Министерство здравоохранения Республики Казахстан



жүктеу 0.94 Mb.
бет1/5
Дата21.04.2019
өлшемі0.94 Mb.
  1   2   3   4   5


Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі

Нашақорлықтың медициналық-әлеуметтік проблемаларының

Республикалық ғылыми-практикалық орталығы


А.Л. Катков
Психобелсенді заттардан тәуелділерді сауықтырудың медициналық-әлеуметтік бағдарламалардағы психотерапиялық көмектің моделдері
Әдістемелік ұсыныстар

Павлодар, 2012

Катков А.Л.

Психобелсенді заттардан тәуелділерді сауықтырудың медициналық-әлеуметтік бағдарламалардағы психотерапиялық көмектің моделдері: Әдістемелік ұсыныстар. – Павлодар, 2012. – 50 с.
Әлеуметтік ұсыныстар м.ғ.д., проф. А.Л.Катковпен дайындалған.

Ұсынылған әдістемелік ұсыныстар наркологиялық профилінің мамандары үшін арналған: психотерапевт-дәрігерлерге, психологтарға, әлеуметтік жұмыстар бойынша мамандарға.

Әдістемелік ұсыныстарда МТБ бағдарламаларында кәсіби психотерапиялық компоненттер, профилді бөлімшелер мен орталықтарында психотерапиялық режимі, «12 қадам» және терапиялық қоғамдастық (ТҚ) төмен құрылымдау сауықтыру бағдарламалары, кәсіби еместе «жарияланбаған» психотерапия – психобелсенді заттардан байланысты медициналық-әлеуметтік сауықтыру бағдарламасында қолданылған психотерапиялық көмегінің негізгі әдістері толық сипатталған. Осы моделдерді қолдану, сонымен бірге нақты шарттар кезінде оларды кешенді қолданудың мүмкіндігін қолдануының оптималды шектері қарастырылады.

Ерекше назар, сәйкесінше психотерапиялық және сауықтыру тәсілінің нәтижелігін жоғарлатуына мүмкіндік беретін негізгі фактор ретінде сауықтыру бригадаларының құрамындағы әрекет етілген қызметкерлерді дайындау сұрақтарына бөлінеді.

Психотерапиялық әдістер және технологияларының ПБЗ-нан байланысты МТБ бағдарламаларында қолданылған аралық және соңғы нәтижелігін анықтау тәсілдері туралы мәліметтер келтіріледі.

Рецензенттер:

Медициналық ғылымдарының докторы Толстикова А.Ю.

Медициналық ғылымдарының докторы, профессор Кудьярова Г.М.
Әдістемелік ұсыныстар Нашақорлықтың медициналық-әлеуметтік проблемаларының Республикалық ғылыми-практикалық орталығының Ғылыми кеңесінің отырысында қарастырылды (ғылыми кеңестің төрайымы – А.Т. Ескалиева, 2012 жылғы «17» қыркүйегінің № 268 хаттамасы).
Қазақстан Республикасының Денсаулық қорғау министрлігінің медициналық білім және ғылымының инновациялық технологияларының Республикалық орталығымен келісілді және ұсынылды (2012 жылғы "23" қазан № 10 хаттамасы).

МАЗМҰНЫ
Кіріспе..........……………………………………………………………………………4


  1. «12 қадам» бағдарламасымен және терапиялық қоғамдастығының (ТҚ) идеологиясына негізделген психотерапиялық көмегінің моделдері ………………9

    1. Терапиялық қоғамдастықтың (ТҚ) идеясына негізделген тәуелділігі бағдарламаларының мән-мәтіні мен психотерапиялық компоненттер.....…10

    2. «12 қадам» бағдарламасының психотерапиялық компоненттері..…………….21

  1. Кәсіби бөлімшелерінде немесе орталықтарында психотерапиялық режимін ұйымдастыруына негізделген ПБЗ байланысты психотерапиялық көмектің моделі ......………………………………………………………….……….35

  2. Жоғары құрылымдалған тәуелділік бағдарламаларының өзіндік компоненті ретіндегі психотерапия ...…………………………………………………………….40

Қорытынды. …………………………………….…………………………………….49

Қолданылған әдебиеттер тізімі......... ………………………………………………..50


Кіріспе

Әлеуметтік эпидемиясының басты ерекшелігінің бірі, қарсы әрекеттің дәстүрлі тәсілдері биологиялық эпидемиялармен ұқсастығы бойынша қойылғаны аз нәтижелікті, не мүлдем нәтижелі емес болады. Осы жағдайды бағаламаушылық, негізінде, өткен 80-90 жж. жүзжылдықтың іс-жүзіндегі барлық жерде байқалған тұрғындарға нашақорлық көмегі жүйесінің терең кризисінің жағдайын алдын ала анықтады (әлеуметтік секторында ПБЗ-нан байланысты болуын таратуына қарсылығының негізгі ресурсы).

Осы деректің дұрыс көзқараспен бағалауы ықпалдылығына бастапқы импульс ретінде, сонымен бірге көптеген елдерде тұрғындарға наркологиялық көмек көрсету жүйесінің революциялық өзгерістер де болды. Жалпы сипаттарында 80-90 жылдарындағы АҚШ, Канада, Юатыс және Шығыс Еуропа, Балтия елдерінің денсаулық сақтау жүйесіндегі наркологиялық қызметті дамытуының негізгі тенденциялары келесі: 1) мамандырылған наркологиялық көмек беру жүйесі алкоголизм және наркоманияны таратуға қарсы әрекет жасаудың балама әлеуметтік формаларымен және осы саладағы қызмет ететін басқа ұйымдардың әрекеттерімен одан әрі тығыз қабыстырылады; 2) накологиялық қызметін ұйымдастыру, құрылымы, кадрлік айрықшалауы көптеген әлеуметтік топтардың аса әртүрлі, иілгіш, адекваттық қажеттілігі болып қалады; 3) тұрғындарға наркологиялық мекемелермен ұсынылған алкоголге қарсы және есірткіге қарсы қызметтерінің ассортименті, айтылғанның күшінде, есірткіге тәуелді қоғамдық бетке басуы және құқықтарын жою қауіптері, кедергі деңгейін бір мезгілде төмендетуі кезінде анағұрлым кеңейтіледі; 4) көп деңгейлі, әртүрлі және көп салалы емделу-сауықтыру әрекеті шарттарында абзал рөлі алкоголизм және есірткіге тәуелділігін тарату мәселелерін толық бақылау және нәтижелі үйлестіруіне әкеледі; 5) сонымен бірге абсолютті басым, дәлелді нәтижелігімен терапевтік және ұйымдастырылған принциптері мен тәсілдемелілігін қолдануы болып саналады.

Ос тізімдегі үшінші орын, негізінде әлеуметік терапевтік және психотерапевтік технологиялары дамыған негізгі өзегі болып келетін, медициналық-әлеуметтік сауықтыру бағдарламалары, сәйкесінше тәуелді адамдардың негізгі күтуі мен қажеттілігіне сәйкес иілгіштіктің есебінде кеңейтілді.

Соңғыларына, есірткілерді теріс пайдалану Ұлттық институтымен (NIDA) – ұйыммен дәлелді наркологиялық практика саласындағы аса абыройлы қалыптастырылған алкоголден және есірткіден тәуелділігін нәтижелі емделуінің 13 принциптерінен 7 толық көлемінде қолданылады.

Жалпы тізімінде олар осындай:

1) барлық индивидтерге жараспайтын емделу жоқ. Шешімді маңызы, пациенттің проблемалары және қажеттіліктерінің ұсынылған қызметтеріне және кірісу формасына, емделу шарттарына сәйкес болады;

2) емделудегі қажеттілігі тезарада қанағаттандырылуы қажет. Емделуге мәжбүр болған тұлғалар, егер емделу толық қол жеткізімді болмаса, онда емделу жүйесінен тыс болуы мүмкін;

3) нәтижелі емделу, тек қана онымен ПБЗ қолдануы ғана емес, сонымен бірге жеке адамның әртүрлі қажеттілігінің жиынтығына бейімделу қажет. Ол жеке адамның ПБЗ қолдануына бағытталуы және оның медициналық, психологиялық, әлеуметтік, кәсіби және заңды мәселелерді шешуімен тығыз байланысты болуы қжет;

4) емделу, емделу барысында өзгеруі мүмкін, пациенттің қажеттілігінің бағалауымен сәйкес иілгіш болуы қажет;

5) емделудің нәтижелігі үшін шешуші маңызын пациенттің жағдай ұзақтығы болады. Емделу мерзімі пациенттің қажеттілігінен байланысты болады. Көптеген пациенттерде денсаулықтың елеулі жақсаруы емделуден кейін шамамен 3 ай аралығында көрінеді. Емделудің мерзімі оның нәтижелерін жақсартуы мүмкін. Емделу бағдарламалары өзіне емделуді пациенттерімен алдын ала тоқтатуын болдырмау стратегиясын енгізеді;

6) жеке және (немесе) топты кеңес беру және әртүрлі өткізілген терапиялардың түрлері алкоголизм және есірткінің нәтижелі емделу мағыналы компоненті болып келеді. Емделу барысында пациенттердің уәждемесі дамытылады, оларда ПБЗ қолдануына қарсы әрекетінің дағдылары өңделінеді; ПБЗ қолдануымен байланысты белсенділігінің түрлері ПБЗ қолдануымен сәйкес келмейтін конструктивті және сый беретін қызметтермен ауыстырылады, оларда мәселелерді шешуіне қабілеті жақсартылады. Мінез-құлықтық терапия тұлғааралық қатынастарын жеңілдетеді; ......................................

13) алкоголден, әсіресе есірткеден тәуелділігін жазылуы ұзақ уақытты бола алады, жиі қайта емделу курстарын қажет етеді. Басқа ескі аурулар кезінде де, ПБЗ қолдану рецидиві ойдағыдай емделу аяқталғаннан кейін орын алуы мүмкін. Емделу уақытында және одан кейін өзінне-өзі көмек көрсету бағдарламаларына қатысу ұстамдылық жағдайын қолдауға көмектеседі (NIDA, 2000).

Қазіргі наркологиядағы сауықтыру жолдарын ұсынуы әлдеқайда кең. Осылай, АҚШ әлеуметтік дамытуы және денсаулық сақтау министрлігінде наркологиялық және психологиялық секторы үшін жауапты SamSha агенттігінің мәліметтері бойынша, қазіргі уақытта әлемде шамамен бес сауықтандыру бағдарламалары саналды, олар негізінде кәсіби емес төмен құрастырылған авторлық жобалармен, не «12 қадам» идеологияны қолдануымен (100 нұсқаулардан жоғары) бағдарламаларымен, терапевтік қоғамдастықтың принциптерін (500 жоғары тіркелген әдістемелері) қолдануымен сауықтандырудың кесікті нұсқаулармен ұсынылады. Сонымен бірге қандай да бір белгіленген көптеген сауықтандыру бағдарламалары мен жолдарының жалпы қабылданған ерекшеліктері жоқ. Оларды іске асыру үшін жауапты сауықтандыру бағдарламалары мен қызметкерлерінің құрылым және мазмұнының идеологиясы бойынша көп немесе аз туыстықты қосатын көптеген ассоциациялар, негізінде, тек қана өзінің бағыттарын дайындайды. Сонда да, негізгі әдебиет көздері бойынша, кем дегенде, ПБЗ тәуелдәләгә қатысында практикаланған сауықтыру бағдарламалары мен жолдарын жүйелендірудің 7 нұсқаулары бақыланады:



  • Абститенция қатысында сәйкесінше бағдарламаларды резиденттерге талаптарына негізделген жүйелендіруі: (1) толық абстиненциямен сауықтыру бағдарламалары; (2) толық емес абстиненциямен сауықтыру бағдарламалары;

  • Кәсіби тиемділігі және қызметкерлердің біліктілігіне негізделген үйелендіруі: (1) кәсіби сауықтыру бағдарламалары; (2) кәсіби емес сауықтыру бағдарламалары; (3) аралас сауықтыру бағдарламалары;

  • Бағдарламалардың технологиялық мазсұнына негізделген жүйелендіруі: (1) жоғары құрылымдық сауықтыру бағдарламалары; (2) төмен құрылымды сауықтыру бағдарламалары; (3) орташа құрылымды сауықтыру бағдарламалары;

  • Резидентті тарту форматында негізделген жүйелендіруі: (1) стационарда тәулік бойы жатуымен сауықтандыру бағдарламасы; (2) амбулаторды қатысу режимімен сауықтандыру бағдарламасы; (3) еркін келу режимімен сауықтандыру бағдарламасы;

  • Бағдарламаның қатысушысына ұсынылған талаптар көлеміне негізделген жүйелендіруі: (1) жоғары шекті сауықт ыру бағдарламалары; (2) төмен шекті сауықтыру бағдарламалары;

– сауықтыру бағдарламаларды іске асыруды саралау саласында негізделген жүйелендіруі, әдетте практикаланған жолдардың жалпы идеологиясына сәйкес келеді: (1) денсаулық сақтау жүйесінде іске асырылатын сауықтыру бағдарламалары; (2) әлеуметтік саласында іске асырылатын сауықтыру бағдарламалары; (3) конфессионалдық саласында іске асырылатын сауықтыру бағдарламалары; (4) әлеуметтік және конфессионалды белсенділігінің жоғары аталған секторларынан қандай да бір қызметтестік кезінде іске асырылатын сауықтыру бағдарламалары;

– резидентпен алынған емделу-сауықтыру іс-шараларының көлемінде негізделген жүйелендіру: (1) толық курсымен медициналық-әлеуметтік сауықтыру бағдарламалары (яғни резидент детоксикациямен бірге барлық емделу-сауықтыру іс-шаралар жинақтамасын алады); (2) толық емес курсымен сауықтандыру бағдарламасы (резидент бағдарламаның қандай да бір үзіндісін алады, мысалы, алдағы детоксикация және фармакотерапиясыз әлеуметтік сауықтыру блогы).

Көбіне Еуропа және АҚШ елдерінде, негізінде ПБЗ тәуелді сауықтыруы аралас орташа және жоғары құрылымдалған бағдарламасы іске асырылады. Сонымен бірге медициналық және әлеуметтік секторының өнімді істестігінің орын алады.

Сауықтыру бағытының жылдамдатылған дамуы ПБЗ тәуелді тиімді емделуін жоғарлату және қызметтер ассортиментін кеңейту бөлігінде постсоветтік наркологиясын реформациялау мүмкінді нұсқалардың бірі ретінде көрінеді.

Осы бағыттың мағынасы мен негізгі идеясы наркологиялық практикада толығымен пайдаланылған – анықталған дефициттерін толық түрде компенсациялауын, әлеуметтік дағдысын, биологиялық функцияларының дефициттерін анықтауына негізделген және жалпы медициналық желілерінде қолданылған емделу-сауықтыру жолының негізгі ережелерінен тұрады (Liberman R.P., 1993). Сонымен бірге әр химиялық тәуелділігі наркологиядағы емделу-сауықтыру бағдарламаларын іске асыру кезінде есептеу қажет екенін, мәселелердің тереңді тұлғасын анықтауы ретінде қарастырылады (McCaffry B.R., 1996).

М.М.Кабановтың пікірі бойынша (1972), сауықтыру біртекті өзіне келесіні құрайды: 1) мақсаты - тұлға мәртебесін қайта құру және сақтау; 2) процесс – нейрофизиологиялық және психологиялық механизмдері бар; 3) әдіс – ауру адамға және адамға жолы. Сонымен бірге, сауықтыру әдісі сатылы күшін, психологиялық және биологиялық әдістерін бірлестіру, әсер етудің жан-жақты күштері, маманның және ауру адамның серіктестік принципін енгізеді.

Жалпы сауықтыру процесстерінің әмбебап кезеңдері келесі: қалыпна келтіру терапиясы (функцияларды қалпына келтіруіне бағытталған медикаментозды және басқа да емделу); реадаптация (адаптациялық дағдыларын қалпына келтіру); өзіндік сауықтыру (ауру адамның жеке және қоғамдық құндылықтарын қалпына келтіруі) (Кабанов М.М., 1971, 1976, 1978). Осы кезеңдерді табысты өтуі ремиссия сапасын және ұзақтығының параметрлерін анықтайды – ПБЗ тәуелді кешенді терапия тиімділігінің негізгі индикаторлары.

ПБЗ тәуелді ауру адамдарды сауықтыруы патологиялық тәуелділігін дамытуы бойынша пациенттің тұлғасы, оның жақын қоршауымен байланыстары және қоғамдағы адаптацияның деңгейі қатты қиналатынымен байланысты ерекшелігі бар. Наркологиядағы сауықтыру – жүйелі және көпаспектті процесс. Оның негізгі құраушылары, Ю.В.Валентикпен (2002) дайындалған ПБЗ тәуелді сауықтырудың концептуалды негіздерімен сәйкес келесі:



  • Медициналық сауықтыру;

  • психологическая (тұлғалы), соның ішінде діни сауықтыруы;

  • әлеуметтік сауықтыру.

Сонымен бірге, психотерапевтік технологиялар барлық аталған компоненттерде бар, бірақ тәуелді тұлғалардың психологиялық сауықтыру құрылымында ерекше белсенді іске асырылады.

Ю.В.Валентиктің концепциясына сай ПБЗ тәуелділерді сауықтыруының басты мақсаты – ойдағыдай әлеуметтік функциялауына қабілеттерінің болуы жәе денсаулықты дұрыстау негізінде қоғамда толық реинтеграциясы, ауру адамның нормативті әлеуметтік және тұлғалы мәртебесін қалыптастыру және қайта қалпына келтіруі.

Сауықтыру процессінің негізгі міндеттері келесі:


  • ПБЗ бас тарту және сауықтыру процесстерінде қатысу үшін уәждемені қалыптастыру (егер толық абстиненциясымен МТБ бағдарламалары туралы сөз болған жағдайларында ғана);

  • ПБЗ тәуелділік синдромдарыныңинегізгі пайда болуидезактуализациясы, рецидивтерді алдын алу;

  • ПБЗ қабылдауының медициналық салдарын жою және компенсациясы;

  • Тұлғалық өсімділігінің стимуляциясы және тұлғалық бұзуды жою және компенсациясы;

  • Жақын әлеуметтік қоршауымен конструктивті өзара әрекетін қалыптастыру және қалпына келтіру;

  • Алынған адаптивті дағдылары негізінде толық әлеуметтік қалыптастыруды қалпына келтіру.

Аталған міндеттерден 1-ші, 4-ші және 5-ші кәсіби психотерапия технологияларына тікелей жолданылды; 2-ші, 3-ші және 6-шы басқа да медициналық-әлеуметтік сауықтандыру компоненттерімен бірге кешенді психотерапевтік әсерін болжайды.

Психотерапевтік технологиялар тікелей немесе жанама ПБЗ тәуелділігінің медициналық-әлеуметтік сауықтыру бағдарламаларында идентификацияланған барллық нысаналармен жұмысында қолданылады: 1) тәуелді тұлғалардың мотивациялық саласымен; 2) патологиялық соматикалық мәртебесімен; 3) ПБЗ-ға патологиялық тартымдылығымен; 4) патологиялық тұлғалық мәртебесімен; 5) ПБЗ тәуелді дефицитарлы және деформаланған әлеуметтік мәртебесімен.

Сонымен бірге назарға ала отырып, болашақ резидентке дейін жеткізу процессі және медициналық-әлеуметтік сауықтандыру (мысалы, еркіндігі, ПБЗ қолдануынан бас тарту, жауаптылық, әлеуметтік құндылықтар мен нормаларға тірек, негізгі практикаларға іске асырылған топтық форматтары, басты нәтижесі – тәуелсіздіктен босату кезеңдік жылжуы және т.б.) бағдарламасын іске асырудың негізгі принциптерін онымен меңгеруі өзімен өзі когнитивті-тәлімінің жалпы мәнмәтінінде ауру адамды тартуының басы болып саналады, осының щеңберінде тиімділігі, нәтижелері мағынасында қолайлысына үміттенген барлық сауатты бағдарламалары орындалады.

Осылай, наркологиялық практикада психотерапевтикалық техника, тәуелді тұлғалардығ профилактикасы, емделуі және сауықтыруындағы психотерапиялықтың рөлі және орнын анықтау бойынша көптеген, соның ішінде біздің жеке (А.Л.Катков, В.В.Макаров, 2009) зерттеулер көрсетілгендей, қолданылады:



  • Терапияның жалғыз әдісі ретінде;

  • Әртүрлі плацеботаратушылармен бірге жанама психотерапия ретінде;

  • Емделудің детоксикационды әдістемелерімен бірге;

  • Әрекеттің әртүрлі спекторының психофармакологиялық және басқа препараттарды қабылдауымен бірге;

  • Басқа дамытылған технологияларымен бірге (кеңестік, тренингтік);

  • ПБЗ тәуелді медициналық-әлеуметтік сауықтыру бағдарламаларын ұсынатын емделу, коррекциялық және басқа технологиялар кешенінде.

Химиялық тәуелді тұлғаларды сауықтыру бағдарламаларында қолданылған психотерапевтік технологиялар қатысында бүгінгі күнге дейін мүмкіндіктерінде болған барлық спекторын қамтитын осы көмек түрінің үш негізгі моделдерін қарастыру қажет: 1) жалпы психотерапевтік мәнмәтінін қолдануымен «жарияланбаған» психотерапиялық моделі, оның жолында когтитивті компонентінің функциясын орындайды, режимді талап ету және қызметкерлер тәртібінің құрылымы – тәртіп компонентінің функциясы, ал негізгі көмек берілген және дамытылған технологияларды іске асыру формасы топтық психотерапия элементтерін құрайды; 2) негізгі кезеңдер іске асырылған бөліміндегі және орталықтарындағы психотерапевтік режимі деп аталған моделі, тәртіп ретінде, медициналық-әлеуметтік сауықтандырудың жоғарықұрылымды бағдарламалар өзіне келесіні құрайды: бөлімше немесе орталық жетекшілерін енгізе отырып, сауықтандыру бригадасының мүшелері арасында бағдарлама резиденттері және сауықтандыру бригадасы арасында ерекше қатынасының кодексі; сауықтандыру бригадасының қатысушыларына және басқа қызметкерлерге ұсынылған арнайы деонтологиялық және кәсіби талаптары; сауықтандыру бригадасының мамандарының еңбектерін дайындау және ұйымдастырудың ерекше экологиялық ережелері, - бұл жиынтығында тәуелділіктен резиденттерді босатуы – басты нәтижеге жетуінің максималды болысқан, экологиялық-салыстыра тексерілген, арнайы ақпараттық саланы құрайды; 3) мамандырылған психотерапиялық моделдеріне және бағыттары бойынша классификацияланған психотерапевтік интервенциялардың нақты жинағымен ұсынылған ПБЗ-дан тәуелді МТБ бағдарламаларындағы психотерапевтік компонентінің моделі; сонымен бірге әр құрылымды сауықтыру бағдарламаларында субъективті критерийлері бойынша қалыптастырған қолданылған психотерапевтік әдістері қатысында өздерінің өзгешеліктері бар.


  1. «12 қадам» бағдарламасының және терапевтік қоғамдастығының (ТҚ) идеологиясында негізделген психотерапевтік көмегінің моделдері

Осы бөлімшеде келесі атаулармен белгілі ПБЗ тәуелді сауықтыруындағы аса таратылған жолдарының психотерапевтік мәнмәтіндерінде негізделгені жазылған: 1) терапевтік қоғамдастығы (ТҚ), Батыс және Шығыс Еуропа орталықтарында, АҚШ және Канадада, Оңтүстік-Шығыс және Орталық Азия елдерінде және наркологиялық клиникаларында іске асырылатын сауықтыру бағдарламаларының 500 астам түрлерін қосады; 2) «12 қадам», әлемнің әртүрлі өңірлерінде іске асырылған сауықтандыру бағдарламаларының 100 астам нұсқаулары енгізілген. Тәуелді тұлғалардың көлемі бойынша алынған контингентінің аталған жолдары денсаулық сақтау жүйесіндегі наркологиялық клиникаларында іске асырылған, жоғары құрылымды кәсіби бағдарламаларын енгізген, сауықтандыру процесстерді ұйымдастыруының басқа да формаларынан асып түседі.

Осы жолдарының бірлесіп таратқан және жалпы түсіп дамыған «ұзақ тұру» дерегінің өзі, минимум, тәуелді тұлғалардың мағыналы бөлігінің талаптарын және күтулеріне жауап берген терапевтік негізіндегі олардың тұрақтылығы туралы куәландырады.

Қарастырылған сауықтыру жолдарының базалық психотерапевтік компоненттерінің ұқсастықтары мен әртүрлілігі туралы талдау мәліметтері психобелсенді заттардан тәуелді профилактикада және емделу саласында мамандрылған психотерапевтігі үшін анық қызығушылығын ұсына алады.
1.1 Терапевтік қоғамдастық идеясындағы (ТҚ) негізделген сауықтыру бағдарламаларының психотерапевтік компоненттері мен мәнмәтіндері

1.1.1 қарастырылған сауықтыру жолы, оның ұйымдастырушылық және функционалдық сипаттарының даму тарихы туралы қысқаша мәліметтері келесі.

Психикалық және тәртібті бұзулармен тұлғаларды сауықтандыру және емдеу үшін терапевтік қоғамдастықты қолдануының бастапқы идеясы ағылшын психиатрі Максвелл Джоунсқа (1943) жатады. Әрі қарай накркологиялық бұзулар проблемаларына қолданылған терапевтік қоғамдастықтың (ТҚ) идеяларын Д. Кеннард, Т. Мейн, Г. Бриджер, Е. Брокард, Г. де Леон және т.б. дамытты.

Қазіргі уақытта әлемнің әртүрлі өңірлерінде наркологиялық клиникаларында іске асырылған және ТҚ принциптерін қолдануымен өткізілген ПБЗ тәуелді іске асыру бағдарламалардың бірнеше жүз әртүрлілігі белгілі.

Негізі ТҚ бағдарламаларына үшкір абстинентті жағдайын шешу және детоксикация курсын өтуден кейін химиялық тәуелділігінің әртүрлі типтерімен (наркологиялық, алкоголды) тұлғалар қабылданады.

Терапевтикалық қоғамдастықтың міндетінен жоғарысы – өмір стилінің толығымен өзгеруі, яғни есірткілерден ұстанымы ғана емес, сонымен бірге әлеуметтікке қарсы тәртібін жою, маңызды дағдыларды дамыту, ориентацияның жаңа құндылықтарын дамыту болып жатады.

Дәстүрлі ТҚ изоляцияланған стационарлы, бірлесті болуы талап етеді, 12-15 ай аралғында бағдарламаның «кіру» фазасынан бағдарламаның «шығу» фазасына дейін және қоғамға «қайта кіру» (reentry) де кіреді. Кейбір ТҚ аз уақыт қолданады: 6-12 ай. Соңғы кездері ТҚ принциптерінде негізделген амбулаторлы сауықтыру бғдарламалары қарқынды дамытылады.

Сауықтыру бағдарламаларының құрамын медиктер, педагогика, психикалық денсаулық бойынша мамандар, еңбек нұсқаушысы, сонымен бірге әкімшілері құрастырады. Көмекші қызметкерлерінің саны және оның құрамы қоғамдастық түрінен байланысты. ТҚ бастапқы қызметкерлері – бұл, жұпмамандар: ТҚ ойдағыдай сауықтандырылған бұрыңғы есірткі құмаршылар.

ТҚ басты «терапевт және мұғалім» - қоғамдастықтың өзі, ол бір-біріне тең адамдардан құралған, ал қызметкерлер сауықтыру процесінде жетекші функциясын атқарады. Қызметкерлер пациенттер тобына қарайды, жұмыс міндеттерін таратады және оларды орындауға көмектеседі. Сонымен бірге қызметкерлертерапевтік топтарды жүргізеді, жеке кеңестерді жүргізеді, әлеуметтік бағдарламаларды және демалысты ұйымдастырады, сыртқы байланыстарды іске асырады. Қызметкерлер, негізінде, пациенттердің мәртебелерін анықтауына, оларды иерархияға жоғары жылжытуын, жазылуын, демалыстарды алуға қатысады, осындай қажеттілік болған кезде жоспарланған терапиясында қатысады.

ТҚ функциялауының мағынасын түсіну үшін ТҚ барлық мүшелері басшылық ететін нормалар кодексі аса маңызы бар. Нормалар ТҚ барлық мүшелерінің тәртібін анықтайды, бұл мамандықтар ретінде де, сонымен бірге есірткіге құмарлар ретінде де – бірдей дәрежеде. Осы нормалар ТҚ әр мүшесі сипаттай алуы қажет. Нормаларды орындау әлеуметтік бақылау көмегімен қамтамасыз етіледі. Әлеуметтік санкциялар көрнекті болуы керек. Бұл мәртебесін өзгерту процедуралары, құрметін және абыройы төгілгендігін жазалау салттары, тұлғалық жақтыруы және жақтырмауын білдіру үшін каналдарды жақсы функционалдайтын, бейресмидің әртүрлі процедуралары. Бұл бағдарламаға мүшелерді енгізуге қолдау көрсетеді. ТҚ барлық мүшелері жүйенің жетекшілері болуы қажет: олардың нормаларына сәйкес келуі керек және басқалармен нормаларды сақтамағаны үшін санкцияларды шығаруы қажет.санкцияны іске асыру осы санкцияны іске асыратын адамға бірдей әсер етеді (немесе одан көп). Нормаларды сақтайтындары үшін қанағаттандыру сезімін байқап көруге мүмкіндігі болуы қажет. ТҚ барлық мүшелері қоғамдастықтың нормативтік стандарттарын басқа мүшелермен орындау үшін тиімді бақылау қажет. Әр мүшеден бейресми жғымсыз санкцияларын орындауды күтеді.

ТҚ барлық мүшелерін қоса иерархияның маңыздылық деңгейлерінің градациясы бар. Сонымен бірге өзара араларындағы жаңа келгендерінің изоляцияланған қатынастары минимумға жеткізіледі және жаңа келгендердің ТҚ ардагерлерімен қатынастары күшейеді. Иерархиядағы мәртебесі әмбебап критерийлермен анықталады. Ұйымның әр мүшесі ұйымның нормалары мен құндылықтарына сәйкес оны жақсарту дәрежесі бойынша көтеру мүмкіндігі болады. Иерархия ішінде аударуы нақты деңгейлер арасында өтуі қажет.

Бір сатыдан басқа сатыға өту үшін қоғамдастықтың салттарымен ілесу қажет.

ТҚ барлық мүшелері арасында мүмкіндігі бойынша қатынастың жоғары деңгейі болуы қажет (жаңа келгендерді санамағанда). Бұл ұйымшылдықты жоғарлатады және тұлғааралық дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге қатынастық әрекет түрлерінің кең диапозонын алуы қажет (формалды және формалды емес топтық дискуссиялар, бірлес жұмыстар, көңіл көтерулер және т.б.). эмоциялық экспрессиялардың кең диапозоны саналады, ол қатынастың потенциалын және дағдыларын толығымен қалыптастыру үшін және осы бағдарламадағы күш салуды және мәселелерді білуін қамтамасыз ету үшін қажет.

ТҚ мүшелігі аса ірі әлеуметтік мәнмәтіннен изоляциясын өзіне енгізеді (наркоманиялық «жүйесін» қосқанда да), не болғанда да мүшеліктің бастапқы кезеңдерінде. Осы изоляциямен «іске қосу» механизмі қосылады, бұл бұрында болған шиеленістер дамуына жол бермейді және әлеуметтенуді күшейтеді. Изоляция ұзақ болуы қажет, бұл күшті ішкі әлеуметтік инфрақұрылымын қалыптастыруына мүмкіндік туғызады. Ескі мүшелердің қатысуы жаңа келушілерге олармен өзара қатынасуына және терапевтік қоғамдастық арқылы өткен есірткімен ауырғандардың табыстарын көруге мүмкіндік береді.

Анықталғаны бағдарламада өмірдің құрылымдауы болып келеді. Сауықтандыру ортасы болжанатын болуы қажет, және нақты мерзімдері мен шектері щеңберінде жұмыс істеуі қажет. Көптеген бағдарламалар ұзақтығынан байланысты құрылымдалған күн, апта, ай және жыл, күнделікті режим және кейбір құрылымдар есебінде жоспарланды. Барлық уақыт басты мақсаттар мен сауықтандыру міндеттеріне жету үшін пайдалануы қажет – тәулігіне 24 сағат. Емделу бағдарламасында өткеннің барлығы сауықтырудың басты мақсатымен байланысты және келісілген болуы қажет.

Құрылым жеңіл анықталатын, және қойылған мақсаттардың жолына кейбір прогресске жеткеніне көрсетілген қадамдардан тұрады. Құрылым механикалық та бола алады, ол бағдарламаны формалды кезеңдерге және сатыларға бөледі, ал кезеңнен кезеңге жылжуы тек қана өткен уақытпен анықталады.

Күнделікті әрекеттердің нақты және болжанатын кесте маңызды, ол нақтылықты және бүтіндігін құрайды. Пациент күнделікті құрылымда жақсы жөн таба алады, оның шегінде ол өзінің табысын және тиімділігін, есірткілік емес, бейберекет емес, дұрыс өмір сүруін бағалай алады. Ең бастысы, пациенттер немен айналысуын және оны қайда жасауын нақты білуі қажет.

Сауықтыру элементтері бағдарламаның мақсаттарына қызмет етуі қажет. Олардың әрқайсысы пациенттердің проәлеуметтік бағдарлауын өзінше және үлкен қоғамдастықта оларды тәуелсіз тұруына дайындығын бекітеді.


Каталог: images -> Metodichki 2012
images -> Бағдарламасы 11. 09. 2017-17. 09. 2017 ДҮйсенбі, 11 қыркүйек 7: 00 ҚР Әнұраны 7: 00 "Ауырмайтын жол ізде"
Metodichki 2012 -> Патологическое пристрастие к азартным играм (игромания), интернет-зависимость
Metodichki 2012 -> Патологическое пристрастие к азартным играм (игромания), интернет-зависимость
Metodichki 2012 -> Министерство здравоохранения Республики Казахстан
Metodichki 2012 -> Министерство здравоохранения Республики Казахстан
Metodichki 2012 -> Қазақстан республикасының денсаулық сақтау министрлігі нашақорлықтың медициналық әлеуметтік проблемалары Республикалық ғылыми-практикалық орталығЫ


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5


©kzref.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет