Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан


Су шаруашылық есептер және баланстар



жүктеу 4.1 Mb.
бет16/32
Дата22.09.2017
өлшемі4.1 Mb.
түріКодекс
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   32

Су шаруашылық есептер және баланстар

Бұл разделдың негізгі мақсаты: 2012 ж. мәліметтерге тіреніп отырып қазіргі су шаруашылық жағдайды зерттеп және 2016-2040 жж. даму деңгейіне су қажеттілігін экономика салаларын және су қолданушыларды қанағаттандыратын мүмкіншілікті табу.

Шектес мемлекеттерде трансшекаралық өзендердің негізгі ағыны жылсайын көбірек қолданып жатыр, сонымен байланысты су ресурстарын қазіргі уақытта тиімді пайдалану қажет ал болашақта бұл сұрақ үлкен өзектілікті тұдырады.

Қытайда су алу көлемін көтеру жоспарына байланысты, жақын арада Іле, Ертіс өзендерінде ағынның бір талай азаятыны мүмкін.

Қазақстан су қолдану және су тұтыну мәселелерін шешу үшін өте маңызды ғаламдық климаттың өзгеруіне байланысты өзендердің ағыны өзгеруін, ҚР аумақтарында су үнемдеу технологияларын енгізуі, су қоймаларды қолдану кезінде жіберілім режимін тиімді өткізу, ағынның жоғалуын және басқа факторлар, республика су балансына әсер ететіні.

Тұжырымында тәуекелдер таңбаланған, су тұтынушылар және су қолданушыларды болашақта су мен қамтамасыз ету кезінде негізгі су шаруашылық баланстар зерттемесінде болып алынған бастапқы жағдайлардың өзгеруі, тағы да осы сұрақ бойынша берілген ойлар, осы тақырыптама бойынша келесі жұмыстарда одан әрі қарастырулы керек.




7.1. Су шаруашылық балансының сараптау ( 2012 ж)

ҚР Бассейндер инспекциялардың 2012 ж. мәліметтері бойынша су ресурстарын қазіргі қолдануы сарапталған (7.1.1 кесте). Республика бойынша өзендердің сулылығы 2012 ж. нормаға жақын – 100 км3 -ге жұық. Бұның ішінен Қазақстан аумағында 40,4 км3 ағын құрады, ал шет елдерден 59,4 км3 келді.

Су қоймаларындағы судың көпжылдық қорларынының жасауын ескере отырып, өзендерге ағынды және шахталық-кен суларды тастау және басқа факторлардан, үстірттік сулар 111,8 км3 ұлғайды. Жиынтық су ресурстар, жер асты, шахталық-кен, коллекторлы-дренаждық суларды және теңіз суларды есепке алғанда, 112,1 км3 құрады.

Жиынтық су ресурстары өзендердің орташа сулылығында құрады:



  • Республика аумағында 34,3 % (38,5 км3) жұмсалды;

  • Сағалық теңіз бен өзендер жүйесіне 41,6 % (46,6 км3) берілді;

  • Басқа елдерге, ең басты Ресейге 24,1 % (27,0 км3) берілді.

Ағынды бассейн арасында Қазақстан аумағында тасталады (Ертіс өзеннен ҚСаК бойынша және т.б), жалпы су балансына әсер етпеді.

Республика аумағында жұмсалған, 38,5 км3 көлемінен, экономика салаларын сумен қамтамасыздандыру үшін судың жалпы көлемі 20,3 км3 (52,7 %) құрады, ал шығындар 18,2 км3 (47,3%).

Қайтарылмайтын су тұтыну бойынша ауыл шаруашылық негізінде республикада бірінші орынды тұр, негізгі су өсімдік шаруашылықта қолданылады, одан кейін өнеркәсіпте және жайылымдарды суғаруға.

Негізгі қайтарымды циклімен су тұтынушы өнеркәсіп болып табылады. Экономика саларын және су пайдаланушыларды су мен қамтамасыздандыру 2012 ж. жалпы республика бойынша қанағаттандырылды.

2012 жылғы біргелкі қолайлы жағдайлар, көпшілік өзендердің жетерлік сулылығымен байланысты, бірақ қазіргі деңгейде су шаруашылықты сумен қамтамасыздандырудағы сұрақ мәселелерін күн тәртібінен алып тастамайды, бұл осы аумақтарға көрші елдерден келетін су ресурстарынан тәуелді болады.

Елді және экономика салаларын сумен қамтамасыз ету мәселесі Батыс-Қазақстан облысы алыс жатқан аудандарында Үлкен және Кіші Өзен өз. бойынша сезінеледі, тағы да Паласс суармалы жүйе бойынша. РФ Саратов және Волгоград облыстарынан насос қондырғылармен осы аудандарға беріледі. Үлкен уайымшылық тұғыздырады, Ресей Федерацияның Еділ суының төлемін көтеруі, қаржы қиыншылықтарды шақырады, тағы да Саратов каналы бойынша су беру де азайып жатыр.

Үлкен және Кіші Өзен өз. Бойынша көрінген сулулық жылға қарамай келісім шарттары бойынша ағынды тұра қақ бөлу керек, дегенмен Ресей жағы келісім шарттарын жиі бұзып тұрады.

2012 жылы сумен толмағандықтан Павлодар облысының малшаруашылығына едәуір зияндығын алып соқты, Ертіс өзен алқабының сумен басу мәселелері сол қалпында қалды

Жамбыл облысында (Шу, Талас, Құрқуреусу өз.), Қырғыз Республикасы өзендердің ағынын бөлу тұралы келісім шарттарын бұзатындықтан су шаруашылықта өте қиын жағдайлар туып тұрады, ерекше су аз жылдарда. 2012 жылы Шу-Талас БИ жұмысының арқасында, ҚР мемлекеттік органдарының және Қырғыз Республикасы әрекеттерімен, Қырғыз жағында егіншілікке су алуды азайтты (Талас өз. бассейні), бұл Қазақстан аумағындағы судың дефицитін азайтты.

Қазіргі таңда Сырдария мен Тобыл өзендері бассейндеріндегі негізгі мәселе дәл су болжамының жоқ болып, ағынды тиімсіз реттеу нәтижесінде қалаларды, ауылдарды және басқа да аймақтарды су басу қаупі бар.

Көксарай су қоймасын енгізуге кіргізілгеннен кейін, Сырдария ө. бойынша бұл мәселе жартылай шешілген.

Қазіргі уақытта, қысылшаң көп сулы жылдарда Шардара су қоймасынан артық суды қайда тастаудың, қосымша шаралары ізделіп жатыр.

Атап кететіні, республикада елді және өнеркәсіпті сумен қамтамасыздандыру жұмыстары жасалып жатқанына қарамастан, қалалардың және кенттердің сумен абаттандыруы толық емес. Ауыл шаруашылықтада су қолдану жағдай бұдан жақсы емес, біріншіден бұл суармалы жерлерге қатысты.

Қазіргі уақытта сумен қамтамасыздандырудың көптеген мәселелері қаржы-техникалық жетіспеушілік және кейбір өзендер бойынша (Илек, Қара-Кенгир және т.б.) су сапасының нашар болуы, суармалы суды беру қызметі бойынша тарифтерді енгізу, су бөгеттердің, каналдардың, су құбырлардың төмен болуына байланысты. Бұл сұрақтар осы «Сұлбада...» басқа тарауларда қарастырылған.



7.1.1 кесте
Су шаруашылық балансінің жиынтығы (2012 ж.)


№ реттік

Баланс баптары

млн. м3




1

2

3

I. КІРІС БӨЛІГІ

1

Үстірттік Сулар

109890,19

- табиғи өзен ағыны

40378,9

- басқа елдерден түсуі

59387,7

- Еділ (Волга) өзенінен ағынды тарту

91,9

- қайтарым суларының түсуі

2840,2

- су қоймаларының істеуі

7191,4

2

Жер асты суларын пайдалану

937,2

3

Шахталық-кен суларын пайдалану

73,1

4

Тоспа суларды пайдалану

58,4

5

Коллекторлы-дренажды суларды пайдалану

6,3

6

Теңіз суын пайдалану*

1120,9

Барлығы:

112086,1

II. ШЫҒЫС БӨЛІГІ

1

Экономика салаларының су тартуы

20265,1

- үстірттік көздерден**

18069,2

- жер асты көздерінен

937,2

- шахталық-кен суларын пайдалану

73,1

-тоспа суларды пайдалану

58,4

-коллекторлы-дренажды суларды пайдалану

6,3

-Теңіз суын пайдалану*

1120,9

2

Жиынтық шығындар (сүзу және су қоймалары мен өзен беттерінен булану), табиғатты қорғау қажеттіліктері, құмдағы шығындар

18249,1

3

Басқа елдерге беру

26981,5

- Өзбекстанға

2967,2

- Ресейге

24014,3

4

Сағалық теңіз бен өзендер жүйесіне беру, су ағыны жоқ аумақ

46590,4

- Арал теңізіне және Шошқакөл жүйесіне

4841,2

- Балқаш көліне

14828,4

- Қаспий теңізіне

19118,1

- сағалық көлдерге және су ағыны жоқ аумаққа

7802,7

Барлығы:

112086,1

Баланс

0,0





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   32


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет