Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан


Суармалы жерлердің суарылу көздері



жүктеу 4.1 Mb.
бет8/32
Дата22.09.2017
өлшемі4.1 Mb.
түріКодекс
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   32

Суармалы жерлердің суарылу көздері

Жер беті ағыны бассейндегі суармалы жерлердің негізгі көзі болып табылады. Қазіргі жағдайда (2012 жылы) жер беті ағынымен суару ауданы 1257,8 мың.га немесе 99,5% құрады.

2040 ж деңгейіне қарай жер беті ағынымен суарылатын аудан
1726,02 мың.га құрауы керек, сонымен қатар есептік су тарту 11518,34 млн.м³ көлемінде күтіледі.

Жер асты суларымен суару 2012 жылы көзделмеген. сонымен қатар су қорларын тиімді пайдалануға, жер беті ағынын үнемдеулуіне бағытталған, маңызды шара болып, жер асты сулары шаруашылықта пайдалануға қарқынды ендіру болып табылады.

Жерлерді суаруға жарамды жер асты суларының көлемі 8,41 км³/ж құрайды.

Көріп отырғанымыздай, жер асты суларын пайдалану Қазақстандағы суару аудандарды ұлғайту үшін үлкен мүмкіндіктерді ашады.

«Жаңартылған Бас Сұлбада...» 2040 ж деңгейіне жер асты суларымен суаруға ұсынылған аудан барлығы 31,85 мың.га құрайды, су тарту 154,13 млн.м³ болғанда (1,82%).

2012 жылы коллекторлы-дренажды сулармен суару 3,41 мың.га құрады. Коллекторлы-дренажды суарудың негізіндегі суарды жалпы оны көздері бойынша бөлу керек (жеткілікті араластыруды ескергенде), бұл жер беті ағынын үнемдейді.

Осыған байланысты «Жаңартылған Бас Сұлбада.» 2040 ж деңгейіне қарай коллекторлы-дренажды суларды тарту 90,34 млн.м³ болса, 13,85 мың.га ауданды пайдалану белгіленеді. 2012 ж коллекторлы-дренажды сулармен суару 3,12 мығ.га құрады.

Бірқатар елдегі ағынды судың негізіндегі суару тазартылған ағынды сулардың жеткілікті пайдаланылатындығын көрсетеді, сондықтан Қазақстанда да суарудың нақты түріне назар аудару керек.

2040 жыл даму деңгейіне қарай 29,53 мың га. ауданындағы су көлемі 158,63 млн. м3 ағын суларын пайдалану және олардың келесі жылдары кеңейюі. Ертеден келе жатқан тұрақты суармалы жүйелерді қайта құру және қалпына келтіру мелиорациядағы негізгі бағыты болып суармалы және ауылшаруашылық пайдалы жерлердің өнімнің арттыру, су қорлардың үнемдеу, суғару және қоршаған ортаны қорғау кезіндегі еңбек өнімділігін арттыру мәселелерін шешу.

Барлығы 2040 жылы оптимал сценарии бойынша СРКПҚ Бас сұлбасында тұрақты суармалы аудандарын 1800,0 мың.га дейін жеткізуі жаспарланған.

Суармалы жүйенің техникалық жағдайына жасалған талдау, толық қайта құруды қажет ететіндігін көрсетеді. Жүйелердің пайдалы әсер коэффициентінің төмен болуы мен бетінің қанағаттандырарлықсыз жоспарлануы кейбір аумақтарда судың өндіріссіз жоғалуына әкеледі. 2040 ж деңгейіне «Жаңартылған Бас Сұлбамен...» белгіленді:


  • 535,67 мың.га (27,6%) пайдалануға белгіленген ауданды қалпына келтіру;

  • 632,17 мың.га (36,18%) ауданда кешенді қайта жөндеу;

  • 316,08 мың.га (18,11%) ауданда жартылай қайта жөндеу;

  • Қайта жөндеусіз – 316,08 мың.га (18,11%).

Осы мақсаттарға сәйкес сүзілуге және каналдардағы тасталымдарға кететін шығынды қысқарту мақсатымен, бірінші орында қолда бар суармалы желілерді қайта қалпына келтіруді жүйенің ПӘК қазіргі заманғы талаптарға сай келмейтін аудандарында жасау белгіленуде.

Жүйелі суғаруға суды пайдалану дамудың есептік деңгейлері бойынша бүтіндей Қазақстан бойынша 4.4.15-кестеде келтірілген

Болашақта (2040 жылдың деңгейіне қарай) суды пайдаланудың есептік көлемі 11188,71 млн. м3-тан 12282,62 млн. м3-ға дейін немесе қайта өңделетін және қалпына келтірілетін алаңдардың 1264,33 мың. на-дан 1800,0 мың. га-ға (1,4 есе) арту барысында 1,1 есеге өсуі тиіс.


4.3.3.4 Лиманды суарудың даму болашағы

Лиманды суару дүркін-дүркін құрғақшылық болып тұратын аудандарда қолданылады, яғни топырақтағы көктемдік ылғалдың шоғырлануы арқылы ауыл шаруашылық дақылдардың (азықтық) үлкен өнімін алуға мүмкіндік беретін жерлерде.

Болашақта азықтың кепілді көлемі қазіргі көрсеткіштермен салыстырғанда өсуі мал шаруашылығының дамуына негіз болып табылады.

Лиманды суару жүйесінің барлық түрлері өзен ағындарын, жергілікті ағынды және ағынды суларды қолданды. Болашақта лиманды суару жүйесін қалпына келтіру және жөндеу сол ағындарды пайдалануға бағытталады.

2040 жылдың деңгейіне қарай лиманды суарудың 410,0 мың.га дейінгі ауданы белгіленеді. Лиманды суарудың техникалық жағдайының талдауы толық қайта құрудың қажеттілігін көрсетеді. 2040 жылдың деңгейіне «Жаңартылған Бас Сұлбамен...» белгіленді:


  • 368,67 мың.га ауданда (89,94%) пайдалануға белгіленген ауданды қалпына келтіру;

  • 31,0 мың.га ауданда (7,56 %) кешенді қалыпқа келтіру;

  • Қалыпқа келтірусіз – 10,33мың. га (2,5%).

Толығымен, лиманды суғару алаңдарының сумен қамтамасыз етілуі есептік режимнен, суарылатын алаңдардың болуынан, кезеңдер бойынша көзделген техникалық даму деңгейінен алынып белгіленген.

Даму деңгейлері бойынша лиманды суарудың суды пайдалану көлемі 4.3.6.-кестеде келтірілген.

Жайылма жерлерге су беру көлемі жайылма жерлерді қайта құру екпініне сәйкес қабылданған.

4.3.5 – Кесте


Даму деңгейлері бойынша жүйелі суарудың суды пайдалану көлемі


Даму деңгейі (жылдар)

Суармалы аудандар, мың га

Есепті пайдаланатын су, млн.м3

Орташа үлесті су пайдалануы м3/га

Барлығы

Соның ішінде

Барлығы

Соның ішінде

Жер беткі сумен суғарылатың

Жер астысумен суғарылатың

Коллектірлі суда

Ақаба суларда

Жер беткі сумен суғарылатың

Жер астысумен суғарылатың

Коллектірлі суда

Ақаба суларда

1990

2303,76

2264,12

20,04

3,78

15,81

23826,36

23404,42

226,93

39,54

155,47

10358

2012

1263,54

1257,01

0

3,41

3,12

11188,71

11038,97

0

112,93

36,81

8850

2015

1361,20

1343,60

6,74

5,50

5,36

11954,54

11816,47

32,11

42,77

51,64

8782

2020

1475,30

1440,12

14,90

7,30

13,28

11969,24

11348,72

70,34

52,90

89,17

8113

2030

1636,50

1582,01

23,14

10,57

21,53

12101,88

11262,47

107,42

71,59

122,60

7395

2040

1800,00

1726,02

31,85

13,85

29,53

12282,62

11518,34

154,13

90,48

158,63

6824

4.3.6 – Кесте


Даму деңгейлері бойынша лиманды суарудың суды пайдалану көлемі


Даму деңгейлері

Суғармалы аудандар, мың. га

Есепті суды пайдалануы, млн. м3


Орташа суды пайдалану үлесі, м3/га

Барлығы

Соның ішінде

Барлығы

Соның ішінде

Беткі су

Ақаба суларда

Беткі су

Ақаба суларда

1990

776,53

0

0

2326,95

0

0

2997

2012

41,35

0

0

152,28

0

0

3746

2015

127,5

0

0

410,95

0

0

3223

2020

213,50

0

0

687,82

0

0

3233

2030

328,90

0

0

1079,23

0

0

3281

2040

410,00

0

0

1342,63

0

0

3264

Жүйелі және лиманды суғаруға пайдаланатың жалпы су көлемі 4.3.7 кестесінде берілген.

4.3.7 – кесте




Суармалы егіншіліке пайдаланатың жалпы су көлемі


Атауы

Жалпы суды пайдалануы, млн. м3

Негізгі

1990 ж., млн.м3



Даму деңгейлері

2012 ж.

2015 ж.

2020 ж.

2030 ж.

2040 ж.

Бассейнде барлығы

26153,31

11340,99

12365,49

12657,06

12181,11

13625,25

- жүйелі суғару

23826,36

11188,71

11954,54

11969,24

12101,88

12282,6

- лиманды суғару

2326,95

152,28

410,95

687,82

1079,23

1342,63





    1. Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   32


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет