден сіңіріп алатын материалдарда (қағаз, картон) қолданылады. Пленкаларда нашар бекітілетіндіктен (адгезиясы төмен), бұл бояуларды синтетикалық материалдарды басуда қолдануға болмайды.

Негізі ұшпалы ерітінділерден тұратын бояулар суда еритін бояулармен салыстырғанда арзан, адгезиялық қабілеті, яғни, материалда бекітілуі мен материалдағы жалтырақтық сапасы жоғары. Бұл бояулар синтетикалық материалдарда сапалы бекітілетіндіктен, пленка типтес, майысқақ орап-буу, этикеткалық материалдарды басуда кеңінен қолданылады.

Ең сапалы өнімдер ультрафиолетті бекітілетін бояулармен басылады. Басылған нүктелі бейнематериалдардағы түстер қанық беріледі, түс балансының сәйкестігі, дәлдігі және кебу қабілеті мен таралымдағы төзімділігі жоғары. Мұнда материалға бояудың берік бекітілуін қамтамасыз ететін қоспаны – фотополимерлік композиция деп атайды. Бұл бояудың иісі мен дәмі болмағандықтан тағам және фармацевтика саласында кеңінен қолданылады.

Баспа-полиграфия саласының даму барысына кеңінен қолданылып жүрген компьютерлік санды технологиялардың әсері өте жоғары. Осы саладағы барынша кең қолданыста жүрген басу әдістерінің бір түрі – санды басу әдісі.

Санды басу әдісі (цифровая печать) – қазіргі кезде барынша кең қолданылып дамып жатқан басу әдісі. Мұнда басылатын материалдар компьютерден тікелей басу машинасына жіберіліп, басу үдерісін жалғастырып отырады. Басуға дейінгі қалып жасау үдерістерін қажет етпейтін, яғни, бұл жұмыстарды жасайтын жабдықтарды (көшіру рамасы, айқындағыш процессор, жуу, құрғату құрылғылары, монтаждау столы), материалдарды (үлбір, калька, формалық пластина, айқындағыш ерітінділер, түзеткіш қаламсаптар, т.б.), адам күші мен жабдықтарды қоятын үлкен жұмыс аудандарын да қажет етпейтін экономикалық жағынан ұтымды технология. Санды басу әдісінің үдерісі кезінде басылатын материалдың әр бетіне жүйе компьютерінен өзгерістер енгізіп, өзгертіп баса беруге болады.

Санды басу әдісімен таралымы аз өнімдер басыла береді. Басу қалыбын даярлайтын қымбат әрі көп еңбекті қажет ететін операциялардың қажеті жоқ болғандықтан, аз таралымды өнімдерді басу дәстүрлі әдістермен салыстырғанда экономикалық тұрғыдан өте ұтымды келеді. Мұнда даярланатын өнімдердің бағасы таралым санына тәуелді емес. Полиграфия мен бизнес саласы дамыған елдерде талап бойынша, жедел басатын санды технология кеңінен дамыған. Санды басу әдісімен визиткалар, буклеттер, бірнеше қағазда бірден көшірмеленетін құжаттар, флаерлер, жарнамалық өнімдер және тағы да басқа әртүрлі өнімдер басыла береді.

Сатылып жатқан санды басу машиналарының алуан түрлері бар. Оларға санды басу машиналары, үлкен баспахана кәсіпорындарында орнатылатын басу жүйелері, көшірме аппараттары, принтерлер, ризографтар мен дупликаторлар және т.б. жабдықтар жатады. Бұл жабдықтарды DUPLO, EPSON, INDIGO, VUTEK, RISO, XEROX, HP сияқты фирмалар шығарады.

Санды басу әдістерінің артықшылықтарына жоғарыда айтылып кеткендей, қалып жасау өндірісінің жабдықтары, материалдары, адам күші мен үлкен жұмыс аудандарының қажетсіздігі, өзгерістер мен ақауларды бірден түзетіп жіберу ғана емес, компьютер түрлі-түстерді басу кезінде тонер порцияларының қажетті мөлшерін көрсете отырып, жоғары сапалы өнім баса алады. Санды басу технологиясының кемшіліктеріне басу үдерісі өнімділігінің төмендігі, тонерлер мен басатын материалдардың қымбаттылығы жатады.

Кеңінен дамып келе жатқан санды технология негізінде жұмыс істейтін CtР–технологияларында – басу қалыптары арнайы шығару құрылғылары арқылы дайындалады. Бұл жабдықтарды «CtР» жүйесі немесе «плейтсеттер» деп атайды. Лазерлі принтерлер негізінде құрылған жүйелер бұл технологияның ең қарапайым түріне жатады. Лазерлі принтерлердегі электрофотографиялық үдерістің нүктелендіру қабілетінің мүмкіншіліктеріне байланысты әртүрлі сападағы өнімдер шығарылады.

Қазіргі таңда офсеттік, флексографиялық және санды басу әдістері полиграфиялық өндірістерде кеңінен қолданылуда. Заманауи полиграфиялық техника-технологиялардың күннен күнге дамып, өндірістік үдерістерге түрлі өзгерістер енгізілуі полиграфиялық өнімдерді даярлау үдерістерін жылдамдатып, тауар сапасын арттыра түсуге үлкен әсерін тигізуде. Ал баспа-полиграфия өнімдерінің нарыққа бәсекелестік қабілетін арттыра түсу қазіргі заман талабы. Сондықтан заманауи ғылыми жетістіктерді, жаңа техника мен технологияларды зерттей отырып, өндірістік үдерістерде белсене қолдануға дағдылану керек.


Каталог: 2017 -> KazNU-MTIJ-2017
2017 -> Бағдарламасы өтетін күні: 16 тамыз 2017 жыл Өтетін орны: Шымкент қаласы
2017 -> Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің
2017 -> Ақпараттық хат құрметті әріптестер!
2017 -> Мемлекеттік мекеме
2017 -> Бағдарламасы бойынша соңғы жылда млрд. 750,9 млн теңге бөлініп, 111 нысанда күрделі және ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізілді
KazNU-MTIJ-2017 -> Бағдарламасы алматы, Қазақстан, 017 жыл, сәуір программа II международной научно-практической конференции
KazNU-MTIJ-2017 -> Бағдарламасы алматы, Қазақстан, 017 жыл, сәуір программа II международной научно-практической конференции


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   20


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет